Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 59 9493538 9443473 2026-10-14T12:39:42Z Sj1mor 12103 9493538 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=[[Heliumo|Heliuma]] atomo kun [[atomkerno]] (rozkolora)<br> kaj [[Elektrono|elektrona]] nubo (griza).}} <!--[[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|]]--> '''Atomo''' (de la [[Greka lingvo|greka]] vorto ἄτομος [atomos] = "netranĉebla") estas, en [[filozofio]] kaj poste [[fiziko]], baza ero, kiu konsistigas [[materio]]n. == Priskribo == === Atomoj kaj iliaj konsistigaj partikloj === La materio estas elfarita el atomoj, kaj dum tre longa tempo oni kredis, ke atomoj estis vere nedisigeblaj. Tamen, hodiaŭ oni scias, ke atomoj estas elfaritaj el tri diversaj partikloj: [[protono]]j, [[elektrono]]j, kaj [[neŭtrono]]j. Protonoj kaj elektronoj estas tiel nomitaj ĉar ili estas la plej malgrandaj stabilaj partikloj kun pozitivaj kaj negativaj elektraj ŝargoj, respektive. Neŭtronoj estas la plej pezaj [[bariono]]j sen elektra ŝargo kaj nur stabilaj en la [[atomkerno]] pro la [[nuklea forto]]. Protonoj kaj neŭtronoj formas la centron de la atomo kaj havas plejparton de la [[maso]], dum elektronoj ŝvebas ĉirkaŭ la centro. === Elektra neŭtreco de atomoj === Atomoj estas kutime elektre neŭtraj, ĉar ili havas saman kvanton da protonoj kaj elektronoj. Ĉi tiu ekvilibro inter pozitivaj kaj negativaj ŝargoj certigas la stabilecon de la atomo. === Protonoj kaj neŭtronoj en la atomo === Atomoj povas havi malsamajn nombrojn de protonoj, kio determinas la ecojn de la elemento. Atomoj kun la sama nombro de protonoj (notita "Z") apartenas al la sama [[ĥemia elemento]]. Tamen, atomoj de la sama elemento povas havi malsaman nombron de neŭtronoj (notita "N"), kio kreas [[izotopo]]jn. Atomoj kun pli malmultaj protonoj kutime havas proksimume egalan nombron de neŭtronoj kaj protonoj, dum atomoj kun pli grandaj nombroj da protonoj bezonas eĉ pli da neŭtronoj por resti stabilaj (Vd la apudan bildon). === Molekuloj kaj ĥemiaj ligoj === La elementoj povas kuniĝi por formi [[molekulo]]jn. Ekzemple, ordinara molekulo estas [[akvo]] (H₂O), kiu konsistas el du atomoj de [[hidrogeno]] kaj unu atomo de [[oksigeno]]. Molekuloj estas la bazaj konstruaĵoj de multaj substancoj, kiujn ni vidas ĉiutage. === Grandeco de atomoj === Atomoj estas tiel malgrandaj, ke ili ne videblas eĉ per elektrona [[mikroskopo]]. Ekzemple, la grandeco de hidrogenatomo estas nur 0,1 [[nanometro]], aŭ 1/100.000.000.000 metroj (10⁻¹⁰ m). Por pli konkreta ilustraĵo, unu gramo da [[aluminio]] enhavas proksimume 20.000.000.000.000.000.000.000 atomojn (2x10²²). == Historio de malkovroj == [[Dosiero:Democritus by Johannes Moreelse 02.jpg|eta|maldekstre|[[Demokrito el Abdero|Demokrito]], plej grava reprezentanto de la [[Atomismo|greka atomisma skolo]] (5-a jarcento a.K.). Portreto de Johannes Moreelse en la amuza sinteno kun kiu oni identigis la filozofon.]] La greka filozofo [[Demokrito el Abdero|Demokrito]] unue tezis, ĉirkaŭ la jaro [[-400|400 a.K.]], ke devas ekzisti nedivideblaj eroj de materio, aŭ [[elemento]]j. Li nomis ĉi tiujn malgrandegajn erojn de materio ''"atomos"'', vorto kiu en la [[greka lingvo|greka]] signifis "netranĉebla". Tamen, hodiaŭ oni scias, ke la atomo vere estas dividebla. La [[atommodelo de Thomson]] estas unu el la pluraj {{J|scienca modelo}} de la atomo. Ĝi estis unue proponita de [[Joseph John Thomson]] en [[1904]]<ref name="universetoday.com">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.universetoday.com/38326/plum-pudding-model/|titolo=Plum Pudding Model - Universe Today|alirdato=la 19-an de decembro 2015|dato=27-a de aŭgusto 2009|eldoninto=Universe Today}}</ref> rapide post la malkovro de la [[elektrono]]j, sed antaŭ la malkovro de la [[atomkerno]]. La modelo provis kombini la tiame konatajn ecojn de atomoj: 1) elektronoj estas negative ŝargitaj partikloj kaj 2) atomoj estas neŭtre ŝargitaj. La "planeda modelo" diris, ke la atomo pli-malpli similas la [[sunsistemo]]n; la [[Atomkerno|kerno]] similas la [[suno]]n, kaj la elektronoj similas la ĉirkaŭantajn [[planedo]]jn. Hodiaŭ oni scias, ke la elektronoj ŝvebas ĉirkaŭ la centro ne kiel planedoj, sed laŭ malsimplaj [[orbito]]j determinitaj per la [[ekvacio de Schrödinger|Ekvacio de Ŝrodinger]]. == Atommodeloj == === Modelo de Dalton === La modelo de Dalton estis la unua atoma modelo kiu uzis sciencajn bazojn, kaj estis formulita en [[1803]] de [[John Dalton]], kiu imagis la atomojn kiel malgrandajn sferojn.<ref>Rincón Arce, Álvaro (1983) ABC de Química Primer Curso, Editorial Herrero, México, ISBN 968-420-294-6.</ref> Tiu unua atoma modelo postulis jenon: * La [[materio]] estas formata per tre malgrandaj partikloj nomataj atomoj, kiuj estas nedivideblaj kaj nedetrueblaj. * La atomoj de unu elemento estas egalaj inter si, havas propran pezon kaj proprajn kvalitojn. La atomoj de la diversaj elementoj havas malsamajn pezojn. * La atomoj restas nedividataj, eĉ kombinataj en la ĥemiaj reagoj. * La atomoj, se kombinataj por formi komponaĵojn konservas simplajn rilatojn. * La atomoj de diferencaj elementoj estas kombineblaj en diferencaj proporcioj kaj povas formi pli ol unu komponaĵo. * La ĥemiaj komponaĵoj estas formataj kiam unuiĝas atomoj de du aŭ pliaj diversaj elementoj. === Modelo de Thomson === {{Ĉefartikolo|Atommodelo de Thomson}} La '''atommodelo de Thomson''' estas unu el la pluraj {{J|scienca modelo}} de la atomo. Ĝi estis unue proponita de [[Joseph John Thomson]] en [[1904]]<ref name="universetoday.com"/> rapide post la malkovro de la [[elektrono]], sed antaŭ la malkovro de la [[atomkerno]]. La modelo provis kombini la tiame konatajn ecojn de atomoj: 1) elektronoj estas negative ŝargitaj partikloj kaj 2) atomoj estas neŭtre ŝargitaj. Tiele la elektronoj estas supozataj dronigitaj en pozitiva "supo" kiel [[pruno]]j (angle ''plum'') en [[pudingo]] (angle ''pudding''), sekvas la imaga nomo de tia "''plum pudding modelo''". === Modelo de Nagaoka === {{Ĉefartikolo|Hantaro Nagaoka#Saturna modelo de la atomo}} [[Hantaro Nagaoka]] malakceptis la modelon de Thomson, ĉar la [[Elektra ŝargo|ŝargoj]] ne estas penetreblaj de siaj kontraŭoj. Pro sia malkonsento kun la tiama modelo, en [[1904]] li proponis alternativan modelon, en kiu la centro de pozitiva ŝargo estis ĉirkaŭata de nombraj elektronoj kiuj turnis, farante similan bildon al tiu de la planedo [[Saturno (planedo)|Saturno]] kun ĝiaj ringoj, surbaze de la teorioj, kiuj klarigis la stabilecon kaj la gravitajn rilatojn inter la planedo kaj ĝiaj ringoj. La tezo estis jena: la ringoj estas stabilaj, ĉar la planedo kiun ili estas ĉirkaŭanta estas tre masiva. === Modelo de Rutherford === [[Dosiero:Átomo de Rutherford.png|eta|dekstre|Atoma modelo de Rutherford.]] {{Ĉefartikolo|Atoma modelo de Rutherford}} En [[1911]], [[Ernest Rutherford]] proponis modelon de atomo kun pozitiva kerno, en kiu koncentriĝas la preskaŭ tuta maso de l'atomo, ĉirkaŭ orbitas negativaj elektronoj, tiel ke la atomo estas elektre neŭtra. La '''atoma modelo de Rutherford'''<ref>{{Citaĵo el libro |titolo= Espacio, tiempo y atómos. Relatividad y mecánica cuántica (Spaco, tempo kaj atomoj. [[Relativeco]] kaj [[kvantuma mekaniko]] |url= https://books.google.com/books?id=mi2e98uRyVUC |eldonejo= Ediciones AKAL |dato=11a de novembro 1993 |alirdato=11a de decembro 2015 |isbn= 9788446001522|aŭtoro= José Manuel Sánchez|lingvo = hispane}}</ref> estas modelo de la interna strukturo de atomo proponita de la brit-nov-zelanda [[apotekisto]] kaj [[fizikisto]] [[Ernest Rutherford]]<ref>{{Citaĵo el libro |titolo= Química general. Introducción a la Química Teórica (Ĝenerala Ĥemio. Enkonduko al Teoria Ĥemio) |url= https://books.google.co.ve/books?id=EdsLZGYbK-gC&pg=PA63&dq=Modelo+at%C3%B3mico+de+Rutherford&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjSuNqSv9TJAhWBST4KHYo3C-cQ6AEIIDAB#v=onepage&q=Modelo%2520at%25C3%25B3mico%2520de%2520Rutherford&f=false |eldonejo= Cristóbal Valenzuela|aŭtoro= Calahorro|lingvo = hispane}}</ref> en [[1911]], por klarigi la rezultojn de sia "eksperimento pri [[oro|or]]folio". Rutherford konkludis, ke la [[maso]] de atomo estis koncentrita en malgranda regiono de pozitivaj [[ŝargo]]j kiuj malhelpis la trairejon de pozitivaj [[alfa-partiklo]]j. Li poste proponis novan modelon, kiu havis [[nukleo]]n aŭ centron kie la [[atommodelo de Thomson]] ne povis klarigi kiel la ŝargo sur la [[elektrono]]j povas esti konservita ene de la atomo. Li ankaŭ ne povis klarigi la stabilecon de atomo. Lia teorio menciis nenion pri la [[kerno]] de la atomo; la maso kaj pozitiva ŝargo estas koncentritaj en ĝi, kaj la negative ŝargitaj elektronoj troviĝas en la eksternuklea zono. [[Dosiero:3D anamation of the Rutherford atom.ogv|eta|dekstre|[[Animacio]] [[3D]] de unu atomo laŭ modelo de Ernest Rutherford.]] === Modelo de Bohr === La modelo de Bohr estas malnoviĝinta teorio en la kampo de fiziko/ĥemio, serĉante kompreni la konsiston de atomo, kaj pli precipe de [[hidrogeno]] kaj hidrogenaj [[jono]]j (jonoj posedataj de ununura elektrono). Evoluigita fare de [[Niels Bohr]] en [[1913]] tiu teorio establita sur la "planeda modelo" de Rutherford renkontis tujan sukceson kiam ĝi klarigis en simpla maniero la [[spektra linio|spektrajn intervalojn]] de hidrogenelementoj, tiel establante proksimiĝon inter la unuaj modeloj de la atomo kaj la teorio de [[kvantuma mekaniko]]. Tiu nova modelo en kiu la elektronoj de atomo supozeble orbitas la nukleon, sed povis fari tion nur en finia serio de orbitoj, kaj povis salti inter tiuj orbitoj nur en diskretaj ŝanĝoj de energio korespondaj al la absorbo de radiado de [[fotono]].<ref> Stern, David P. (16a de Majo 2005). [https://www-spof.gsfc.nasa.gov/stargaze/Q5.htm "The Atomic Nucleus and Bohr's Early Model of the Atom".] NASA/Goddard Space Flight Center. [https://web.archive.org/web/20070820084047/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/stargaze/Q5.htm Arkivita el la originalo] la 20an de Aŭgusto 2007. </ref> Tiun kvantumadon oni uzis por klarigi kial la orbitoj de la elektronoj estas stabilaj kaj kial elementoj absorbas kaj elsendas elektromagnetan radiadon en diskretaj spektroj.<ref> Bohr, Niels (11a de Decembro 1922). [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1922/bohr/lecture/ "Niels Bohr, The Nobel Prize in Physics 1922, Nobel Lecture".] Nobel Foundation. Arkivita el la originalo la 15an de Aprilo 2008. </ref> Tiu modelo estis ĝeneraligita al la kazo de relativecaj elektronoj fare de [[Arnold Sommerfeld]] skribante kvante la [[fajna strukturo|fajnan strukturon]] de la spektraj linioj de hidrogeno. Tamen, tiu teorio ne povas klarigi la spektron de multoblaj elektronoj (kiel ekzemple pri [[heliumo]]), nek la naturon de ĥemiaj reakcioj, kaj ĝi tute abandoniĝis pro la avantaĝoj de la [[kvantuma mekaniko]] ekde [[1925]]. === Modelo de Sommerfeld === La atoma modelo de [[Niels Bohr|Bohr]] funkciis tre bone por la atomo de [[hidrogeno]], tamen, en la spektroj faritaj por atomoj de aliaj elementoj estis observite ke [[elektrono]]j de la sama energinivelo havis malsamajn energiojn, montrante ke ekzistas eraro en la modelo. Lia konkludo estis, ke ene de la sama [[energinivelo]] estis subniveloj, tio estas, iomete malsamaj energioj. Krome, el teoria vidpunkto, Sommerfeld trovis, ke en kelkaj atomoj la rapidoj de la [[elektrono]]j atingis konsiderindan frakcion de la [[lumrapido]]. Sommerfeld studis la esploradon pri relativecaj elektronoj. La germana fizikisto [[Arnold Sommerfeld]], kun la helpo de la [[teorio de la relativeco]] de [[Albert Einstein]], faris la sekvajn modifojn al la modelo de Bohr: # Elektronoj moviĝas ĉirkaŭ la nukleo, en cirklaj aŭ elipsaj orbitoj. # Komencante de la dua energinivelo, ekzistas du aŭ pli da subniveloj sur la sama nivelo. # La elektrono estas eta [[elektra kurento]]. Sekve, la atommodelo de Sommerfeld estas ĝeneraligo de la atommodelo de Bohr el la relativeca vidpunkto, kvankam li ne povis pruvi la formojn de emisio de elipsaj orbitoj, li nur ekskludis ilian cirklan formon. === Modelo de Schrödinger === [[Dosiero:HAtomOrbitals.png|eta|maldekstre|Loka probablodenseco de elektrono por la unuaj [[energinivelo]]j.]] Post kiam [[Louis-Victor de Broglie]] proponis la ondnaturon de materio en 1924, kiu estis ĝeneraligita fare de [[Erwin Schrödinger]] en [[1926]], la modelo de la atomo denove estis ĝisdatigita. En la modelo de Schrödinger, la koncepto de elektronoj kiel etaj ŝarĝitaj sferoj kiuj rondiras ĉirkaŭ la nukleo estas prirezignita, kio estas ekstrapolo de sperto je makroskopa nivelo al la eta grandeco de la atomo. Anstataŭe, Schrödinger priskribas elektronojn per [[ondofunkcio]], kies kvadrato reprezentas la probablecon de ilia ĉeesto en limigita regiono de spaco. Ĉi tiu probabla zono estas konata kiel [[elektrona distribuado|orbitalo]]. La grafikaĵo malsupre montras la orbitalojn por la unuaj energiniveloj disponeblaj en la hidrogena atomo. === Modelo de Dirac === La [[Diraka ekvacio]] aspektas tiel: :<math> \left(\alpha_0 mc^2 + \sum_{j = 1}^3 \alpha_j p_j \, c\right) \psi (\mathbf{x},t) = i \hbar \frac{\partial\psi}{\partial t} (\mathbf{x},t) </math> kie ''m'' estas [[Maso|kvietmaso]] de la elektrono, ''c'' estas [[Lumrapido|lumrapideco]], ''p'' estas la [[Momanto|momanta]] operatoro, <math>\hbar</math> estas la reduktita [[konstanto de Planck]], '''x''' kaj ''t'' estas, respektive, la [[spaco|spaca]] kaj [[tempo|tempa]] koordinatoj, kaj ''&psi;''('''x''', ''t'') estas kvar-komponanta [[ondfunkcio]]. En [[1928]], la [[relativeco|relativeca]] modelo de Dirac anstataŭas la tro simplan "planedan modelon" de atomo per inkludo de ondfunkcioj al la [[videbla (fiziko)|videbloj]] (pozicio, movkvanto...) de atomelektronoj. La &alpha;-oj estas [[Lineara transformo|linearaj operatoroj]], kiuj agas en la ondfunkcio. Ilia plej fundamenta eco estas ke ili estu '''kontraŭkomutaj'''. En aliaj vortoj, :<math>\alpha_i\alpha_j = -\alpha_j\alpha_i</math>, kie <math>i\ne j</math>, kaj '''i''' kaj '''j''' estas inter nulo kaj tri. La plej simpla maniero por ricevi tiajn ecojn estas per 4&times;4 matricoj. Ne ekzistas aro de matricoj kun pli malgranda dimensio, kiu verigus la postulon de kontraŭkomuteco. Tiuj kvar-dimensiaj matricoj nomiĝas &alpha;-matricoj de Dirako: Oportuna (sed ne unika) elekto de <math>\alpha</math>-matricoj estas :<math>\alpha_0 = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & -1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & -1 \end{bmatrix} \quad \alpha_1 = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 0 & 0 \\ 1 & 0 & 0 & 0 \end{bmatrix} </math>, :<math>\alpha_2 = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 0 & -i \\ 0 & 0 & i & 0 \\ 0 & -i& 0 & 0 \\ i & 0 & 0 & 0 \end{bmatrix} \quad \alpha_3 = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & -1 \\ 1 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & -1 & 0 & 0 \end{bmatrix} </math>, La Diraka ekvacio priskribas la probablecajn amplitudojn por ''sola'' elektrono. Ĝi estas sola-partikla teorio, en aliaj vortoj, ĝi ne aplikas la kreadon kaj detruadon de la partikloj. Ĝi donas bonan antaŭdiron por la [[magneta momanto]] de elektrono kaj klarigas [[fajna strukturo|fajnan strukturon]] observeblan en atomaj {{J|spektra linio}}. Ĝi ankaŭ eksplikas la spinon de la elektrono. Du de la kvar solvoj de la ekvacio konformas al du [[spino|spinaj]] ŝtatoj de elektrono. La aliaj du solvoj sugestas, ke ekzistas malfinia aro da [[kvantuma stato|kvantumaj statoj]], en kiuj la elektrono havas negativan energion. Ĉi tiu stranga rezulto gvidis Dirakon al konkludo, tra rimarkinda hipotezo sciata kiel "trua teorio", ke ekzistas pozitive [[Elektra ŝargo|ŝargitaj]] "elektronoj". Ĉi tiu antaŭdiro estis pruvita per malkovro de [[pozitrono]]j en [[1932]] (antaŭe nomitaj ''pozitonoj'' kiel elektronoj estis nomitaj ''negatonoj''). == Strukturo == === Subatomaj partikloj === {{Ĉefartikolo|Subatoma partiklo}} Kvankam la vorto ''atomo'' origine indikis partiklon kiu ne povas esti disigita en pli malgrandajn partiklojn, en moderna scienca uzokutimo la atomo estas kunmetita de diversaj [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. La konsistigaj partikloj de atomo estas la [[elektrono]], la [[protono]] kaj la [[neŭtrono]]. La elektrono estas la malplej masa el tiuj partikloj laŭ kvar ordoj de magnitudo je 9.11×10<small>−31</small> kg, kun negativa [[elektra ŝargo]] kaj grando kiu estas tro malgranda kaj malebligas esti mezurita uzante la disponeblaj teknikoj.<ref>{{cite book|last=Demtröder|first=Wolfgang|year=2002|title=Atoms, Molecules and Photons: An Introduction to Atomic- Molecular- and Quantum Physics|url=https://archive.org/details/atomsmoleculesph00demt_277|url-access=limited|publisher=Springer|edition=1st|isbn=978-3-540-20631-6|oclc=181435713|pages=[https://archive.org/details/atomsmoleculesph00demt_277/page/n51 39]–42}}</ref> Ĝi estis la plej malpeza partiklo kun pozitiva restanta maso mezurita, uzante la malkovron de la maso de [[Neŭtrino|neŭtrino]]. Je ordinaraj kondiĉoj, elektronoj estas ligitaj al la pozitive ŝargita nukleo pere de la alligiteco kreita el la opoziciaj elektraj ŝargoj. Se atomo havas pli aŭ malpli da elektronoj ol ties atoma nombro, tiam ĝi iĝas respektive negative aŭ pozitive ŝargita kiel tuto; ŝargita atomo estas nomita [[jono]]. Elektronoj estis konata ekde la fino de la 19-a jarcento, ĉefe pro [[J.J. Thomson]]. Protonoj havas pozitivan ŝargon kaj mason de 1.6726×10<small>−27</small> kg. La nombro de protonoj en atomo estas nomita ĝia [[atoma nombro]]. [[Ernest Rutherford]] (1919) observis, ke nitrogeno sub alfa-partikla bombardado elsendas tion kio ŝajnas hidrogenaj nukleoj. Ĉirkaŭ 1920 li estis akceptinta, ke la hidrogena nukleo estas diferenca partiklo ene de la atomo kaj nomis ĝin [[protono]]. Neŭtronoj ne havas elektran ŝargon kaj havas mason de 1.6749×10<small>−27</small> kg.<ref>{{cite book|last=Woan|first=Graham|year=2000|title=The Cambridge Handbook of Physics|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57507-2|oclc=224032426|page=[https://archive.org/details/cambridgehandboo0000woan/page/8 8]|url=https://archive.org/details/cambridgehandboo0000woan/page/8}}</ref><ref name="2014 CODATA">Mohr, P.J.; Taylor, B.N. and Newell, D.B. (2014), [http://physics.nist.gov/constants "The 2014 CODATA Recommended Values of the Fundamental Physical Constants"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120211083747/http://physics.nist.gov/cuu/Constants/index.html |date=2012-02-11 }} (Web Version 7.0). La datumbazon disvolvis J. Baker, M. Douma, kaj Svetlana Kotoĉigova. (2014). National Institute of Standards and Technology, Gaithersburg, Maryland 20899.</ref> Neŭtronoj estas la plej pezaj el la tri konstituantaj partikloj, sed ilia maso povas esti reduktita pere de la nuklea ligenergio. Neŭtronoj kaj protonoj (kolektive konataj kiel [[nukleono]]j) havas kompareblajn dimensiojn — ĉirkaŭ 2.5×10<small>−15</small> m— kvankam la 'surfaco' de tiuj partikloj neestas klare difinita.<ref>{{cite book|last=MacGregor|first=Malcolm H.|year=1992|title=The Enigmatic Electron|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-521833-6|oclc=223372888|pages=[https://archive.org/details/astronomyencyclo0000unse/page/33 33–37]|url=https://archive.org/details/astronomyencyclo0000unse/page/33}}</ref> La neŭtronon malkovris en 1932 la angla fizikisto [[James Chadwick]]. En la [[Norma modelo]] de fiziko, elektronoj estas veraj elementaj partikloj sen interna strukturo, dum protonoj kaj neŭtronoj estas partikloj komponitaj de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]] nomitaj [[Kvarko]]j. Estas du tipoj de kvarkoj en atomoj, el kiuj ĉiuj havas frakcian elektran ŝargon. Protonoj estas komponitaj de du [[U-kvarko]]j (el kiuj ĉiuj kun ŝargo + 2/3 kaj unu [[D-kvarko]] (kun ŝargo de −1/3). Neŭtronoj konsistas de unu U-kvarko kaj de du D-kvarkoj. Tiu distingo klarigas la diferencon en amaso kaj ŝargo inter ambaŭ partikloj.<ref name=pdg2002 > Particle Data Group (2002). [https://www.particleadventure.org/ "The Particle Adventure".] Lawrence Berkeley Laboratory. Arkivita el la originalo la 4an de Januaro 2007. </ref><ref name=schombert2006 > Schombert, James (18a de Aprilo 2006). [http://abyss.uoregon.edu/~js/ast123/lectures/lec07.html "Elementary Particles".] University of Oregon. [https://web.archive.org/web/20111217082011/http://abyss.uoregon.edu/~js/ast123/lectures/lec07.html Arkivita el la originalo] la 30an de Aŭgusto 2011. </ref> La kvarkoj estas tenitaj kune per la [[Forta nuklea forto|forta interagado]] (aŭ forta forto), kiu estas mediaciita per [[gluono]]j. La protonoj kaj neŭtronoj, siavice, estas tenataj unu al la alia en la nukleo per la nuklea forto, kiu estas restaĵo de la forta forto kiu havas iom malsamajn interval-propraĵojn (vidu la artikolon pri la [[nuklea forto]] por plia informo). La gluono estas membro de la familio de [[Gaŭĝa bosono|gaŭĝaj bosonoj]], kiuj estas elementaj partikloj kiuj peras fizikajn fortojn.<ref name=pdg2002 /><ref name=schombert2006 /> === Nukleo === {{Ĉefartikolo|Atomkerno}} [[File:Binding energy curve - common isotopes.svg|thumb|La ligiga energio necesa por nukleono por eskapi la nukleon, por diversaj izotopoj.]] Ĉiuj ligitaj protonoj kaj neŭtronoj en atomo konsistigas etan [[atomkerno]]n, kaj estas kolektive nomitaj [[nukleono]]j. La radiuso de nukleo estas proksimume egala al <math>1.07 \sqrt[3]{A}</math>&nbsp;femtometroj, kie <math>A</math> estas la totala nombro de nukleonoj.<ref>{{cite book|last=Jevremovic|first=Tatjana|year=2005|title=Nuclear Principles in Engineering|url=https://archive.org/details/nuclearprinciple00jevr_450|url-access=limited|publisher=Springer|isbn=978-0-387-23284-3|oclc=228384008|page=[https://archive.org/details/nuclearprinciple00jevr_450/page/n83 63]}}</ref> Tio estas multe pli malgranda ol la radiuso de la atomo, kiu estas ĉirkaŭ 10⁵&nbsp;fm. La nukleonoj estas kunligitaj per mallongdistance alloga potencialo nomita la restanta forta forto. Je distancoj pli malgrandaj ol 2.5 fm tiu forto estas multe pli potenca ol la [[elektrostatika forto]] kiu igas pozitive ŝargitajn protonojn por forpuŝi unu la alian.<ref>{{cite book|last1=Pfeffer|first1=Jeremy I.|last2=Nir|first2=Shlomo|year=2000|title=Modern Physics: An Introductory Text|publisher=Imperial College Press|isbn=978-1-86094-250-1|oclc=45900880|pages=330–336}}</ref> Atomoj de la sama [[ĥemia elemento|elemento]] havas la saman nombron da protonoj, nomataj [[atomnombro]]. Ene de ununura elemento, la nombro da neŭtronoj povas varii, determinante la [[izotopo]]n de tiu elemento. La totala nombro de protonoj kaj neŭtronoj determinas la [[nuklido]]n. La nombro da neŭtronoj relative al la protonoj determinas la stabilecon de la nukleo, kaj certaj izotopoj spertas [[Radioaktiveco|radioaktivan disfalon]].<ref name=wenner2007 > Wenner, Jennifer M. (10a de Oktobro 2007). [https://serc.carleton.edu/quantskills/methods/quantlit/RadDecay.html "How Does Radioactive Decay Work?".] Carleton College. Arkivita el la originalo la 11an de Majo 2008. </ref> La protono, la elektrono kaj la neŭtrono estas klasifikitaj kiel [[fermiono]]j. Fermionoj obeas la [[Principo de ekskludo|Pauli-ekskludprincipon]], kiu malpermesas ''identajn'' fermionojn, kiel ekzemple multoblaj protonoj, de okupado de la sama kvantuma stato en la sama tempo. Tiel, ĉiu protono en la nukleo devas okupi kvantuman staton malsaman de ĉiuj aliaj protonoj, kaj la samo validas por ĉiuj neŭtronoj de la nukleo kaj por ĉiuj elektronoj de la elektrona nubo.<ref name="raymond" > Raymond, David (7a de Aprilo 2006). [https://web.archive.org/web/20021201030437/http://physics.nmt.edu/~raymond/classes/ph13xbook/node216.html "Nuclear Binding Energies".] New Mexico Tech. Arkivita el la originalo la 1an de Decembro 2002. </ref> Nukleo kiu havas malsaman nombron da protonoj ol neŭtronoj povas eble fali al pli malalta energistato tra radioaktiva disfalo, kiu igas la nombron da protonoj kaj neŭtronoj pli proksime egaligitaj. Kiel rezulto, atomoj kun egalaj nombroj de protonoj kaj neŭtronoj estas pli stabilaj kontraŭ kadukiĝo, sed kun kreskanta atomnombro, la reciproka repuŝo de la protonoj postulas kreskantan proporcion de neŭtronoj por konservi la stabilecon de la nukleo.<ref name="raymond" /> [[File:Wpdms physics proton proton chain 1.svg|maldekstre|thumb|170ra|Ilustraĵo de nuklea fuzioprocezo kiu formas deŭteriokernon, konsistantan el protono kaj neŭtrono, el du protonoj. [[Pozitrono]] (e⁺) - [[Antimaterio|antimateria]] elektrono - estas elsendita kune kun elektrona [[neŭtrino]].]] La nombro da protonoj kaj neŭtronoj en la atomkerno povas esti modifita, kvankam tio povas postuli tre altajn energiojn pro la forta forto. [[Nuklea fuzio]] okazas kiam multoblaj atompartikloj kuniĝas por formi pli pezan nukleon, kiel ekzemple tra la energia kolizio de du nukleoj. Ekzemple, ĉe la kerno de la Suno protonoj postulas energiojn de 3 ĝis 10 keV por superi sian reciprokan repuŝon - la [[Kulomba leĝo|kulomban baron]] - kaj kunfandiĝi en ununuran nukleon.<ref name=mihos2002 >Mihos, Chris (23a de Julio 2002). [http://burro.cwru.edu/Academics/Astr221/StarPhys/coulomb.html "Overcoming the Coulomb Barrier".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060912013620/http://burro.cwru.edu/Academics/Astr221/StarPhys/coulomb.html |date=2006-09-12 }} Case Western Reserve University. Arkivita el la originalo la 12an de Septembro 2006.</ref> [[Nuklea fisio]] estas la kontraŭa procezo, igante nukleon fendetiĝi en du pli malgrandajn nukleojn - kutime tra radioaktiva disfalo. La nukleo ankaŭ povas esti modifita per bombardado per altenergiaj subatomaj partikloj aŭ fotonoj. Se tio modifas la nombron da protonoj en nukleo, la atomo ŝanĝiĝas al malsama ĥemia elemento.<ref name=lbnl20070330 > Staff (30a de Marto 2007). [https://www.lbl.gov/abc/Basic.html "ABC's of Nuclear Science".] Lawrence Berkeley National Laboratory. [https://web.archive.org/web/20061105192110/http://www.lbl.gov/abc/Basic.html Arkivita el la originalo] la 5an de Decembro 2006. </ref><ref name=makhijani_saleska2001 > Makhijani, Arjun; Saleska, Scott (2a de Marto 2001). [https://ieer.org/resource/factsheets/basics-nuclear-physics-fission/ "Basics of Nuclear Physics and Fission".] Institute for Energy and Environmental Research. Arkivita el la originalo la 16an de Januaro 2007. </ref> Se la maso de la nukleo sekvanta fuzioreagon estas malpli ol la sumo de la masoj de la apartaj partikloj, tiam la diferenco inter ĉi tiuj du valoroj povas esti elsendita kiel speco de uzebla energio (kiel ekzemple [[gamaradio]], aŭ la kinetika energio de [[beta-partiklo]]), kiel priskribite per la [[Masenergia ekvivalento|masenergia ekvivalenta]] formulo de [[Albert Einstein]], ''E=mc²'', kie ''m'' estas la perdorapideco kaj ''c'' estas la [[lumrapideco]]. Tiu deficito estas parto de la ligiga energio de la nova nukleo, kaj estas la nereakirebla perdo de la energio, kiu igas la kunfanditaj partikloj resti kune en stato kiu postulas, ke tiu energio apartiĝu.<ref>{{cite book|last1=Shultis|first1=J. Kenneth|last2=Faw|first2=Richard E.|title=Fundamentals of Nuclear Science and Engineering|year=2002|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-0834-4|oclc=123346507|pages=10–17}}</ref> La fuzio de du nukleoj kiuj kreas pli grandajn nukleojn kun pli malaltaj atomnombroj ol [[fero]] kaj [[nikelo]] - totala nukleona nombro de proksimume 60 - estas kutime [[Ekzoterma reakcio|ekzoterma procezo]], kiu elsendas pli da energio ol estas postulata por kunigi ilin.<ref name=ajp63_7_653 > Fewell, M.P. (1995). "The atomic nuclide with the highest mean binding energy". ''American Journal of Physics''. 63 (7): 653–658. Bibcode:1995AmJPh..63..653F. doi:10.1119/1.17828. </ref> Estas ĉi tiu energi-elsenda procezo kiu faras nuklean fuzion en [[stelo]]j memsubtena reago. Por pli pezaj nukleoj, la ligiga energio por [[nukleono]] komencas malpliiĝi. Tio signifas ke fuzioprocezo produktanta nukleon kiu havas atomnombron pli altan ol proksimume 26, kaj [[masnombro]]n pli altan ol proksimume 60, estas endoterma procezo. Tiel, pli masivaj nukleoj ne povas sperti energiproduktantan fuzioreakcion kiu povas elteni la hidrostatikan ekvilibron de stelo.<ref name="raymond" /> === Elektrona nubo === {{Ĉefartikolo|Elektrona distribuado|Elektronkovraĵo|Elektronegativeco}} [[File:Potential energy well.svg|right|thumb|Potenciala puto, montranta, laŭ la [[klasika mekaniko]], la minimuman energion ''V''(''x'') necesan por atingi ĉiun pozicion ''x''. Klasike, partiklo kun energio ''E'' estas limigita al gamo de pozicioj inter ''x''₁ kaj ''x''₂.]] La elektronoj en atomo estas altiritaj al la protonoj en la nukleo fare de la [[Elektromagnetismo|elektromagnetika forto]]. Tiu forto ligigas la elektronojn ene de [[Elektrostatiko|elektrostatika]] potenciala puto ĉirkaŭ la plej malgranda nukleo, kio signifas, ke ekstera forto de energio estas necesa por ke la elektrono foriru. Ju pli proksime elektrono estas al la nukleo, des pli granda estas la altira forto. Tial elektronoj ligiĝas proksime de la centro de la potenciala puto postulas pli da energio por eskapi ol tiuj ĉe pli grandaj apartigoj. Elektronoj, kiel aliaj partikloj, havas proprecojn kaj de partiklo kaj de ondo. La elektrona nubo estas regiono ene de la potenciala puto, kie ĉiu elektrono formas specon de tridimensia [[Staranta ondo|konstanta ondo]] - ondoformo kiu ne moviĝas relative al la nukleo. [[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|maldekstre|230ra|3D vidaĵoj de kelkaj hidrogenecaj atomaj orbitaloj montrantaj probablodensecon kaj fazon ('''g''' orbitaloj kaj pli altaj ne estas montrataj)]] Ĉi tiu konduto estas difinita per atomorbitalo, matematika funkcio kiu karakterizas la probablecon ke elektrono ŝajnas esti en aparta loko kiam ĝia pozicio estas mezurita.<ref name="science157_3784_13"> Mulliken, Robert S. (1967). "Spectroscopy, Molecular Orbitals, and Chemical Bonding". ''Science''. 157 (3784): 13–24. Bibcode:1967Sci...157...13M. doi:10.1126/science.157.3784.13. PMID 5338306. </ref>> Nur diskreta (aŭ kvantigita) aro de tiuj orbitaloj ekzistas ĉirkaŭ la nukleo, ĉar aliaj eblaj ondopadronoj rapide kadukiĝas en pli stabilan formon.<ref name=Brucat2008 > Brucat, Philip J. (2008). [https://web.archive.org/web/20070203024049/http://www.chem.ufl.edu/~itl/2045/lectures/lec_10.html "The Quantum Atom".] University of Florida. Arkivita el la originalo la 7an de Decembro 2006. </ref> Orbitaloj povas havi unu aŭ plurajn ringajn aŭ nodajn strukturojn, kaj diferenci unu de la alia laŭ grandeco, formo kaj orientiĝo.<ref name=manthey2001 > Manthey, David (2001). [https://www.orbitals.com/orb/ "Atomic Orbitals".] Orbital Central. Arkivita el la originalo la 10an de Januaro 2008. </ref> Ĉiu atomorbitalo egalrilatas al speciala [[energinivelo]] de la elektrono. La elektrono povas ŝanĝi sian staton al pli alta energinivelo absorbante [[fotono]]n per sufiĉa energio por akceli ĝin en la novan kvantuman staton. Same, per [[spontanea eligo]], elektrono en pli alta energistato povas fali al pli malalta energistato, dum radiado de la troa energio kiel fotono. Ĉi tiuj karakterizaj energivaloroj, difinitaj per la diferencoj en la energioj de la kvantumaj statoj, respondecas pri [[Spektroskopio|atomaj spektraj linioj]].<ref name=Brucat2008 /> La kvanto de energio necesa por forigi aŭ aldoni elektronon - la [[Joniga energio|elektron-liga energio]] - estas multe malpli ol la liga energio de nukleonoj. Ekzemple, ĝi postulas nur 13.6 eV por senigi [[Senmova stato|bazan staton]] de elektrono de hidrogenatomo,<ref name=herter_8 > Herter, Terry (2006). [https://web.archive.org/web/20120222062433/http://astrosun2.astro.cornell.edu/academics/courses/astro101/herter/lectures/lec08.htm "Lecture 8: The Hydrogen Atom".] Cornell University. Arkivita el la originalo la 22an de Februaro 2012. </ref> kompare kun 2.23 ''milionoj'' da eV por disigo de nukleo de [[deŭterio]].<ref name=pr79_2_282 > Bell, R.E.; Elliott, L.G. (1950). "Gamma-Rays from the Reaction H1(n,γ)D2 and the Binding Energy of the Deuteron". ''Physical Review''. 79 (2): 282–285. Bibcode:1950PhRv...79..282B. doi:10.1103/PhysRev.79.282. </ref> Atomoj estas [[elektra ŝargo|elektre]] neŭtralaj se ili havas egalan nombron da protonoj kaj elektronoj. Atomoj kiuj havas aŭ deficiton aŭ troon de elektronoj estas nomitaj [[jono]]j. Elektronoj kiuj estas plej malproksimaj de la nukleo povas esti transdonitaj al aliaj proksimaj atomoj aŭ dividitaj inter atomoj. Per ĉi tiu mekanismo, atomoj povas [[Ĥemia ligo|ligiĝi]] en [[molekulo]]jn kaj aliajn specojn de [[Ĥemia kombinaĵo|ĥemiaj komponaĵoj]] kiel jonaj kaj [[Kovalenta ligo|kovalentaj]] retaj [[Kristaliĝo|kristaloj]].<ref>{{cite book|last=Smirnov|first=Boris M.|year=2003|title=Physics of Atoms and Ions|url=https://archive.org/details/physicsatomsions00smir|url-access=limited|publisher=Springer|isbn=978-0-387-95550-6|pages=[https://archive.org/details/physicsatomsions00smir/page/n262 249]–272}}</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Helium atom (not to scale).svg|Simpla bildigo de [[heliumo]]atomo<!-- eta|maldekstra|180ra|_Stark_ _vereinfachende_ _Darstellung_ _eines_ [[Heliumo]]-_Atoms_: Du (nombro) [[Elektrono]]_en_ _umkreisen_ _einen_ _Kern_ _aus_ du (nombro) [[Protono]]_en_ _und_ du (nombro) [[Neŭtrono]]_en_. --> Dosiero:Sciences exactes.svg Dosiero:Helium atom with charge-smaller.jpg|Bildigo de la modelo de Schrödinger pri heliumo<!-- eta|maldekstra|180ra|laŭliniigi centro|Modelo de la atomo - 3-D Heliuma atomo - tero (ŝtato, deklari, regno, stato, ŝtata) --> Dosiero:HAtomOrbitals.png|La kolorintenso estas proporcia al la [[Probablodensa funkcio|probablodenso]] laŭ la [[elektrona distribuado|elektronaj orbitaloj]]<!-- eta|maldekstra|180ra|La [[atoma _orbital_]] [[_wavefunction_]]s de [[hidrogena atomo]]. La [[(ĉefa, principo) kvantuma nombro]] estas je la (orta, ĝusta, dekstra, rajto) de ĉiu (remi, vico) kaj la [[_azimuthal_ kvantuma nombro]] estas _denoted_ per (letero, poŝtaĵo, litero) je supro de ĉiu kolumno. --> Dosiero:Alpha-beta-gamma decay.png|[[Joniga radiado|Radioj]] elsenditaj dum [[fisio]] de atomoj: [[alfa-radiado|alfa-]], [[beta-radiado|beta-]] kaj [[gama-radiado]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * [https://teacher-programmes.web.cern.ch/ Teaching Standard Model at high school»] (en angla). Kronologio de la atoma modelo. * Sokolovsky, Silvia (2002). [https://web.archive.org/web/20111005022017/http://soko.com.ar/Fisica/cuantica/Atomo.htm «El Átomo».] (en hispana) Arkivita el la originalo en la 5a de Oktobro 2011. Konsultita la 17an de Junio 2021. * Bransden, B.H.; Joachain, J.C. (1983). Physics of atoms and molecules (en angla). Longman Group Limited. ISBN 0-582-44401-2. * Cottingham, W.N.; Greenwood, D.A. (2004). An introduction to nuclear physics (en angla). Cambridge University Press. ISBN 0-521-65149-2. * Demtröder, Wolfgang (2006). Atoms, molecules and photons (en angla). Springer-Verlag. ISBN 978-3-540-20631-6. * Kramer, Kenneth (1988). Introductory nuclear physics (en angla). ISBN 047180553X. * [https://web.archive.org/web/20090208050429/http://homepage.mac.com/fishbonelpc/CERN/public.web.cern.ch/Public/Content/Chapters/AboutCERN/WhyStudyPrtcles/UniverseBricks/UniverseBricks-es.html «Los ladrillos del Universo: los bloques constituyentes de la materia».] Arkivita el la originalo en la 8a de februaro 2009. Disvastiga materialo de la CERN. == Vidu ankaŭ == * [[Joniga energio]] * [[Ĥemia ligo]] * [[Listo de partikloj]] * [[Pozitrono]] kaj [[Pozitronio]] * [[Atomkerno]] * [[Nuklido]] kaj [[Izotopo]] * [[Atomkerna izomero]] * [[Strukturiĝo de atomoj]] * [[Subatoma partiklo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=atomo|WT=Atom|Wl=Atomo|Wl originalo=Átomo|ReVo=atom}} * [https://particleadventure.org/ La Aventuro de Partikloj] {{PlurajLingvokodoj|de|en|es|fr|it|pt|no|ro|sr|zh}} * [http://www.nat.vu.nl/~pwgroen/sdm/hyper/methoden/verstrooi/R_hist.html Historio de la modeloj de atomo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060305183840/http://www.nat.vu.nl/~pwgroen/sdm/hyper/methoden/verstrooi/R_hist.html |date=2006-03-05 }} {{PlurajLingvokodoj|nl}} {{Havenda artikolo|Atomo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atomoj| ]] [[Kategorio:Atoma fiziko| ]] 4bc4j6mnywdtx7qf8zna6x2nyg59qxs 0 2361 9493575 9248516 2026-10-14T12:56:19Z Sj1mor 12103 9493575 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Perioda tabelo.svg|500px|eta|dekstra|<center>La [[perioda tabelo]] de la ĥemiaj elementoj</center>]] '''Ĥemia kombinaĵo''' aŭ '''kemia kombinaĵo''' estas [[Ĥemia substanco|substanco]], kies molekulo konsistas el atomoj de almenaŭ du [[ĥemia elemento|ĥemiaj elementoj]] de la [[perioda tabelo]] [[Ĥemia ligo|ĥemie ligitaj]] en fiksita proporcio laŭ [[maso]].<ref> Hill, John W. (1999). [https://books.google.es/books?id=ZM-qMxtLABUC&pg=PA15&dq=un+compuesto+es+sustancia&hl=es&sa=X&ved=0CCYQ6AEwAWoVChMIz6G5xNG6xwIVxb4UCh2vhwO3#v=onepage&q=un%20compuesto%20es%20sustancia&f=false Química para el nuevo milenio.] Pearson Educación. ISBN 9789701703410. Konsultita la 9an de Aŭgusto 2021. </ref> La kombinaĵoj estas reprezentataj per [[ĥemia formulo]]. Ekzemple, la molekulo de [[akvo]] (H₂O) konsistas el du [[atomo]]j de [[hidrogeno]] kaj unu de [[oksigeno]]. La elementoj de kombinaĵo estas nek divideblaj, nek separeblaj per fizikaj procezoj (dekantado, [[filtrado]], [[distilado]]), sed nur pere de [[Ĥemia reakcio|ĥemiaj procezoj]]. La kombinaĵo estas formataj de [[molekulo]]j aŭ [[jono]]j kun stabilaj [[Ĥemia ligo|ligoj]] kiuj ne dependas de homa elekto arbitra. Tial, ili estas nek [[Miksaĵo|miksaĵoj]] nek [[Alojo|alojoj]] kiel [[bronzo]] aŭ [[ĉokolado]].<ref> De La Llata Loyola, Maria Dolores (2001). «Unidad 1. La materia y sus transformaciones.». Química inorgánica. México.: Progreso S.A. de C.V. pp. 6 y 7. ISBN 970-641-351-0. </ref><ref> Chang, Raymond (1999). «Capítulo 1.». Química. México: McGraw-Hill. </ref> [[Ĥemia elemento]] unuigita al identa ĥemia elemento ne estas ĥemia kombinaĵo, ĉar en tio intervenas nur unu elemento, ne du elementoj diferencaj. Estas kvar tipoj de kombinaĵoj, depende de kiel restas unuigitaj la atomoj konstituantoj: * [[Molekulo|Molekuloj]] unuigitaj per [[Kovalenta ligo|kovalentaj ligoj]] * [[Jono|Jonaj kombinaĵoj]] unuigitaj per [[Jona ligo|jonaj ligoj]] * Intermetalaj kombinaĵoj unuigitaj per [[Metala krado|metalaj ligoj]] * Kelkaj kompleksoj unuigitaj per kunordigitaj kovalentaj ligoj Multaj ĥemiaj kombinaĵoj havas unikan ciferan identigilon atribuita de la ''Chemical Abstracts Service'' (CAS): nome ties [[CAS-numero]]. == Difinoj == [[Dosiero:Water-3D-balls.png|eta|desktre|220px|Pura [[akvo]] (H₂O) estas ekzemplo de kombinaĵo. La [[pilko-bastoneta modelo]] de la molekulo montras la spacan asocion de du partoj de [[hidrogeno]] (blankaj) kaj unu parto de [[oksigeno]] (ruĝa).]] Ajna substanco kiu konsistas en du aŭ pliaj diferencaj tipoj de [[Atomo|atomoj]] ([[Ĥemia elemento|ĥemiaj elementoj]]) en fiksa proporcio [[Stekiometrio|stekiometria]] povas esti nomita ''Ĥemia kombinaĵo.'' La koncepto estas pli bone komprenita kiam oni konsideras purajn [[Ĥemiaĵo|ĥemiaĵojn]].<ref>Whitten, Kenneth W. kaj Davis, Raymond E. [https://www.worldcat.org/oclc/25401134 General chemistry] Saunders College Pub, 1992, alirita la 28an de aprilo 2019, isbn = 0030723736, oclc = 25401134, 4a eldono</ref><ref>Brown, Theodore L. (Theodore Lawrence) [https://www.worldcat.org/oclc/1022085358 Chemistry: the central science, alirita la 28an de aprilo 2019, isbn = 9781442559462, oclc = 1022085358, 3a eldono</ref><ref>Hill, John W. (John William) [https://www.worldcat.org/oclc/53896762 General chemistry] Pearson/Prentice Hall, 2005, alirita la 28an de aprilo 2019 isbn = 9780131402836, oclc = 53896762, 4a eldono</ref> ​ El la kombino de fiksaj proporcioj de du aŭ pliaj tipoj de atomoj oni deduktas, ke la ĥemiaj kombinaĵoj povas esti konvertitaj, pere de [[ĥemia reakcio]], en aliaj kombinaĵoj aŭ ĥemiaĵoj, ĉiu kun malpli da atomoj. La ĥemiaj kombinaĵoj havas unikan kaj difinitan ĥemian strukturon kiu restas unuigita en spaca dispono difinita de [[Ĥemia ligo|ĥemiaj ligoj]]. La ĥemiaj kombinaĵoj povas esti [[Molekulo|molekulaj]] kombinaĵoj, retenitaj kunaj per [[Kovalenta ligo|kovalentaj ligoj]], [[Salo (ĥemio)|saloj]] retenitaj inter si per [[Jona ligo|jonaj ligoj]], intermetalaj kombinaĵoj retenitaj kunaj per [[Metala krado|metalaj ligoj]], aŭ la subaro de ĥemiaj kompleksoj kiuj restas kunigitaj per kunordigaj ligoj.<ref name=":0"> Atkins, P. W. (Peter William), 1940- (2005). [https://archive.org/details/chemicalprincipl00pete Chemical principles: the quest for insight (3a eldono).] W.H. Freeman. ISBN 071675701X. OCLC 54073811. Konsultita la 28an de aprilo 2019. </ref>​ La puraj [[Ĥemia elemento|ĥemiaj elementoj]] ĝenerale ne estas konsiderataj ĥemiaj kombinaĵoj, ĉar ili ne plenumas la postulon de du aŭ pliaj atomoj, kvankam ofte ili konsistas en molekuloj komponitaj de multaj atomoj (kiel en la duatoma molekulo H₂, aŭ la [[Molekulo|pluratoma molekulo]] S₈, ktp.)<ref name=":0" /> Multaj ĥemiaj kombinaĵoj havas unikan ciferan identigilon atribuita de la Chemical Abstracts Service (CAS): nome ties CAS-numero.<ref>[https://www.quimica.es/enciclopedia/N%C3%BAmero_CAS.html «Número CAS».] en [https://www.quimica.es/]. Konsultita la 26an de junio 2021. </ref> Estas varia nomenklaturo kaj foje nekonsistanta por diferencigi substancojn, kiuj inkludas ekzemplojn vere nestekiometriajn de la ĥemiaj kombinaĵoj, kiuj postulas, ke la proporcioj estu fiksaj. Multaj solidaj ĥemiaj substancoj, por ekzemplo multaj mineraloj de siliciato, ne havas simplajn formulojn kiuj montras la ĥemian ligon de la elementoj inter si en fiksaj proporcioj; eĉ tiel, tiuj substancoj [[Kristala strukturo|kristalaj]] ofte estas nomitaj "nestekiometriaj kombinaĵoj". Oni povas argumenti, ke ili estas rilataj kun tiuj produktoj, anstataŭ esti ĥemiaj kombinaĵoj propre diritaj, konsiderinte, ke la varieblo en ties kombinaĵoj ofte estas okazigitaj per fremdaj elementoj kaptitaj ene de la kristala strukturo de ĥemia kombinaĵo ''vera'', aŭ okazigitaj per perturboj en ties strukturo rilate al la kombinaĵo konata kiu aperas el troo aŭ manko de la elementoj konstituantaj en lokoj de ties strukturo; tiaj nestekiometriaj kombinaĵoj formas la plej parton de la [[terkrusto|krusto]] kaj la [[Termantelo|mantelo]] de la Tero. Aliaj kombinaĵoj konsiderataj ĥemie identaj povas havi variajn kvantojn de pezaj aŭ malpezaj [[Izotopo]]j de la elementoj konstituantaj, kio iomete ŝanĝas la proporcion de maso de la elementoj. == Karakteroj de ĥemia kombinaĵo == === Ligoj === {{Ĉefartikolo|Ĥemia ligo}} [[Dosiero:Sodium-chloride-3D-ionic.png|eta|maldekstre|220px|Kristala strukturo de [[Natria klorido]] kun natrio purpure kaj klorido verde.]] La atomojn en la molekulo kuntenas ligoj, aŭ kovalentaj ligoj aŭ jonaj ligoj (vidu je [[Ĥemia ligo]]). Ekzemple, H₂O estas kuntenata de kovalentaj ligoj. [[Natria klorido]] estas kuntenita de jonaj ligoj. Ĥemia ligo estas la nomo de la kunigaj fortoj, kiuj respondecas por tio, ke atomoj restas kune (atomoj malofte troviĝas nekunligitaj en nature okazantaj kondiĉoj; anstataŭe ili troviĝas ligitaj al aliaj atomoj). Se atomo estas ligita kun aliaj de sama speco, rezultas '''homoatoma''' (sam-atoma) molekulo: ekzemple, O₂ kaj N₂, kiuj estas duatomaj molekuloj de la gasoj [[oksigeno]] kaj [[nitrogeno]]. Tamen plej ofte atomo de ĥemia elemento troviĝas ligita kun alispecaj elementatomoj, tiel formante '''heteroatoma'''jn molekulojn de kombinaĵoj. La emon kaj la kapablon de atomo ligiĝi kun aliaj atomoj determinas [[elektrona konfiguracio|elektronaj konfiguracioj]]. Ĥemiaj ligoj estas la fortoj aŭ interagoj kiuj ligas atomojn kune en la formo de kompleksaj agregaĵoj. La procezo mem de la formiĝo de ĥemiaj ligoj nomiĝas ligiĝo. Laŭ nuntempa teorio, ĥemiaj ligoj rezultas el la interago de specifaj elektronoj entenitaj en la kombiniĝantaj atomoj. La specifaj elektronoj partoprenantaj en ligiĝo nomiĝas ''valentaj elektronoj''. Por ĉefgrupaj elementoj, valentaj elektronoj estas tiuj en la plej ekstera ŝelo, t.e. la ŝelo de la plej alta ŝelnumero (n). Ĉi tiuj elektronoj ĉiam estos en subŝeloj aŭ ''s'' aŭ ''p''. Ekz-e: Kiom da valentaj elektronoj enhavas atomoj de ĉiu en la sekvaj elementoj: :a) ₁₁Na, (b) ₃₃As? Solvo: :a) La elektrona konfiguracio de [[natrio]] (Na) estas 1''s''²2''s''²2''p''⁶3''s''¹. === Pliprecizigi la difinon === [[Dosiero:Lithium-hydride-3D-vdW.png|eta|250px|<center>Kristala strukturo de la litia hidrido</center>]] Ekzistas esceptoj al la supra difino. Specifaj [[Kristalsistemo|kristalaj]] kombinaĵoj estas konsiderataj ĥemiaj kombinaĵoj malgraŭ ke ilia konsisto varias laŭ la kunesto aŭ ne de elementoj kaptitaj en la kristala strukturo. Iuj kombinaĵoj konsiderataj ĥemie identaj povas havi diversajn kvantojn de pezaj aŭ malpezaj [[izotopo]]j de la konsistaj elementoj, kiuj iomete variigas la proporcion de elementoj laŭ maso. Tial kombinaĵo povas esti ne tute homogena, sed por plejaj celoj en ĥemio, oni povas konsideri ĝin tia. Ne ĉiuj molekuloj estas kombinaĵoj. La duatoma molekulo de [[hidrogeno]], reprezentata per H₂, estas homonuklea (konsistas el atomoj de nur unu elemento), do oni ne konsideras ĝin kombinaĵo. Kombinaĵoj estas puraj substancoj kiuj enhavas almenaŭ du elementojn kombinitajn laŭ specifa fiksita proporcio. === Kompari kombinaĵojn kaj miksaĵojn === Kombinaĵoj havas malsamajn [[fizika atributo|fizikajn]] kaj [[Ĥemia atributo|ĥemiajn atributojn]] al iliaj konsistigaj elementoj. Ĉi tiu estas la ĉefa kriterio por distingi inter kombinaĵo kaj [[miksaĵo]] de elementoj aŭ substancoj: la atributoj de miksaĵo ĝenerale estas similaj aŭ rilataj al la atributoj de ĝiaj konsistigaĵoj. Alia kriterio estas ke la konsistigaĵoj de miksaĵo ofte estas apartigeblaj per simpla fizika procedo, ekzemple filtrado; tiuj de kombinaĵo ofte estas nur malfacile apartigeblaj. Plue, kiam kombinaĵo formiĝas el ĝiaj konsistigaĵoj, ĥemia ŝanĝo okazas, per [[ĥemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]]. Miksaĵoj estas fareblaj per nura mekanika miksado. Ekzemplo de miksaĵo, kiun oni ofte erare konsideras kombinaĵo, estas [[alojo]]. Oni faras ĝin mekanike, plej ofte varmigante ĉiujn konsistigaĵojn kaj rapide malvarmigante por ke la konsistigaĵoj estu "kaptitaj" en la baza metalo. == Formulo == {{Ĉefartikolo|Ĥemia formulo}} [[Dosiero:Iso-Butan-V1.svg|thumb|maldekstre|180px|Formulo de la [[Izobutano]].]] Ĥemiistoj priskribas kombinaĵojn per formuloj en diversaj formoj. Por molekuloj, oni uzas la formulon de la molekula unuo. Por [[polimero|polimeraj materialoj]], ekzemple [[mineralo]]j kaj multaj [[metalo|metalaj]] [[oksido]]j, oni uzas la empirian formulon, ekzemple NaCl por [[kuirsalo]]. La ordo de elementoj en molekula kaj empiria formuloj estas : C (karbono), poste H (hidrogeno), kaj poste la aliaj elementoj alfabete. Tiel [[trifluoridaceta acido]] havas la formulon C₂HF₃O₂. Pli detalaj formuloj donas strukturan informon: trifluoridaceta acido havas alian formulon CF₃CO₂H. Aliflanke, formuloj de [[neorganika ĥemio|neorganikaj kombinaĵoj]] ofte ne enhavas strukturan informon, ekzemple H₂SO₄, kiu ne havas ligojn H-S. Pri informa formulo estas O₂S(OH)₂. Elementoj formas kombinaĵojn por fariĝi pli stabilaj. Ili fariĝas pli stabilaj kiam ili enhavas kiel eble plej da elektronoj en sia ekstera energinivelo: kutime aŭ du aŭ ok [[ĥemia ligo|valentaj elektronoj]]. Pro tio [[nobla gaso|noblaj gasoj]] tre malofte reakcias: ili jam enhavas ok valentajn elektronojn en sia ekstera energinivelo (du elektronoj por [[heliumo]]). (Ligo al pliaj detaloj???) == Klasigo == Oni povas klasigi la ĥemiajn kombinaĵojn kongrue kun la tipo de ĥemia ligilo aŭ ties kompono. Laŭ la tipo de ĥemia ligilo, oni povas dividi ilin en jenaj klasoj: * Molekuloj * Jonaj kombinaĵoj * Intermetalaj kombinaĵoj * Kompleksoj Laŭ la kompono, oni povas dividi ilin en du grandajn grupojn:<ref> Cabrerizo, Dulce María Andrés; Bozal, Juan Luis Antón; Pérez, Javier Barrio (2008). ''Física y Química 4 ESO''. Editex. ISBN 9788497713214. Konsultita la 3an de februaro 2018. </ref> #[[Neorganika kombinaĵo|Neorganikaj kombinaĵoj]]:<ref> Lacoba, Rocío Navarro (18a de januaro 2014). [https://books.google.es/books?id=7fidAgAAQBAJ&pg=PA1&dq=compuestos+inorg%C3%A1nicos:%C3%B3xidos&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwigtuCY5onZAhUEVhQKHdMXBD8Q6AEIRzAG#v=onepage&q=compuestos%20inorg%C3%A1nicos%3A%C3%B3xidos&f=false ''La guía definitiva de química inorgánica - Nomenclatura y formulación''.] Rocío Navarro Lacoba. Konsultita la 3an de februaro 2018. </ref> [[Dosiero:Sodium-hydride-3D-vdW.png|eta|dekstre|240ra|Kristala strukturo de [[natria hidrido]].]] #*Bazaj oksidoj, nomitaj ankaŭ metalaj oksidoj, kiuj estas formitaj per [[metalo]] kaj [[oksigeno]]. Ekzemploj: la plumba oksido, la litia oksido. #*Acidaj oksidoj aŭ [[anhidrido]]j. Nomitaj ankaŭ nemetalaj oksidoj, formitaj per [[nemetalo]] kaj oksigeno. Ekzemploj: hipoklora oksido, selenia oksido. #*[[Hidrido]]j, kiuj povas esti ĉu metalaj ĉu nemetalaj. Ili estas komponitaj per unu [[ĥemia elemento|elemento]] kaj [[hidrogeno]]. Ekzemploj: aluminia hidrido, [[natria hidrido]]. #*Hidracidoj, estas nemetalaj hidridoj kiuj solvitaj en akvo akiras acidan karakteron. Ekzemplo, la iodhidra acido. #*[[Hidroksido]]j, kombinaĵoj formitaj per la reakcio inter baza oksido kaj akvo, karakterizata per prezentado de la oksidrila grupo (OH). Ekzemplo, la [[natria hidroksido]], aŭ sodo. #*Oksacidoj, kombinaĵoj formitaj per la reakcio inter acida oksido kaj akvo. Ties molekuloj estas formitaj per hidrogeno, unu nemetalo kaj oksigeno. Ekzemplo, [[klorata acido]]. #*Binaraj saloj, kombinaĵoj formitaj per unu hidracido plus unu hidroksido. Ekzemplo, la [[natria klorido]] (ankaŭ konata kiel tabla salo aŭ kuirsalo). #*Oksisaloj, formitaj per la reakcio de unu oksacido kaj unu hidroksido, por ekzemplo la [[Natria hipoklorito]]. #[[Organika kombinaĵo|Organikaj kombinaĵoj]]:<ref> [https://books.google.es/books?id=TL98uAXZ3JQC&pg=PA23&dq=clasificaci%C3%B3n+compuestos+org%C3%A1nicos:+Compuestos+alif%C3%A1ticos&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwiJ5Ifr54nZAhULtBQKHQb1DRgQ6AEIXTAJ#v=onepage&q=clasificaci%C3%B3n%20compuestos%20org%C3%A1nicos%3A%20Compuestos%20alif%C3%A1ticos&f=false ''Química Orgánica''.] EUNED. ISBN 9789968314961. Konsultita la 3an de februaro 2018.</ref> #*[[Alifataj kombinaĵoj]], estas ĥemiaj kombinaĵoj formitaj per karbono kaj hidrogeno kies karaktero ne estas tiu propra de [[aromatoj]]. #*Aromataj kombinaĵoj, estas ciklaj organikaj kombinaĵoj kombinitaj kiuj posedas plej grandan stabilecon pro la elektrona delokalizado laŭ ligiloj π. #*[[Heterocikla kombinaĵo|heterociklaj kombinaĵoj]], estas ciklaj organikaj kombinaĵoj en kiuj almenaŭ unu de la komponantoj de la ciklo estas de elemento diferenca disde la [[karbono]].<ref> Ege, Seyhan (1998). [https://books.google.es/books?id=a0q3bMk5UrgC&pg=PA1060&dq=clasificaci%C3%B3n+compuestos+org%C3%A1nicos:+Compuestos+heteroc%C3%ADclicos,&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjZ1NDv6InZAhWBGBQKHR6UBMoQ6AEIJzAA#v=onepage&q=clasificaci%C3%B3n%20compuestos%20org%C3%A1nicos%3A%20Compuestos%20heteroc%C3%ADclicos%2C&f=false ''Química orgánica: estructura y reactividad''.] Reverte. ISBN 9788429170641. Konsultita la 3an de februaro 2018. </ref> #*Organikmetalaj kombinaĵoj, estas kombinaĵoj en kiuj la atomoj de karbono formas [[Kovalenta ligo|kovalentajn ligojn]], tio estas, ili kunhavas elektronojn, kun unu metala atomo. #*[[Polimero]]j, stas [[makromolekulo]]j formitaj per la kunigo de pli malgrandaj molekuloj nomitaj monomeroj. === Molekuloj === [[Dosiero:H2o hq2 alpha.png|eta|150ra|maldekstre|Spaca modelo de akvomolekulo]] {{Ĉefartikolo|Molekulo}} [[Molekulo]] estas grupo elektrone neŭtra de du aŭ pliaj atomoj kunigitaj per ĥemiaj ligiloj.<ref name="iupac"> [[Internacia Unio pri Pura kaj Aplika Ĥemio]]. [https://goldbook.iupac.org/M04002.html «Molecule».] Compendium of Chemical Terminology. Versión en línea (en inglés). </ref><ref>{{cite book| author= Ebbin, Darrell D.| title= General Chemistry |edition=3rd| date= 1990| publisher= Houghton Mifflin Co.| location= Boston| isbn= 978-0-395-43302-7}}</ref><ref>{{cite book| author= Brown, T.L. |author2=Kenneth C. Kemp |author3=Theodore L. Brown |author4=Harold Eugene LeMay |author5=Bruce Edward Bursten |title= Chemistry – the Central Science | url= https://archive.org/details/studentlectureno00theo | url-access= registration |edition=9th| date= 2003| publisher= [[Prentice Hall]]| location= New Jersey| isbn= 978-0-13-066997-1}}</ref><ref>{{cite book| last= Chang| first= Raymond| title= Chemistry | url= https://archive.org/details/chemistry00chan_0| url-access= registration|edition=6th| date= 1998| publisher= McGraw Hill| location= New York| isbn= 978-0-07-115221-1}}</ref><ref>{{cite book| author= Zumdahl, Steven S.| title= Chemistry | url= https://archive.org/details/chemistry0004zumd|edition=4th| date= 1997| publisher= Houghton Mifflin| location= Boston| isbn= 978-0-669-41794-4}}</ref> Molekulo povas esti homonuklea, tio estas, esti formita per atomoj de ununura [[ĥemia elemento]], kiel okazas ĉe du atomoj en la molekulo de oksigeno (O₂); aŭ povas esti heteronuklea, tio estas, ĥemia kombinaĵo komponita de pli ol unu elemento, kiel ĉe [[akvo]] (du atomoj de hidrogeno kaj unu atomo de oksigeno; H₂O).<ref>[https://www.thebigger.com/chemistry/chemical-bonding/what-are-homonuclear-molecules-and-hetero-nuclear-molecules/ «What are Homonuclear Molecules and Hetero-nuclear Molecules?».] TheBigger.com (en angla). Konsultita la 5an de novembro 2012. </ref> La atomoj kaj kompleksoj kunigitaj per [[Kovalenta ligo|nekovalentaj ligoj]] kiel la [[Hidrogena ligo|hidrogenaj ligoj]] aŭ la [[Jona ligo|jonaj ligoj]] kutime ne estas konsiderataj kiel unuopaj molekuloj. === Jonaj kombinaĵoj === Jona kombinaĵo estas ĥemia kombinaĵo komponita de [[anjono]]j kiuj eltenas sin kunigitaj per elektrostataj fortoj nomitaj [[jona ligo|jonaj ligoj]]. La kombinaĵo estas neŭtra ĝenerale, sed ĝi konsistas de jonoj ŝargitaj pozitive nomitaj [[katjono]]j kaj jonoj ŝargitaj negative nomitaj [[anjono]]j. Tiuj povas esti simplaj jonoj kiel la natrio (Na⁺) kaj la klorido (Cl⁻) en la [[natria klorido]], aŭ pluratomaj specoj kiel la [[amonio]] (NH₄) kaj karbonato (CO₃) en la [[amonia karbonato]].<ref>«Paĝo 104 - FARMACOPEA». en [http://www.anmat.gov.ar/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210128130814/https://mailto:responde@anmat.gov.ar/ |date=2021-01-28 }}. Konsultita la 26an de junio 2021.</ref> La unuopaj jonoj ene de jona kombinaĵo ĝenerale havas multajn pli proksimajn najbarojn, pro kio ili ne estas konsiderataj parto de molekuloj, sed parto de kontinua tridimensia reto, ĝenerale en [[kristala strukturo]].<ref> Atkins, Peter; Jones, Loretta (2006). [https://books.google.es/books?id=0JuUu1yWTisC&pg=PA73&dq=compuesto+i%C3%B3nico+electronegatividades&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwign8yVoIfZAhWJzRQKHQvCDMgQ6AEIJzAA#v=onepage&q=compuesto%20i%C3%B3nico%20electronegatividades&f=false ''Principios de química: los caminos del descubrimiento''.] Eld. Médica Panamericana. ISBN 9789500600804. Konsultita la 2an de februaro 2018. </ref> La jonaj kombinaĵoj kiuj enhavas bazajn jonojn hidroksido (OH⁻) aŭ oksido (O²⁻) estas klasigitaj kiel [[Bazo (ĥemio)|bazoj]]. La jonaj kombinaĵoj al kiuj mankas tiuj jonoj estas konataj ankaŭ kiel [[Salo (ĥemio)|saloj]] kaj povas formiĝi pere de reakcioj acid-bazoj.<ref> «Tema 5º : “Ácidos, bases y sales. Reacciones de transferencia de protones”». en [https://www.juntadeandalucia.es/] Konsultita la 26an de junio 2021. </ref> La jonaj kombinaĵoj estas produkteblaj ankaŭ el ties konstituaj jonoj per [[vaporado]] de ties [[solvanto]], [[Precipitado|precipitado]], frostigado, reakcio en solida stato aŭ la reakcio de [[Redoksa reakcio|transigo de elektronoj]] de reakciaj metaloj kun reakciaj nemetaloj, kiel ĉe la [[Halogeno|halogenaj]] gasoj. La jonaj kombinaĵoj kutime havas altajn punktojn de [[Fandopunkto|fandiĝo]] kaj de [[Bolpunkto|boliĝo]], kaj estas malmolaj kaj rompiĝemaj. Estante silidaj, ili preskaŭ ĉiam estas [[Izolilo|elektraj izolaĵoj]], sed kiam ili fandiĝas aŭ solviĝas ili iĝas tre forte [[Konduktilo|konduktantaj]], ĉar ekmoviĝas la jonoj.<ref>[https://humanidades.com/sales/ «Sales».] En [https://www.caracteristicas.co.] Konsultita la 26an de junio 2021. </ref> === Intermetalaj kombinaĵoj === Intermetala kombinaĵo estas tipo de metala [[alojo]] formita de kombinaĵo de [[solido|solida stato]] ordigita inter du aŭ pliaj metalaj elementoj. La intermetaloj estas ĝenerale malmolaj kaj rompiĝemaj, kun bonaj mekanikaj proprecoj je altaj temperaturoj.<ref name="a">{{Cite book|last1=Askeland|first1=Donald R.|last2=Wright|first2=Wendelin J.|url=https://www.worldcat.org/oclc/903959750|title=The science and engineering of materials|isbn=978-1-305-07676-1|edition=Seventh|location=Boston, MA|pages=387–389|chapter=11-2 Intermetallic Compounds|date=Januaro 2015|oclc=903959750|access-date=2020-11-10|archive-date=2021-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531151448/https://www.worldcat.org/title/science-and-engineering-of-materials/oclc/903959750|idioma=inglés}}</ref><ref>{{Cite book|last=Panel On Intermetallic Alloy Development, Commission On Engineering And Technical Systems|url=https://www.worldcat.org/oclc/906692179|title=Intermetallic alloy development : a program evaluation|date=1997|publisher=National Academies Press|isbn=0-309-52438-5|pages=10|oclc=906692179|access-date=2020-11-10|archive-date=2021-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531151435/https://www.worldcat.org/title/intermetallic-alloy-development-a-program-evaluation/oclc/906692179|idioma=inglés}}</ref><ref>{{Cite book|last=Soboyejo, W. O.|url=http://worldcat.org/oclc/300921090|title=Mechanical properties of engineered materials|date=2003|publisher=Marcel Dekker|isbn=0-8247-8900-8|chapter=1.4.3 Intermetallics|oclc=300921090|access-date=2020-11-10|archive-date=2021-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531151500/https://www.worldcat.org/title/mechanical-properties-of-engineered-materials/oclc/300921090|idioma=inglés}}</ref> Oni povas klasigi ilin kiel intermetalaj steĥiometraj aŭ ne steĥiometraj kombinaĵoj.<ref name="a" /> === Ĥemiaj kompleksoj === Komplekso de kunordigo konsistas de atomo aŭ centra jono, kiu ĝenerale estas metala kaj kiu nomiĝas centro de kunordigo, kaj ĉirkaŭa matrico de molekuloj aŭ kunigitaj jonoj, kiuj siavice estas konataj kiel "ligantoj" aŭ kompleksaj agentoj.<ref>{{cite book |title= Introduction to Coordination Chemistry |first= Geoffrey A. |last= Lawrance |year= 2010 |publisher= Wiley |isbn= 9780470687123 |doi= 10.1002/9780470687123}}</ref><ref> [[Internacia Unio pri Pura kaj Aplika Ĥemio]]. [goldbook.iupac.org/C01203.html «complex».] Compendium of Chemical Terminology. Reta versio (en angla). </ref><ref> [[Internacia Unio pri Pura kaj Aplika Ĥemio]]. [https://goldbook.iupac.org/terms/view/C01330 «coordination entity».] Compendium of Chemical Terminology. Reta versio (en angla). </ref> Multaj kombinaĵoj kiuj enhavas metalojn, speciale tiuj [[transirmetalo]]j, estas kompleksoj de kunordigo.<ref> Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). ''Chemistry of the Elements'' (2a eld.). Butterworth-Heinemann. ISBN 978-0-08-037941-8. </ref> Komplekso de kunordigo kies centro estas metala atomo estas nomita "metala komplekso" aŭ elemento de bloko d.<ref>[http://depa.fquim.unam.mx/amyd/archivero/Complejosysunomenclatura_13378.pdf «Química de los compuestos de coordinación».] En [http://depa.fquim.unam.mx/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220305043037/http://depa.fquim.unam.mx/ |date=2022-03-05 }}. Konsultita la 26an de junio 2021.</ref> == Ligoj kaj fortoj == La kombinaĵoj tenas sin kunigitaj pere de diversaj tipoj de ligoj kaj fortoj. La diferencoj inter la tipoj de ligoj de la kombinaĵoj dependas de la tipo de elemento ĉeestanta en la kombinaĵo. La fortoj de disiĝo de London estas la plej malfortaj fortoj inter la intermolekulaj fortoj. Temas pri provizoraj fortoj de altirado kiuj formiĝas kiam la [[Elektrono|elektronoj]] en du apudaj atomoj metiĝas tiel ke ili kreas provizoran elektraj dupoluson. Krome, tiuj fortoj estas responsaj pri la kondensado de nepolusaj substancoj en likvoj kaj posta frostigado al solida stato dependante de la media temperaturo.<ref>[https://web.archive.org/web/20170113112106/http://www.chem.purdue.edu/gchelp/liquids/disperse.html «London Dispersion Forces».] web.archive.org. 13a de januaro 2017. Arkivita el la originalo la 13an de januaro 2017. Konsultita la 28an de aprilo 2019. </ref> [[Kovalenta ligo]], konata ankaŭ kiel molekula ligo, okazigas interŝanĝo de elektronoj inter du atomoj. Precipe, tiu tipo de ligo produktiĝas inter elementoj kiuj aperas unu proksime de la alia en la [[Perioda tabelo|perioda tabelo de ĥemiaj elementoj]], kvankam oni observas tion inter kelkaj metaloj kaj inter nemetaloj. Tio rilatas al la mekanismo de tiu tipo de ligo. La elementoj proksimaj en la perioda tabelo tendencas teni similajn [[Elektronegativeco|elektronegativecojn]], kio signifas, ke ili havas similan afinecon por la elektronoj. Ĉar neniu de la elementoj havas pli fortan afinecon por doni aŭ akiri elektronojn, tio faras ke la elementoj kunhavas elektronojn tiel ke ambaŭ elementoj havas pli stabilan [[Okopa regulo|okopon]]. La [[jona ligo]] okazas kiam [[Valentelektrono|la valentelektronoj]] tute transferenciĝas inter la elementoj. Male al la kovalenta ligo, tiu ĥemia ligo kreas du jonojn de mala [[ŝargo]]. La metaloj en jonaj ligoj ĝenerale perdas siajn valentajn elektronojn, iĝante [[katjono|katjonoj]], pozitive ŝargitaj. La nemetalo akiros la elektronojn de la metalo, farante ke la nemetalo estu [[anjono]], tio estas, negative ŝargita. Tio estas, la jonaj ligoj okazas inter unu donanto de elektronoj, ĝenerale metalo, kaj unu ricevanto de elektronoj, kiuj tendencas esti nemetalo.<ref>[https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Organic_Chemistry/Supplemental_Modules_(Organic_Chemistry)/Fundamentals/Ionic_and_Covalent_Bonds «Ionic and Covalent Bonds».] Chemistry LibreTexts (en angla). 2a de oktobro 2013. Konsultita la 28an de aprilo 2019. </ref> La [[hidrogena ligo]] okazas kiam unu atomo de [[hidrogeno]] kunigita al unu elektronegativo formas [[Elektrostatiko|elektrostatikan]] konekton kun alia elektronegativa atomo pere de dipoluso aŭ ŝargoj kiuj interagadas.<ref>[https://web.archive.org/web/20100124150119/http://goldbook.iupac.org/index.html «IUPAC Gold Book».] goldbook.iupac.org. Arkivita el la originalo la 24an de januaro 2010. Konsultita la 28an de aprilo 2019. </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20161119185817/http://chemistry.elmhurst.edu/vchembook/161Ahydrogenbond.html «Hydrogen Bonds».] web.archive.org. 19a de novembro 2016. Arkivita el la originalo la 19an de novembro 2016. Konsultita la 28an de aprilo 2019. </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20161219123038/http://chemguide.co.uk/atoms/bonding/hbond.html «intermolecular bonding - hydrogen bonds».] web.archive.org. 19a de decembro 2016. Arkivita el la originalo la 19an de decembro 2016. Konsultita la 28an de aprilo 2019. </ref> == Reakcioj == Ĥemia kombinaĵo povas iĝi diferenca ĥemia kombinaĵo ([[reakcia produkto]]) pere de la interagado kun dua ĥemia kombinaĵo (reakciiloj) pere de [[ĥemia reakcio]]. En tiu procezo, la ligoj inter la atomoj rompiĝas en ambaŭ kombinaĵoj kiuj interagadas, kaj poste la ligoj reformiĝas por akiri novajn asociojn inter la samaj atomoj. Skeme, tiu reakcio estus priskribebla kiel AB + CD → AD + CB, kie A, B, C kaj D estas ĉiu unika atomo; kaj AB, AD, CD kaj CB estas ĉiu unika kombinaĵo.<ref> Gayé, Jesús Biel (1997). [https://books.google.es/books?id=QVd1rRyKUjkC&pg=PA217&dq=reacci%C3%B3n+qu%C3%ADmica+proceso+termodin%C3%A1mico&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwiXv4PG09LZAhXMthQKHXSTDbEQ6AEIJzAA#v=onepage&q=reacci%C3%B3n%20qu%C3%ADmica%20proceso%20termodin%C3%A1mico&f=false Curso sobre formalismo y los métodos de la termodinámica.] Reverte. ISBN 9788429143430. Konsultita la 26an de junio 2021. </ref><ref> Raviolo, Andrés; Garritz, Andoni; Sosa, Plinio (2011). [https://rodin.uca.es/bitstream/handle/10498/14388/2_Raviolo_et%20al_2011.pdf «Sustancia y reacción química como conceptos centrales en química. Una discusión conceptual, histórica y didáctica».] ''Revista Eureka sobre Enseñanza y Divulgación de las Ciencias'' 8 (3): 240-254. Konsultita la 26an de junio 2021. </ref> == Fazoj kaj termaj atributoj == Iuj kombinaĵoj povas havi plurajn fazojn. Ĉiuj kombinaĵoj povas ekzisti kiel [[solido]], ĉe sufiĉe malaltaj temperaturoj. Kombinaĵoj eble ankaŭ ekzistas kiel [[likvo]], [[gaso]] kaj en maloftaj kazoj, eĉ [[plasmo]]. Ĉiuj kombinaĵoj malkombinas kiam sufiĉe varmigitaj. La [[temperaturo]] je kiu tiu okazas nomiĝas la [[malkombina temperaturo]]. Malkombinaj temperaturoj ne estas precizaj kaj dependas de la rapido de varmigado/ŝanĝo de temperaturo. Je sufiĉe altaj temperaturoj, ĉiuj kombinaĵoj, aŭ post malkombinado aŭ dum ili malkombinas, fragmentiĝas en pli malgrandajn kombinaĵojn aŭ individuajn [[atomo]]jn. Iuj kristalaj kombinaĵoj povas ekzisti en diversaj formoj, ekzemple CaCO₃ kiu povas esti [[kalcito]], aŭ [[aragonito]] aŭ [[vaterito]]. == CAS-numero == Ĉiu ĥemia kombinaĵo priskribita en la ĥemia literaturo posedas unikan [[numero|numeran]] [[identigilo]]n, ĝian [[CAS-numero]]n. == Bildaro == <gallery> 2006-02-13 Drop-impact.jpg|Akvo: Molekula inorganika kovalenta kombinaĵo de du atomoj de hidrogeno kaj unu de oksigeno. Pyrite1.jpeg|Pirito (kombinaĵo el jonoj de fero kaj sulfuroj. Selpologne.jpg|Salkristalo. Nitrato de Chile 01 by-dpc.jpg|La nitrato de Ĉilio ([[natria nitrato]], NaNO₃), estas natura [[sterko]]. Car tires.jpg|La [[pneŭo]]j estas fabrikitaj el [[kaŭĉuko]] ĉu natura ĉu sinteza. Surgical gloves 19.JPG|Gantoj fabrikitaj el [[neopreno]], nome sinteza [[polimero]] Paracetamol generico.jpg|[[Paracetamolo]], kuracilo. Chemical_reactions.svg|Tipoj de ĥemiaj reakcioj. Covalent_bond_hydrogen.svg|Kovalenta ligo formanta H₂ (dekstre) kie du hidrogenaj atomoj kunhavas la du elektronojn. Ionic_Bonds.png|Jonaj ligoj en natria klorido. Hydrogen Bond Quadruple AngewChemIntEd 1998 v37 p75.jpg|Hidrogena ligo. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Ĥemia procezo]] * [[Ksenobiotiko]] * [[Petroĥemiaĵo]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Allinger, N.L [et al.]. ''Química orgánica''. I. Barcelona: Reverté, 1984. ISBN 84-291-7016-2. * Babor, J.A.; Ibarz, J. ''Química General Moderna''. 8a eld.. Barcelona: Marín, 1979. ISBN 84-7102-997-9. * G. Chabot, J.-L. Riendeau (Zumdahl, S. S. kaj S. A.), ''Chimie générale'', 3a eld. Éd. CEC Quebecor Media (Houghton Mifflin Company), 2007 * Cotton, A.; Wilkinson,G. ''Química inorgánica avanzada''. 2a eldono. México: McGrLimusa, 1978. * Gutiérrez, E. ''Química inorgànica''. Reverté, 1985. ISBN 84-291-7215-7. * Otto-Albrecht Neumüller (Herausgeber): ''Römpps Chemie Lexikon'', 8. Auflage, Frank’sche Verlagshandlung, Stuttgart 1983, ISBN 3-440-04513-7, pp. 215–216, ISBN 3-440-04513-7. * Robert Siegfried (2002), ''From elements to atoms: a history of chemical composition'', American Philosophical Society, ISBN 978-0-87169-924-4 * Silberberg, M.S. ''Química general''. México: McGraw-Hill, 2002. ISBN 970-10-3528-3. * ''The Cambridge Dictionary of Scientists'' - "Boyle, Robert (1627 - 1691)", Cambridge, Cambridge University Press, 2002. {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Compuesto químico|revizio=162024513}} {{Havenda artikolo|Ĥemia kombinaĵo}} {{Unua}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemiaj kombinaĵoj| ]] h0x9tf8clamj6cg8ohto7chrs5mubq4 0 2398 9493599 9491384 2026-10-14T13:22:06Z Sj1mor 12103 9493599 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Nigrega kafo en [[taso]]}} <!--[[Dosiero:A small cup of coffee.JPG|eta|]]--> [[Dosiero:Dülmen,_Privatrösterei_Schröer_--_2018_--_2.jpg|eta|Fotomuntaĵo de la procezo de preparado]] [[Dosiero:Detail of coffee plant showing beans and leaves.jpg|eta|[[Kafarbo]] kun ruĝa [[kafbero]]j]] '''Kafo''' estas [[trinkaĵo]] preparata el la [[semo]]j de [[kafarbo]] (ĉefe ''[[Coffea arabica]]'' kaj ''[[Coffea canephora]]'') kaj estas [[Stimulo|stimula]] pro enhavo de la [[kemiaĵo]] [[kafeino]]. La [[frukto]] de la kafarbo estas [[bero]]forma, [[Nukso|nuksa]], kun 2 semoj, nomitaj [[kafofabo]]j pro ĝiaj formoj. La [[kafofabo]]jn oni vendas krude aŭ bruligite ([[Rostado|rostite]]). Kafotrinkaĵo estas preparata laŭ tre diversaj manieroj, inter kiuj la plej konataj estas: * la plej malnova metodo, iam nomita [[greka kafo|greka]] aŭ [[turka kafo]] (boligi la pulvorigitajn semojn en [[akvo]]); * [[filtrado]] (pasigi varman akvon tra [[Filtrilo|filtro]] kun la [[Muelado|muelitaj]] semoj); * [[espreso]]-metodo (ankaŭ pasigi varman akvon tra filtro sed kun helpo de [[Vaporpremo|vapor-premo]]). Oni kutime trinkas la kafon varma, sed ankaŭ oni povas trinki ĝin malvarma, sola, kun varma [[lakto]], aŭ miksita kun aliaj [[spico]]j kiel [[cinamo]] aŭ [[cikorio]], aŭ kun [[ĉokolado]]. El la ŝtatoj en la mondo oni relative pli multe trinkas kafon en [[Finnlando]] kaj [[Svedio]]. Finnlando kaj Svedio estas la du landoj, kiuj konsumas plej multe da kafo pokape. La termino '''kafo''' estas ankaŭ uzata kun la signifo kafofabo, la semo de kafarbo. == Etimologio == La [[araba lingvo|araba]] vorto {{lang | ar | قهوة}} ''qahwah'' aŭ ''qawa'', foje prononcata "kahǔah" aŭ "gaǔa" rilatas en la iama "feliĉa [[Arabio]]" (la nuna [[Jemeno]]) al la kafofabo rostita kaj al la varma trinkaĵo preparita per diversaj metodoj<ref>Esat Ayyıldız. [https://ia801502.us.archive.org/27/items/kahve_202201/Kahve%20S%C3%B6zc%C3%BC%C4%9F%C3%BCn%C3%BCn%20Etimolojisi%20ve%20Arap%20Literat%C3%BCr%C3%BCndeki%20Yans%C4%B1malar%C4%B1.pdf “Kahve Sözcüğünün Etimolojisi ve Arap Literatüründeki Yansımaları”]. ''International Anatolian Conference on Coffee & Cocoa: Full Text Book''. ed. Sinem Karakundakoglu. Malatya: IKSAD Global Publishing House, 2021. p.61-68.</ref>. Laŭ iuj [[geografo]]j, la vorto devus esti asociita kun la [[Etiopio|etiopa]] provinco de [[Kaffa]]. Laŭ aliaj opinioj, ĝi povis esti ligita al "kahoueh", vorto kiu signifas "doni [[apetito]]n" kaj havus tiele la saman originon kiel la araba vorto pri "[[vino]]"; la vino estis konata en la antikva araba mondo kaj la sama nomo estis donita al la ''kafo'', nova trinkaĵo, eble pro ia simileco ([[koloro]] aŭ [[Amara|amareco]])<ref>{{Citaĵo el libro|aŭtoro=M.Ménage|titolo=Dictionnaire étymologique de la langue françoise|eldonejo=Briasson|volumo=1|jaro=1750|paĝoj=p. 280|url=https://books.google.fr/books?id=RdY-AAAAcAAJ&pg=PA280&lpg=PA280&dq=%C3%A9tymologie+du+mot+caf%C3%A9+arabe+turc&source=bl&ots=5j3KbmWYhI&sig=wpqnvMirgL6r2vzs-csvmaVt9_g&hl=fr&sa=X&ved=0CFsQ6AEwCWoVChMI-qnsqsrnxwIVB-4aCh0EpwOU#v=onepage&q=%C3%A9tymologie%20du%20mot%20caf%C3%A9%20arabe%20turc&f=false}} ({{fr}})</ref>. == Historio == === Origino en Etiopio kaj Arabio === [[Dosiero:CoffeePalestineStereo.jpg|eta|250px|[[Kafejo]] en [[Palestino]] ĉirkaŭ [[1900]]. [[Stereoskopio|Stereoskopa]] [[karto]] de [[Keystone Studios|Keystone]] View Company.]] La kafarbo havas originon en la tiam nomata [[Abisenujo]] (aktuala [[Etiopio]]), en [[Orienta Afriko]]. En la nuna mondo elstaras pro komerca gravo la kafospecioj kaj arabaj kaj fortikaj. La unua tia speco enhavas preskaŭ tri kvaronojn de la monda produktado kaj kultiviĝas ĉefe en [[Centra Ameriko|Centra]] kaj [[Suda Ameriko]]. La [[kafarbo]] estas probable origina de la [[provinco Kafa]], en [[Etiopio]], sed tio ne estas ankoraŭ solvita komplete. Kvankam certe oni ne konas ĝian originon, laŭ la [[legendo]] estis [[paŝtisto]] en [[Etiopio]] nome Kaldi, kiu malkovris la revivigan efikon de la kafo rigardante siajn [[kapro]]jn post la manĝado de kafofruktoj. Ankaŭ li mem spertis tian efikon manĝante tiujn berojn. Kaldi alportis montrojn de [[folio]]j kaj fruktoj al [[monaĥejo]] — aŭ al [[Islamo|islama]] [[sanktulo]], depende de la versio —, kie la [[monaĥo]]j pruvis la trinkaĵon preparitan surbaze de la fruktoj, por eviti [[endormiĝo]]n dum la noktaj servoj.<ref name="WEIN3-5">(Weinberg y Bealer, 2001, pp. 3–5)</ref><ref name="WAG20">(Wagner, 2003, p. 20)</ref> Laŭ alia legendo, la [[profeto]] [[Mohameto]] estis malsana, kaj [[Ĉefanĝelo Gabrielo|Gabrielo]] la [[anĝelo]] donis al li trinkaĵon, tiel nigran kiel la [[Nigra ŝtono|Nigra Ŝtono]] de [[Mekao]], kaj la profeto resaniĝis. La kafarbo devenas el [[Etiopio]] kaj estis la [[Arabio|araboj]] kiuj unue kulturis kaj trinkis ĝin je alta grado pro la malpermeso de [[Islamo]] al la [[alkoholaĵo]]j. Alia teorio atribuas al la prauloj de la [[oromoj]] (suda Etiopio) esti la unuaj, kiuj rekonis la efikon [[Energiigo|energiigan]] de kafo: ili estus miksintaj kun [[graso]] ties [[Kariopso|grenojn]] muelitajn kaj formintaj bulojn por uzi ĝin kiel nutraĵoj en [[Ekspedicio|militekspedicioj]]. Kvankam la distribuado de la kafarboj en [[Afriko]] sugestas, ke tiu [[planto]] kreskiĝis ĉu nature ĉu kultivite laŭlonge de la [[kontinento]] el [[antikveco]], ne estas certigaj pruvoj kiuj permesas lokigi la unuajn kultivojn aŭ la popolojn kiuj uzis ĝin kiel [[stimulilo]].<ref name="WEIN3-5"/> La arkeologia pruvaro disponebla nuntempe ne permesas certigi la uzadon aŭ eĉ konon de kafo antaŭ la [[15a jarcento]]:<ref name="WEIN3-5"/><ref name="WEIN10-11">(Weinberg y Bealer, 2001, pp. 10–11)</ref> la procezo de [[prilaborado]] de la [[trinkaĵo]], longa kaj komplika, eksplikas eble la malfruon de tia malkovro de la valoro de la [[semo]]j de la [[kafarbo]], tiom malmulte allogaj dekomence. Unuaj referencoj sugestas, ke kafo estis alportita el Etiopio al [[Jemeno]] —kie [[sufioj]] uzis ĝin por resti [[Sendormeco|sendormaj]] dum [[Preĝo|preĝado]]—, kaj poste ĝi etendiĝis al [[Arabio]]. Oni nomis ĝin tiam ''qahwa'' ({{Lang-ar|قهوة}}), kio signifas ''plifortiga''.<ref name="WEIN10-11"/> === En la Islama mondo === [[Dosiero:Turkishcoffee.jpg|eta|Taso da [[turka kafo]], konfirmita de [[UNESCO]] kiel [[Nemateria kultura heredaĵo]],<ref>''[[Hürriyet]]'': http://www.hurriyet.com.tr/kultur-sanat/25284675.asp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131206063311/http://www.hurriyet.com.tr/kultur-sanat/25284675.asp |date=2013-12-06 }}</ref> proponita en kafejo de [[Stambulo]].]] La efiko de kafo estas tia ke ĝi estis malpermesita de la [[ortodoksismo|ortodoksaj]] kaj [[Konservismo|konservismaj]] [[imamo]]j en [[Mekko]] en [[1511]] kaj en [[Kairo]] en [[1532]], sed la populareco de la produkto, partikulare inter [[intelektulo]]j, devigis la [[aŭtoritato]]jn nuligi la malpermesigan [[dekreto]]n. En [[1583]], [[Léonard Rauwolf]], germana [[kuracisto]] veturinte dek jarojn tra [[Meza Oriento]], estis la unua okcidentano kiu priskribis la [[trinkaĵo]]n: {{citaĵo|Trinkaĵo tiom nigra kiom [[inko]], utila kontraŭ nombraj [[malsano]]j, ĉefe de [[stomako]]. Ties konsumantoj trinkas ĝin matene, libere, en taso el [[porcelano]] kiu pasas el unu al alia kaj el kiu ĉiu prenas po unu plenan [[glaso]]n. Estas formita el akvo kaj el frukto de [[arbusto]] nome ''bunnu''.<ref>Rauwolf, Léonard, Reise in die Morgenlander, germana,</ref>|Léonard Rauwolf }} Tiuj komentoj atentigis [[komercisto]]jn, kiuj pro sperto pri komerco de [[speco]]j estis atentemaj al tiaj informoj. En la [[15a jarcento]], la [[islamano]]j enmetis la kafon en [[Persio]]n, [[Egipto]]n, [[Nordafriko]]n kaj [[Turkio]]n. [[Dosiero:Leipzig coffeebaum 815.jpg|eta|200px|maldekstre|Ĉe la enirejo al kafejo de [[Leipzig]] estas bildaro de homo kun turkaj vestoj kiu ricevas tason da kafo de knabo.]] En [[Mekko]], la [[20an de junio]] [[1511]], la [[emiro]] [[Ĥair Bej]] observis grupon de homoj trinkantaj kafon. Observis la karakterojn partikularajn kaj kunigis grupon de [[doktoro]]j kaj [[juristo]]j por decidi ĉu tiu trinkaĵo kongruis kun la [[Korano]], kiu malpermesas ĉian formon de [[endrogigo]]. Kiel asertas [[Antony Wild]], estas facile forgesi, ke kafo estas pova [[drogo]], kies enkonduko bezonas el kultura interkonsento, sed ne el kuracista konsento en [[Okcidento]]. Pro tio, agititaj [[polemiko]]j akompanis la ekojn de la enkonduko de kafo en la [[islama mondo]]. La [[entuziasmo]] estis tia ke [[leĝo]] [[Turkio|turka]] de la epoko pri [[divorco]] precizigis, ke [[virino]] rajtas [[Divorco|divorci]] disde [[edzo]] se tiu ne povis disponigi al ŝi el ĉiutaga [[dozo]] de kafo. En [[1511]], Ĥair Bej fermigis ĉiujn [[kafejo]]jn kaj krome faris [[kampanjo]]n kontraŭ [[Reklamo|reklamadon]] kaj per [[misinformado]] pri malbonaĵoj de kafo, kiam li eksciis, ke la kritikistoj kontraŭ sia povo estis [[konsumanto]]j de kafo. La fermigo de la [[kafejo]]j okazigis [[ribelo]]jn, kio devigis la [[guberniestro]]n de [[Egipto]] nuligi la malpermeson. La [[konsumo]] de kafo pludisvolviĝis. En [[1630]] estis jam milo da kafejoj en [[Kairo]]. La malpermeso okazis ankaŭ en [[Eŭropo]], post la malfermo de kafejoj kaj, kurioze, pro la samaj tialoj, tio estas, ĉar oni kredis, ke la trinkado de kafo vekigas la [[Kritiko|kritikemon]], favore probable al la [[intelekta interŝanĝo]] inter konsumantoj. === En Eŭropo === La kafo kiel trinkaĵo alvenis al [[Italio]] en [[1645]] kaj al [[Anglio]] en [[1650]]. La unua kafovendejo en [[Francio]] estis malfermita je [[1661]] en [[Marsejlo]], kaj la unua kafejo en [[Vieno]] estis fondita de [[Josef Koltschitzky]] la [[12-an de septembro]] de [[1683]]. En la 18-jarcenta Francio kafejoj iĝis gravaj [[Socia loko|sociaj lokoj]] kaj rolis en la disvolviĝo de ideoj (vidu [[Kafejo Procope]] fondita en [[1686]]). Kafo alvenis en [[Eŭropo]]n ĉirkaŭ la jaro [[1600]], danke al [[komercisto]]j el [[Venecio]]. Oni konsilis la [[papo]]n [[Klemento la 8-a]] malpermesi kafon, ĉar reprezentis minacon de [[nekredanto]]j. Ŝajne post pruvi ĝin la papo akceptis la novan trinkaĵon (eĉ [[Bapto|baptis]] ĝin), ĉar estus domaĝo lasi ĝin nur al nekredantoj. La kafo estis bone akceptita de [[monaĥo]]j pro la samaj tialoj kiel ĉe [[imamo]]j: permesas resti sendorme dum multa tempo por preĝi. La [[islamano]]j, [[Ĵaluzo|ĵaluzaj]] je siaj [[planto]]j de ''[[Coffea arabica]]'', malpermesis ties [[eksportado]]n. En [[1650]], [[islama]] [[pilgrimanto]], nome [[Baba Budan]]<ref>http://web.archive.org/web/http://records.viu.ca/~soules/media112/zine2001/ran/ Thank You Baba Budan</ref> akiris sep [[planto]]jn en [[Barato]] kaj plantis ilin en [[Majsur]] kaj ties descendaj plantoj ankoraŭ ekzistas nuntempe. [[Dosiero:Ivana Kobilca - Kofetarica.jpg|eta|200px|''Kofetarica'' (''La kafotrinkantino''), de [[1888]]. [[Oleo-pentrado|Olepentraĵo]] sur [[tolo]] de [[Ivana Kobilca]] (1861–1926), en la Nacia Muzeo de [[Ljubljano]].]] [[Dosiero:Estatua Gonzalo Torrente Ballester Cafe Novelty Salamanca.jpg|eta|250px|Statuo dediĉita al [[Torrente Ballester]], en la Kafejo Novelty, fondita en [[1905]], ĉe la [[Ĉefa Placo de Salamanko]], verko de la skulptisto Fernando Mayoral.]] Oni konsideras ke la germana [[botanikisto]] [[Léonard Rauwolf]] la unuan fojon priskribis la kafon en [[Eŭropo]] per libro publikigita en [[1583]]. La kafo estis speciale malakceptita de [[protestanto]]j, kvankam ne okazigis reagojn tiom asprajn kiom la [[tabako]]. Jam en [[1611]] kelkaj germanaj [[terposedanto]]j malpermesis ties disvastigon. Tio pluis dum almenaŭ unu jarcento en la nordo kaj oriento de [[Germanio]], ĝis [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a de Prusio]] malkontraŭleĝigis ties uzadon, kio estis tialo nur por la [[pago]] de forta [[imposto]]. Malakcepto de kafo pluis en la [[Norda Eŭropo|nordo de Eŭropo]] ĝis la komenco de la [[19a jarcento]]. Kiam en la [[17a jarcento]] la kafo alvenis la unuan fojon al Eŭropo, kelkaj [[katolikismo|katolikaj]] [[pastroj]] nomigis ĝin amaran [[invento]]n de [[Satano]], ĉar ili rigardis ĝin kiel ebla anstataŭo de [[vino]], kiu, laŭ ilia opinio, estis sanktigita de [[Kristo]]. En [[Suda Eŭropo|suda]] kaj [[okcidenta Eŭropo]] estis pli granda [[toleremo]]. En la [[1650-aj jaroj]] ekestis [[Importo|importita]] kaj konsumita en [[Anglio]], kaj aperis kafejoj en [[Oksfordo]] kaj en [[Londono]] ([[1652]]). La kafejoj iĝis lokoj kie naskiĝis la ideoj [[Liberalismo|liberalaj]], pro ofta vizitado al tiuj ejoj (kie ekzemple oni distribuis [[broŝuro]]jn) fare de [[filozofo]]j kaj [[intelektulo]]j. En [[1676]], tia [[agitado]] kondukis la [[akuzisto]]n de la [[reĝo]] [[Karlo la 2-a de Anglio]] peti la fermigon de la kafejoj, citante [[delikto]]jn kontraŭ la propra [[reĝo]] kaj kontraŭ la [[regno]]. La reagoj kontraŭ tiu decido estis tiaj ke la fermordono devis esti nuligita. La idefluoj nutritaj per kaj kafo kaj kafejoj modifis profunde la etoson de la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Estis pli ol du mil [[kafejo]]j, laŭ registro de la jaro [[1700]]. La fama [[sekurentrepreno]] [[Lloyd]] de Londono estis origine kafejo, fondita en [[1688]]. En [[1670]] oni malfermis la unuan kafejon en [[Berlino]]. En [[Parizo]], la kafejo [[Procope]] iĝis la unua malfermita, nome en [[1686]], inventante novan formon kuiri kafon: nome pasigante varman akvon tra [[kafofiltrilo|filtrilo]] kiu enhavis etan kvanton da muelita kafo. La historio de la famaj [[kafejo]]j de [[Vieno]] ekis en tempo de la [[Batalo de Vieno]] de [[1683]] kiam parto de la rabado farita el la [[Turkio|turkoj]], kio estis supozeble tro maturaj verdaj faboj, rezultis esti kafo. Meze de la 18a jarcento ĉiuj eŭropaj [[urbo]]j havis kafejojn, kaj en [[1734]] [[Johann Sebastian Bach]] komponis sian faman ''[[Kantato]] de la kafo'' ([[BWV]] 211), en unu de kies scenoj [[junulino]] petas al sia [[patro]], kaze de [[puno]], ne estu per malpermeso de la kafo, kaj ŝi asertas, ke, kaze de [[geedziĝo]], lia edzo devos permesi al ŝi kafotrinkadon. La kafo estis malpermesita ankaŭ en [[Rusio]], laŭ puno eĉ de [[torturo]] aŭ de [[mutilado]]. Kaj kiam la [[polico]] [[caro|cara]] trovis ian personon kun [[nervokrizo]], ili atribuis ĝin al kafo. === En Ameriko kaj la cetero de la mondo === [[Dosiero:Boston tea party.jpg|eta|maldekstra|225px|Te-insurekcio en Bostono, 1773.]] Kafo trapasis la [[Atlantiko]]n en [[1689]], kaj oni malfermis la unuan kafejon en [[Bostono]]. La trinkaĵo akiris popularecon kaj atingis rangon de [[nacia trinkaĵo]], post la ribeluloj forĵetis al maro la [[teo]]n en financa konflikto kun la [[Britio|brita ŝtato]] dum la [[Bostona teumado]]. Tiu afero prepariĝis en la kafejo ''Verda Drako''. Kafo atingis kompletan [[Socia akcepteblo|socian akcepteblon]] en la [[18a jarcento]]. Tuj grandaj kultivoj organiziĝis en [[Cejlono]] kaj [[Indonezio]], kaj nur poste en [[Sudameriko]]. Kafo ekkultiviĝis en la [[anglaj kolonioj]], ĉefe en [[Cejlono]], sed la [[plantejo]]j estis detruitaj de [[malsano]] kaj fine anstataŭitaj de plantejoj por [[teo]]. En [[1696]], [[nederlandanoj]] faris same por kultivi ĝin en [[Indonezio]], kaj ĉefe en [[Javo]]. En [[1714]], la [[kapitano]] [[Gabriel Mathieu de Clieu]] kaŝis [[Vegetativa reproduktado|reproduktaĵon]] de [[kafarbo]] donacita de [[Nederlando]] al la franca [[reĝo]] [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] kaj konservita en la reĝaj [[forcejo]]j por enkonduki ĝin en la [[Dekliveco|dekliveroj]] de la [[Monto Pelée]] en [[Martiniko]], en [[Santo Domingo]] kaj [[Guadelupo (Francio)|Guadelupo]]. Post kvindek jaroj, estis jam 19 milionoj da [[planto]]j en [[Martiniko]]. [[Dosiero:MODOGlendora.jpg|eta|[[Lado]] da kafo de la unua duono de la 20a jarcento.]] La nederlandanoj portis semojn al la [[Nederlanda Gujano]] kaj de tie al la najbara [[Franca Gujano]]. La unua [[plantejo]] en [[Brazilo]] stariĝis en [[1727]] el plantoj ŝtelitaj el la Franca Gujano spite sekurecpolitikon fare de la aŭtoritatoj koloniaj. La [[industrio de kafo]] en tiuj ĉiuj landoj dependis el la praktiko de la [[sklaveco]], kiu estis nuligita en [[1888]]. En [[1784]] [[Kapucenoj|kapucenaj]] [[misiisto]]j alportis unuajn [[semo]]jn da kafo al [[Venezuelo]] ekde Brazilo dum al [[Kolombio]] alvenis ekde la [[Francaj Antiloj]]. La unuaj [[Agrikulturo|kultivoj]] malgrandskale estis registritaj en la fino de la tempoj [[kolonio|koloniaj]], ĉefe en la [[Magdalena (departemento)|departemento Magdalena]], en [[1785]]. Kiam la kafo atingis la [[Dek tri Kolonioj|nordamerikajn koloniojn]] de [[Britio]], ne havis dekomence tiom sukceson kiom en [[Eŭropo]], ĉar la kolonianoj konsideris ĝin kiel povra [[surogato]] de [[alkoholo]]. Tamen, dum la [[Usona Milito de Sendependeco]], la [[mendado]] de kafo pliiĝis ĝis la punkto ke la distribuantoj devis grupigi la malmultajn [[disponeblo]]jn kaj suprenigi draste la [[prezo]]jn; parte tio okazis pro malmulta disponeblo da [[teo]] fare de la britaj komercistoj. La [[konsumo]] de kafo ĉe la [[usonanoj]] pliiĝis dum la komenco de la [[19a jarcento]], post la [[Milito de 1812]], kiu malhelpis la importadon de teo, kaj la granda mendado dum la Milito de Sendependeco, same kiel la multaj avancoj en [[teknologio]] por la prilaborado de tiu trinkaĵo plifortigis la kafon kiel ĉiutaga produkto en [[Usono]]. [[Dosiero:Cafe Quimbaya 2005-08-27.jpg|eta|250px|maldekstre|Kafoplantejoj en Kimbajo, [[Kindio]], [[Kolombio]].]] En Kolombio la unuaj plantejoj mezgrandeskale estis registritaj en [[1808]] en [[Cúcuta]] kaj en 1813 [[Ignacio Ordóñez de Lara]] estis la unua, kiu havis kultivejon enhavante kelkmiloj da kafarboj. En la regiono [[Kundinamarko]] [[Tyreel Moore]] en [[1867]] metis la unuajn kultivojn kaj [[Mariano Ospina Rodríguez]] en la [[departemento Antjokio]]. En la [[Departemento Caldas]] en la nune nomita ''kafa akso kolombia'' la responsuloj estis [[Eduardo Walker]] en [[jurisdikcio]] [[La Cabaña (Kolombio)|La Cabaña]] kaj [[Antonio Pinzón]] en [[Águila (Kolombio)|Águila]] kaj por [[1890]] kafo jam estis la bazo de la regiona ekonomio. En [[1886]] [[Simón López]] etendigis ĝin al la urbo [[Pereira (Kolombio)|Pereira]] de kie eliris la etendo de la kultivo al zonoj de [[Kindio]] kaj de la [[Valo de Kaŭko]]. En [[Hispanio]], tre en kontakto kun ties iamaj kolonioj el Sudameriko, kaj fine de la [[19a jarcento]] kaj komence de la [[20a jarcento]], la intelektuloj ekkunvenis en kafejoj, kelkaj el kiuj estas ankoraŭ veraj institucioj: kiaj la [[Kafejo Gijón]] ([[Madrido]], [[1888]]), [[Kafejo Novelty]] ([[Salamanko]], [[1905]]) aŭ la [[Kafejo Fornos]] ([[Madrido]], [[1907]]) inter aliaj. {{Ĉefartikolo|Kafa ciklo}} Sed estis en [[Brazilo]] kie inter la 19-a kaj 20-a jarcentoj plie disvastiĝis la kafoproduktado. [[Dosiero:"O_Lavrador_de_Café",_1939,_Cândido_Portinari._(MASP,_São_Paulo,_SP,_Brasil)_(18001978694)_(cropped_2).jpg|eta|dekstre|<center> ''La Kafkultivisto'', de Candido Portinari (1939)</center>]] La [[kafciklo]] estis periodo en la ekonomia [[historio de Brazilo]], komenciĝanta en la mezo de la [[19-a jarcento|deknaŭa jarcento]] kaj finiĝanta en 1930, en kiu kafo estis la ĉefprodukto de la brazila ekonomio. La kafciklo sukcedis la oran ciklon, kiu finiĝis post kiam la minejoj elĉerpiĝis kelkajn jardekojn pli frue, kaj metis finon al la ekonomia krizo generita de tiu malkresko. Kafo estis alportita al Brazilo en 1727, sed ĝi neniam estis produktita grandskale, estante kultivita plejparte por hejma konsumo. Ĝia produktado postrestis bone malantaŭ tiu de aliaj produktoj. Kafo nur altiĝis pro favora interna kaj ekstera scenaro, kiu igis ĝian plantadon avantaĝa. Kafproduktado rapide disvolviĝis dum la 19-a jarcento, tiel ke de la [[1850-aj jaroj]] ĝi jam respondecis pri preskaŭ duono de brazilaj eksportaĵoj. La centra-suda regiono estis elektita por plantado ĉar ĝi ofertas la plej taŭgajn klimatajn kondiĉojn kaj ĉar ĝi havas la plej taŭgan grundon, laŭ la bezonoj de la [[kafarbo]].<ref name=":0">Prado Júnior, 1949</ref> La unua granda kultivita regiono estis la [[Valo de Paraibao|Vale do Paraíba]], kaj la laboro en la kampoj estis farita per sklavlaboro. Kun la dekadenco de ĉi tiu regiono, kafo estis prenita okcidente de San-Paŭlo, kie ĝi trovis sian duan ĉefan kultivejon. Senpaga laboro komencis esti uzata tie, precipe tiu de eŭropaj enmigrintoj (plejparte italoj) kiuj grandnombre alvenis en la landon fine de la 19-a jarcento kaj la komenco de la [[20-a jarcento|20-a]]. La kafciklo lasis profundajn markojn sur la lando, kaj ĝiaj sekvoj estas ankoraŭ percepteblaj hodiaŭ. Estis dum tiu periodo ke la [[San-Paŭlo|ŝtato San-Paŭlo]] atingis la politikan kaj ekonomian superecon kiun ĝi ĝuas hodiaŭ. Kafo ankaŭ donis fortan impulson al industriigo, fervojkonstruado kaj urbigo. == Sociologio == [[Dosiero:Juan Valdez Café NY.JPG|eta|240px|[[Juan Valdez]] estas unu el kafentreprenoj plej gravaj en la mondo.<ref>http://www.larepublica.com.co/juan-valdez-pone-temblar-las-grandes-marcas-de-caf%C3%A9_3045 Juan Valdez pone a temblar las grandes marcas de café, alirita la 6an de aprilo de 2010, La República, Gaitán, Ricardo.</ref>]] En ĵusa studo (sube referenco) oni konsideras diversajn sociologiajn aspektojn de la gravo de kafo en la nunaj modernaj socioj; ekzemploj estas jenaj: * Simbola valoro: por multaj okcidentanoj kafotaso matene ĉu por [[matenmanĝo]] aŭ mezmatene estas persona [[rito]], kiu ripetiĝas foje laŭlonge de la tago. En kelkaj landoj aŭ areoj estas kafotaso post [[tagmanĝo]], kio plenumas tiun funkcion. * Uzado kiel [[drogo]]: Multaj trinkas kafon por ricevi "aldonan [[elano]]n". Pro tio kelkaj kulturoj malpermesas aŭ malpermesis ties uzadon. * Sociaj kaj ekonomiaj rilatoj: al [[kultivo]], [[pakado]], [[distribuado]] kaj [[komercado]] de kafo estas agado de tutmonda karaktero kiu efikas super diversaj kulturoj, sociaj grupoj aŭ organizoj ene de tiuj kulturoj, same kiel al miloj da individuoj. Granda parto de la kafo konsumita en [[Eŭropo]] kaj [[Usono]] estas importita el Sudameriko. * [[Socia disvolvigo|Socia]] kaj [[ekonomia disvolvigo]]: La aktualaj "rilatoj ĉirkaŭ la kafo" ne ĉiam ekzistis. Oni disvolvigis ilin laŭgrade kaj povus malaperi en la estonteco.<ref>[[Anthony Giddens|Giddens, Anthony]], Sociología, 2000, Alianza Editorial, isbn = 84-206-8176-8, paĝo 30</ref> == Ekonomio == === Tutmonda produktado === {| class="wikitable" style="float:center; margin-left:1em; clear:both; text-align:right;" |+ 2011 Pintaj dudek produktantoj de verda kafo ! scope="col" | Rango ! scope="col" | Landoj ! scope="col" | Tunoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor|titolo=Food and Agricultural Organization of United Nations: Economic and Social Department: The Statistical Division|alirdato=2012-06-07|dato=2012-02-23|eldoninto=Faostat.fao.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor|arkivdato=2012-06-19}}</ref> ! scope="col" style="width:4em;" | Saketoj x1000<ref>{{Cite web |url=http://www.ico.org/prices/po.htm |title=Total production of exporting countries |publisher=International Coffee Organization |date=26an de Aprilo, 2012 |accessdate=24an de Decembro, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100706193955/http://www.ico.org/prices/po.htm |arkivdato=2010-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100706193955/http://www.ico.org/prices/po.htm |archivedate=2010-07-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ico.org/prices/po.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100706193955/http://www.ico.org/prices/po.htm |arkivdato=2010-07-06 }}</ref> ! scope="col" style="width:4em;" | Merkatparto |- ! scope="row" | 1 | style="text-align:left;" | {{BRA}} || 2,609,040 || 43,484 || 33.1% |- ! scope="row" | 2 | style="text-align:left;" | {{VNM}} || 1,200,000 || 20,000 || 15.2% |- ! scope="row" | 3 | style="text-align:left;" | {{IDN}} || 495,000 || 8,250 || 6.3% |- ! scope="row" | 4 | style="text-align:left;" | {{COL}} || 468,000 || 7,800 || 5.9% |- ! scope="row" | 5 | style="text-align:left;" | {{ETH}} || 390,000 || 6,500 || 5.0% |- ! scope="row" | | style="text-align:left;" | '''Supraj 5 produktantoj''' || 5,162,040 || 86,034 || 65.6% |- ! scope="row" | 6 | style="text-align:left;" | {{PER}} || 326,580 || 5,443 || 4.1% |- ! scope="row" | 7 | style="text-align:left;" | {{IND}} || 319,980 || 5,333 || 4.1% |- ! scope="row" | 8 | style="text-align:left;" | {{HON}} || 270,000 || 4,500 || 3.4% |- ! scope="row" | 9 | style="text-align:left;" | {{MEX}}|| 258,000 || 4,300 || 3.3% |- ! scope="row" | 10 | style="text-align:left;" | {{GUA}} || 225,000 || 3,750 || 2.9% |- ! scope="row" | 11 | style="text-align:left;" | {{UGA}} || 192,720 || 3,212 || 2.4% |- ! scope="row" | 12 | style="text-align:left;" | {{NCA}} || 126,000 || 2,100 || 1.6% |- ! scope="row" | 13 | style="text-align:left;" | {{CRI}} || 107,940 || 1,799 || 1.4% |- ! scope="row" | 14 | style="text-align:left;" | {{CIV}} || 96,000 || 1,600 || 1.2% |- ! scope="row" | 15 | style="text-align:left;" | {{PNG}} || 84,900 || 1,415 || 1.1% |- ! scope="row" | 16 | style="text-align:left;" | {{ESA}} || 70,500 || 1,175 || 0.90% |- ! scope="row" | 17 | style="text-align:left;" | {{CAM}} || 64,980 || 1,083 || 0.83% |- ! scope="row" | 18 | style="text-align:left;" | {{ECU}} || 64,500 || 1,075 || 0.82% |- ! scope="row" | 19 | style="text-align:left;" | {{COD}} || 63,360 || 1,056 || 0,80% |- ! scope="row" | 20 | style="text-align:left;" | {{VEN}} || 60,000 || 1,000 || 0.76% |- ! scope="row" | Totalo | style="text-align:left;" | Mondo || 7,875,180 || 131,253 |} [[Dosiero:Unripe Araku Coffee.jpg|eta|Nematura kafo ĉe Valo Araku, Barato]] En 2011 Brazilo estis la monda gvidanto en produktado de verda kafo, sekvita fare de [[Vjetnamio]], [[Indonezio]], [[Etiopio]] kaj [[Kolombio]].<ref>{{Cite web |url=http://www.fas.usda.gov/htp/coffee/2009/December_2009/2009_coffee_december.pdf |title=Coffee: World Markets and Trade |work=Foreign Agricultural Service Office of Global Analysis |publisher=United States Department of Agriculture |date=Decembro 2009 |format=PDF |accessdate=26an de Marto, 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100305172331/http://www.fas.usda.gov/htp/coffee/2009/December_2009/2009_coffee_december.pdf |arkivdato=2010-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100305172331/http://www.fas.usda.gov/htp/coffee/2009/December_2009/2009_coffee_december.pdf |archivedate=2010-03-05 }}</ref> Arabkafaj semoj estas kultivitaj en [[Latin-Ameriko]], [[orienta Afriko]], [[Arabio]], aŭ [[Azio]]. ''Robusta'' kafsemoj estas kreskigitaj en [[Okcidentafriko|okcidenta]] kaj [[centra Afriko]], ĉie en [[sudorienta Azio]], kaj iagrade en [[Brazilo]]. Semoj de diversaj landoj aŭ regionoj povas kutime esti distingitaj per diferencoj en [[gusto]], [[aromo]], korpo ([[teksturo]]), kaj [[Acida|acideco]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Coffee: A Guide to Buying Brewing and Enjoying|url=https://archive.org/details/coffeeguidetobuy0000davi|familia nomo=Davids|persona nomo=Kenneth|jaro=2001|eldono=5|loko=Nov-Jorko|eldoninto=St. Martin's Griffin|ISBN=0-312-24665-X}}</ref> Tiuj gustaj karakteroj estas dependaj ne nur el la kreskanta regiono de la kafo, sed ankaŭ el genetikaj subspecioj (variaĵoj) kaj pretigo, respektive [[procezado]].<ref name="castle">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=BOvMw4fnVZYC|titolo=The Perfect Cup: A Coffee Lover's Guide to Buying, Brewing, and Tasting|familia nomo=Castle|persona nomo=Timothy James|jaro=1991|loko=Reading, Mass.|eldoninto=Aris Books|ISBN=0-201-57048-3|paĝo=158}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Variaĵoj estas ĝenerale konataj pro la regiono en kiu ili estas kreskigitaj, kiaj ekzemple ''kolombia'', ''java'' kaj ''kona'' (el [[Havajo]]). === Importado === [[Dosiero:Café importé par pays en 2005(USDA).PNG|eta|300px|maldekstra|Kafo importita laŭ landoj en 2005 (dolaroj). Tiu mapo detalas la malnetajn importojn, ĉiu ajn la uzado realigita de la importita kafo. Kelkaj landoj reeksportas grandan parton de la importita kafo.]] La [[Internacia Kafa Organizaĵo]] ({{Lang-en|International Coffee Organization}}, '''ICO''') estas la ĉefa internacia forumo por kafo- rilataj aferoj; ekzemple kafoproduktado, komerco de kafo kaj pli. Ĝi kunvenas en marto kaj septembro por diskuti kafajn aferojn, aprobi strategiajn dokumentojn kaj konsideri la rekomendojn de konsilaj organoj kaj komitatoj. La landoj kafimportantaj kiuj formas parton de la [[Internacia Organizo pri Kafo]] estas la jenaj: [[Germanio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Kipro]], [[Danio]], [[Hispanio]], [[Estonio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Grekio]], [[Hungario]], [[Irlando]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malto]], [[Norvegio]], [[Nederlando]], [[Pollando]], [[Portugalio]], [[Ĉeĥio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Svedio]], [[Svisio]], [[Usono]] kaj la [[Eŭropa Unio]].<ref>https://web.archive.org/web/20120309082107/http://www.ico.org/listmembers.asp Lista de los Miembros de la Organización Internacional del café.</ref> Ses [[entrepreno]]j akiras preskaŭ la duonon de la monda produktado: [[Kraft Foods|Kraft]], [[Nestlé]], [[Procter & Gamble]], [[Sara Lee]], kaj la [[Federación Nacional de Cafeteros de Colombia|Federación Nacional de Cafeteros]] kaj [[Tchibo]], kies jaraj vendoj generas [[enspezo]]jn de ĉirkaŭ mil milionoj da [[usona dolaro|dolaroj]].<ref>[http://www.fsa.ulaval.ca/rdip/cal/lectures/aff_actualites/une_tasse_de_café_au_goût_.htm Una taza del café, a la salud de la injusticia,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121024232509/http://www.fsa.ulaval.ca/rdip/cal/lectures/aff_actualites/une_tasse_de_caf%C3%A9_au_go%C3%BBt_.htm |date=2012-10-24 }} [[Universitato Laval]].</ref> {{-}} === Konsumo === [[Dosiero:Coffee consumption map-en.svg|eta|350px|Konsumo de kafo laŭ persono kaj jaro.]] La jena [[tabelo]] montras la konsumon da kafo en [[kilogramo]]j laŭ persono kaj jaro<ref>[[Instituto pri Mondaj Rimedoj]]: <!--http://earthtrends.wri.org/searchable_db/results.php?years=-1&variable_ID=294&theme=6&cID=1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,18,19,20,21,23,24,25,26,210,27,28,29,30,31,32,33,34,211,35,36,37,38,39,40,41,42,213,43,45,46,47,48,44,50,51,52,53,54,55,56,57,59,60,61,62,63,66,67,68,70,72,218,73,74,76,77,78,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,90,91,92,93,94,95,96,97,98,99,100,102,103,104,105,106,107,108,111,112,113,114,116,117,120,121,122,124,125,126,127,128,129,130,131,132,134,135,136,137,138,139,140,141,142,143,144,145,146,147,148,149,151,152,153,229,154,155,156,157,202,158,159,160,161,162,163,164,165,166,167,168,169,170,171,172,173,174,175,178,179,180,181,182,183,184,186,187,189,190,191,193,194,195,199,204,205&ccID=0 -->{{Citaĵo el la reto |url=http://earthtrends.wri.org/searchable_db/results.php?years=-1&variable_ID=294&theme=6&cID=1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,18,19,20,21,23,24,25,26,210,27,28,29,30,31,32,33,34,211,35,36,37,38,39,40,41,42,213,43,45,46,47,48,44,50,51,52,53,54,55,56,57,59,60,61,62,63,66,67,68,70,72,218,73,74,76,77,78,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,90,91,92,93,94,95,96,97,98,99,100,102,103,104,105,106,107,108,111,112,113,114,116,117,120,121,122,124,125,126,127,128,129,130,131,132,134,135,136,137,138,139,140,141,142,143,144,145,146,147,148,149,151,152,153,229,154,155,156,157,202,158,159,160,161,162,163,164,165,166,167,168,169,170,171,172,173,174,175,178,179,180,181,182,183,184,186,187,189,190,191,193,194,195,199,204,205&ccID=0 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120221221908/http://earthtrends.wri.org/searchable_db/results.php?years=-1&variable_ID=294&theme=6&cID=1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,18,19,20,21,23,24,25,26,210,27,28,29,30,31,32,33,34,211,35,36,37,38,39,40,41,42,213,43,45,46,47,48,44,50,51,52,53,54,55,56,57,59,60,61,62,63,66,67,68,70,72,218,73,74,76,77,78,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,90,91,92,93,94,95,96,97,98,99,100,102,103,104,105,106,107,108,111,112,113,114,116,117,120,121,122,124,125,126,127,128,129,130,131,132,134,135,136,137,138,139,140,141,142,143,144,145,146,147,148,149,151,152,153,229,154,155,156,157,202,158,159,160,161,162,163,164,165,166,167,168,169,170,171,172,173,174,175,178,179,180,181,182,183,184,186,187,189,190,191,193,194,195,199,204,205&ccID=0 |arkivdato=2012-02-21 }} (ligo perdita)</ref> de tiuj landoj kun konsumo supra al 5&nbsp;kg/persono/jaro. ''Konsumo da kafo (kilogramoj/persono/jaro) de la landoj kun pleja konsumo'' <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:650 height:500 PlotArea = left:150 bottom:50 top:10 right:10 DateFormat = x.y Period = from:0 till:13 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:FIN text:Finnlando (2007) bar:NOR text:Norvegio (2007) bar:ISL text:Islando (2006) bar:DEN text:Danio (2007) bar:NLD text:Nederlando (2007) bar:SWE text:Svedio (2007) bar:CHE text:Svisio (2007) bar:DEU text:Germanio (2009) bar:ABW text:Arubo (2006) bar:BEL text:Belgio/Luksemb (2007) bar:CAN text:Kanado (2007) bar:AUT text:Aŭstrio (2007) bar:BIH text:Bosnio-Hercegovino (2006) bar:ITA text:Italio (2007) bar:SVN text:Slovenio (2007) bar:BRA text:Brazilo (2008) bar:GRC text:Grekio (2007) bar:HRV text:Kroatio (2007) PlotData= color:barra width:10 align:left bar:FIN from:0 till: 12 bar:NOR from:0 till: 9.9 bar:ISL from:0 till: 9 bar:DEN from:0 till: 8.7 bar:NLD from:0 till: 8.4 bar:SWE from:0 till: 8.2 bar:CHE from:0 till: 7.9 bar:DEU from:0 till: 6.9 bar:ABW from:0 till: 6.8 bar:BEL from:0 till: 6.8 bar:CAN from:0 till: 6.5 bar:AUT from:0 till: 6.1 bar:BIH from:0 till: 6.1 bar:ITA from:0 till: 5.9 bar:SVN from:0 till: 5.8 bar:BRA from:0 till: 5.6 bar:GRC from:0 till: 5.5 bar:HRV from:0 till: 5.1 PlotData= bar:FIN at: 12 fontsize:S text: 12 shift:(4,-4) bar:NOR at: 9.9 fontsize:S text: 9,9 shift:(4,-4) bar:ISL at: 9 fontsize:S text: 9 shift:(4,-4) bar:DEN at: 8.7 fontsize:S text: 8,7 shift:(4,-4) bar:NLD at: 8.4 fontsize:S text: 8,4 shift:(4,-4) bar:SWE at: 8.2 fontsize:S text: 8,2 shift:(4,-4) bar:CHE at: 7.9 fontsize:S text: 7,9 shift:(4,-4) bar:DEU at: 6.9 fontsize:S text: 6,9 shift:(4,-4) bar:ABW at: 6.8 fontsize:S text: 6,8 shift:(4,-4) bar:BEL at: 6.8 fontsize:S text: 6,8 shift:(4,-4) bar:CAN at: 6.5 fontsize:S text: 6,5 shift:(4,-4) bar:AUT at: 6.1 fontsize:S text: 6,1 shift:(4,-4) bar:BIH at: 6.1 fontsize:S text: 6,1 shift:(4,-4) bar:ITA at: 5.9 fontsize:S text: 5,9 shift:(4,-4) bar:SVN at: 5.8 fontsize:S text: 5,8 shift:(4,-4) bar:BRA at: 5.6 fontsize:S text: 5,6 shift:(4,-4) bar:GRC at: 5.5 fontsize:S text: 5,5 shift:(4,-4) bar:HRV at: 5.1 fontsize:S text: 5,1 shift:(4,-4) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:"Fonto: EarthTrends - International Coffee Organization (ICO). 2008. Historical Coffee Statistics. — Grafika prilaborado por Wikipedia" </timeline> === Justa komerco === Kafo estas unu el precipaj produktoj por la nomita [[Justa komerco]]. La etikedo [[Max Havelaar]] estis dediĉita dekomence al tiu produkto. Ĝi estis elektita kiel simbolo ĉar ĝi estas la plej eksportata produkto post [[petrolo]] kaj ĉar ties [[Fiksa prezo|prezo estas fiksata]] en la [[borso]]j de la [[Internacia merkato|internaciaj merkatoj]], kvankam estas produktita ĉefe de malgrandaj [[kamparano]]j kaj [[Familia entrepreno|familiaj entreprenoj]]. La aĉetantoj kiuj disponas el tiu [[etikedo]] engaĝiĝis al [[aĉetado]] de kafo je minimuma prezo kvankam la monda prezo estas malsupraj al tiu maksimuma limo (la aĉetoprezo sekvas la tipon de ŝanĝo de la merkato kiam tiu superas la maksimuman limon, kiel inter [[1994]] kaj [[1997]]). Tiu minimuma prezo, kun antaŭfinancado de la rikoltoj kaj garantio de aĉeto dum kelkaj jaroj permesis al nombraj malgrandaj produktantoj plinomigi siajn [[vivkondiĉo]]jn kaj ne resti en [[mizero]] dum la ''krizo de kafo'' de 1997 kiam la enorma falo de la borsoj (-65%), kaŭzita de superproduktado, lasis la aĉetprezon sub la produktokosto. La etikedo de justa komerco garantias ankaŭ la pagon de kroma mono por disvolvigo dediĉota al la starigo de nutraj, sanaj aŭ edukaj programoj. Alia tipo de produktado konsiderita pli [[etiko|etika]] estas la [[biologia agrikulturo]]. Kelkaj produktoj kombinas la regularojn kaj justakomercajn kaj biologiajn. Bedaŭrinde la prezo de la justakomerca kafo en disvolvigintaj landoj estas tro alta por la konsumanto. == Kafo kaj sano == [[Dosiero:French press.jpg|220px|eta|Piŝtokruĉo.]] [[Dosiero:Moka2.jpg|220px|desktre|eta|Espreskruĉo.]] Ĉar kafo stimuligas la [[cerbo]]n kaj iom influas la konduton kaj ankaŭ [[kafeino]] malfaciligas la absorbon de [[fero]] al [[organismo]], multaj homoj pensis ĝin malbona al sano. Malgraŭ tio, ĝi estis uzita en [[tradicia medicino]]. Nuntempe studo publikigita en la [[scienca revuo]] ''[[Annals of Internal Medicine]]'' montras ke kafeto matene, post la tagmanĝo kaj en la mezo de la [[posttagmezo]] faras nenian malbonon al la [[sano]]. Male. La trinkaĵo preventas [[Kormalsano|malsanojn]] de la [[koro]], ekzemple [[infarkto]] kaj [[kora misritmo]]. La esplorado estis farita kun 129 miloj da personoj dum du jardekoj fare de la [[Aŭtonoma Universitato de Madrido]], en Hispanujo. Por la virinoj, de kvar ĝis kvin tasoj potage reduktas la ŝancojn je 34%. Por la viroj, kvin tasoj signifas probablecon 44% malpligrandan. Al [[alternativa medicino]], multaj [[bonfaro]]j de kafeino estas kaŭze de sia [[Kontraŭoksidanto|kontraŭoksidiga]] ago, t.e. al sia kapablo batali kontraŭ la liberaj [[Radikalo (ĥemio)|radikaloj]], kiuj kaŭzas [[Maljuniĝado|maljuniĝon]] de la [[Ĉelo (biologio)|ĉelaroj]]. == Kuirarto == === Kafotipoj === [[Tuja kafo]] (aŭ '''Pulvora kafo''') estas kafo, kiu estas kuirita per solvado de [[kafpulvoro]] en bolanta akvo. La pulvoro estas farita en fabrikoj per sekigado de muelitajn [[Kafarbo|kafgrajnoj]] en pulvoron, ĉu per frostigado - sekigado de la kafo ([[Liofilizado|vakua frostigado]] - liofilizado), t.e. frostigado de la kafo ĉe tre malalta temperaturo kaj poste forigante la akvon ([[glacio]]) uzante vakuan [[sublimado]]n, aŭ per ŝprucsekigado de la kafo, tio estas, disvastigi la likvan kafon en ĉambron tra [[ajuto]]j sub alta [[premo]] kaj sekigi ĉiujn etajn gutetojn en pulvoron helpe de varma aero <ref>{{Cite journal|doi=10.1016/j.jclepro.2009.04.011|issn=0959-6526|volume=17|issue=15|pages=1351–1358|last1=Humbert|first1=Sebastien|last2=Loerincik|first2=Yves|last3=Rossi|first3=Vincent|last4=Margni|first4=Manuele|last5=Jolliet|first5=Olivier|title=Life cycle assessment of spray dried soluble coffee and comparison with alternatives (drip filter and capsule espresso)|journal=Journal of Cleaner Production|date=2009}}</ref>. == Aliaĵoj == [[Taso]] da kafo estis la postulata [[rekvizito]] por aperi en ĉiuj partoprenintaj filmoj de la 1-a [[Usona Bona Film-Festivalo|Usona Bona Filmfestivalo]] de [[2021]]. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Teo]] * [[Kafoceremonio]] * [[Civetkafo]] * [[Kafo laŭ maniero de Aosta Valo]] * [[Internacia Kafa Organizaĵo]] * [[Jabano]] * [[Justa komerco]] * [[Kafrekremento]] * [[Moretta (kafo)]] * [[Piŝtokruĉo]] * [[Espreskruĉo]] * [[Kafaparato]] * [[Kafmuelilo]] * [[Kafeino]] * [[Kafejo]] * [[Camera Café]] * [[Kafarbo]] * [[Theobroma cacao|Kakao]] * [[Ĉokolado]] * [[Teo]] * [[Mateo (teo)]] * [[Paragvaja ilekso]] * [[Vinacafé]] * [[Kapuĉino]] * [[Kafo makulata]] * [[Espreso]] * [[Mokao]] * [[Lakta arto]] * [[Baristo |Baristo, (kafisto, espresisto)]] * [[Caffèllatte]] * [[Massimo Zanetti]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * (eo) ''Kafdomoj (aŭ kafejoj): Miksaĵoj de kulturoj'', [[Unesko-Kuriero|Kuriero de Unesko]], aprilo-junio 2023 * Duicela, Luis Alberto; Farfán, Diana; García, José; Corral, Rubén; Chilán, William (2004). Boletín técnico: post-cosecha y calidad del café arábigo. INIAP Archivo histórico. * Milanowski, G.F.A (trad.) 1951 : De [[Abisenujo]] en la tutan mondon: la kafograjno kiel stimulilo de unua grado, ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'', 548-9 (7-8), 197-199. * Ukers, William H. (1922). All about coffee (en inglés). The tea and coffee trade journal company. ISBN 978-1-4655-2397-6. * Sotomayor, Ignacio, ed. (1993). Manual del cultivo del café. Quevedo, Ecuador: Estación experimental tropical Pichilingue. * Wagner, Regina (2003). Historia del café en Guatemala. Villegas Asociados. ISBN 978-958-96982-8-0. * Waller, Jim M.; Bigger, M.; Hillocks, Rory J. (2007). Coffee Pests, Diseases and Their Management (en inglés). CABI. ISBN 978-1-84593-129-2. * Weinberg, Bennett Alan; Bealer, Bonnie K. (2001). The world of caffeine: : The Science and Culture of the World's Most Popular Drug (angle). Novjorko: Routledge. ISBN 0-415-92723-4. _ ===Plia legado=== * DELGADO, Carlos. El libro del café. Colección «Grandes obras de la gastronomía», 14. Barcelona: Ediciones Altaya, 04/1998. ISBN 84-487-1013-4 e ISBN 978-84-487-1013-2. *Esat Ayyıldız. [https://ia801502.us.archive.org/27/items/kahve_202201/Kahve%20S%C3%B6zc%C3%BC%C4%9F%C3%BCn%C3%BCn%20Etimolojisi%20ve%20Arap%20Literat%C3%BCr%C3%BCndeki%20Yans%C4%B1malar%C4%B1.pdf “Kahve Sözcüğünün Etimolojisi ve Arap Literatüründeki Yansımaları”]. ''International Anatolian Conference on Coffee & Cocoa: Full Text Book''. ed. Sinem Karakundakoglu. Malatya: IKSAD Global Publishing House, 2021. p.&nbsp;61-68. * Academia Española de Gastronomía. El café en la cocina moderna. Barcelona: Ediciones B, 07/1996. ISBN 84-406-6584-9 e ISBN 978-84-406-6584-3. * OLIVO, Emilio Armando. Historia de la Producción Agropecuaria y Forestal en la República Dominicana. Santo Domingo, República Dominicana: Editora Universal, 2007. ISBN 978-99934-884-9-1. * COSTE, René. El Café. Colección «Agricultura tropical». Barcelona: Editorial Blume, 06/1978. ISBN 84-7031-386-X e ISBN 978-84-7031-386-8. (kultivado). * LE PELLEY, R. H. Las plagas del café. Sardañola del Vallés: Editorial Labor, 03/1973. ISBN 84-335-5806-4 e ISBN 978-84-335-5806-0. (kultivado). * POSE, Alejandro. "La Ruta del café". Revuo Neo, Editorial Perfil 06/2006. * BAXTER, Jackie. El libro del café. Madrid: Susaeta Ediciones, 07/1997. ISBN 84-305-8311-4 e ISBN 978-84-305-8311-9. * ESCOHOTADO, Antonio (1998). Historia general de las drogas. Espasa Calpe. ISBN 84-239-9739-1. * Koppelstaeter, Florian kaj aliaj, ''Influencia del exceso de cafeína en la activación de patrones en la memoria de trabajo verbal'' (Influo de tro da kafeino pri la aktivigo de la memoro), prelego prezentita ĉe la Radiologia Societo de Nordameriko, la [[30an de novembro]] de 2005. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kaf}} * [http://www.coffee.byethost12.com/ Itala kafo senpere el la produktanto] ({{eo}}, {{en}}, {{de}}, {{fr}}, {{ru}}, {{es}}, {{hu}}) * [https://kern.punkto.info/2015/12/04/kp055-kafo/ pli ol 60-minuta detala sonprezento de kafo en la retejo kern.punkto.info] ({{eo}}) {{Havenda artikolo|Kafo}} [[Kategorio:Kafo| ]] [[Kategorio:Arabaj vortoj]] [[Kategorio:Trinkaĵoj]] [[Kategorio:Matenmanĝo]] rkfhzuwfvels1vgg2eowtc5fbuck0uq 0 2758 9493534 9377142 2026-10-14T12:38:15Z Sj1mor 12103 9493534 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=ero de materio|esperantlingva libro|Molekuloj (libro)}}{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Water molecule dimensions.svg|eta|Geometrio de la [[akvo|molekulo de akvo]].]] '''Molekulo''' estas kunmetaĵo, elektre neŭtra, de almenaŭ du [[atomo]]j, kiuj povas libere ekzisti. Ĝi estas la plej malgranda ero de [[ĥemio|ĥemia]] korpo konservanta ankoraŭ la ecojn de la tuto kaj nedisigebla per fizikaj [[procedo]]j. Per [[Ĥemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]], la molekuloj povas esti dividataj en pli malgrandajn eretojn, pluraj molekuloj povas kuniĝi en pli granda molekulo, aŭ du (aŭ pluraj) molekuloj povas interŝanĝi atomojn aŭ atomgrupojn (tiel nomataj [[Radikalo (ĥemio)|radikaloj]]). Ekzemploj de ordinara molekulo estas O₂, (du atomoj de oksigeno), kaj CO₂, [[karbona dioksido]], unu atomo de [[karbono]] kaj du de [[oksigeno]]. == Historio == La difino de molekulo evoluis laŭ la kresko de la scio pri la strukturo de molekuloj. Pli fruaj difinoj estis malpli precizaj, difinante molekulojn kiel la plej malgrandajn [[partiklo]]jn de puraj [[Ĥemiaĵo|ĥemiaj substancoj]], kiuj ankoraŭ konservas sian [[Ĥemia kombinaĵo|konsiston]] kaj ĥemiajn ecojn.<ref>[http://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/glossary/m.shtml#molecule Molecule Definition] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250417183446/https://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/glossary/m.shtml#molecule |date=2025-04-17 }} ([[Frostburg State University]])</ref> Ĉi tiu difino ofte lamas, ĉar multaj substancoj en ordinara sperto, kiel ekzemple [[Rokaĵo|rokoj]], [[Salo (ĥemio)|saloj]] kaj [[metalo]]j, konsistas el grandaj kristalaj retoj de [[Ĥemia ligo|ĥemie ligitaj]] [[atomo]]j aŭ [[jono]]j, sed ne estas faritaj el diskretaj molekuloj. La moderna koncepto de molekuloj spureblas reen al antaŭsciencaj kaj grekaj filozofoj kiel [[Leŭkipo]] kaj [[Demokrito]], kiuj argumentis, ke la tuta universo konsistas el atomoj kaj malplenoj. Ĉirkaŭ 450 a.n.e. [[Empedoklo]] imagis [[Klasikaj elementoj|fundamentajn elementojn]] (nome [[fajro]] ([[File:Fire_symbol_(alchemical).svg|20x20px]]), [[tero]] ([[File:Earth_symbol_(alchemical).svg|20x20px]]), [[aero]] ([[File:Air_symbol_(alchemical).svg|20x20px]]) kaj [[akvo]] ([[File:Water_symbol_(alchemical).svg|20x20px]])) kaj "fortojn" de altiro kaj repuŝo, kiuj permesas al la elementoj interagadi. [[Dosiero:Statue of Robert Boyle.jpg|thumb|maldekstre|Statuo de Boyl en Lismore, [[Graflando Waterford]], Irlando. Boyle modernigis la elpensaĵojn de antikvaj grekoj.]] Kvina elemento, la nekoruptebla kvintesenca [[etero]], estis konsiderata la fundamenta konstrubriketo de la ĉielaj korpoj. La vidpunkto de Leŭkipo kaj Empedoklo, kune kun la etero, estis akceptita de [[Aristotelo]] kaj transdonita al mezepoka kaj renesanca Eŭropo. Pli konkrete, tamen, la koncepto de agregaĵoj aŭ unuoj de ligitaj atomoj, t.e. "molekuloj", spuras sian originon al la hipotezo de [[Robert Boyle]] el 1661, en lia fama traktaĵo ''The Sceptical Chymist'' (La Skeptika Ĥemiisto), ke materio konsistas el ''aretoj de partikloj'' kaj ke ĥemia ŝanĝo rezultas el la rearanĝo de la aretoj. Boyle argumentis, ke la bazaj elementoj de materio konsistas el diversaj specoj kaj grandecoj de partikloj, nomataj "korpuskloj", kiuj kapablas aranĝi sin en grupojn. En 1789, William Higgins publikigis vidpunktojn pri tio, kion li nomis kombinaĵoj de "finfinaj" partikloj, kiuj antaŭsignis la koncepton de valentaj ligoj. Se, ekzemple, laŭ Higgins, la forto inter la finfina partiklo de oksigeno kaj la finfina partiklo de nitrogeno estus 6, tiam la grando de la forto estus dividita laŭe, kaj simile por la aliaj kombinaĵoj de finfinaj partikloj. [[Amedeo Avogadro]] kreis la vorton "molekulo".<ref name="ley196606">{{Cite magazine |last=Ley |first=Willy |date=June 1966 |title=The Re-Designed Solar System |url=https://archive.org/stream/Galaxy_v24n05_1966-06#page/n93/mode/2up |department=For Your Information |magazine=Galaxy Science Fiction |pages=94–106}}</ref> En sia artikolo de 1811 "Eseo pri determinado de la relativaj masoj de la elementaj molekuloj de korpoj", li esence asertas, t.e. laŭ la verko "Mallonga historio de ĥemio" (''A Short History of Chemistry'') de J. R. Partington, ke:<ref>{{cite journal |last1=Avogadro |first1=Amedeo |date=1811 |title=Masses of the Elementary Molecules of Bodies |url=http://web.lemoyne.edu/~giunta/AVOGADRO.HTML |journal=Journal de Physique |volume=73 |pages=58–76 |access-date=25a de Aŭgusto 2022 |archive-date=12a de Majo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512182624/http://web.lemoyne.edu/~giunta/avogadro.html |url-status=live }}</ref>{{Citaĵo|La plej malgrandaj gaseroj ne nepre estas simplaj atomoj, sed konsistas el certa nombro da ĉi tiuj atomoj unuigitaj per altiro por formi unuopan ''molekulon''.}} Kongrue kun ĉi tiuj konceptoj, en 1833 la franca ĥemiisto Marc Antoine Auguste Gaudin prezentis klaran priskribon de la hipotezo de Avogadro,<ref>{{cite journal |author=Seymour H. Mauskopf |date=1969 |title=The Atomic Structural Theories of Ampère and Gaudin: Molecular Speculation and Avogadro's Hypothesis |journal=Isis |volume=60 |issue=1 |pages=61–74 |doi=10.1086/350449 |jstor=229022 |s2cid=143759556}}</ref> koncerne atompezojn, uzante "volumendiagramojn", kiuj klare montras kaj duonĝustajn molekulajn geometriojn, kiel ekzemple linearan akvomolekulon, kaj ĝustajn molekulajn formulojn, kiel ekzemple H₂O: [[File:Gaudins-volume-diagrams.jpg|center|thumb|350x350px|Volumendiagramoj de molekuloj en la gasa fazo de Marc Antoine Auguste Gaudin (1833)]] === Moderna epoko === En 1917, nekonata usona studento pri ĥemia inĝenierado nomita [[Linus Pauling]] lernis la [[John Dalton|Daltonan hok-okulan ligmetodon]], kiu estis la ĉefa priskribo de ligoj inter atomoj tiutempe. Pauling, tamen, ne estis kontenta pri ĉi tiu metodo kaj rigardis al la nove aperanta kampo de kvantuma fiziko por nova metodo. En 1926, la franca fizikisto [[Jean Perrin]] ricevis la [[Nobel-premio]]n pri fiziko pro definitiva pruvo de la ekzisto de molekuloj. Li faris tion kalkulante la [[Konstanto de Avogadro|konstanton de Avogadro]] uzante tri malsamajn metodojn, ĉiuj implikante likvajn fazajn sistemojn. Unue, li uzis saposimilan emulsion de garciniaĵo, due farante eksperimentan laboron pri [[Brown-a movado]], kaj trie konfirmante la teorion de Einstein pri partikla rotacio en la likva fazo.<ref>Perrin, Jean, B. (1926). [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1926/perrin/lecture/ Discontinuous Structure of Matter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250323040843/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1926/perrin/lecture/ |date=2025-03-23 }}, Nobel Prelego, 11a de Decembro.</ref> En 1927, la fizikistoj [[Fritz London]] kaj [[Walter Heitler]] aplikis la novan kvantummekanikon al la traktado de la satureblaj, nedinamikaj fortoj de altiro kaj repuŝo, t.e., interŝanĝaj fortoj, de la hidrogena molekulo. Ilia traktado de ĉi tiu problemo per valentaj ligoj, en ilia komuna artikolo,<ref>{{cite journal |last1=Heitler |first1=Walter |last2=London |first2=Fritz |date=1927 |title=Wechselwirkung neutraler Atome und homöopolare Bindung nach der Quantenmechanik |journal=Zeitschrift für Physik |volume=44 |issue=6–7 |pages=455–472 |bibcode=1927ZPhy...44..455H |doi=10.1007/BF01397394 |s2cid=119739102}}</ref> estis mejloŝtono, ĉar ĝi alportis ĥemion sub kvantummekanikon. Ilia laboro influis Pauling, kiu ĵus ricevis sian doktorecon kaj vizitis Heitler kaj London en Zuriko pere de Guggenheim-stipendio. Poste, en 1931, konstruante sur la laboro de Heitler kaj London kaj sur teorioj trovitaj en la fama artikolo de Lewis, Pauling publikigis sian pioniran artikolon "La Naturo de la Ĥemia Ligo" ("The Nature of the Chemical Bond")<ref>{{cite journal |last1=Pauling |first1=Linus |date=1931 |title=The nature of the chemical bond. Application of results obtained from the quantum mechanics and from a theory of paramagnetic susceptibility to the structure of molecules |journal=J. Am. Chem. Soc. |volume=53 |issue=4 |pages=1367–1400 |doi=10.1021/ja01355a027|bibcode=1931JAChS..53.1367P }}</ref> en kiu li uzis [[kvantuma mekaniko|kvantuman mekanikon]] por kalkuli ecojn kaj strukturojn de molekuloj, kiel ekzemple angulojn inter ligoj kaj rotacion ĉirkaŭ ligoj. Surbaze de ĉi tiuj konceptoj, Pauling evoluigis hibridigan teorion por klarigi ligojn en molekuloj kiel CH₄, en kiu kvar sp³ hibridigitaj orbitaloj estas interkovritaj de la ''1s'' orbitalo de [[hidrogeno]], rezultante kvar sigma (σ) ligojn. La kvar ligoj estas de la sama longo kaj forto, kio donas molekulan strukturon kiel montrite malsupre: [[File:Ch4_hybridization.svg|center|thumb|200x200px|Skema prezento de hibridaj orbitaloj interkovrantaj la s-orbitalojn de hidrogenoj]] == Molekula scienco == La scienco pri molekuloj estas nomita ''molekula ĥemio'' aŭ ''molekula fiziko'', depende ĉu la fokuso estas en ĥemio aŭ en fiziko. Molekula ĥemio traktas la leĝojn regantajn la interagadon inter molekuloj, kiu rezultas en la formado kaj rompiĝo de ĥemiaj ligoj, dum molekula fiziko traktas la leĝojn regantajn ilian strukturon kaj ecojn. En praktiko, tamen, ĉi tiu distingo estas malklara. En molekulaj sciencoj, molekulo konsistas el stabila sistemo (ligita stato) komponita de du aŭ pli da atomoj. Pluratomaj jonoj povas foje esti utile konsiderataj kiel elektre ŝargitaj molekuloj. La termino ''malstabila molekulo'' estas uzata por tre reakciemaj specioj, t.e., mallongdaŭraj kuniĝoj (resonancoj) de elektronoj kaj [[Atomkerno|nukleoj]], kiel ekzemple [[Radikalo (ĥemio)|radikaloj]], molekulaj jonoj, Rydberg-molekuloj, transiraj statoj, [[Forto de Van-der-Waals|Van der Waals-kompleksoj]], aŭ sistemoj de koliziantaj atomoj kiel en Bose-Einstein-kondensaĵo. == Priskribo == [[Dosiero:Caffeine (1) 3D ball.png|upright=1.05|eta|dekstra|Bul-bastona reprezentaĵo de molekulo de [[kafeino]] (C₈H₁₀N₄O₂).]] ''Molekulo'' estas la plej malgranda nedividebla parto de pura [[ĥemia substanco]], kiu havas sian unikan aron de ĥemiaj ecoj, tio estas, ties potencialo por elteni ian aron de ĥemiaj reagoj kun aliaj substancoj. Tamen, tiu difino bone funkcias nur por substancoj kiuj estas komponitaj el molekuloj, kio ne okazas en multaj substancoj (vidu sube). Molekuloj estas tipe aro de atomoj kunligitaj per [[Kovalenta ligo|kovalentaj ligoj]], tiel ke la strukturo estas elektre neŭtrala kaj ĉiuj valentaj elektronoj estas parigitaj kun aliaj elektronoj ĉu per ligoj ĉu en izolaj paroj. Tiel, molekuloj ekzistas kiel elektre neŭtralaj unuoj, male al jonoj. Kiam tiu regulo estas rompita, havigante al la "molekulo" [[ŝargo]]n, la rezulto estas foje nomita molekula jono aŭ pluratoma jono. Tamen, la diskreta kaj separata naturo de la molekula koncepto kutime postulas, ke molekulaj jonoj aperu nur en bone-separata formo, kiel direktita radio en vakuo en [[Mas-spektrogramo|mas-spektromezurilo]]. Ŝargitaj pluratomaj kolektoj ekzistantaj en solidoj (por ekzemplo, komunaj sulfataj aŭ nitrataj jonoj) estas ĝenerale nekonsiderataj "molekuloj" en ĥemio. Kelkaj molekuloj enhavas unu aŭ pliajn neparigitajn elektronojn, kreante [[Radikalo (ĥemio)|radikalojn]]. Plejmulto de radikaloj estas kompare reagemaj, sed kelkaj, kiel la [[Nitrogena monooksido]] (NO), povas esti stabilaj. [[Dosiero:Benzene-2D-full.svg|eta|upright=0.7|maldekstra|[[Struktura formulo]] de molekulo de [[benzeno]] (C₆H₆).]] La "inertaj" aŭ [[Nobla gaso|noblagasaj elementoj]] ([[heliumo]], [[neono]], [[argono]], [[kriptono]], [[ksenono]] kaj [[radono]]) estas komponitaj el izolaj atomoj kiel plej malgranda diskreta unuo, sed la aliaj izolaj ĥemiaj elementoj konsistas el ĉu molekuloj aŭ ĉu retoj de atomoj ligitaj unuj al aliaj iel. Identigeblaj molekuloj komponas familiarajn substancojn kiel akvo, aero, kaj multajn organikajn komponaĵojn kiel alkoholo, sukero, benzino, kaj la variaj [[kuracilo]]j. Tamen, ne ĉiuj substancoj aŭ ĥemiaj komponaĵoj konsistas el diskretaj molekuloj, kaj ja plej el la solidaj substancoj kiuj dormas la solidan kruston, mantelon kaj kernon de la Tero estas ĥemiaj komponaĵoj sen molekuloj. Tiuj aliaj tipoj de substancoj, kiel la jonaj komponaĵoj kaj la ĉensolidoj, estas organizitaj tiel ke mankas la ekzisto de identigeblaj molekuloj ''per se''. Anstataŭe, tiuj substancoj estas studataj kiel [[Unueca formulo|unuecaj formuloj]] aŭ [[Kristala strukturo|unuecaj ĉeloj]] kiel la plej malgranda ripetata strukturo ene de la substanco. Ekzemploj de tiaj substancoj estas mineralaj saloj (kiel la [[tablosalo]]), solidoj kiel karbono kaj diamantoj, metaloj, kaj familiaraj [[Silicia dioksido|silico]] kaj [[silikatmineraloj]] kiel [[kvarco]] kaj [[granito]]. Unu el la ĉefaj karakteroj de molekulo estas ties geometrio ofte nomata ties [[molekula strukturo|strukturo]]. Kvankam la strukturo de diatomaj, triatomaj aŭ kvar-atomaj molekuloj povas esti triviala (linia, angula piramida ktp.), la strukturo de pluratomaj molekuloj, kiuj estas konstituitaj de pli ol ses atomoj (de kelkaj elementoj) povas esti ŝlosila pro sia ĥemia naturo. == Tropezo == Molekuloj kiel komponantoj de materio estas ĉieaj. Ili ankaŭ konsistigas la plejparton de la oceanoj kaj atmosfero. Plej multaj organikaj substancoj estas molekuloj. La substancoj de vivo estas molekuloj, ekzemple [[proteino]]j, la [[aminoacido]]j, el kiuj ili konsistas, la nukleaj acidoj ([[DNA]] kaj [[RNA]]), sukeroj, karbonhidratoj, grasoj kaj vitaminoj. La nutraj mineraloj estas ĝenerale jonaj kombinaĵoj, do ili ne estas molekuloj, ekzemple fera sulfato. Tamen, la plimulto de konataj solidaj substancoj sur la Tero konsistas parte aŭ tute el kristaloj aŭ jonaj kombinaĵoj, kiuj ne konsistas el molekuloj. Tiuj inkluzivas ĉiujn mineralojn, kiuj konsistigas la substancon de la Tero, sablon, argilon, ŝtonetojn, rokojn, rokaĵojn, kruston, prarokon, la fanditan internon kaj la [[Terstrukturo|kernon de la Tero]]. Ĉiuj ĉi tiuj enhavas multajn ĥemiajn ligojn, sed ne konsistas el identigeblaj molekuloj. Neniu tipa molekulo difineblas por saloj nek por kovalentaj kristaloj, kvankam ĉi tiuj ofte konsistas el ripetantaj unuopaj ĉeloj, kiuj etendiĝas aŭ en [[ebeno]] (dudimensie), ekz. [[grafeno]]; aŭ tridimensie, ekz. [[diamanto]], [[kvarco]], [[natria klorido]]. La temo de ripetata unu-ĉela strukturo ankaŭ validas por la plej multaj metaloj, kiuj estas densigitaj fazoj kun [[Metala krado|metala ligado]]. Tiel solidaj metaloj ne konsistas el molekuloj. En [[vitro]]j, kiuj estas solidoj, kiuj ekzistas en vitreca malorda stato, la atomoj estas tenataj kune per ĥemiaj ligoj sen la ĉeesto de iu ajn difinebla molekulo, nek ia ajn el la reguleco de ripetanta unu-ĉela strukturo, kiu karakterizas salojn, kovalentajn kristalojn kaj metalojn. == Ligado == Molekuloj ĝenerale estas tenataj kune per [[kovalenta ligado]]. Pluraj nemetalaj elementoj ekzistas nur kiel molekuloj en la medio, ĉu en kombinaĵoj aŭ kiel homonukleaj molekuloj, ne kiel liberaj atomoj: ekzemple, [[hidrogeno]]. Dum iuj homoj diras, ke metala kristalo povas esti konsiderata kiel ununura giganta molekulo tenata kune per [[Metala krado|metala ligado]],<ref>{{cite book |last1=Harry |first1=B. Gray |title=Chemical Bonds: An Introduction to Atomic and Molecular Structure |pages=210–211 |url=https://authors.library.caltech.edu/105209/15/TR000574_06_chapter-6.pdf |access-date=22 November 2021 |archive-date=31a de Marto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331062040/https://authors.library.caltech.edu/105209/15/TR000574_06_chapter-6.pdf |url-status=live }}</ref> aliaj atentigas, ke metaloj kondutas tre malsame ol molekuloj.<ref>{{cite web |title=How many gold atoms make gold metal? |url=https://phys.org/news/2015-04-gold-atoms-metal.html |website=phys.org |access-date=22a de Novembro 2021 |language=en |archive-date=30a de Oktobro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030202803/https://phys.org/news/2015-04-gold-atoms-metal.html |url-status=live }}</ref> === Kovalenta === [[File:Covalent bond hydrogen.svg|thumb|right|Kovalenta ligo formanta H₂ (dekstre) kie du [[hidrogeno|hidrogenaj atomoj]] kunhavas la du elektronojn.]] {{Ĉefartikolo|Kovalenta ligo}} Kovalenta ligo estas ĥemia ligo, kiu implikas la [[kunhavigo]]n de elektronparoj inter atomoj. Ĉi tiuj elektronparoj nomiĝas ''kunhavaj paroj'' aŭ ''ligparoj'', kaj la stabila ekvilibro de allogaj kaj forpuŝaj fortoj inter atomoj, kiam ili kunhavas elektronojn, nomiĝas ''kovalenta ligado''.<ref>{{cite book| author2= Brad Williamson| author3= Robin J. Heyden| last= Campbell| first= Neil A.| title= Biology: Exploring Life| url= http://www.phschool.com/el_marketing.html| access-date= 2012-02-05| year= 2006| publisher= Pearson Prentice Hall| location= Boston| isbn= 978-0-13-250882-7| archive-date= 2a de Novembro 2014| archive-url= https://web.archive.org/web/20141102041816/http://www.phschool.com/el_marketing.html| url-status= live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141102041816/http://www.phschool.com/el_marketing.html |date=2014-11-02 }}</ref> === Jona === {{Ĉefartikolo|Jona ligo}} [[Dosiero:NaF.gif|thumb|maldekstre|[[Natrio]] kaj [[fluoro]] spertas redoksan reakcion por formi [[Natria fluorido|natrian fluoridon]]. Natrio perdas sian eksteran [[elektrono]]n por doni al ĝi stabilan [[Elektrona distribuado|elektronan kunfiguradon]], kaj ĉi tiu elektrono eniras la fluoratomon eksoterme.]] Jona ligado estas tipo de ĥemia ligado, kiu implikas la [[Elektrostatiko|elektrostatikan]] altiron inter kontraŭe ŝargitaj jonoj, kaj estas la ĉefa interagado okazanta en [[Salo (ĥemio)|jonaj kombinaĵoj]]. La jonoj estas atomoj, kiuj perdis unu aŭ plurajn [[elektrono]]jn (nomitaj [[katjono]]j) kaj atomoj, kiuj akiris unu aŭ plurajn elektronojn (nomitaj [[anjono]]j).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6VdROgeQ5M8C&q=ionic+bonding+-wikipedia&pg=PA7|title=Elements of Metallurgy and Engineering Alloys|last=Campbell|first=Flake C.|year=2008|publisher= ASM International |isbn=978-1-61503-058-3|language=en|access-date=27a de Oktobro 2020|archive-date=31a de Marto 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331062041/https://books.google.com/books?id=6VdROgeQ5M8C&q=ionic+bonding+-wikipedia&pg=PA7|url-status=live}}</ref> Ĉi tiu translokigo de elektronoj nomiĝas ''elektrovalento'' kontraste al [[Kovalenta ligo|kovalento]]. En la plej simpla kazo, la katjono estas [[metalo|metala]] atomo kaj la anjono estas [[Nemetalo|nemetala]] atomo, sed ĉi tiuj jonoj povas esti de pli komplika naturo, ekzemple molekulaj jonoj kiel NH₄⁺ aŭ SO₄²⁻. Je normalaj temperaturoj kaj premoj, jona ligado plejparte kreas solidojn (aŭ foje likvaĵojn) sen apartaj identigeblaj molekuloj, sed la vaporiĝo/sublimado de tiaj materialoj produktas apartajn molekulojn, kie elektronoj estas ankoraŭ transdonitaj sufiĉe plene por ke la ligoj estu konsiderataj jonaj anstataŭ kovalentaj. == Molekula grando == Plej multaj molekuloj estas multe tro malgrandaj por esti viditaj per la nuda okulo, kvankam molekuloj de multaj [[polimero]]j povas atingi makroskopajn grandecojn, inkluzive de biopolimeroj kiel [[DNA]]. Molekuloj ofte uzataj kiel konstrubriketoj por organika sintezo havas dimension de kelkaj [[angstromo]]j (Å) ĝis pluraj dekduoj da Å, aŭ ĉirkaŭ unu miliardono de metro. Unuopaj molekuloj kutime ne povas esti observitaj per [[lumo]], sed malgrandaj molekuloj kaj eĉ la konturoj de individuaj atomoj povas esti spuritaj en iuj cirkonstancoj per uzo de [[atomforta mikroskopo]]. Kelkaj el la plej grandaj molekuloj estas [[makromolekulo]]j aŭ [[Supermolekula ĥemio|supermolekuloj]]. La plej malgranda molekulo estas la duatoma hidrogeno (H₂), kun ligolongo de 0.74 Å.<ref>{{cite book| author= Roger L. DeKock| author2= Harry B. Gray| author3= Harry B. Gray| title= Chemical structure and bonding| url= https://books.google.com/books?id=q77rPHP5fWMC&pg=PA199| date= 1989| publisher= University Science Books| isbn= 978-0-935702-61-3| page= 199| access-date= 27a de Oktobro 2020| archive-date= 31a de Marto 2021| archive-url= https://web.archive.org/web/20210331062042/https://books.google.com/books?id=q77rPHP5fWMC&pg=PA199| url-status= live}}</ref> Efektiva molekula radiuso estas la grandeco, kiun molekulo montras en solvaĵo..<ref> {{cite journal |author=Chang RL |author2=Deen WM |author3=Robertson CR |author4=Brenner BM |title=Permselectivity of the glomerular capillary wall: III. Restricted transport of polyanions |journal=Kidney Int. |volume=8 |issue=4 |pages=212–218 |year=1975 |pmid=1202253 |doi=10.1038/ki.1975.104 |doi-access=free }}</ref><ref> {{cite journal |author=Chang RL |author2=Ueki IF |author3=Troy JL |author4=Deen WM |author5=Robertson CR |author6=Brenner BM |title=Permselectivity of the glomerular capillary wall to macromolecules. II. Experimental studies in rats using neutral dextran |journal=Biophys. J. |volume=15 |issue=9 |pages=887–906 |year=1975 |pmid=1182263 |doi=10.1016/S0006-3495(75)85863-2 |pmc=1334749 |bibcode= 1975BpJ....15..887C }}</ref> == Molekulaj formuloj == === Ĥemiaj formuloj === {{Ĉefartikolo|Ĥemia formulo}} La [[ĥemia formulo]] por molekulo uzas unu linion de ĥemiaj elementaj simboloj, nombroj, kaj kelkfoje ankaŭ aliaj simboloj, kiel krampoj, streketoj, parentezoj, kaj plus (+) kaj minus (−) signoj. Ĉi tiuj estas limigitaj al unu tipografia linio de simboloj, kiu povas inkluzivi subindikojn kaj superindikojn. La [[Minimuma formulo|empiria formulo]] de kombinaĵo estas tre simpla tipo de ĥemia formulo.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6wUmteTIc18C&q=empirical+formula&pg=PA288|title=The Practice of Chemistry|last1=Wink|first1=Donald J.|last2=Fetzer-Gislason|first2=Sharon|last3=McNicholas|first3=Sheila|year=2003|publisher=Macmillan|isbn=978-0-7167-4871-7|language=en|access-date=27a de Oktobro 2020|archive-date=10a de Aprilo 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410070618/https://books.google.com/books?id=6wUmteTIc18C&q=empirical+formula&pg=PA288|url-status=live}}</ref> Ĝi estas la plej simpla [[entjero|entjera]] [[Rilatumo|proporcio]] de la ĥemiaj elementoj, kiuj konsistigas ĝin.<ref>{{Cite web|url=http://www.chemteam.info/Mole/EmpiricalFormula.html|title=ChemTeam: Empirical Formula|website=www.chemteam.info|access-date=2017-04-16|archive-date=19a de Januaro 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119114516/https://www.chemteam.info/Mole/EmpiricalFormula.html|url-status=live}}</ref> Ekzemple, akvo ĉiam konsistas el proporcio de 2:1 de hidrogeno al oksigenatomoj, kaj [[etanolo]] (etila alkoholo) ĉiam konsistas el karbono, hidrogeno kaj oksigeno en proporcio de 2:6:1. Tamen, tio ne unike determinas la specon de molekulo - ekzemple, [[dimetila etero]] havas la samajn proporciojn kiel etanolo. Molekuloj kun la samaj atomoj en malsamaj aranĝoj nomiĝas [[izomero]]j. Ankaŭ karbonhidratoj, ekzemple, havas la saman proporcion (karbono:hidrogeno:oksigeno = 1:2:1) (kaj tial la saman empirian formulon) sed malsamajn totalajn nombrojn de atomoj en la molekulo. La molekula formulo reflektas la precizan nombron da atomoj, kiuj konsistigas la molekulon kaj tiel karakterizas malsamajn molekulojn. Tamen malsamaj izomeroj povas havi la saman atomkonsiston, estante malsamaj molekuloj. La empiria formulo ofte estas la sama kiel la molekula formulo, sed ne ĉiam. Ekzemple, la molekulo [[acetileno]] havas molekulan formulon C₂H₂, sed la plej simpla entjera proporcio de elementoj estas CH. La [[molekula maso]] povas esti kalkulita el la ĥemia formulo kaj estas tipe esprimita en [[Atommasa unuo|daltonoj]], kiuj egalas al 1/12 de la maso de neŭtrala karbono-12 (¹²[[karbono|C]] [[izotopo]]) atomo. Por retsolidoj, la termino ''[[Unueca formulo|formula unuo]]'' estas uzata en [[Stekiometrio|stoiĥiometriaj]] kalkuloj. === Strukturaj formuloj === {{Ĉefartikolo|Struktura formulo}} La '''struktura formulo''' estas speco de ĥemia formulo. Ĝi indikas la strukturon (spacan aranĝon), laŭ kiu la [[atomo]]j de diversaj elementoj konsistigas unu molekulon de [[ĥemia kombinaĵo]]. [[Dosiero:C6H12_isomers_displayed.svg|eta|280px|Du izomeroj de C₆H₁₂]] Struktura formulo notas la elementojn per iliaj simbolaj literoj. Por noti la strukturon ekzistas diversaj metodoj: * Oni ligas la atomojn, kiuj estas ĥemie ligitaj, per strekoj, iel projekciante la tri-dimensian strukturon de la molekulo al du-dimensia desegnaĵo. * En [[organika ĥemio]] estas kutimo ne marki la atomojn de [[karbono]] kaj [[hidrogeno]]; ĉiu sen-litera fino de streko estas implicite karbona atomo, kaj ĉiu nesaturita ligo de karbona atomo estas implicite hidrogena atomo. Tia formulo nomiĝas ''skeleta formulo''. * Se kombinaĵo konsistas el atom-grupoj, kies interna strukturo estas klara, oni notas tiujn grupojn per ilia [[resuma formulo]]. Ekzemple [[metila grupo]] estas skribata CH₃, ankaŭ en struktura formulo. Per tio ofte eblas noti strukturan formulon unudimensie, do en teksta linio, ekzemple [[propano]]n kiel CH₃CH₂CH₃. Eblas uzi rondajn krampojn por grupigi atomojn. Tiaj formuloj nomiĝas '''duon-strukturaj formuloj'''. * Se simpla kombinaĵo havas nur unu [[izomero]]n, sufiĉas indiki la resuman formulon. Ekzemple estas klare, ke la strukturo de [[akvo]] (H₂O) povas esti nur molekulo H-O-H. == Movoj == [[Dosiero:Brownian motion large.gif|maldekstre|alternative=Simulado de la Brown-a movado|eta|Tio simulas la braŭnan movadon de granda partiklo (polv-partiklo), kiu kolizias kontraŭ malgrandaj partikloj (gasmolekuloj), kiuj hazarde moviĝas per malsamaj rapidoj.]] La [[Brown-a movado]], aŭ pli esperante '''braŭna movado''', [[Matematiko|matematike]] priskribas la hazardajn [[Movado (fiziko)|movojn]] de "granda" [[partiklo]], enmetita en likvon, kaj kiu kolizias kontraŭ aliaj "malgrandaj" partikloj (tio estas ''la molekuloj en la [[likvo]]''). La rezulto estas malregula movado de la granda partiklo, kiun la botanikisto [[Robert Brown (botanikisto)|Robert Brown]] unufoje priskribis en [[1827]]. Li observis movojn de partikloj en [[Poleno|poleneroj]] de ''Clarkia pulchella'' (speco de natura floro en Nord-Ameriko), kaj poste de aliaj diversaj [[plantoj]]. == Molekula mekaniko == {{Ĉefartikolo|Molekula mekaniko}} '''Molekula mekaniko''' estas metodaro kiun oni kelkfoje kvalifikas kiel branĉo kaj de [[teoria ĥemio]] kaj de [[komputika ĥemio]]. Ĝi, per uzo de la [[klasika mekaniko]] klopodas modelumi molekulajn sistemojn. La [[Potenciala energio|potencialan energion]] de ĉiu ajn sistemo oni kalkulas per [[fortokampo]]j. Molekula mekaniko povas esti uzata por pristudi kaj malgrandajn molekulojn kaj grandegajn biologiajn sistemojn. Ĉiu molekulmekanika metodo havas la jenajn ecojn: * Ĉiu atomo estas modelumata kvazaŭ ĝi estu simpla [[partiklo]]. * Al ĉiu partiklo oni asignas [[radiuso]]n (ofte la [[Radiuso de van der Waals]]) kaj konstantan netan [[ŝargo]]n (ĝenerale atingataj el kvantumaj kalkuloj ^kaj/_aŭ eksperimentoj). * Ĥemiajn ligojn oni vidas kiel "risortaro" kies ekvilibra distanco egalas al la eksperimenta aŭ kalkulita ligolongo. == Teoriaj aspektoj == La studo de molekuloj pere de la molekula [[fiziko]] kaj la [[teoria ĥemio]] estas bazita ĉefe sur [[kvantuma mekaniko|kvantumaj mekanikoj]] kaj temas esence pri la kompreno de la [[ĥemia ligo]]. La plej simpla el la molekuloj estas la hidrogenmolekula [[jono]], H₂⁺, kaj la plej simpla el ĉiuj ĥemiaj ligoj estas la [[Kovalenta ligo#Unu- kaj tri-elektronaj ligoj|unu-elektrona ligo]]. H₂⁺ estas kombinaĵo el du pozitive ŝargitaj [[protono]]j kaj unu negative ŝargita [[elektrono]], kio signifas, ke la [[Ekvacio de Schrödinger]] por la sistemo povas esti solvita pli facile pro la manko de elektron–elektrona opozicio. Per la disvolvigo de rapidaj ciferecaj komputiloj, proksimumaj solvoj por pli komplikaj molekuloj ebliĝis kaj ili estas unu el la ĉefaj aspektoj de [[komputika ĥemio]]. Klopodante difini rigore ĉu aranĝo de atomoj estas ''sufiĉe stabila'' por esti konsiderata molekulo, la [[IUTAK]] ([[Internacia Unio de Teoria kaj Aplika Ĥemio]]) sugestas, ke ĝi "devas korespondi al depresio de la surfaco de la potenciala energio kiu estas sufiĉe profunda por limigi almenaŭ unu vibrostaton".<ref name="iupac" > IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2a eld. (the "Gold Book") (1997). reta korektita versio: (2006–) "Molecule". doi:10.1351/goldbook.M04002 </ref> Tiu difino ne dependas el la naturo de la interagado inter la atomoj, sed nur je la forto de la interagado. Fakte, ĝi inkludas malfortajn ligospecojn kiuj tradicie ne estas konsiderataj molekuloj, kiel la dimero de [[heliumo]], He₂, kiu havas unu vibran ligostaton<ref>{{cite journal |author=Anderson JB |title=Comment on "An exact quantum Monte Carlo calculation of the helium-helium intermolecular potential" [J. Chem. Phys. 115, 4546 (2001)] |journal=J Chem Phys |volume=120 |issue=20 |pages=9886–7 |date=Majo 2004 |pmid=15268005 |doi=10.1063/1.1704638 |bibcode= 2004JChPh.120.9886A|doi-access=free }}</ref> kaj estas izole ligita, kio estas ŝajne observebla je tre malaltaj temperaturoj. Ĉu jes aŭ ne aranĝo de atomoj estas ''sufiĉe stabila'' por esti konsiderata molekulo estas esence funkcia difino. Filozofie, molekulo ne estas fundamenta ento (kontraste, por ekzemplo, al [[elementa partiklo]]); anstataŭe, la koncepto de molekulo estas la ĥemia maniero fari utilan aserton pri la fortoj de atom-skalaj interagadoj en la mondo kiun oni observas. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Atisane3.png|<!-- eta|maldekstra|180px|(enkadrigita, kadrita)|''(Cifero, Figuro) 1.'' [[3D geometria modelo|3D]] ((maldekstre, restis) kaj centro) kaj [[2D geometria modelo|2D]] ((ĝusta, dekstra, rajto)) prezentoj de la [[terpeno]], [[_atisane_]]. En la 3D modelo maldekstre, [[karbono]] (atomoj, atomas) estas (prezentita, prezentis) per grizaj sferoj; blankaj sferoj prezenti la [[hidrogeno]] (atomoj, atomas) kaj la (cilindroj, cilindras) prezenti la (obligacioj, obligacias). La modelo estas (kovertita, envelopita, envolvaĵita) en "maŝo" prezento de la molekula surfaco, kolorigita per (areoj, areas) de pozitiva ((ruĝa, legita)) kaj negativa (blua) [[elektra ŝargo]]. En la 3D modelo (centro), la lumo-bluaj sferoj prezenti karbono (atomoj, atomas), la blankaj sferoj estas hidrogeno (atomoj, atomas), kaj la (cilindroj, cilindras) en inter la (atomoj, atomas) esti konforma laŭ sola (obligacioj, obligacias). --> Dosiero:L-Ascorbic acid.svg|<!-- eta|maldekstra|180px|_Strukturformel_ _der_ (Vitamino C, Askorbata acido) --> Dosiero:Glucose.PNG|<!-- eta|maldekstra|180px|Modelo _van_ _een_ [[glukozo]]_molecule_, C₆H₁₂O₆. --> Dosiero:Butansaeure.svg|<!-- eta|maldekstra|180px|_Structuurformule_ _van_ _boterzuur_ --> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Molekula anatomio]] * [[Molekula biologio]] * [[Molekula filogenetiko]] * [[Molekula maso]] * [[Molekuloj (libro)]] * [[Nanoteknologio]] * [[Ĥemia ligo]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Gustafson, S. J. & I. M. Sigal (2011): [https://www.springer.com/us/book/9783642218668#otherversion=9783642218651 Mathematical Concepts of Quantum Mechanics,] Springer-Verlag, ISBN 978-3-642-21866-8. {{Projektoj|commonscat=Molecules|ReVo=moleku}} {{Portalo Kemio}} {{Havenda artikolo|Molekulo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemio]] [[Kategorio:Molekuloj]] [[Kategorio:Molekula fiziko]] d7ie2npls14wn2czpy81g50ynx6cvg4 0 3019 9493875 9485370 2026-10-15T11:39:26Z Sj1mor 12103 9493875 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=urbo en USA|subŝtato|Nov-Jorkio}} {{Informkesto geografiaĵo | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Novjorko | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-en|New York City}} | alia_nomo1 = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = The City of New York | moto = | kromnomo = La Granda Pomo, Gotham, La urbo, kiu neniam dormas <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = NYC Montage 2011.jpg | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = De la supro kaj maldekstro: [[Manhatano]], [[Broklina Ponto]], [[Ĉefstabejo de Unuiĝintaj Nacioj]], [[Statuo de Libereco]], [[Times Square]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of New York City.svg | blazono = Seal of New York City.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Usono | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Nov-Jorkio | ŝtato_tipo = Federacia ŝtato | regiono = | distrikto = | histregiono = Nova Nederlando | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Kvartaloj | parto = Manhatano | parto1 = Broklino | parto2 = Bronkso | parto3 = Kvinzo | parto4 = Staten-Insulo | rivero = [[Hudsono (rivero)|Hudsono]] | memorindaĵo = Statuo de Libereco | memorindaĵo1 = Stadiono Yankee | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Novjorko | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 40 | lat_m = 43 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 74 | long_m = 00 | long_s = 00 | long_EW = W <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1214.4 | areo_rondumo = 1 | areo_lando = 789.4 | areo_akvo = 428.8 | areo_urbo = 8683.2 | areo2 = 17405 | areo2_tipo = metropola regiono <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = 18223567 | loĝantaro2 = 19006798 | loĝantaro2_tipo = metropola regiono | loĝantaro_urbo_denseco = auto | loĝantaro2_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1624 | establita_tipo = Fondita | dato = | urbestro = [[Zohran Mamdani]] (<small>ekde la 5-a de novembro 2025)</small> <!-- | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} (<small>ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = demokrata --> <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orienta tempo|OT]] | utc_offset =-5 | horzono_DST = [[Orienta tempo|OT]] | utc_offset_DST =-4 | poŝtkodo = {{eta|10001–14, 10016–41, 10043–45, 10055, 10060, 10065, 10069, 10075, 10080–81, 10087, 10090, 10101–26, 10128–33, 10138, 10150–79, 10185, 10199, 10203, 10211–13, 10242, 10249, 10256, 10258–59, 10261, 10268–82, 10285–86, 10301–14, 10451–75, 11101–04, 11106, 11109, 11120, 11201–26, 11228–39, 11241–43, 11245, 11247, 11249, 11251–52, 11256, 11351–52, 11354–75, 11377–81, 11385–86, 11405, 11411, 11413–36, 11439, 11451, 11690–95, 11697}} | poŝtkodo faldo = 1 | areo_kodo = 212, 718, 917, 347, 646, 929 | areo_kodo_tipo = | mapo2_priskribo = Situo de urbo en Usono | mapo2_lokumilo = Usono | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de la Novjorko en Novjorkio | mapo1_lokumilo = iso | mapo = | mapo_priskribo = Situa mapo de Novjorko | mapo_lokumilo = Novjorko | regiono-ISO=US-NY | mapligilo = jes | zomo = 9 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = {{URL|nyc.gov}} | commons = New York City <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Novjorko''' aŭ '''Nov-Jorko''' ({{lang-en|New York City|t=[nujork siti]}} {{aŭdigo|En-us-New_York.ogg}}, oficiale: ''{{lang|en|City of New York}}'') estas la plej loĝata urbo de [[Nov-Jorkio]], nordorienta ŝtato de [[Usono]] kaj la due plej granda [[aglomeraĵo]] de la [[Ameriko|kontinento]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.census.gov/popest/cities/SUB-EST2009.html|titolo=Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places over 100,000, Ranked by July 1, 2009 Population: April 1, 2000 to July 1, 2009 (SUB-EST2009-01)|alirdato=2011-04-26|eldoninto=U.S. Census Bureau}}</ref>. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La loĝantaro de la aglomeraĵo estas ĉ. 20 milionoj. {{Aranĝu|aranĝo=maldekstra|__TOC__}} Ĝi estas centro de la [[metropola areo de Novjorko]], kiu ankaŭ troviĝas inter la plej grandaj aglomeraĵoj en la mondo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mongabay.com/cities_urban_01.htm|titolo=World's Largest Urban Areas [Ranked by Urban Area Population]|alirdato=2011-04-26|jaro=2003–2006|eldoninto=Rhett Butler}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm|titolo=Largest Cities of the World – (by metro population)|alirdato=2011-04-26|eldoninto=Woolwine-Moen Group d/b/a Graphic Maps}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.demographia.com/db-wlargestua.pdf|titolo=Largest urban areas in the world: 2008 All Urban Areas 2,000,000 & Over|alirdato=2011-04-26|eldoninto=Wendell Cox Consultancy|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080920223355/http://www.demographia.com/db-wlargestua.pdf|arkivdato=2008-09-20}}</ref> Ekde la fino de la [[19-a jarcento]] ĝi estas unu el ĉefaj mondaj centroj por la [[komerco]] kaj [[ekonomio]]. Novjorko estas konsiderata tutmonda urbo pro ĝiaj mondskalaj influoj ĉe la [[amaskomunikilo]]j, [[politiko]], [[edukado]], [[hobio]], kaj [[modo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://visit.un.org/wcm/content/|titolo=United Nations Visitors Centre|alirdato=2011-04-26|jaro=2011|eldoninto=United Nations}}</ref> La arta kaj kultura influo de la urbo estas inter la plej gravaj de la lando. Krome, en ĝi troviĝas la ĉefstabejo de [[Unuiĝintaj Nacioj]], kio igas ĝin grava loko por la internaciaj rilatoj<ref>{{Cite web|url=http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|title=Consulate General of Iceland New York Culture|publisher=Consulate General of Iceland New York|accessdate=June 27, 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|arkivdato=2013-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|archivedate=2013-02-05}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/ |arkivdato=2013-02-05 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/chapter13_files/intro.htm|title=Introduction to Chapter 13: Culture|publisher=The Weissman Center for International Business, Baruch College/CUNY 2010|accessdate=June 8, 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111103103409/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/chapter13_files/intro.htm|arkivdato=2011-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111103103409/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/chapter13_files/intro.htm|archivedate=2011-11-03}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/chapter13_files/intro.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111103103409/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/chapter13_files/intro.htm |arkivdato=2011-11-03 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://forums.civfanatics.com/showthread.php?t=370517|titolo=Cultural capital of the world|alirdato=2011-06-08|jaro=2000–2011|eldoninto=Jelsoft Enterprises Ltd}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.studentevents.com/events/nyu-.html|title=NYU’s Cultural Capital program|publisher=New York University|year=2011|accessdate=June 8, 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111103104528/http://www.studentevents.com/events/nyu-.html|arkivdato=2011-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111103104528/http://www.studentevents.com/events/nyu-.html|archivedate=2011-11-03}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.studentevents.com/events/nyu-.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111103104528/http://www.studentevents.com/events/nyu-.html |arkivdato=2011-11-03 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://catalogue.nla.gov.au/Record/371497|titolo=New York, culture capital of the world, 1940–1965 / edited by Leonard Wallock ; essays by Dore Ashton ... [et al.]|alirdato=2011-06-08|eldoninto=NATIONAL LIBRARY OF AUSTRALIA}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nyc.gov/html/dcp/html/neighbor/neigh.shtml|title=New York: A City of Neighborhoods|publisher=New York City Department of City Planning|accessdate=April 30, 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120915134408/http://www.nyc.gov/html/dcp/html/neighbor/neigh.shtml|arkivdato=2012-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915134408/http://www.nyc.gov/html/dcp/html/neighbor/neigh.shtml|archivedate=2012-09-15}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nyc.gov/html/dcp/html/neighbor/neigh.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120915134408/http://www.nyc.gov/html/dcp/html/neighbor/neigh.shtml |arkivdato=2012-09-15 }}</ref>. La urbo konsistas el kvin [[arondismento]]j (kelkfoje tradukata kiel distriktoj aŭ komunumoj) kaj ĉiu el ili koincidas kun municipo: [[Bronkso]], [[Broklino]], [[Manhatano]], [[Kvinzo]] kaj [[Staten-Insulo]]. Kun pli ol 8,4 milionoj da novjorkanoj en urba areo de 830 kvadrataj kilometroj, Novjorko estas la dua plej dense loĝata urbo en Usono, post [[Nov-Ĵerzejo]], trans la [[rivero Hudson]]<ref> {{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hpw|titolo=Listening to (and Saving) the World's Languages|alirdato=2010-04-29|familia nomo=Roberts|persona nomo=Sam|dato=2010-04-28|verkaĵo=The New York Times}} </ref>. Multaj kvartaloj kaj konstruaĵoj de la urbo estas rekonataj en la tuta mondo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nyc.gov/portal/site/nycgov/?front_door=true|titolo=Welcome to the official New York City Web site|alirdato=2011-09-18|jaro=2011|eldoninto=The City of New York|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120309151647/http://www.nyc.gov/portal/site/nycgov/?front_door=true|arkivdato=2012-03-09}}</ref>. Ekzemple, la [[statuo de Libereco]] situanta ĉe la [[Insulo Libereco|samnoma insulo]] kaj la [[insulo Ellis]], tra kiu pasis milionoj da enmigrintoj atingintaj Usonon fine de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento|20-a]]<ref>{{Cite web|url=http://www.nysegov.com/citguide.cfm?context=citguide&content=munibyalpha&alpha=N|title=All Municipality Websites Listed Alphabetically|publisher=New York State|accessdate=2011-09-18|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111016090101/http://www.nysegov.com/citguide.cfm?context=citguide&content=munibyalpha&alpha=N|arkivdato=2011-10-16}}</ref>. [[Wall Street]] estas unu el la ĉefaj tutmondaj centroj por la ekonomio kaj financo ekde la [[Dua Mondmilito]] kaj ĝi estas la sidejo de la [[Novjorka Borso]]. La urbo ankaŭ havas gravan koncentriĝon de multaj [[nubskrapulo]]j, inter kiuj troviĝas la fame konataj [[Empire State Building|Empire State]] kaj la ĝemelturoj de [[World Trade Center]], detruitaj en la [[atencoj de la 11-a de septembro 2001]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html|titolo=A 5-Borough Centennial Preface for Katharine Bement Davis Mini-History|alirdato=2011-10-26|eldoninto=Copyright © 1997 by Thomas C. McCarthy and the New York City Department of Correction. All rights reserved}}</ref>. La urbo ankaŭ estas konata kiel lulilo de multaj usonaj kulturaj movadoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.history.com/shows/how-the-earth-was-made/videos/new-york-harbor#new-york-harbor|titolo=How The Earth Was Made|alirdato=2011-09-19|eldoninto=© 1996-2011, A&E Television Networks, LLC. All Rights Reserved}}</ref>, kiel ekzemplo, la [[Harlema renesanco]] pri literaturo kaj vidarto, kaj la [[abstrakta ekspresionismo]] (ankaŭ konata kiel Novjorka Skolo) pri pentrarto, kaj [[hiphopo]], [[punko]] kaj [[Tin Pan Alley]] pri muziko<ref name="NYC Land Estimate">{{Cite web |publisher=New York City Department of City Planning |title=NYC Profile |url=http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/lucds/nycprofile.pdf |accessdate=May 22, 2008 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080824013625/http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/lucds/nycprofile.pdf |arkivdato=2008-08-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/lucds/nycprofile.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080824013625/http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/lucds/nycprofile.pdf |arkivdato=2008-08-24 }}</ref><ref name="NYT Land Estimate">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nytimes.com/2008/05/22/nyregion/22shrink.html|titolo=It's Still a Big City, Just Not Quite So Big|alirdato=2008-05-22|familia nomo=Roberts|persona nomo=Sam|dato=2008-05-22|verko=The New York Times}}</ref>. En 2005, oni parolis ĉirkaŭ 170 lingvojn en la urbo, kaj 36% de la loĝantaro naskiĝis ekster Usono.<ref>{{Cite web|url=http://www.northjersey.com/news/135934558_NYC_reaches_goal_of_50_million_tourists.html|title=NYC reaches goal of 50 million tourists|publisher=© 2011 North Jersey Media Group|date=2011-12-20|accessdate=2011-12-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130723014600/http://www.northjersey.com/news/135934558_NYC_reaches_goal_of_50_million_tourists.html|arkivdato=2013-07-23}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.nycgo.com/research/nyc-statistics-page|titolo=NYC Statistics|eldoninto=NYC&nbsp;& Company|alirdato=la 8‑a aprilo 2016|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160329115813/http://www.nycgo.com/research/nyc-statistics-page|arkivdato=2016-03-29}}</ref> Pro la [[metroo de Novjorko|metroo]] funkcianta 24 horojn diurne kaj la konstanta trafiko kaj moviĝado de homoj, Novjorko estas konata kiel «la urbo kiu neniam dormas»<ref>{{Cite web|url=http://pbskids.org/bigapplehistory/arts/topic15.html|title=Big Apple History Arts and Entertainment The Crossroads of the World|publisher=Thirteen/WNET New York 2005 Educational Broadcasting Corporation|accessdate=April 26, 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080105113922/http://pbskids.org/bigapplehistory/arts/topic15.html|arkivdato=2008-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080105113922/http://pbskids.org/bigapplehistory/arts/topic15.html|archivedate=2008-01-05}} {{Citaĵo el la reto |url=http://pbskids.org/bigapplehistory/arts/topic15.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080105113922/http://pbskids.org/bigapplehistory/arts/topic15.html |arkivdato=2008-01-05 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.timessquarenyc.org/|titolo=Crossroads of the world - Times Square the official website of Times Square|alirdato=2011-04-26|eldoninto=Times Square District Management Association, Inc}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nyctourist.com/times-square.php|title=Times Square New York, NY Times Square|publisher=2011 NYCTourist.com|accessdate=May 10, 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120421024226/http://www.nyctourist.com/times-square.php|arkivdato=2012-04-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.timessquare.com/NYC__/NYC_Stories/_The_Big_Apple%E2%80%99s_economic_hub/|title=Times Square Crossroads of the World New York City Info|author=Aditya Rangroo|publisher=(C) 1980 - 2010 TimesSquare.com A Dataware Corporation Company|date=October 14, 2010|accessdate=2012-01-22|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130722182815/http://www.timessquare.com/NYC__/NYC_Stories/_The_Big_Apple%E2%80%99s_economic_hub/|arkivdato=2013-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130722182815/http://www.timessquare.com/NYC__/NYC_Stories/_The_Big_Apple%E2%80%99s_economic_hub/|archivedate=2013-07-22}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.timessquare.com/NYC__/NYC_Stories/_The_Big_Apple%E2%80%99s_economic_hub/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130722182815/http://www.timessquare.com/NYC__/NYC_Stories/_The_Big_Apple%E2%80%99s_economic_hub/ |arkivdato=2013-07-22 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html|titolo=New York in the 70s: A Remembrance|alirdato=2011-12-17|aŭtoro=Allan Tannenbaum|eldoninto=© The Digital Journalist|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120320194616/http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html|arkivdato=2012-03-20}}</ref>. [[Dosiero:New York City Hall 20170311.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Urbodomo}}]] == Historio == En la [[antaŭkolumba Ameriko|antaŭkolumba epoko]] la areo kie nuntempe troviĝas la urbo Novjorko estis loĝata de pluraj tribaj grupoj el [[Algonkeno-mosa lingvaro|algonkenaj]] triboj de la [[indiĝeno|indiĝenaj amerikanoj]], inkluzive de [[lenapeoj]], kies hejmtereno, konata kiel [[Lenapehoking]], inkluzivis la [[Staten-Insulo]]n, la okcidentan parton de [[Long Island]] inkluzive de la areo kie nun estas Broklino, okcidenta Kvinzo kaj malsupra Manhatano.<ref>Evan T. Pritchard: Native New Yorkers: the legacy of the Algonquin people of New York, p.27 (2002);ISBN 1-57178-107-2</ref> La ŭekvaeskikoj (''Weckquaesgeek''), membroj de la Ŭapingera (''Wappinger'') Konfederacio, loĝis en la regiono de nuna Bronkso kaj en la norda parto de insulo Manhatano,<ref name="Volo2007">{{citaĵo el libro |persona nomo=James M. |familia nomo=Volo |kunaŭtoroj=Dorothy Denneen Volo |titolo=Family Life in Native America |paĝoj=150, 289–90 |url=https://books.google.com/books?id=z_bc61ezj0cC&pg=PA289 |eldono=Ilustrita |serio=Family Life through History |dato=2007 |eldoninto=Greenwood Press |loko=Westport, Konektikuto, Usono |lingvo=en |isbn=978-0-313-33795-6 |issn=1558-6286 |lccn=2007029710}}</ref> kaj pluraj grupoj el [[Metoakoj]], ĉefe el la tribo Rokaŭajoj, loĝis en partoj de la nuna okcidenta Kvinzo<ref>Allen W. Trelease: Indian Affairs in Colonial New York: The Seventeenth Century, p.{{spaco}}62; University of Nebraska Press (1997); ISBN 0-8032-9431-X</ref> La unua dokumentita vizito de eŭropano estis farita en [[1524]] de [[Giovanni da Verrazzano]], [[Florenco|florenca]] esploristo je la servo de la Franca krono, kiu navigis sian ŝipon ''[[La Dauphine]]'' ĝis [[golfeto Alta Novjorko]], kie li trapasis unu nokton en la ŝipo kaj navigis la sekvan tagon. Li postulis tiun areon por Francujo kaj nomis ĝin «Nouvelle Angoulême» ([[Nova Angulemo]]).<ref name="rodgers">{{Citaĵo el libro|titolo=New York: the World's Capital City, Its Development and Contributions to Progress|aŭtoro=Rankin, Rebecca B., Cleveland Rodgers|jaro=1948|eldoninto=Harper}}</ref> Jaron poste, en januaro, [[Esteban Gomez]], afrikdevena [[Portugaloj|portugalo]] esploris por la [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Imperiestro Karlo la 5-a]] de Hispanio, eniris la nunan havenon de Novjorko kaj esploris ĝis la elfluejo de la rivero Hudsono kiun li nomis ''Rio de San Antonio''. Tamen, densaj glaciaj tavoloj baris la daŭran esplorvojaĝon.<ref>Wpa Writer's Project:A Maritime History of New York, p.246;Going Coastal Productions (2004) ISBN 0-9729803-1-8</ref> [[Dosiero:BattleofLongisland.jpg|eta|maldekstra|La [[Batalo de Long-Insulo]], la plej granda dum la [[Usona revolucio]], okazis en [[Broklino]] en 1776.]] En [[1609]] [[angloj|angla]] esploristo [[Henry Hudson]] remalkovris la regionon kiam li navigis sian ŝipon ''[[Halve Maen]]'' (Duonluno) ĝis golfeto de Novjorko serĉante la [[Nordokcidenta Pasejo|Nordokcidentan Pasejon]] ĝis la [[Oriento]] por sia dungisto la [[Nederlanda Orient-hindia Kompanio]]. Li navigis tra la rivero kiun li nomis ''[[rivero Hudson|Norda Rivero]]'' (ankaŭ nomata ''rivero Mauritis''), ĝis la nuna ĉefurbo de Novjorkio, [[Albany (Nov-Jorkio)|Albany]], kredante ke tie estus bona pasejo. Kiam la rivero mallarĝiĝis kaj li vidis ke ĝi ne estis sala, li rimarkis ke tio ne estis marpasejo kaj trairis la riveron malsupren. Li faris dektagan esploradon de la areo postulata por la Nederlanda Orient-Hindia Kompanio. En [[1614]] la areo inter [[Kabo Cod]] kaj [[Delavara Golfeto]] estis postulita de [[Nederlando]] kaj nomita ''Nieuw-Nederland'' ([[Nova Nederlando]]). En 1614 okazis la interkonsento por komercado de nederlandaj ledoj en la suda ekstremo de Manhatano, kiu poste nomiĝis «Nieuw Amsterdam» ([[Nov-Amsterdamo]]) en [[1625]]. La Ĝenerala direktoro de la nederlanda kolonio [[Peter Minuit]] aĉetis la insulon Manhatano al la ''kanarsioj'', malgranda tribo el la lenapeoj,<ref>Frederick M. Binder, David M. Reimers: All the Nations Under Heaven: An Ethnic and Racial History of New York City, p.4;(1996)ISBN 0-231-07879-X</ref> en [[1626]] kontraŭ la valoro de 60 [[guldeno|nederlandaj guldenoj]]<ref>[http://www.s4ulanguages.com/laet2.html ''Pieter Schaghen Letter'' 1626]: "[...]hebben t'eylant Manhattes van de wilde gekocht, voor de waerde van 60 gulden: is groot 11000 morgen.[...]"("[...]They have purchased the Island Manhattes from the Indians for the value of 60 guilders. It is 11,000 morgens in size[...])</ref> (ĉirkaŭ $1000 en 2006);<ref> {{Citaĵo el la reto|url=http://www.iisg.nl/hpw/calculate.php|titolo=Value of the Guilder / Euro|alirdato=2008-08-19|eldoninto=International Institute of Social History}}</ref> malakceptita legendo diras ke Manhatano estis aĉetita kontraŭ ekvivalento de nunaj 24 dolaroj donitaj kiel vitraĵoj al la surlokaj indiĝenoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.nnp.org/nnp/documents/schagen_main.html |title=Letter describing purchase by Pieter Schaghen from Dutch National Archive, The Hague, with transcription |publisher=Nnp.org |accessdate=October 28, 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101023083225/http://www.nnp.org/nnp/documents/schagen_main.html |arkivdato=2010-10-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nnp.org/nnp/documents/schagen_main.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101023083225/http://www.nnp.org/nnp/documents/schagen_main.html |arkivdato=2010-10-23 }}</ref><ref> {{Cite journal|last=Miller, Christopher L., George R. Hamell|titolo=A New Perspective on Indian-White Contact: Cultural Symbols and Colonial Trade |journal=The Journal of American History |volume=73 |issue=2 |month=September |year=1986 |page=311 |doi=10.2307/1908224 |author1=Miller, Christopher L |author2=Hamell, George R |publisher=Organization of American Historians |jstor=1908224|pages=311–328 |issn=0021-8723 }}</ref> En [[1664]] [[Peter Stuyvesant]], la Ĝenerala Direktoro de la [[kolonio]] [[Nova Nederlando]], liveris Nov-Amsterdamon al la [[angloj]] sen sangverŝado. La angloj tuj renomis la urbon per la nomo ''Nov-Jorko'' pro la [[Jakobo la 2-a (Anglio)|Angla duko de Jorko kaj Albany]].<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=The Historical Atlas of New York City: A Visual Celebration of 400 Years of New York City's History|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000homb_v0w4|aŭtoro=Homberger, Eric|jaro=2005|eldoninto=Owl Books|ISBN=0805078428|paĝo=[https://archive.org/details/historicalatlaso0000homb_v0w4/page/34 34]}}</ref> Post la fino de la [[Angla-Nederlanda Milito]] la [[nederlandanoj]] gajnis la regon super insulo Run (tiam strategie grava) kiel kompenso pro la angla rego super Nov-Amsterdamo (Nov-Jorko) en [[Nordameriko]]. Pluraj intertribaj militoj de la amerikaj indiĝenoj kaj kelkaj [[epidemio]]j alportitaj de la eŭropanoj kaŭzis konsiderindajn homperdojn por la lenapeoj inter la [[1660-aj]] kaj [[1670-aj jaroj]].<ref>"[http://www.penntreatymuseum.org/americans.php Native Americans]". Penn Treaty Museum.</ref> En [[1700]], la lenapeoj malpliiĝis ĝis 200.<ref>[http://www.gothamcenter.org/ "Gotham Center for New York City History"] Timeline 1700–1800</ref> En [[1702]], la urbo perdis 10% el la tuta loĝantaro pro la [[flava febro]].<ref>"[http://www.pbs.org/wgbh/amex/fever/timeline/index.html Timeline of Yellow Fever in America]". Public Broadcasting Service (PBS).</ref> Novjorko suferis ne pli ol sep gravajn epidemiojn de la flava febro ekde 1702 ĝis [[1800]].<ref>"[http://jdc.jefferson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1004&context=yellow_fever_symposium The Early History of Yellow Fever]" (PDF). Pedro Nogueira, Thomas Jefferson University. 2009.</ref> [[Dosiero:GezichtOpNieuwAmsterdam.jpg|eta|maldekstra|[[Nov-Amsterdamo]] en 1664, jaro kiam ĝi estis prenita de la angloj kaj renomita "Nov-Jorko"]] Novjorko kreskis kiel grava komerca havenurbo sub la regado de la [[Brita Imperio]]. La urbo estis sidejo de la influa [[John Peter Zenger]] en [[1735]], kiu helpis establi [[preslibereco]]n en Nordameriko. En [[1754]], la [[Universitato Kolumbio]] estis fondita sub ĉarto de [[Georgo la 2-a (Britio)|Georgo la 2-a de Britujo]] kiel Reĝa Kolegio en Malsupra Manhatano.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=An Historical Sketch of Columbia College, in the City of New York, 1754–1876|aŭtoro=Moore, Nathaniel Fish|jaro=1876|eldoninto=Columbia College|paĝo=8}}</ref> La [[Stamp Act Congress]] kunvenis en Novjorko en oktobro [[1765]] kiel la [[Filoj de Libereco]] organizita en la urbo, okazigante etmilitojn en la sekvaj jaroj kontraŭ la britaj trupoj de la urbo. [[Dosiero:Johannes Adam Simon Oertel Pulling Down the Statue of King George III, N.Y.C. ca. 1859.jpg|thumb|La statuo de reĝo Georgo la 3-a, situanta ĉe Bowling Green ĉe la suda pinto de Manhatano, estis malkonstruita la 9-an de julio 1776, post la unua publika legado de la Deklaracio de Sendependeco en Novjorko.]] La 9-an de julio 1776, la helpanto de George Washington legis la Usonan Deklaron de Sendependeco al liaj soldatoj kaj la civitanoj de Novjorko, kiuj poste sturmis al Bowling Green, kie staris statuo de Reĝo Georgo la 3-a, poste ligis ŝnurojn al la statuo kaj tiris ĝin de ĝia piedestalo kaj transportis ĝiajn restaĵojn al Litchfield, Konektikuto, kie plejparto de la plumbo de la statuo estis transformita en 42 000 musketkuglojn por la Kontinenta Armeo. Manhatano estis la koro de la Novjorka Kampanjo, serio de gravaj bataloj en la fruaj stadioj de la Usona Revolucia Milito. Dum la [[Usona milito]], la plej granda batalo{{md}}la [[Batalo de Long-Insulo]], okazis en [[aŭgusto]] [[1776]] entute en la nuna arondismento (angle ''borough'') [[Broklino]]. Post la batalo, kie la [[usonanoj]] estis venkitaj, preterlasante pli malgrandajn konfliktojn, la urbo iĝis la brita militista kaj politika operac-bazo en Nordameriko. La urbo estis kvazaŭ [[paradizo]] por la lojalaj promonarkaj rifuĝintoj, ĝis la fino de la milito en la [[jaro]] [[1783]]. La nura intenco trovi pacan solvon por la milito okazis en la [[Konferenca Domo]] en Staten-Insulo inter usonaj delegitoj inkluzive de [[Benjamin Franklin]], kaj la Brita generalo Lord Howe la [[11-an de septembro]] 1776. Iom post la brita okupado okazis la [[Granda Incendio de Novjorko (1776)|Granda Incendio de Novjorko]], kiu detruis ĉirkaŭ kvaronon el la konstruaĵoj de la urbo, inkluzive de la [[Preĝejo Triunuo (Novjorko)|Preĝejo Triunuo]].<ref>Trinity Church bicentennial celebration, May 5, 1897 By Trinity Church (New York, N.Y.) p. 37</ref> La asembleo de la [[Kongreso de la Konfederacio]] deklaris Novjorkon kiel la nacian ĉefurbon en la jaro [[1785]], iom post la milito. Novjorko estis la lasta ĉefurbo de Usono sub la artikoloj de la [[Konfederacio]] kaj la unua ĉefurbo laŭ la [[Konstitucio de Usono]]. En [[1789]] la unua Prezidento de Usono, [[George Washington]], estis elektita; la unua [[Usona Kongreso]] kaj la [[ĉefkortumo|Supera Usona Kortumo]] kunvenis unuafoje, kaj la [[Bill of Rights (Usono)|Leĝo de rajtoj]] estis redaktita, ĉio en la [[Federacia Halo]] en [[Wall Street]].<ref>{{Cite journal|title=The People's Vote: President George Washington's First Inaugural Speech (1789) |publisher=U.S. News and World Report |url=http://www.usnews.com/usnews/documents/docpages/document_page11.htm |accessdate=September 1, 2008}}</ref> En 1790, Novjorko superis la urbon [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] kiel la plej granda urbo de tuta tiama Usono. [[Dosiero:Hippolyte Sebron - Rue De New-York En 1840.jpg|eta|maldekstra|[[Broadway]] ĉ. 1840]] En la [[19-a jarcento]], la urbo transformiĝis pro la enmigrado kaj la disvolviĝo.<ref>Ira Rosenwaike (1972)."[http://books.google.com/books?id=2OR2yeASrfIC&pg=PA55&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Population history of New York City]". p.55.</ref> Vizia propono por disvolviĝo, t.e. la [[Plano de komisaroj de 1811]], etendigis la urban stratoreton por pliampleksigi ĝin ĝis tuta Manhatano, kaj la malfermo de la [[kanalo Erie]] komunikis la havenon ĉe Atlantiko kun la vastaj agrikulturaj marketoj de la interno de Nordameriko <ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Map Of The City Of New York And Island Of Manhattan With Explanatory Remarks And References|aŭtoro=Bridges, William|jaro=181 1}}; Lankevich (1998), pp. 67–68.</ref> Lokaj politikoj estis sub la regado de [[Tammany Hall]], politikaĵo subtenita de la irlandaj enmigritnoj.<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=Fernando Wood: A Political Biography|url=https://archive.org/details/fernandowoodpoli0000mush|aŭtoro=Mushkat, Jerome Mushkat|jaro=1990|eldoninto=Kent State University Press|ISBN=087338413X|paĝo=[https://archive.org/details/fernandowoodpoli0000mush/page/n49 36]}}</ref> Pluraj literaturaj elstaruloj loĝis en Novjorko dum la [[1830-aj]] kaj [[1840-aj jaroj]], inkluzive de [[William Cullen Bryant]], [[Washington Irving]], [[Herman Melville]], [[Rufus Wilmot Griswold]], [[John Keese]], [[Nathaniel Parker Willis]], kaj [[Edgar Allan Poe]]. Publike, membroj de la antikva komercista aristokrataro iniciatis la kreadon de [[Central Park]], kiu iĝis la unua ĝardenparko en usona urbo en [[1857]]. Grava komunumo de [[negro]]j ankaŭ loĝis en Manhatano kaj Broklino. La negroj de Novjorko atingis ĉirkaŭ 16,000 homojn en [[1840]].<ref>[http://www.history.emory.edu/newsletter01/newsl01/african.htm "African-Americans in New York City, 1626–1863 by Leslie M. Harris"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210314073639/http://www.history.emory.edu/newsletter01/newsl01/african.htm |date=2021-03-14 }}. Department of History at [[Emory University]].</ref> La [[Granda malsatego en Irlando]] alportis amasegon da irlandaj enmigrintoj, kaj en [[1860]], ĉiu kvara el ĉirkaŭ 200,000 novjorkanoj, devenis el [[Irlando|ĉi lando]].<ref>[http://www.virtualny.cuny.edu/cholera/1866/cholera_1866_set.html "Cholera in Nineteenth Century New York"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170525074050/http://www.virtualny.cuny.edu/cholera/1866/cholera_1866_set.html |date=2017-05-25 }}. VNY, City University of New York.</ref> [[Dosiero:Manhattan00.jpg|eta|maldekstra|Panorama vido al Manhatano kaj Novjorko, 1873.]] Ĉagreniĝo pro la militservo dum la [[Usona Enlanda Milito]] (1861–1865) okazigis tutmultojn en [[1863]], unu el la plej gravaj civilaj incidentoj en la historio de Usono.<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=The Armies of the Streets: The New York City Draft Riots of 1863|url=https://archive.org/details/armiesofstreetsn0000cook|aŭtoro=Cook, Adrian|jaro=1974|paĝoj=[https://archive.org/details/armiesofstreetsn0000cook/page/193 193]–195}}</ref> En [[1898]], la moderna urbo Novjorko estis formita per la aldono de Broklino (ĝis tiam sendependa urbo), la Provinco Novjorko (kiu inkluzivis partojn de Bronkso), la Provinco Richmond, kaj okcidenta parto de la Provinco Kvinzo.<ref>{{Retarkivo|20071011221627|http://nyc.gov/html/nyc100/html/classroom/hist_info/100aniv.html The 100 Year Anniversary of the Consolidation of the 5 Boroughs into New York City}}, New York City. Retrieved June 29, 2007.</ref> La malfermo de la [[metroo de Novjorko|metroo]] en [[1904]] helpis la unuiĝon de la nova urbo. Dum la unua duono de la [[20-a jarcento]], la urbo iĝis monda centro por [[industrio]], [[komerco]], kaj [[komunikado]]. Tamen, tiu disvolviĝo ankaŭ havis malbonajn okazintaĵojn. En 1904, la [[vaporŝipo]] ''[[General Slocum]]'' forbrulis en la Orienta Rivero, mortigante 1,021 pasaĝerojn kaj skipanojn. En [[1911]], la [[brulado de Triangle Shirtwaist Factory]], okazigis la plej gravan industrian [[Katastrofo (akcidento)|katastrofon]], ĝis la [[atencoj de la 11-a de septembro 2001]], mortiginte 146 laboristojn. Tiu evento inspiris la kreadon de la [[International Ladies' Garment Workers' Union]] por la plibonigo de laborkondiĉoj.<ref name="cornell1"> {{Citaĵo el la reto|url=http://www.ilr.cornell.edu/trianglefire/|titolo=Cornell University Library: Triangle Factory Fire|alirdato=2008-09-01|eldoninto=Cornell University}}</ref> [[Dosiero:NewYorkCityManhattanRockefellerCenter.jpg|eta|maldekstra|[[Meza Manhatano]], Novjorko, ekde la [[Rockefeller Center]], 1932]] La ne blanka loĝantaro de Novjorko estis kalkulata je 36,620 en [[1890]].<ref>Ira Rosenwaike (1972)."''[http://books.google.com/books?id=2OR2yeASrfIC&pg=PA78&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Population history of New York City]''". p.78.</ref> En la [[1920-aj jaroj]], Novjorko estis la unua urbo al kiu la [[Afrikusonanoj|afrikdevenaj usonanoj]] enmigris dum la [[Granda Migrado (afrikusonanoj)|Granda Migrado]] el la sudaj ŝtatoj de Usono. En [[1916]], Novjorko iĝis la plej granda urbo kun afrikdevena diasporo en tuta [[Nordameriko]]. La [[Harlema renesanco]] floris dum la [[prohibicio en Usono|Prohibicio]], koincidante kun ampleksa ekonomia florado kiu spertis kaj la disvolviĝon de la [[nubskrapulo]]j kaj la konkuradon inter ties konstruistoj. Novjorko konvertiĝis en la plej grandan loĝitan areon de la mondo en la 1920-aj jaroj, superante [[Londono]]n, kaj la metropola areo havis pli da 10 milionoj da loĝantoj en la [[1930-aj jaroj]], iĝante tiel, la unua grandega urbo en la historio de la homaro.<ref> {{Citaĵo el la reto|url=http://www.demographia.com/db-nyuza1800.htm|titolo=New York Urbanized Area: Population & Density from 1800 (Provisional)|alirdato=2009-07-08|eldoninto=Demographia.com}}</ref> Dum malfacilaj jaroj de la [[Granda Depresio]] okazis la elekto de la reformisto [[Fiorello H. LaGuardia|Fiorello LaGuardia]] kiel urbestro kaj la falo de [[Tammany Hall]] post okdek jaroj da politika dominado.<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=The Tiger&nbsp;– The Rise and Fall of Tammany Hall|url=https://archive.org/details/tigerrisefalloft00alle|alirdato=2007-05-25|aŭtoro=Allen, Oliver E.|jaro=1993|ĉapitro=Chapter 9: The Decline|eldoninto=Addison-Wesley Publishing Company|ISBN=020162463X}}</ref> Post la fino de la [[Unua Mondmilito]] ekfloris ekonomia bonfarto kaj la disvolviĝo de ampleksa domkonstruado oriente de Kvinzo. Novjorko eliris el la milito sen vundoj, kiel unu el la plej gravaj urboj de la mondo, kun Wall Street kiel la ĉefa usona kaj monda ekonomia centro. La sidejo de la [[Sidejo de UN|Unuiĝintaj Nacioj]] (finkonstruita en [[1950]]) emfazigis la influon de Novjorko. Ascendo de la [[abstrakta ekspresionismo]] tuj delokigis [[Parizo]]n kaj Novjorko iĝis la nova centro de monda arto.<ref>{{Cite web |title=The Center of the World&nbsp;– New York: A Documentary Film (Transcript) |author=Burns, Ric |publisher=PBS |url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/newyork/filmmore/pt.html |accessdate=September 1, 2008 |date=August 22, 2003 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060819083502/http://www.pbs.org/wgbh/amex/newyork/filmmore/pt.html |arkivdato=2006-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060819083502/http://www.pbs.org/wgbh/amex/newyork/filmmore/pt.html |archivedate=2006-08-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/newyork/filmmore/pt.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060819083502/http://www.pbs.org/wgbh/amex/newyork/filmmore/pt.html |arkivdato=2006-08-19 }}</ref> [[Dosiero:UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|eta|maldekstra|Flugo 175 de la [[flugkompanio]] [[United Airlines]] frakasas kontraŭ la Suda Turo de la iama [[World Trade Center]] la [[atencoj de la 11-a de septembro 2001|11-an de septembro 2001]].]] En la [[1960-aj jaroj]], Novjorko eksuferis ekonomiajn problemojn kaj altiĝon de la krimeco, kio daŭris ĝis la [[1970-aj jaroj]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html|titolo=New York in the 70s: A Remembrance|alirdato=2011-12-18|aŭtoro=Allan Tannenbaum|eldoninto=© The Digital Journalist|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120320194616/http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html|arkivdato=2012-03-20}}</ref> Tamen, ĝi vidis la kreskantan pliboniĝon de la financa industrio kiu sanigis la ekonomion en la [[1980-aj jaroj]]. La krimeco de urba vivo altiĝis dum la jardeko ĝis la komenco de la [[1990-aj jaroj]].<ref>{{Cite journal|author=Christopher Effgen |url=http://www.disastercenter.com/crime/nycrime.htm |title=New York Crime Rates 1960–2009 |publisher=Disastercenter.com |date=September 11, 2001 |accessdate=October 28, 2010}}</ref> En la 1990-aj jaroj, krimsituacio abrupte pliboniĝis pro la plimultiĝo de la polica ĉeesto kaj la pliboniĝo de la vivkondiĉoj, kaj multaj enmigrintoj venis el [[Azio]] kaj [[Latinameriko]]. Gravaj novaj sektoroj kiel [[Silicon Alley]], naskiĝinta el la urba ekonomio kaj el la novjorka loĝantaro, atingis historiajn rekordojn dum la [[Usona censo de 2000|censo de la jaro 2000]] kaj poste dum la censo de la jaro [[2010]]. La urbo estis unu el lokoj kie okazis la [[atencoj de la 11-a de septembro 2001]], kiam ĉirkaŭ tri mil homoj pereis pro la detruado de [[World Trade Center]].<ref>{{Cite web |url=http://www.nysun.com/new-york/missing-doctor-added-to-list-of-9-11-victims/81626/ |title=2008 9/11 Death Toll |date=July 2008 |agency=Associated Press |accessdate=September 11, 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081205021652/http://www.nysun.com/new-york/missing-doctor-added-to-list-of-9-11-victims/81626/ |archivedate=2008-12-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nysun.com/new-york/missing-doctor-added-to-list-of-9-11-victims/81626/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081205021652/http://www.nysun.com/new-york/missing-doctor-added-to-list-of-9-11-victims/81626/ |arkivdato=2008-12-05 }}</ref> La rekonstruado de nova komplekso sur la loko de ''World Trade Center'' inkluzivas [[One World Trade Center]], Memorejon kaj Muzeon pri la 11-a de septembro, kaj tri oficejajn turojn, estis jam konstruataj. Laboro devas finiĝi en 2014.<ref name="nypost-ap1">{{Cite web |title = Report: WTC Faces Up To 3-Year Delay |url = http://www.nypost.com/seven/06302008/news/regionalnews/report__wtc_faces_up_to_3_year_delay_117912.htm |agency = Associated Press |work = [[New York Post]] |location = New York, New York |date = June 30, 2008 |accessdate = July 5, 2008 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080924194029/http://www.nypost.com/seven/06302008/news/regionalnews/report__wtc_faces_up_to_3_year_delay_117912.htm |archivedate = 2008-09-24 |titolo = Arkivita kopio |alirdato = 2012-01-20 |arkivurl = https://web.archive.org/web/20080924194029/http://www.nypost.com/seven/06302008/news/regionalnews/report__wtc_faces_up_to_3_year_delay_117912.htm |arkivdato = 2008-09-24 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080924194029/http://www.nypost.com/seven/06302008/news/regionalnews/report__wtc_faces_up_to_3_year_delay_117912.htm |date=2008-09-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nypost.com/seven/06302008/news/regionalnews/report__wtc_faces_up_to_3_year_delay_117912.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080924194029/http://www.nypost.com/seven/06302008/news/regionalnews/report__wtc_faces_up_to_3_year_delay_117912.htm |arkivdato=2008-09-24 }}</ref> == Geografio == [[Dosiero:Aster newyorkcity lrg.jpg|eta|maldekstra|200px|Metropola areo de Novjorko]] Novjorko situas en la [[Nordorienta Usono]], en sudorienta ŝtato [[Novjorkio]], duonvoje inter [[Vaŝingtono]] kaj [[Bostono]]. Ĝia situo en la elfluejo de la [[rivero Hudsono]], kiu kreas grandan ŝirmitan [[haveno]]n nome [[Novjorka Haveno]] ĉe la elfluo de [[Atlantiko]], helpis ĝin kreski kiel grava komercurbo. La plejparto de Novjorko estas konstruita sur la tri insuloj: [[Manhatano]], [[Staten-Insulo]], kaj [[Long-Insulo]], pro kio la tereno konstruebla estas malabunda kaj la loĝdenso altiĝas. Estas ankaŭ aliaj insuloj kiel [[Insulo Roosevelt]]. La rivero Hudsono fluas tra la samnoma valo ĝis la golfeto de Novjorko. Inter Novjorko kaj Troy, Novjorkio, la rivero iĝas [[estuaro]]. La rivero Hudsono apartigas la urbon Nov-Ĵerzejo. La [[East River (Novjorko)|Orienta rivero]] fluas ekde la [[Fjordo Long Island|markolo de Long-Insulo]] kaj apartigas Bronkson kaj Manhatanon de Long-Insulo. La [[rivero Harlem]], alia markolo inter la riveroj [[East River (Novjorko)|Orienta]] kaj Hudsono, apartigas Manhatanon de Bronkso. La rivero Bronkso, kiu fluas tra la distriktoj Bronkso kaj Westchester, estas la sola tute dolĉoakva rivero en la urbo. La tereno de la urbo estis sufiĉe transformita pro homa interveno, kun konsiderinda terakirado ĉe la akvorandoj, jam ekde la fruaj nederlandaj koloniaj tempoj. Tio estas pli rimarkebla en la sudo de Manhatano, kie evoluis konstruplanoj kiel [[Battery Park City]] en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj. Kelkaj el la naturaj varioj en la [[topografio]] estis egaligitaj, precipe en Manhatano. La kampara regiono de la urbo estas taksita je 831,4 kvadrataj kilometroj. La plej alta pinto en la urbo estas la monteto Todt sur la Staten-Insulo, kiu troviĝas je 124,9 metroj super la marnivelo kaj ĝi estas la plej alta pinto sur la orienta marbordo sude de [[Majno]]. La pinto estas plejparte kovrita de arbaro kiel parto de la verda areo de [[Staten-Insulo]]. === Klimato === [[Dosiero:Loreleybrunnenbronx.jpg|eta|dekstra|230px|Neĝo ĉe statuo de Bronkso]] Laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]], Novjorko havas humidan {{N|subtropika klimato}}, kaj uzante la sojlon {{GdC|0}} ({{GdF|32}}) ĝi estas la plej norda grava urbo sur la kontinento apartenata al tiaj kategorioj. La areo havas 234 tagojn kun almenaŭ ia ĉiujara sunbrilo, kaj averaĝas 58% el ebla sunbrilo ĉiujare, akumulante 2 400 ĝis 2 800 horojn da sunbrilo jare. [[Vintro]]j estas malvarmaj kaj malseketaj, kaj domina ventado kiu blovas enmare minimumigas la moderigajn efikojn de la [[Atlantiko]]. Ankoraŭ la Atlantiko kaj la parta ŝirmado de [[Apalaĉoj]] konservas la urbon pli varma en la vintro ol enlandaj nordamerikaj urboj situantaj en similaj aŭ pli malaltaj [[latitudo]]j kiel ekzemple [[Pittsburgh]], [[Cincinnati]], kaj [[Indianapolis]]. La averaĝa temperaturo en januaro, la plej malvarma monato de la areo, estas {{GdC|0.1}} ({{GdF|32.1}}). Tamen [[temperaturo]]j en vintro povas dum kelkaj tagoj atingi {{GdC|−12}} kaj kiel maksimumo {{GdC|10}}. [[Printempo]] kaj aŭtuno estas neantaŭvideblaj, kaj ili povas varii de malvarmetaj al varmaj, kvankam ili estas kutime mildaj kun malalta humideco. Someroj estas tipe varmaj kaj humidaj kun julia mezumo de {{GdC|24.7}}. Noktaj kondiĉoj ofte estas pliseverigitaj pro la urba varmeca insulfenomeno, kaj temperaturoj superas {{GdC|32}} averaĝe dum preskuax 18 tagoj ĉiusomere kaj povas superi {{GdC|38}} ĉiun 4-6 jaron. === Medio === [[Dosiero:Central Park New York City New York 23 cropped.jpg|eta|dekstra|[[Central Park]] estas la plej vizitata urba parko en Usono]] La uzado de la [[publika transporto]] en Novjorko estas la plej alta en [[Usono]], kaj benzinkonsumo en la urbo montras la saman indicon kiel tiu de la [[1920-aj jaroj]]. La altnivela publika transporto de la urbo ŝparis 1.8 miliardojn da galonoj da [[petrolo]] en [[2006]]; Novjorko ŝparas la duonon de la tuta petrolo ŝparita per trafiko tutlanda. La loĝdenseco de la urbo, malalta aŭtuzo kaj altkvalita publika transporto metas ĝin inter la plej energi-efikaj urboj de Usono. Ĝiaj gasemisioj estas 7.1 tunoj por persono kompare kun la landa averaĝo de 24.5. Novjorkanoj respondecas pri 1% el la gasemisioj de la nacio kvankam ili konsistigas 2.7% de la enlanda loĝantaro. La mezuma novjorkano konsumas malpli ol la duonon de la elektro uzita de loĝanto en [[San Francisco]] kaj preskaŭ unu kvaronon de la elektro konsumita de loĝanto de [[Dallas (Teksaso)|Dallas]]. En la lastaj jaroj, la urbo intencis malpliigi la median impakton. Grandaj kvantoj da densa poluo en Novjorko kondukis al alta nombro da malsanuloj je [[astmo]] kaj aliaj spiraj problemoj inter la loĝantoj de la urbo. La urbestro estas postulata aĉeti nur la plej energi-efikan ekipaĵon por uzo en urboficoj kaj publikaj ejoj. Novjorko havas la plej grandan kvanton da dizel-hibridaj busoj en la lando, kaj ankaŭ en [[2010]] la urbo havis 3, 715 hibridajn taksiojn kaj aliajn purajn dizelveturilojn, reprezentante ĉirkaŭ 28% el la taksiofloto de Novjorko, la plej granda en ajna urbo de Nordameriko. La urbo estas provizita de trinkebla akvo danke al la Monto Catskill. Kiel rezulto de la integreco de la akvodislimo kaj neinfluita natura akva filtradosistemo, Novjorko estas unu el la nur kvar gravaj urboj en Usono kies trinkakvo estas sufiĉe pura kaj ne postulas purigadon por la homa uzado. == Urbaj karakterizoj == === Arkitekturo === [[Dosiero:Statue of Liberty 7.jpg|eta|La [[Statuo de Libereco]], simbolo de la urbo]] La tipa konstruaĵo de Novjorko estas la [[nubskrapulo]]. La urbo Novjorko havas ĉirkaŭ 4.493 tiajn konstruaĵojn, pli ol iu ajn alia urbo de la mondo. La loĝdenseco de la urbo, ĉirkaŭata ĉefe de akvo, kaj la alta prezo de la tereno en la komercaj distriktoj aperigis la plej grandan kolekton de altaj konstruaĵoj por oficejoj kaj rezidejoj de la mondo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.emporis.com/application/?nav=skylineranking&lng=3|titolo=Emporis Skyline Ranking|alirdato=2011-10-23|eldoninto=© 2000 - 2011 Emporis Corporation. All rights reserved}} {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.emporis.com/application/?nav=skyline_ranking |title=Emporis Skyline Ranking |publisher=© 2000 - 2011 Emporis Corporation. All rights reserved |accessdate=2011-10-23 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110604164900/http://www.emporis.com/application/?nav=skyline_ranking |arkivdato=2011-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604164900/http://www.emporis.com/application/?nav=skyline_ranking |archivedate=2011-06-04 }}</ref> Novjorko havas gravajn konstruaĵojn de diversaj arkitekturaj stiloj. Inter ili troviĝas la [[konstruaĵo Woolworth]] ([[1913]]), [[novgotiko]]. En [[1916]], municipa rezolucio markis minimuman devigan spacon inter la konstruaĵoj kaj la stratlinio, por ke la sunradioj atingu la stratojn<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Metropolitan Dimension of Early Zoning: Revisiting the 1916 New York City Ordinance|aŭtoro=Fischler, Raphael|jaro=1998|gazeto=Journal of the American Planning Association|volumo=64|numero=2}}</ref>. La dizajno [[1925-stilo|''art déco'']] de la [[konstruaĵo Chrysler]] ([[1930]]) montras tiujn novajn kondiĉojn. La konstruaĵo estas konsiderata de multaj historiistoj kaj arkitektoj la plej bone en la urbo, kun unikaj ornamaĵoj, konsistantaj el agloj kaj V-forma lumigado<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.skyscraper.org/EXHIBITIONS/FAVORITES/fav_exhibits.htm#|titolo=Favorites! 100 Experts Pick Their top 10 New York Towers|alirdato=2008-09-01|dato=2006-01-22|eldoninto=The Skyscraper Museum}}</ref>. Aliflanke, grava ekzemplo de la internacia stilo en Usono estas la [[konstruaĵo Seagram]] ([[1957]]). La grandaj loĝdistriktoj de Novjorko distingiĝas pro la elegantaj terasoj kaj "petit hôtel"-oj (tradicie konataj kiel ''brownstone'' pro la surkovrado de muroj per sablokoloraj ŝtonetoj), kiuj estis konstruitaj dum la ekspansia periodo inter [[1870]] kaj [[1930]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=History of Housing in New York City: Dwelling Type and Change in the American Metropolis|url=https://archive.org/details/historyofhousing0000plun|aŭtoro=Plunz, Richar A.|jaro=1990|ĉapitro=Chapters 3 [Rich and Poor] & 4 [Beyond the Tenement]|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=0231062974}}</ref> La ŝtono kaj la briko konvertiĝis en la plej ŝatataj konstrumaterialoj de la urbo, post la limigoj metitaj al la konstruado de domoj el ligno kiel konsekvenco de la granda incendio okazinta en [[1835]].<ref name="lankevich-p82">Lankevich (1998), pp. 82–83; {{Citaĵo el libro|titolo=New York: Old & New: Its Story, Streets, and Landmarks|aŭtoro=Wilson, Rufus Rockwell|jaro=1902|eldoninto=J.B. Lippincott|paĝo=354}}</ref> Male al Parizo, kiu ĉiam estis konstruata per sia propra ŝtonrezervo, Novjorko ĉiam akiris la ŝtonojn por la konstruado el diversaj ŝtonminejoj for de ĝi, kio donas al la konstruaĵoj grandan variecon laŭ koloroj kaj formoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6567297|titolo=Wondering About Water Towers|alirdato=2008-09-01|aŭtoro=Elliot, Debbie|dato=2006-12-02|eldoninto=National Public Radio}}</ref> Distingaĵo de multaj konstruaĵoj de la urbo estas la ĉeesto de la [[akvoturo]]j metitaj sur la tegmento. En la [[1800-aj jaroj]], la urbo postulis ĝian instaladon en konstruaĵoj el pli ol ses etaĝoj por preventado de la troe alta akvoforto, kio krevigus la municipajn akvotubojn.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=722 Miles: The Building of the Subways and how They Transformed New York|aŭtoro=Hood, Clifton|jaro=2004|eldoninto=Johns Hopkins University Press|ISBN=0801852447|paĝoj=175–177}}</ref> === Parkoj kaj placoj === [[Dosiero:Central Park, November 2001.png|eta|malcentra|250px|Central Park.]] Novjorko havas pli ol 113&nbsp;km² da parkoj kaj 22&nbsp;km da publikaj plaĝoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nyc.gov/html/om/html/99a/pr042-99.html|titolo=Mayor Giuliani Announces Amount of Parkland in New York City has Passed 28,000-acre Mark|alirdato=2008-09-01|dato=1999-02-03|eldoninto=New York City Mayor's Office}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nycgovparks.org/facilities/beaches|titolo=Beaches|alirdato=2008-09-01|eldoninto=New York City Department of Parks & Recreation}}</ref> Inter ĝiaj ĉefaj verdaĵoj estas: [[Central Park]], el 3,41&nbsp;km² (en rektangulo de 4&nbsp;km x 800 m), situas en [[Manhatano]]. Ĝi estas la plej vizitata parko de [[Usono]], kun 25 milionoj da turistoj ĉiujare<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nps.gov/diversity/stonewall.htm|titolo=Workforce Diversity The Stonewall Inn, National Historic Landmark National Register Number: 99000562|alirdato=2011-04-30|eldoninto=National Park Service, U.S. Department of the Interior|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306222059/http://www.nps.gov/diversity/stonewall.htm|arkivdato=2016-03-06}}</ref>, kaj ĝi aperas en multaj filmoj kaj televidprogramoj, pro kio ĝi estas unu el la plej famaj urboparkoj de la mondo.<ref>[http://www.centralparknyc.org/centralparkhistory/movies Central Park en películas.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070808115824/http://www.centralparknyc.org/centralparkhistory/movies |date=2007-08-08 }} Konsultita en la [[19-a de aprilo]] de [[2007]].</ref> La parko estas gvidata de ''Central Park Conservancy'', privata neprofitcela entrepreno, kiu havas kontrakton kun la [[Novjorka Departemento de Parkoj kaj Distrado]].<ref>[http://www.centralparknyc.org/aboutcpc Central Park Conservancy.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070422023114/http://www.centralparknyc.org/aboutcpc |date=2007-04-22 }} Konsultita en la [[19-a de aprilo]] de [[2007]].</ref> Central Park norde limas kun la ''Strato 110'', okcidente kun la strato ''Central Park Okcidente'', sude kun la ''Strato 59'' kaj oriente kun la [[Kvina Avenuo]]. La sekcioj de la stratoj kiuj ĉirkaŭas ĝin estas komune nomataj ''Central Park Nortde'', ''Central Park Sude'' kaj ''Central Park Okcidente'', respektive. La ''Kvina Avenuo'', tamen, konservas sian nomon malgraŭ tio ke ĝi limas kun la parko en la orienta bordo.<ref>[https://web.archive.org/web/20051029023645/http://www.centralparknyc.org/media/file/centralparkmap.pdf Extremos del Central Park.] Konsultita en la [[19-a de aprilo]] de [[2007]].</ref> La parko estis dizajnita de [[Frederick Law Olmsted]] kaj [[Calvert Vaux]], kiuj pli malfrue kreis la ''[[Brooklyn]]'s [[Prospect Park]]''.<ref>[http://www.centralparknyc.org/centralparkhistory/cp-history-150yrs Diseñadores del parque.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070708223238/http://www.centralparknyc.org/centralparkhistory/cp-history-150yrs |date=2007-07-08 }} Konsultita en la [[19-a de aprilo]] de [[2007]].</ref> Dum la plejparto de la parko ŝajnas tute natura, ĝi havas plurajn artefaritajn [[lago]]jn, du glaciglitejojn, kaj herbejon por diversaj sportaj aktivaĵoj.<ref>[http://www.centralparknyc.org/virtualpark Partes del Central Park.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070807151100/http://www.centralparknyc.org/virtualpark |date=2007-08-07 }} Konsultita en la [[19-a de aprilo]] de [[2007]].</ref> [[Dosiero:Unisfera Flushing.jpg|maldekstra|eta|[[Unisfero]], 2010]] La dua plej granda parko de la urbo estas [[Flushing Meadows–Corona Park]], situanta en [[Kvinzo]]. Ĝi estis sidejo de la [[Universala Ekspozicio|Universalaj Ekspozicioj]] de 1939 kaj 1964. Prospect Park, en Broklino, estas publika parko el 2,1&nbsp;km².<ref>{{Cite web |url=http://www.nysparks.state.ny.us/parks/93/details.aspx |title=New York State Office of Parks, Recreation and Historic Preservation, New York City Region |publisher=Nysparks.state.ny.us |accessdate=October 28, 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110215035615/http://www.nysparks.state.ny.us/parks/93/details.aspx |arkivdato=2011-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110215035615/http://www.nysparks.state.ny.us/parks/93/details.aspx |archivedate=2011-02-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nysparks.state.ny.us/parks/93/details.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110215035615/http://www.nysparks.state.ny.us/parks/93/details.aspx |arkivdato=2011-02-15 }}</ref> Ĝi estas prizorgata de la ''Novjorka Departemento de Parkoj kaj Distrado''. Ĝi ankaŭ estis dizajnita de Olsmted kaj Vaŭ post la finkonstruo de Central Park. Inter ĝiaj allogaĵoj troviĝas: La ''Long Meadow'', 36-hektara prato, la plej granda en usonaj parkoj, la Piknikdomo, sidejo de oficejoj kaj eventejo por 175 personoj, Litchfield Villa, antikva domo de la proprietulo de la suda parto de la parko, la bestparko Prospect kaj la lago Broklino, 24-hektara.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bronxzoo.com/animals-and-exhibits.aspx|titolo=Bronx Zoo Animals & Exhibits|alirdato=2012-01-07|eldoninto=© 2012 Wildlife Conservation Society}}</ref> Ĝi antaŭ havas ilojn por praktikado de sportoj, kaj sep [[basbalo|basbalejojn]]. Ĝi ankaŭ havas [[kvakeroj|kvakeran]] tombejon en sektoro nomata ''Quaker Hill''. La kerno de la placo [[Madison Square]] estas la parko [[Madison Square Park]], 2.5-hektara publika parko, kiu estas limigita oriente de [[Avenuo Madison]] (kiu startas ĉe la sudorienta angulo de la parko ĉe la 23a Strato); sude de la 23a Strato; norde de la 26a Strato; kaj okcidente de la [[Kvina Avenuo]] kaj [[Broadway]] ĉe la kruciĝo. La [[Union Square (Novjorko)|Placo de Unuiĝo]] (angle ''Union Square'') estas unu el la ĉefaj placoj de Manhatano, aranĝita komence de la 1830-aj jaroj, kie la strato kaj najbarejo Bowery renkontiĝas jun Broadway. Ĝia nomo rilatas al la unuigo de du centraj travojoj (angle ''Thoroughfare'') de Novjorko. Hodiaŭ, la sekcio de la Bowery najbara al Union Square estas nomita 4-a Avenuo. Ekde la 19-a jarcento, la placo estas konata kiel loko por politikaj manifestacioj kaj protestoj. Ekzistas freŝa vegetaĵa merkato tie kvar tagojn semajne. {{-}} == Ekonomio == [[Dosiero:Panorama clip3.jpg|eta|250px|[[Meza Manhatano]] estas la financa distrikto plej granda de Usono]] La urbo Novjorko estas tutmonda ligilo por la komerco kaj la internaciaj negocoj, unu el la ''neŭralgiaj centroj'' de la tutmonda ekonomio same kiel [[Parizo]], [[Londono]] kaj [[Tokio]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Global City: New York, London, Tokyo|url=https://archive.org/details/globalcitynewyor00unse|aŭtoro=Sassen, Saskia|jaro=2001|eldono=2|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0691070636}}</ref> La urbo estas unu el la ĉefaj centroj por la financoj, [[asekuro]]j, amaskomunikiloj kaj artaj organizoj de Usono. Ĝia metropola areo havis en [[2005]] Malnetan Metropolan Produkton (indico simila al la [[malneta enlanda produkto]]{{spaco}}(MEP) sed rilata al produktado ne en landi sed en metropola areo) de $952,6 mil milionoj, la regiona ekonomio estas plej granda en Usono.<ref>Gross Metropolitan Product http://greyhill.com/gross-metropolitan-product Greyhill Advisors, konsultita en la [[6a de oktobro]] 2011</ref> La ekonomio de la urbo konsistigas la plej grandan parton de la ekonomia aktiveco de [[Novjorkio]] kaj [[Nov-Ĵerzejo]]. Multaj el la ĉefaj naciaj korporacioj sidejas en Novjorko, inkluzive de 44 el la 500 plej riĉaj, laŭ la revuo [[Fortune]].<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/states/NY.html Fortune 500 website (New York state)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120119071738/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/states/NY.html |date=2012-01-19 }}, retrieved July 20, 2011, and ''Fortune'', Volume 163, Number 7 (May 23, 2011), page F-45</ref> Novjorko elstaras en Usono pro la multnombraj eksterlandaj entreprenoj, kaj unu el dek postenoj de la privata sektoro venas de iu eksterlanda entrepreno.<ref name="AccountancyAge2007">{{citaĵo el retejo|url=http://www.accountancyage.com/aa/news/1774656/london-ranked-world-s-largest-city-economy|titolo=London ranked as world’s six{{krampo|th‑}}largest city economy|eldoninto=ITWeek|dato=7‑a marto 2007|lingvo=en}}</ref> Laŭ ''Cinco Dias'', Novjorko regis 40% de la mondaj financoj fine de 2008, kio igas ĝin la plej granda financa centro de la mondo.<ref name="London vs. New York">{{Citaĵo el la reto|url=http://cincodias.com/cincodias/2008/09/01/mercados/1220363233_850215.html|titolo=London vs. New York, 2005–06|alirdato=2008-03-11|formato=PDF|eldoninto=Cinco Dias}}</ref><ref name="MarketWatch2007">{{citaĵo el retejo|url=http://www.marketwatch.com/story/credit-crunch-shows-new-york-is-still-worlds-financial-capital/|titolo=London may have the IPOs...|eldoninto=MarketWatch|dato=27‑a julio 2007|lingvo=en}}</ref> [[Dosiero:Manhattan at Dusk by slonecker.jpg|eta|maldekstra|225px|[[Empire State Building]] estas unu el la ĉefaj ikonoj de la urbo.]] La MEP de Novjorko en [[2001]] konsistis el 826.488 milionoj da [[usonaj dolaroj]], ĉ. 8,2% de la totalo. Se Novjorko estus sendependa lando, ĝi troviĝus inter la 15 plej gravaj ekonomioj de la mondo.<ref>Komparu kun Landoj laŭ MEP</ref> Novjorko ankaŭ havas kelkajn el la plej profitdonaj nemoveblaĵoj de la mondo. La numero 450 de Park Avenue estis vendita la [[2-an de julio]] 2005 kontraŭ $510 milionoj, superante la rekordon de la antaŭa monato kiam estis vendita la numero 660 de la [[Avenuo Madison|Madison Avenue]].<ref>Quirk, James. [http://www.northjersey.com/page.php?qstr=eXJpcnk3ZjczN2Y3dnFlZUVFeXk4NDImZmdiZWw3Zjd2cWVlRUV5eTĉNjI5NzEmeXJpcnk3ZjĉN2Y3dnFlZUVFeXkyMg== "Bergen offices have plenty of space"], The Record, 5a de julio de [[2007]]. Konsultita la 5-an de julio [[2007]].</ref> La [[Novjorka Borso|Borso de Novjorko]], situanta en [[Wall Street]], kaj la [[NASDAQ]] estas la unua kaj la dua borsoj de la mondo, respektive, laŭ la kvanto da interŝanĝoj kaj ĝenerala kapitaligo de la merkato.<ref name="Dubner2008">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://freakonomics.blogs.nytimes.com/2008/02/07/is-new-york-still-the-financial-capital-of-the-world/|titolo=Is New York Still the Financial Capital of the World?|alirdato=2009-08-30|familia nomo=Dubner|persona nomo=Stephen J.|dato=2008-02-07|verkaĵo=New York Times}}</ref> La negoco pri proprietaĵoj estas unu el la ĉefaj potencoj de la urba ekonomio, ĉar entute ĉiuj proprietaĵoj de la urbo atingis en [[2006]] $802.400 milionojn<ref name="NYC real estate">{{citaĵo el la reto |titolo=Tentative Assessment Roll: Fiscal Year 2008 |eldoninto=New York City Department of Finance |dato=15‑a de januaro 2007 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070614001805/http://www.nyc.gov/html/dof/html/pdf/07pdf/tent-ass-roll-07-08t.pdf |url=http://www.nyc.gov/html/dof/html/pdf/07pdf/tent-ass-roll-07-08t.pdf |formato=PDF |alirdato=la 1‑a de septembro 2008 |arkivdato=2007-06-14 |lingvo=en }}</ref>. La kinindustrio kaj la televido de la urbo estas la dua de la lando, tuj post [[Holivudo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.world-exchanges.org/files/file/stats%20and%20charts/July%202010%20WFE%20Market%20Highlights.pdf|titolo=Market highlights for first half-year 2010 World Federation of Exchanges|alirdato=la 1‑a de majo 2011|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100728063640/http://www.world-exchanges.org/files/file/stats%20and%20charts/July%202010%20WFE%20Market%20Highlights.pdf|arkivdato=2010-07-28}}</ref> La industrioj nomataj «kreivaj», kiel novaj amaskomunikiloj, reklamoj, modo, dizajno kaj arkitekturo, estas inter ĉefaj dungantoj, kaj Novjorko havas fortan konkurencon en tiuj industrioj.<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/cities/ ''Fortune'' 500 web site (cities)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110506212133/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/cities/ |date=2011-05-06 }}, konsultita la 21an de Julio, 2011; ''Fortune'', Vol. 163, no. 7 (23an de majo, 2011), paĝo F-45</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.gothamgazette.com/article/fea/20060123/202/1727|titolo=Keeping the Economy Growing|alirdato=2008-09-01|aŭtoro=Wylde, Kathryn|dato=2006-01-23|eldoninto=Gotham Gazette}}</ref> La alt-teknologiaj industrioj kiel vivscienco, evoluigado de softvaroj, dizajno de [[videoludo]]j kaj interretaj servoj ankaŭ multe kreskis.<ref name="AllBusiness2001">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.allbusiness.com/construction/4266400-1.html|titolo=Four Percent of Manhattan's Total Office Space Was Destroyed in the World Trade Center Attack|alirdato=2008-08-05|dato=2001-09-25|eldoninto=AllBusiness|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110728051051/www.allbusiness.com/construction/4266400-1.html|arkivdato=2011-07-28}}</ref> Inter aliaj gravaj sektoroj estas la esplorado kaj kuracista teknologio, [[Neregistara Organizo|NRO-j]] kaj [[universitato]]j. === Turismo === Turismo estas unu el la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la urbo, akceptanta 40 milionojn da turistoj enlandaj kaj eksterlandaj ĉiujare.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTENERGY/0,,contentMDK:20708340~pagePK:210058~piPK:210062~theSitePK:336806,00.html|titolo=Electronic Finance: Reshaping the Financial Landscape Around the World|alirdato=2008-09-01|aŭtoro=Claessens, Stjin|jaro=2000|monato=septembro|formato=PDF|eldoninto=The World Bank|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080804050013/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTENERGY/0,,contentMDK:20708340~pagePK:210058~piPK:210062~theSitePK:336806,00.html|arkivdato=2008-08-04}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.newyorkfed.org/research/current_issues/ci12-1.pdf|titolo=Challenges Facing the New York Metropolitan Area Economy|alirdato=2008-09-01|aŭtoro=Orr, James and Giorgio Topa|dato=Volume 12 Number 1 January 2006|formato=PDF|verko=Current Issues in Economics and Finance&nbsp;– Second District Highlights|eldoninto=New York Federal Reserve}}</ref> Inter la ĉefaj turismaĵoj troviĝas la [[Empire State Building]], la [[insulo Ellis]], teatroj de [[Broadway]], muzeoj kiel la [[Metropola Muzeo de Arto]], [[Central Park]], [[Rockefeller Center]], [[Times Square]], la [[Bestoĝardeno de Bronkso]] kaj la [[Novjorka Botanika Ĝardeno]]. La luksaj butikoj ĉe la avenuoj [[Kvina Avenuo|Kvina]] kaj [[Avenuo Madison|Madison]] ankaŭ estas grava allogaĵo por la plej riĉaj sektoroj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.northjersey.com/page.php?qstr=eXJpcnk3ZjczN2Y3dnFlZUVFeXk4NDImZmdiZWw3Zjd2cWVlRUV5eT%C4%89NjI5NzEmeXJpcnk3Zj%C4%89N2Y3dnFlZUVFeXkyMg%3D%3D|titolo=Bergen offices have plenty of space|alirdato=2007-07-05|aŭtoro=Quirk, James|dato=2007-07-05|verko=The Record ([[kantono Bergen]])|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071222235142/http://www.northjersey.com/page.php?qstr=eXJpcnk3ZjczN2Y3dnFlZUVFeXk4NDImZmdiZWw3Zjd2cWVlRUV5eT%C4%89NjI5NzEmeXJpcnk3Zj%C4%89N2Y3dnFlZUVFeXkyMg%3D%3D|arkivdato=2007-12-22|citaĵo=On Monday, a 26-year-old, 33-story office building at 450 Park Ave. sold for a stunning $1,589 per square foot, or about $510&nbsp;million. The price is believed to be the most ever paid for a U.S. office building on a per-square-foot basis. That broke the previous record—set four weeks earlier—when 660 Madison Ave. sold for $1,476 a square foot.}}</ref>. Aliaj el la novaj allogaĵoj estas kvar impresigaj artefaritaj [[akvofalo]]j 30 kaj 40 metrojn altaj, verko de la [[danoj|dan]]-[[islandanoj|islanda]] [[artisto]] [[Olafur Eliasson]]. Ĉi tiuj akvofaloj situas en la [[East River (Novjorko)|Orienta rivero]] kaj eblas vidi ilin surtere aŭ de sur ŝipetoj<ref name="NYC real estate"/>. [[Dosiero:New York Midtown Skyline at night - Jan 2006 edit1.jpg|eta|800px|centre|Nokta Novjorko, vido ekde la Empire State Building.]] == Demografio == {| border="1" align="right" cellpadding="3px" style="margin:7px; border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF;border-collapse:collapse; font-size:90%;" |+ '''Evoluo de la loĝantaro''' | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Jaro ! style="background:#efefef;" | Loĝantoj |----- | [[1750]] || align="right" | 22.000 |----- | [[1790]] || align="right" | 49.400 |----- | [[1800]] || align="right" | 79.200 |----- | [[1810]] || align="right" | 119.700 |----- | [[1820]] || align="right" | 152.100 |----- | [[1830]] || align="right" | 242.300 |----- | [[1840]] || align="right" | 391.100 |----- | [[1850]] || align="right" | 696.100 |----- | [[1860]] || align="right" | 1.174.800 |----- | [[1870]] || align="right" | 1.478.100 |----- | [[1880]] || align="right" | 1.911.700 |----- | [[1890]] || align="right" | 2.507.400 |----- | [[1900]] || align="right" | 3.437.200 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Jaro ! style="background:#efefef;" | Loĝantoj |----- | [[1910]] || align="right" | 4.766.900 |----- | [[1920]] || align="right" | 5.620.000 |----- | [[1930]] || align="right" | 6.930.400 |----- | [[1940]] || align="right" | 7.455.000 |----- | [[1950]] || align="right" | 7.892.000 |----- | [[1960]] || align="right" | 7.782.000 |----- | [[1970]] || align="right" | 7.894.900 |----- | [[1980]] || align="right" | 7.071.600 |----- | [[1990]] || align="right" | 7.322.600 |----- | [[2000]] || align="right" | 8.008.000 |----- | [[2003]] || align="right" | 8.085.700 |----- | [[2004]] || align="right" | 8.091.700 |----- | ''[[2005]]'' ||align="right"|8.143.200 |} |- |} Novjorko estas la plej loĝata urbo en Usono, kun loĝantaro kalkulata en 2005 je 8.213.839.<ref name="EncNYC"/><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=American Population Before the Federal Census of 1790|url=https://archive.org/details/bwb_Y0-BDY-089|aŭtoro=Greene and Harrington|jaro=1932|loko=Nov-Jorko}}, as cited in: {{Citaĵo el libro|titolo=Population History of New York City|url=https://archive.org/details/populationhistor00irar|familia nomo=Rosenwaike|persona nomo=Ira|jaro=1972|loko=Syracuse, N.Y.|eldoninto=[[Syracuse University Press]]|ISBN=0815621558|paĝo=[https://archive.org/details/populationhistor00irar/page/8 8]}}</ref> Tio estas ĉirkaŭ 40% de la tuta loĝantaro de la ŝtato kaj simila procentaĵo de la metropola regiono. Dum la lasta jardeko, la urba loĝantaro kreskis, kaj la demografoj kalkulas ke en la jaro [[2030]] la urbo tre probable atingus inter 9,2 kaj 9,5 milionojn da loĝantoj.<ref name="EncNYC">''The Encyclopedia of New York City'', ed. Kenneth T. Jackson (Yale 1995, ISBN 0-300-05536-6), page 923, citing "U.S. Department of Commerce, Bureau of the Census, Census of Population 1960 (vol.1, part A, table 28), 1970, 1980, 1990". After annexing part of the Bronx in 1874, the population of the then-New York City was 1,206,299 in 1880 and 1,515,301 in 1890.</ref> La du ŝlosilaj karakterizaĵoj de la demografio de la urbo estas la alta loĝdenseco kaj la kultura diverseco. Ĝi havas la plej altan loĝdensecon (10,194 loĝ/km²) el ĉiuj usonaj municipoj kun pli ol 100.000 loĝantoj.<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US13S&-format=US-13 US-13S&-CONTEXT=gct United States -- Places and (in selected states) County Subdivisions with 50,000 or More Population; and for Puerto Rico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081005134649/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US13S&-format=US-13 |date=2008-10-05 }}, United States Census Bureau United States Census, 2000. Accessed June 12, [[2007]].</ref> La loĝdenseco de la arondismento Novjorko (25,846 loĝ/km²) estas la plej alta el ĉiuj arondismentoj de la lando.<ref>[http://gislounge.com/features/aa041101c.shtml "Population Density"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070210010305/http://gislounge.com/features/aa041101c.shtml |date=2007-02-10 }}, Geographic Information Systems: GIS of Interest. Accessed May 17, [[2007]].</ref> Novjorko estas tre diversa. Laŭlonge de ĝia historio, la urbo estis unu el la ĉefaj havenoj tra kiu amase venis la enmigrintoj. La termino ''melting pot'' estis farita por priskribi la kvartalojn de enmigrintoj, dense loĝataj, de [[Lower East Side]]. En la nuntempo, 36% el la loĝantoj de la urbo naskiĝis en la eksterlando, cifero superita en Usono nur de la urboj [[Los-Anĝeleso]] kaj [[Miami]].<ref>[http://www.census.gov/census2000/states/ny.html Censo 2000]</ref> Tamen, dum la komunumoj de enmigrintoj el tiuj urboj estas ĉefe regataj de malmultaj naciecoj, en Novjorko neniu nacieco regas super aliaj. La dek plej gravaj landoj el kiuj la loĝantoj venas estas: [[Dominika Respubliko]], [[Ĉinio]], [[Jamajko]], [[Gujano]], [[Pakistano]], [[Ekvadoro]], [[Haitio]], [[Trinidado kaj Tobago]], [[Kolombio]] kaj [[Rusio]].<ref name="Roberts-census">{{cite news|last=Roberts|first=Sam|title=City Population Barely Grew in the ’00s, Census Finds|url=http://www.nytimes.com/2011/03/25/nyregion/25census.html|accessdate=March 24, 2011|newspaper=The New York Times|date=March 24, 2011}}</ref> En la urbo estas inter 170 kaj eĉ 800 malsamaj lingvoj parolataj. La metropola areo estas la hejmo de la plej granda [[judismo|juda komunumo]] ekster [[Israelo]]. Fakte, la juda loĝantaro de [[Tel Aviv]] estas superita de la novjorkiaj judoj. Ĉirkaŭ 12% el la novjorkanoj estas judoj aŭ juddevenaj.<ref name="Sam Roberts">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/2011/03/25/nyregion/25census.html?_r=1&scp=9&sq=new%20york%20census%202010%20asians%20queens&st=cse|titolo=New York City’s Population Barely Rose in the Last Decade, the Census Finds|alirdato=2011-05-01|aŭtoro=Sam Roberts|dato=2011-03-24|verkaĵo=The New York Times}}</ref> La urbo ankaŭ gastigas gravan komunumon el [[Barato|barata deveno]],<ref>{{Cite web |title=New York City Population Projections by Age/Sex and Borough, 2000–2030 |publisher=New York City Department of City Planning |date=December 2006 |url=http://www.nyc.gov/html/dcp/pdf/census/projections_report.pdf |format=PDF |accessdate=March 27, 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070112022450/https://www.nyc.gov/html/dcp/pdf/census/projections_report.pdf |arkivdato=2007-01-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070112022450/https://www.nyc.gov/html/dcp/pdf/census/projections_report.pdf |archivedate=2007-01-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.nyc.gov/html/dcp/pdf/census/projections_report.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070112022450/https://www.nyc.gov/html/dcp/pdf/census/projections_report.pdf |arkivdato=2007-01-12 }} See also {{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/2006/02/19/nyregion/19population.html?ex=1298005200&en=c586d38abbd16541&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss|titolo=By 2025, Planners See a Million New Stories in the Crowded City|alirdato=2006-07-19|familia nomo=Roberts, Sam|dato=2006-02-19|verkaĵo=New York Times}}</ref> kaj la negran komunumon plej granda en ajna urbo de Usono. [[Dosiero:USA san gennaro feast NY.jpg|eta|maldekstra|Festo de Sankta Gennaro, festo de la itala komunumo de Novjorko<ref>"[http://www.1911encyclopedia.org/New_York_(City) New York City]". 1911 Encyclopædia Britannica.</ref>.]] La kvin plej grandaj etnaj grupoj de la urbo estas la [[Puerto-Riko|portorika]], la [[itala]], la [[Antiloj|antila]], la [[Dominika Respubliko|dominik-respublika]] kaj la [[ĉinio|ĉina]].<ref>{{Cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_ST7&-CONTEXT=gct&-tree_id=4001&-geo_id=04000US34&-format=ST-7%7CST-7S&-_lang=en|title=New Jersey: Place and County Subdivision GCT-PH1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=May 1, 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://archive.today/20200212034304/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_ST7&-CONTEXT=gct&-tree_id=4001&-geo_id=04000US34&-format=ST-7%7CST-7S&-_lang=en|arkivdato=2020-02-12|archiveurl=https://archive.today/20200212034304/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_ST7&-CONTEXT=gct&-tree_id=4001&-geo_id=04000US34&-format=ST-7%7CST-7S&-_lang=en|archivedate=2020-02-12}} {{Citaĵo el la reto |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_ST7&-CONTEXT=gct&-tree_id=4001&-geo_id=04000US34&-format=ST-7%7CST-7S&-_lang=en |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://archive.today/20200212034304/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_ST7&-CONTEXT=gct&-tree_id=4001&-geo_id=04000US34&-format=ST-7%7CST-7S&-_lang=en |arkivdato=2020-02-12 }}</ref> La portorika loĝantaro en Novjorko estas la plej granda ekster Portoriko.<ref>Archive of the Mayor's Press Office, [http://www.nyc.gov/html/om/html/98a/pr256-98.html ''Mayor Giuliani Proclaims Puerto Rican Week in New York City''], Tuesday, June 9, 1998.</ref> Novjorko havas grandan malegalecon rilate al enspezoj. En 2005 la mezuma enspezo por hejmo en la plej riĉa regiono estis $188.697 ĉiujare, dum en la plej malriĉa estis $9.320.<ref>{{Cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US36&-_box_head_nbr=GCT-PH1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-format=ST-2|title=New York -- County GCT-PH1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2011-10-01|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://archive.today/20200212033949/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US36&-_box_head_nbr=GCT-PH1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-format=ST-2|arkivdato=2020-02-12|archiveurl=https://archive.today/20200212033949/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US36&-_box_head_nbr=GCT-PH1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-format=ST-2|archivedate=2020-02-12}} {{Citaĵo el la reto |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US36&-_box_head_nbr=GCT-PH1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-format=ST-2 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://archive.today/20200212033949/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US36&-_box_head_nbr=GCT-PH1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-format=ST-2 |arkivdato=2020-02-12 }}</ref> La urbo ankaŭ spertis unikan fenomenon inter la usonaj urboj. Ekde 2000, la nombro de infanoj kun malpli ol kvin jaroj en Manhatano kreskis ĝis 32%.<ref>"[http://www.digitalhistory.uh.edu/photo_album/album_p1.html On the Trail of the Immigrant] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061006122011/http://www.digitalhistory.uh.edu/photo_album/album_p1.html |date=2006-10-06 }}". Digital History.</ref><ref>"[http://www.usatoday.com/news/nation/2008-09-23-ellis-island_N.htm Ellis Island strives to tell more complete immigration story]". [[USA Today]]. September 24, 2008.</ref> Ĉirkaŭ 33% el la novjorkanoj estas la posedantoj de siaj proprietaĵoj kie ili loĝas, pli malalta cifero ol la nacia mezumo el 69%.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.whitehouse.gov/infocus/homeownership/ |titolo=Homeownership |alirdato=2012-01-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090117020938/http://www.whitehouse.gov/infocus/homeownership/ |arkivdato=2009-01-17 }}</ref> La libera luado estas kutime inter 3% kaj 4,5%, sub la 5% kiu difinas la regon de la luado fare de la urbo. Trovado de bonprezaj loĝejoj en Novjorko estas tre malfacila afero.<ref>[http://www.helium.com/tm/329063/normally-quite-optimistic-person How to find a cheap apartment in New York City] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071111034427/http://www.helium.com/tm/329063/normally-quite-optimistic-person |date=2007-11-11 }}; [http://www.nyc.gov/html/hpd/html/pr/vacancy.shtml Housing Vacancy Survey]</ref> {{-}} == Regado == [[Dosiero:Municipal Building - New York City.jpg|eta|250px|La arondismenta konstruaĵo de Manhatano estas sidejo de multaj agentejoj de la urbo, kaj estas unu el la plej grandaj administraj konstruaĵoj de la mondo.]] Ekde sia konsolidiĝo en 1898, Novjorko estas metropola municipo, kun registara sistemo gvidata de Urbestro kaj Konsilio de la urbo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nyccouncil.info/html/actioncenter/moved.cfm|titolo=About the Council|alirdato=2007-06-06|eldoninto=New York City Council|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071208230244/http://www.nyccouncil.info/html/actioncenter/moved.cfm|arkivdato=2007-12-08}}</ref>. La novjorka registaro estas pli centralizita ol tiuj de aliaj usonaj urboj. Ĝi okupiĝas pri la publika edukado, malliberejoj, bibliotekoj, publika sekureco, distrejoj, sano, akvoprovizado kaj sociaj servoj. La Urbestro kaj la Konsilio estas elektataj ĉiun kvaran jaron, reelekteblaj unu fojon. La Konsilio de Novjorko estas [[unuĉambrismo|unuĉambra]] organo konsistanta el 51 membroj kies distriktoj estas difinitaj de la geografiaj limoj. Iama urbestro estas [[Michael Bloomberg]], eksa [[Demokrata Partio (Usono)|demokrato]] kaj poste [[Sendependa (politiko)|sendependa]], elektita kiel [[Respublikana Partio (Usono)|respublikano]] en 2001 kaj reelektita en 2005 kun 59% de la voĉdonoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.vote.nyc.ny.us/pdf/results/2005/general/Manhattan/New%20York%20Mayor%20NY%20Recap.pdf|titolo=Statement and Return Report for Certification: General Election 2005|alirdato=2008-09-01|dato=2005-11-08|formato=PDF|eldoninto=New York City Board of Elections|arkivurl=https://web.archive.org/web/20051205034125/http://www.vote.nyc.ny.us/pdf/results/2005/general/Manhattan/New%20York%20Mayor%20NY%20Recap.pdf|arkivdato=2005-12-05}}</ref> Li estas specife konata pro la gvidado de la eduksistemo fare de la ŝtato, la ekonomia disvolviĝo kaj pliampleksiĝo de la publika sansistemo. Dum lia dua regperiodo, la precipaj prioritatoj de la administracio estis la reformo de la lernejoj, la malpliiĝo de la malriĉeco kaj strikta kontrolo de la armiloj.<ref>{{Cite web |title=About Mike Bloomberg |url=http://www.mikebloomberg.com/en/about_mike_bloomberg |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928061207/http://www.mikebloomberg.com/en/about_mike_bloomberg |archivedate=2007-09-28 |publisher=The Official Site of Mike Bloomberg |accessdate=September 1, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928061207/http://www.mikebloomberg.com/en/about_mike_bloomberg |arkivdato=2007-09-28 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928061207/http://www.mikebloomberg.com/en/about_mike_bloomberg |date=2007-09-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mikebloomberg.com/en/about_mike_bloomberg |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928061207/http://www.mikebloomberg.com/en/about_mike_bloomberg |arkivdato=2007-09-28 }}</ref> Kune kun la urbestro de [[Bostono]], Thomas Menino, li fondis en 2006 la Koalicion de Urbestroj kontraŭ la neleĝaj Armiloj, organizo kies celo estas «sekurigi la publikon forigante la neleĝajn armilojn el la stratoj».<ref name="NYC energy consumption">{{Citaĵo el libro|titolo=The Big Green Apple: Your Guide to Eco-Friendly Living in New York City|familia nomo=Jervey|persona nomo=Ben|jaro=2006|eldoninto=Globe Pequot Press|ISBN=0762738359}}</ref> La [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]] havas la plimulton el la publikaj postenoj. Ĉirkaŭ 66% de la registritaj voĉdonantoj estis demokratoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://webdocs.nyccouncil.info/attachments/65379.htm?CFID=232457&CFTOKEN=33008944|titolo=A Fair Share of State Budget: Does Albany Play Fair with NYC?|alirdato=2008-09-01|dato=2005-03-11|eldoninto=New York City Finance Division|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080525082617/http://%7b%7b%7b2%7d%7d%7d/|arkivdato=2008-05-25}}</ref>. La politika geografio de la urbo Novjorko estas malkutima por Usono<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.uspirg.org/uploads/2q/fV/2qfVu2ZrflTk-TnRQEDdDw/A-Better-Way-to-Go-vUSPIRG.pdf|titolo=A Better Way to Go: Meeting America's 21st Century Transportation Challenges with Modern Public Transit|alirdato=2008-04-23|jaro=2008|monato=marto|formato=PDF|eldoninto=U.S. Public Interest Research Group|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080516180756/http://www.uspirg.org/uploads/2q/fV/2qfVu2ZrflTk-TnRQEDdDw/A-Better-Way-to-Go-vUSPIRG.pdf|arkivdato=2008-05-16}}</ref>. Ĝi konsistas el kvin [[Arondismento|arondismentoj]], kaj ili ĉiuj koincidas kun la kvin provincoj de la urbo. Manhatano koincidas kun la Provinco Novjorko, Kvinzo kun la Provinco Kvinzo, Broklino kun la Provinco Kings, Bronkso kun la Provinco Bronkso kaj Staten-Insulo kun la Provinco Richmond. Post la konsolidiĝo de la urbo, ĉiuj antaŭaj registaroj estis nuligitaj kaj anstataŭitaj de la nuna centralizita kaj unuigita registaro. Tamen, ĉiu provinco havas sian propran fiskan distrikton, kaj la plejmulto el la kortumoj estas organizitaj laŭ provincoj<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Green Manhattan|aŭtoro=Owen, David|dato=2004-10-18|verkaĵo=The New Yorker}}</ref>. Kiel sidejo de la Unuiĝintaj Nacioj, Novjorko havas la plimultan kvanton da [[konsulo|konsulaj institucioj]], ĝeneralaj konsulejoj kaj oficejoj de honoraj konsulejoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.opensecrets.org/overview/topzips.php?cycle=2004|titolo=2006 Election Overview: Top Zip Codes|alirdato=2008-09-01|eldoninto=Opensecrets.org}}</ref> === Distriktoj === [[Dosiero:5 Boroughs Labels New York City Map.png|250px|eta|La kvin arondismentoj de la nukleo: <span style="color:#2a3d94">Manhatano</span>, <span style="color:#f4cc0b">Broklino</span>, <span style="color:#ef7b2c">Kvinzo</span>, <span style="color:#dc382c">Bronkso</span>, <span style="color:#8a3687">Staten-Insulo</span>]] La urbo Novjorko konsistas el kvin arondismentoj, ankaŭ nomataj distriktoj aŭ komunumoj (angle ''[[Borough]]''), malkutima registara sistemo uzata por la administrado de la kvin provincoj el kiuj la urbo konsistas.<ref name="NYC emissions">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nyc.gov/html/om/pdf/ccp_report041007.pdf|titolo=Inventory of New York City Greenhouse Gas Emissions|alirdato=2008-09-01|jaro=2007|monato=aprilo|formato=PDF|eldoninto=New York City Office of Long-term Planning and Sustainability}}</ref> Inter ĉiuj distriktoj ekzistas centoj da kvartaloj, multaj el ili kun identeco kaj pasinteco historiaj. Se ĉiu el la arondismentoj estus sendependaj urboj, Broklino, Kvinzo, Manhatano kaj Bronkso troviĝus inter la dek plej loĝataj urboj de Usono. * '''[[Bronkso]]''' (1.364.566 loĝantoj) estas la plej norda distrikto. En ĝi troviĝas la [[Yankee Stadium]], stadiono de [[New York Yankees]]. Kun escepto de eta parto de Manhatano konata kiel ''Marble Hill'', Bronkso estas la sola parto de la urbo kiu ne troviĝas sur insulo. Ĝi estas la sidejo de la [[Bestoĝardeno de Bronkso]], la metropola bestoparko plej granda en la lando, kun areo de 107,2 hektaroj kaj pli ol 6.000 bestoj.<ref>{{Cite journal |title=Urban Asthma and the Neighbourhood Environment in New York City |author=Coburn, Jason, Jeffrey Osleeb, Michael Porter |journal=Health & Place |month=June|year=2006 |volume=12 |pages=167–179 |pmid=16338632 |doi=10.1016/j.healthplace.2004.11.002 |issue=2}}</ref> Bronkso estas la lulilo de [[repo]] kaj de la [[hiphopo|hiphopa]] kulturo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/2005/12/11/nyregion/11efficiency.html|titolo=It Never Sleeps, but It's Learned to Douse the Lights|alirdato=2008-09-01|aŭtoro=DePalma, Anthony|dato=2005-12-11|verkaĵo=The New York Times}}</ref> * '''[[Broklino]]''' (2.511.408 loĝantoj) estas la plej loĝata distrikto de la urbo kaj estis sendependa urbo ĝis 1898. Broklino estas konata pro la kultura, socia kaj etna diverseco, pro la sendependa arta sceno, buntaj kvartaloj kaj arkitektura heredaĵo unika. Ĝi ankaŭ havas longajn plaĝojn kaj la nunan duoninsulon [[Insulo Coney]], kie establiĝis en la 1870-aj jaroj la unua amuzparko de la lando.<ref>{{Cite web |url=http://www.mta.info/nyct/bus/centennial/page2.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060525043420/http://mta.info/nyct/bus/centennial/page2.htm |archivedate=2006-05-25 |title=A Century of Buses in New York City |publisher=Metropolitan Transportation Authority |accessdate=September 1, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060525043420/http://mta.info/nyct/bus/centennial/page2.htm |arkivdato=2006-05-25 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060525043420/http://mta.info/nyct/bus/centennial/page2.htm |date=2006-05-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://mta.info/nyct/bus/centennial/page2.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060525043420/http://mta.info/nyct/bus/centennial/page2.htm |arkivdato=2006-05-25 }} See also {{Cite web |type=Press release |url=http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080418021037/http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp |archivedate=2023-10-21 |title=New York City's Yellow Cabs Go Green |publisher=Sierra Club |date=July 1, 2005 |accessdate=September 1, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090107223735/http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp |arkivdato=2009-01-07 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090107223735/http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp |date=2009-01-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090107223735/http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp |arkivdato=2009-01-07 }}</ref> * '''[[Manhatano]]''' (1.593.200 loĝantoj) estas la distrikto plej dense loĝata kaj hejmo de la plejmulto de nubskrapuloj de la urbo, kaj ankaŭ de Central Park. La distrikto estas la ekonomia centro kaj en ĝi troviĝas la sidejoj de multaj gravaj korporacioj kiel Unuiĝintaj Nacioj, krome gravaj universitatoj; kaj multaj kulturaj allogaĵoj, inkluzive de muzeoj, teatroj de [[Broadway]], [[Greenwich Village]] kaj la [[Madison Square Garden]]<ref name="NYT072710"> {{Citaĵo el novaĵo|url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2010/07/27/appeals-court-rejects-effort-to-create-hybrid-taxi-fleet/?emc=eta1|titolo=Appeals Court Rejects Effort to Create Hybrid Taxi Fleet|alirdato=31a de Julio 2010|familia nomo=Newman|persona nomo=Andy|dato=2010-07-27|verkaĵo=New York Times}}</ref>. Manhatano dividiĝas en la regionojn [[malalta Manhatano|Malsupro]], [[Meza Manhatano|Mezo]] kaj [[alta Manhatano|Supro]]<ref>{{Cite web|url=http://www.infrastructureusa.org/wp-content/uploads/2010/03/itdp_parking_fullreport.pdf |title=U.S. Parking Policies: An Overview of Management Strategies |publisher=Institute for Transportation and Development Policy |author=Rachel Weinberger, John Kaehny, Matthew Rufo |page=62 |year=2010 |quote= New York City is the largest, densest and most transit- and pedestrian-oriented city in the United States. It is the only U.S. city in which a majority of households do not have a car. Despite this, New York City is very much an American city in the way it under prices and under uses curbside parking meters. Meter rates are far lower than in other leading world cities, and New York suffers from high levels of cruising and double parking (p 62)... Nationally 90% of households own automobiles. New Yorkers own fewer at 48% with only 22% of Manhattan residents owning automobiles (page 78) |accessdate=June 11, 2011}}</ref>. Inter Manhatano kaj Kvinzo estas la [[Ponto Kvinzboro]]. [[Dosiero:New York Metropolitan Area Counties Illustration.PNG|250px|eta|La '''tridek distriktoj de la urbego'''.]] * '''[[Kvinzo]]''' (2.256.576 loĝantoj) estas la distrikto geografie plej granda kaj la provinco etne plej riĉa kaj diverseca el tuta Usono<ref name="greenbuilding">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/2006/04/16/arts/design/16gree.html|titolo=7 World Trade Center and Hearst Building: New York's Test Cases for Environmentally Aware Office Towers|alirdato=1a de Septembro 2008|aŭtoro=Pogrebin, Robin|dato=16a de Aprilo 2006|verkaĵo=The New York Times}}</ref> kaj ĝi povas superi Broklinon kiel la plej loĝata pro la naskaltiĝo. Komence, ĝi estis kolekto de vilaĝetoj fonditaj de la nederlandanoj. En la nuntempo en ĝi estas la loĝejoj de la meza klaso. Ĝi estas la sola granda provinco de la lando en kiu la mezumaj enspezoj ($52.000 proksimume) de negroj estas pli alta ol tiu de blankuloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nyc.gov/html/dep/html/maplevels.html|titolo=Current Reservoir Levels|alirdato=4a de Junio 2007|eldoninto=New York City Department of Environmental Protection}}</ref> Kvinzo estas la hejmo de la [[Shea Stadium]], domo de [[New York Mets]], kaj ĉiujare ĝi gastigas la [[malfermo de Usono|Malfermon de Usono]] de [[teniso]]. Krome, en la distrikto troviĝas la du ĉefaj flughavenoj, la [[Flughaveno LaGuardia]] kaj [[Internacia Flughaveno John F. Kennedy]]. * '''[[Staten-Insulo]]''' (475.014 loĝantoj) estas suburba distrikto. Ĝi estas konektita kun Broklino pere de la [[ponto Verrazano-Narrows]] kaj kun Manhatano tra la [[pramo de Staten-Insulo]]. Ĝis 2001 en la distrikto troviĝis la rubverŝejo plej granda en la mondo, kiu nuntempe reformiĝas kiel parko.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nysun.com/new-york/citys-drinking-water-feared-endangered-10b-cost/83288/|titolo=City's Drinking Water Feared Endangered; $10B Cost Seen|alirdato=9a de Aŭgusto 2008|aŭtoro=Lustgarten, Abrahm|dato=6a de Aŭgusto 2008|eldoninto=The New York Sun}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.nysun.com/new-york/citys-drinking-water-feared-endangered-10b-cost/83288/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210501100413/https://www.nysun.com/new-york/citys-drinking-water-feared-endangered-10b-cost/83288/ |arkivdato=2021-05-01 }}</ref> Staten-Insulo havas ĉirkaŭ la duonon de la areo protektita de la urbo. Triona parto el la distrikto estas arbara. == Krimoj == [[Dosiero:New york police department car.jpg|maldekstra|eta|220px|Patrolo de la Departemento de Polico de Novjorko ĉe [[Times Square]].]] Esploro farita de la fama revuo [[Forbes]] en 2007 lokigas Novjorkon kiel unu el la plej sekuraj urbegoj de tuta Usono,<ref name="Prager">[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/1/2006_1_66.shtml Arthur Prager] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090601231900/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/1/2006_1_66.shtml |date=2009-06-01 }} "Worst-Case Scenario," ''American Heritage'', Februaro/Marto 2006.</ref> kun 7,3 murdoj por 100.000 loĝantoj, kio metas ĝin en la numero 50 el 72 urboj kun pli ol 250.000 personoj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lib.jjay.cuny.edu/len/2002/12.31/page5.html|titolo=Don't tell New York, but crime is going up|alirdato=2011-08-20|eldoninto=Lib.jjay.cuny.edu|arkivurl=https://web.archive.org/web/20211023100612/https://www.lib.jjay.cuny.edu/len/2002/12.31/page5.html|arkivdato=2021-10-23}}</ref> multe pli sube de la unua, [[Detrojto]], kun 47,3 murdoj por 100.000 loĝantoj. La [[Krima organizaĵo|krimaj organizaĵoj]] havis gravan disvolviĝon ekiĝante per ''[[Forty Thieves]]'' kaj ''[[Roach Guards]]'' en [[Five Points]] en la [[1820-aj jaroj]]. La 20-a jarcento spertis la altiĝon de la [[mafio]] regata de la [[Kvin Familioj]]. Bandoj, inter kiuj troviĝas ''[[Black Spades]]'' ankaŭ kreskis dum la pasinta jarcento.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.istat.it/istat/eventi/2003/perunasocieta/relazioni/Langan_rel.pdf|titolo=The Remarkable Drop in Crime in New York City|alirdato=8a de Februaro 2009|familia nomo=Langan|persona nomo=Patrick A.|kunaŭtoroj=Matthew R. Durose|dato=21a de Oktobro 2004|eldoninto=Istituto Nazionale di Statistica|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090215053748/http://www.istat.it/istat/eventi/2003/perunasocieta/relazioni/Langan_rel.pdf|arkivdato=2009-02-15}}</ref> La pinto de la krimado en Novjorko estis dum la [[1980-aj jaroj|1980-aj]] kaj komenco de la [[1990-aj jaroj]], pro la tiel nomata «[[krako]]-[[epidemio]]»<ref>Oni konas kiel epidemio de Krakkokaino periodon de ses jaroj inter 1984 kaj 1990 en kiuj okazis granda eksplodo de la uzado kaj trafiko de [[Krakkokaino]] laŭlonge de Usono. Vidu ''[[Drug Enforcement Administration|DEA]] History Book, 1876–1990'' (drug usage & enforcement), US Department of Justice, 1991,[https://www.usdoj.gov/dea/pubs/history/1985-1990.html DoJ-DEA-History-1985-1990].</ref> kiu forte batis la urbon. En [[1990]] la Polica Departemento de Novjorko adoptis la [[COMPSTAT]] kaj aliajn strategiojn por malpliigi la deliktadon<ref>"[http://voices.washingtonpost.com/postpartisan/2010/11/post_9.html The color of murder and gun violence in New York] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121008064404/http://voices.washingtonpost.com/postpartisan/2010/11/post_9.html |date=2012-10-08 }}". The Washington Post. 10a de Novembro, 2010</ref>. La grandega falo de la krimoj en la urbo estis atribuita al la esploristoj de la krimoj, al la politikaj taktikoj, fino de la krakepidemio kaj la demografiaj ŝanĝiĝoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Crime Drop in America|url=https://archive.org/details/crimedropinameri0000unse|aŭtoro=Johnson, Bruce D., Andrew Golub, Eloise Dunlap|jaro=2006|ĉapitro=The Rise and Decline of Hard Drugs, Drug Markets, and Violence in Inner-City New York|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0521862795|redaktinto=Blumstein, Alfred, Joel Wallman}}; {{Citaĵo el libro|titolo=New York Murder Mystery: The True Story Behind the Crime Crash of the 1990s|url=https://archive.org/details/newyorkmurdermys0000karm_t6k5|aŭtoro=Karmen, Andrew|jaro=2000|eldoninto=NYU Press|ISBN=0814747175}}</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2008/01/01/nyregion/01murder.html?_r=2&scp=2&sq=murder+in+2007&oref=slogin Fewer Killings in 2007, but Still Felt in City's Streets], ''[[The New York Times]]'', 1a de Januaro, 2008. Alirita la 21an de Junio, 2009.</ref> Pro tiuj aferoj, la violentaj krimoj okazantaj en Novjorko draste malpliiĝis ĝis 75% en la lastaj dek du jaroj kaj la mezumo de murdoj en 2005 havis la plej malaltan nivelon ekde [[1963]]<ref>"[http://www.theage.com.au/articles/2002/11/02/1036027090656.html Staying a beat ahead of crime]". Theage.com.au. 5a de Novembro, 2002.</ref><ref>"[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1318236/Livingstone-to-follow-methods-of-the-NYPD.html Livingstone to follow methods of the NYPD]". Telegraph. 17a de Januaro, 2001.</ref>. == Edukado == [[Dosiero:Fordham University Keating Hall.JPG|eta|250px|La [[Universitato de Fordham]], en Bronkso.]] La sistemo de publikaj lernejoj dependas de la Departemento de Edukado de Novjorko, kaj ĝi estas la plej granda en tuta Usono. En la urbo ekzistas ĉirkaŭ 1,1 milionoj da studentoj disaj en pli ol 1.200 baz- kaj mezlernejoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://home2.nyc.gov/html/dcp/download/census/sf3edp302.xls|titolo=School Enrollment by Level of School and Type of School for Population 3 Years and Over|alirdato=2008-09-01|jaro=2000|formato=MS Excel|eldoninto=''New York City Department of City Planning''}}</ref> Ekzistas aliaj 900 privataj lernejoj{{md}}laikaj kaj religiaj, inter ili kelkaj estas konsiderataj la plej prestiĝaj privataj lernejoj de la lando.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://nces.ed.gov/surveys/pss/|titolo=Private School Universe Survey|alirdato=2008-09-01|eldoninto=National Center for Education Statistics}}</ref> La sistemo de publikaj bibliotekoj de Novjorko konsistas el la [[Novjorka Publika Biblioteko]], la [[Kvinza Publika Biblioteko]], kaj la [[Broklina Publika Biblioteko]]. Kvankam ĝi ne estas urbo kun tradicia studenta etoso kiel [[Bolonjo]], en la urbo loĝas ĉirkaŭ 594.000 universitataj studentoj. En 2005, tri el kvin rezidantoj de Manhatano estis universitataj diplomiĝintoj, kaj unu el kvar havis postkarieran diplomon, formante unu el la plej grandaj en Usono koncentriĝoj de homoj kun superaj studoj.<ref>{{Cite journal |publisher=Brookings Institution |title=New York in Focus: A Profile from Census 2000 |month=November |year=2003 |url=http://www.brookings.edu/es/urban/livingcities/newyork2.pdf |format=PDF |accessdate=[[1a de septembro]] [[2008]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061121164151/http://www.brookings.edu/es/urban/livingcities/newyork2.pdf |arkivdato=2006-11-21 }}</ref> Novjorko ankaŭ estas la sidejo de gravaj kaj prestiĝaj studcentroj, kiel [[Barnard College]], la [[Kolumbia Universitato]], la [[Universitato de Fordham]], la [[Universitato de Novjorko]], la [[Urba Universitato de Novjorko]], la [[Universitato Pace]], [[Berkeley College]], [[Brooklyn College]], [[Universitato St. John's]], kaj la [[Universitato Yeshiva]]. Ankaŭ ekzistas dekoj da aliaj pli malgrandaj privataj universitatoj, inkluzive de multaj religiaj kaj fakaj, kiel [[Lernejo Juilliard]], la [[Universitato Rockefeller]] kaj la [[Lernejo de Vidartoj]]<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9404E7DE143EF935A2575BC0A9609C8B63|titolo=New York Area Is a Magnet For Graduates|alirdato=27a de Marto 2007|aŭtoro=McGeehan, Patrick|dato=16a de Aŭgusto 2006|verkaĵo=The New York Times}}</ref>. La plejparto de la scienca esploro de la urbo koncernas [[medicino]]n kaj [[biologio]]n.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nytimes.com/2011/12/20/nyregion/cornell-and-technion-israel-chosen-to-build-science-school-in-new-york-city.html?scp=3&sq=cornell&st=cse|titolo=Cornell Alumnus Is Behind $350 Million Gift to Build Science School in City|alirdato=2011-12-20|aŭtoro=RICHARD PÉREZ-PEÑA|dato=2011-12-19|eldoninto=© 2011 The New York Times Company}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.news.cornell.edu/stories/Dec11/NYCcover.html|titolo='Game-changing' tech campus goes to Cornell, Technion|alirdato=2011-12-20|aŭtoro=Anne Ju|dato=2011-12-19|eldoninto=Copyright Cornell University}}</ref> En la urbo troviĝas ĉ. 40.000 kuracistoj kaj 127 gajnintoj de la [[Nobel-premio]] havas ian rilaton kun la lokaj edukaj institucioj.<ref>{{Cite web |url=http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm |title=NIH Domestic Institutions Awards Ranked by City, Fiscal Year 2003 |publisher=National Institutes of Health |year=2003 |accessdate=26a de Marto, 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090626092327/http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm |arkivdato=2009-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090626092327/http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm |archivedate=2009-06-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090626092327/http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm |arkivdato=2009-06-26 }}</ref> La [[Novjorka Akademio de Arto]], aŭ en angla ''New York Academy of Art'', estas privata, neprofitcela arta altlernejo, situanta ĉe 111 Franklin Street en la manhatana borough Tribeca de Novjorko. [[La Nova Lernejo]] (angle ''The New School'') estas privata universitato en Novjorko situanta ĉefe en [[Greenwich Village]]. == Kulturo == [[Dosiero:MET entrance.jpg|eta|250px|La [[Metropola Muzeo de Arto]] estas unu el la plej grandaj muzeoj de la mondo.]] La urbo ne havas propran identecon, ĉar ĝi estas miksaĵo de koloroj, lingvoj, gustoj, stiloj, rakontoj kaj etnoj. La verkisto [[Tom Wolfe]] rilate al la urbo diris «[la] Kulturo simple ŝajnas esti en la aero, kiel plia parto de la klimato». Pluraj el la plej gravaj usonaj kulturaj movadoj ekiĝis en la urbo, kiel la [[Harlema renesanco]], kiu enkondukis la afrikdevenan literaturon en la lando<ref>{{Cite web |type=Press release |title=Tampa Bay 12th largest media market now |publisher=Tampa Bay Partnership |date=August 26, 2006 |url=http://www.tampabay.org/press.asp?rls_id=991& |accessdate=September 1, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080928205103/http://www.tampabay.org/press.asp?rls_id=991& |arkivdato=2008-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080928205103/http://www.tampabay.org/press.asp?rls_id=991& |archivedate=2008-09-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tampabay.org/press.asp?rls_id=991& |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080928205103/http://www.tampabay.org/press.asp?rls_id=991& |arkivdato=2008-09-28 }}</ref>. La urbo estis la epicentro de [[jazo]] en la [[1940-aj jaroj]], de la [[abstrakta ekspresionismo]] en la [[1950-aj jaroj|1950-aj]] kaj la lulilo de la [[hiphopo|hiphopa kulturo]] en la [[1970-aj jaroj]]. La [[punko]] kaj peza punko] pintis en la [[1970-aj jaroj|1970-aj]] kaj [[1980-aj jaroj]]. Inter la bandoj de [[sendependa roko]] plej gravaj de la lastaj jaroj troviĝas [[The Strokes]], [[Interpol (bando)|Interpol]], [[The Bravery]], [[Scissor Sisters]] kaj [[They Might Be Giants]]. La urbo ankaŭ ludas gravan rolon en la nacia kaj tutmonda kina industrio. En ĝi filmiĝis ''[[Manhatta]]'' (1920), la unua avangarda filmo de la lando.<ref>[http://adage.com/datacenter/datapopup.php?article_id=116384 Top 10 Consolidated Agency Networks: Ranked by 2006 Worldwide Network Revenue] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070503025443/http://adage.com/datacenter/datapopup.php?article_id=116384|date=2007-05-03}}, ''Advertising Age'' Agency Report 2007 Index (April 25, 2007). Retrieved on June 8, 2007.</ref> La urbo havas pli ol 2.000 kulturajn kaj artajn organizojn kaj pli ol 500 diversgrandajn artgaleriojn. La urba registaro financas la artojn per buĝeto pli alta ol tiu de la Nacia Fondaĵo por la Artoj. Riĉaj industriistoj de la 19-a jarcento konstruis reton da gravaj kulturaj institucioj, kiel la fama [[Carnegie Hall]] kaj la [[Metropola Muzeo de Arto]], kiuj nun havas internaciajn famon kaj prestiĝon. La evoluo de la elektra lumigado kondiĉigis la ellaboradon de teatraĵoj, kaj en la [[1880-aj jaroj]], la teatroj de la stratoj [[Broadway]] kaj 42 ekigis novan ĝenron nuntempe konata kiel [[muzikalo|muzikalo de Broadway]]<ref name="NYC Media" />. [[Dosiero:Metropolitan Opera House At Lincoln Center.jpg|maldekstra|eta|250px|La mondfama [[Metropola Operejo]], vidaĵo ekde [[Lincoln Center]].]] Forte influitaj de la enmigrintoj de la urbo, produktaĵoj kiel tiuj de Harrigan kaj Hart, George M. Cohan kaj aliaj, uzis rakontojn en kantoj kiuj ofte bildigis esperon kaj ambicion. En la nuntempo, ĉi produktaĵoj troviĝas inter la precipaj eventoj de la teatra novjorka sceno. La 39 teatroj plej grandaj (kun pli ol 500 sidlokoj) estas komune nomataj ''[[Broadway]]'', pro la avenuo kiu transiras la distrikton<ref>{{Cite web |title=Media and Entertainment |publisher=New York City Economic Development Corporation |url=http://www.nycedc.com/Web/NYCBusinessClimate/IndustryOverviews/MediaEntertainment/MediaEntertainment.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080128210353/http://www.nycedc.com/Web/NYCBusinessClimate/IndustryOverviews/MediaEntertainment/MediaEntertainment.htm |archivedate=2008-01-28 |accessdate=September 1, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080128210353/http://www.nycedc.com/Web/NYCBusinessClimate/IndustryOverviews/MediaEntertainment/MediaEntertainment.htm |arkivdato=2008-01-28 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080128210353/http://www.nycedc.com/Web/NYCBusinessClimate/IndustryOverviews/MediaEntertainment/MediaEntertainment.htm |date=2008-01-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nycedc.com/Web/NYCBusinessClimate/IndustryOverviews/MediaEntertainment/MediaEntertainment.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080128210353/http://www.nycedc.com/Web/NYCBusinessClimate/IndustryOverviews/MediaEntertainment/MediaEntertainment.htm |arkivdato=2008-01-28 }}</ref>. La [[Lincoln Center|Lincoln Center for the Performing Arts]], kiu inkluzivas la [[Ĵazo ĉe Lincoln Center]], la [[Metropola Operejo|Metropolan Operejon]], la [[operdomo de Novjorko|Operon de Novjorko]], la [[Novjorka Filharmonio]], la [[Baleto de Novjorko]], la [[Teatro Vivian Beaumont]], la [[Lernejo Juilliard]] kaj la [[Halo Alice Tully]], estas la plej granda en Usono centro de scenaj artoj. [[Central Park SummerStage]] senpage prezentas teatraĵojn kaj muzikalojn en [[Central Park]] kaj 1.200 eventojn pri muziko, danco kaj teatro en la kvin arondismentoj dum la somersezono. La kuirarto de la urbo estas tre diversa kaj varia, precipe influata de la enmigrintoj kaj ties nutraĵaj kutimoj. La italaj kaj judaj enmigrintoj famigis la urbon pro iliaj [[bagelo]]j, [[fromaĝkuko]]j kaj la [[pico]] [[novjorkstila pico|novjorkstila]]. La manĝaĵ-ĉaroj sur strato estas alia karakterizaĵo de la loka kuirarto, kun pli da 4.000 surstrataj leĝigitaj vendistoj. Ĉi tiu kutimo faris de la azia kuirarto, kiel [[falafelo]]j kaj [[kebabo]]j gravan elementon en la dieto de la urbo, kvankam la ''[[hotdogo]]j'' kaj la ''[[breco]]j'' ankoraŭ estas la precipaj nutraĵoj vendataj surstrate. Aliflanke, la urbo ankaŭ gastigas kelkajn el la plej luksaj restoracioj de la ''altnivela kuirarto'' de la lando. === Amaskomunikiloj === [[Dosiero:NYC subway riders with their newspapers.jpg|eta|250px|maldekstra|La uzado de la publika transporto altigas la nombron de ĉiutagaj legantoj.]] Novjorko estas monda centro por la industrioj kiaj la televido, reklamoj, muziko, preso kaj publikigado de libroj. Kelkaj el la amaskomunikiloj de la urbo estas [[Time Warner]], [[News Corporation]], [[Hearst Corporation]] kaj [[Viacom]]. Sep el la ok precipaj amaskomunikilretoj sidejas en la urbo, samkiel tri el kvar grandaj diskeldonejoj.<ref>[http://adage.com/datacenter/datapopup.php?article_id=116384 Top 10 Consolifechad Agency Networs: Ranked by 2006 Worldwide Network Revenue] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070503025443/http://adage.com/datacenter/datapopup.php?article_id=116384 |date=2007-05-03 }}, ''Advertising Age'' Agency Report 2007 Index (25 de abril de [[2007]]). Consultado el 8 de junio de 2007.</ref> Triono el la usonaj {{J|sendependa filmo}} estas produktataj en Novjorko<ref name="NYC Media">{{Cite web |title=Request for Expressions of Interest |publisher=The Governors Island Preservation & Education Corporation |year=2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614001800/http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |format=PDF |accessdate=la 1‑a septembro 2008 |url=http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |archivedate=2007-06-14 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080802030053/http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |arkivdato=2008-08-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080802030053/http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |arkivdato=2008-08-02 }}</ref>. Pli ol 200 ĵurnaloj kaj 350 revuoj havas oficejon ĉi tie<ref name="NYC Media"/> kaj la eldona industrio dungas ĉ. 25.000 personojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nps.gov/diversity/stonewall.htm|titolo=Workforce Diversity The Stonewall Inn, National Historic Landmark National Register Number: 99000562|alirdato=2011-05-01|eldoninto=National Park Service, U.S. Department of the Interior|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306222059/http://www.nps.gov/diversity/stonewall.htm|arkivdato=2016-03-06}}</ref> Du el la tri usonaj tagĵurnaloj estas novjorkaj<ref>{{Cite news |title=Ethnic Press Booms In New York City |publisher=Editor & Publisher |date=July 10, 2002 |url=http://www.editorandpublisher.com/eandp/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1538594 |accessdate=September 1, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080630003615/http://www.editorandpublisher.com/eandp/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1538594 |arkivdato=2008-06-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080630003615/http://www.editorandpublisher.com/eandp/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1538594 |date=2008-06-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.editorandpublisher.com/eandp/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1538594 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080630003615/http://www.editorandpublisher.com/eandp/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1538594 |arkivdato=2008-06-30 }}</ref>: ''[[The Wall Street Journal]]'' kaj ''[[The New York Times]]''. Inter la ĉefaj tablojdoj de la urbo troviĝas ''[[The New York Daily News]]'' kaj ''[[New York Post|The New York Post]]'', fondita en 1800 de [[Alexander Hamilton]]. ''[[The New Yorker]]'' estas ĉiusemajna gazeto kiu aperigas ĵurnalismon, komentarojn, kritikismon, eseojn, fikcion, satiron, bildoliteraturon kaj poezion. Ankaŭ estas eldonaĵoj dediĉataj al specifaj etnaj grupoj, inkluzive de 270 tagĵurnaloj kaj revuoj publikigitaj en pli ol 40 lingvoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://frankfurt.usconsulate.gov/frankfurt/speech05092007b.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070723115555/http://frankfurt.usconsulate.gov/frankfurt/speech05092007.html |arkivdato=2007-07-23 }}</ref> ''[[El Diario La Prensa]]'' estas la hispanlingva tagĵurnalo plej grava kaj antikva en la lando.<ref name="Toop-RapAttack2">{{Citaĵo el libro|titolo=Rap Attack 2: African Rap to Global Hip Hop|url=https://archive.org/details/rapattack2africa0000toop|familia nomo=Toop|persona nomo=David|jaro=1992|eldoninto=Serpents Tail|ISBN=1852422432}}</ref> Aliflanke, ''[[The New York Amsterdam News]]'', publikigita en Harlem, estas tagĵurnalo cele al la afrikdevenaj usonanoj<ref>{{Cite web |url=http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=e4526a43cc213775795cc84762fce768 |title=el diario/La Prensa: The Nation's Oldest Spanish-Language Daily |date=July 27, 2005 |publisher=New America Media |accessdate=September 1, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080522105604/http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=e4526a43cc213775795cc84762fce768 |arkivdato=2008-05-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=e4526a43cc213775795cc84762fce768 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080522105604/http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=e4526a43cc213775795cc84762fce768 |arkivdato=2008-05-22 }}</ref>. [[Dosiero:Times Square New York City FLIKR 3.jpg|230px|eta|[[ABC Studios]] en [[Times Square]].]] La televido disvolviĝis en Novjorko kaj estas grava faktoro por la ekonomio de la urbo. La kvar ĉefaj televidĉenoj de la lando, [[American Broadcasting Company|ABC]], [[Columbia Broadcasting System|CBS]], [[Fox Broadcasting Company|FOX]] kaj [[National Broadcasting Company|NBC]], sidejas en Novjorko, same kiel multaj perkablaj televidkanaloj, kiel [[MTV]], [[Fox News]], [[Home Box Office|HBO]] kaj [[Comedy Central]]. En 2005, estis pli ol 100 televidprogramoj filmitaj en lokaj studioj. La nekomercaj amaskomunikiloj ankaŭ ludas gravan rolon en la urbo<ref>{{Cite web |type=Press release |title=2005 is banner year for production in New York |publisher=The City of New York Mayor's Office of Film, Theater and Broadcasting |date=December 28, 2005 |url=http://www.nyc.gov/html/film/html/news/010106_2005_banner_year.shtml |accessdate=September 1, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130201221336/http://www.nyc.gov/html/film/html/news/010106_2005_banner_year.shtml |arkivdato=2013-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201221336/http://www.nyc.gov/html/film/html/news/010106_2005_banner_year.shtml |archivedate=2013-02-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nyc.gov/html/film/html/news/010106_2005_banner_year.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130201221336/http://www.nyc.gov/html/film/html/news/010106_2005_banner_year.shtml |arkivdato=2013-02-01 }}</ref>. La senpaga televidkanalo plej antikva de Usono estas ''Manhattan Neighborhood Network'', fondita en 1971.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |titolo=Community Celebrates Public Access TV's 35th Anniversary |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100825122105/http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |arkivdato=2010-08-25 }}</ref> [[WNET]] estas la ĉefa publika televidstacio plej grava en la urbo kaj unu el la ĉefaj proviziantoj de la [[Public Broadcasting Service|Nacia Servo de Publika Elsendado]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |title=Community Celebrates Public Access TV's 35th Anniversary |publisher=Mnn.org |accessdate=October 28, 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100825122105/http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |arkivdato=2010-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100825122105/http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |archivedate=2010-08-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100825122105/http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |arkivdato=2010-08-25 }}</ref>. La publika radiostacio [[WNYC]], kiu apartenis al la urbo ĝis [[1997]], havas la plej altan aŭskultantaron de la urbo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/browse/capital|titolo=capital|alirdato=2011-07-10|eldoninto=Dictionary.com, LLC. Copyright © 2011. All rights reserved}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pbs.org/wnet/freetodance/about/episodes.html|titolo=Free To Dance: About The Film|alirdato=2011-07-10|eldoninto=Copyright© 1995–2011 Public Broadcasting Service (PBS). All rights reserved|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150510053423/http://www.pbs.org/wnet/freetodance/about/episodes.html|arkivdato=2015-05-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.alvinailey.org/about/visit-us/group-visits|title=Group Visits|publisher=Copyright © 2011 Alvin Ailey Dance Foundation, Inc. All rights reserved|accessdate=2011-07-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110513030823/http://www.alvinailey.org/about/visit-us/group-visits|arkivdato=2011-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513030823/http://www.alvinailey.org/about/visit-us/group-visits|archivedate=2011-05-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.alvinailey.org/about/visit-us/group-visits |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110513030823/http://www.alvinailey.org/about/visit-us/group-visits |arkivdato=2011-05-13 }}</ref> === Novjorka akĉento === La loĝantoj de novjorka areo havas distingitan [[intonacio]]n komune nomata «novjorka akĉento», kvankam ankaŭ konata en la angla kiel ''Broklina'' aŭ ''Novjorka''. Ĝi estas ofte konsiderata la plej rekonebla akĉento el la usonangla.<ref>Newman, Michael (2005) "New York Talk" in ''American Voices'' Walt Wolfram and Ben Ward (eds). p.82-87 Blackwell ISBN 1-4051-2109-2</ref> La klasika versio de la dialekto centriĝas en la mezklasaj aŭ laboristaj loĝantoj de la eŭropa deveno, kvankam la ekloĝado de neeŭropanoj en la lastaj jardekoj ŝanĝis la parolmanieron<ref name="Sontag1993">{{citaĵo el la reto|familia nomo=Sontag |persona nomo=Deborah |url=http://www.nytimes.com/1993/02/14/nyregion/oy-gevalt-new-yawkese-an-endangered-dialect.html?pagewanted=all |titolo=Oy Gevalt! New Yawkese An Endangered Dialect? |verko=[[The New York Times]] |dato=14‑a februaro 1993 |alirdato=la 8‑a aprilo 2016 |lingvo=en}}</ref>. Unu el la plej rimarkindaj karakterizoj de tiu ĉi dialekto estas la preterlasado de la litero ''r''. La akĉento forigas la sonon {{IPA|[ɹ]}} fine de silabo aŭ tuj antaŭ konsonanto, pro kio la prononcado de kelkaj vortoj kiel ''park'' estus {{IPA|[pɔːk]}}, ''butter'' estus {{IPA|[bʌɾə]}} kaj ''here'', {{IPA|[hiə]}}. Aliaj karakterizaĵoj estas la pli alta entonacio kaj longigado de la vokalo {{IPA|[ɔ]}} de vortoj kiaj ''talk'', ''law'', ''cross'', kaj ''coffee'' kaj kelkfoje la samsona {{IPA|[ɔr]}} de ''core'' aŭ ''more''. En la plimulto de la plej antikvaj kaj ekstremaj variantoj de ĉi tiu akĉento, la vokalaj sonoj de vortoj kiel ''girl'' aŭ ''oil'' iĝas [[diftongo]] {{IPA|[ɜɪ]}}. Ofte tio percepteblas inter parolantoj de aliaj akĉentoj kiel konfuziĝo de la sonoj ''er'' kaj ''oj'', pro kio ''girl'' estas prononcata kiel ''goil'' kaj ''oil'' estas ''erl''; tio karikaturigis novjorkanojn dirante ''Ĵoizej'' (Ĵerzejo), ''Tojdi-Toid Street'' (33rd Street) kaj ''terlet'' (toilet)<ref name="Sontag1993"/>. === Sportoj === [[Dosiero:Yankee Stadium II.JPG|eta|maldekstra|La nova [[Yankee Stadium]] estas la sidejo de [[New York Yankees]] ekde [[2009]].]] [[Dosiero:Arthur ashe stadium interior.jpg|eta|La [[Malfermo de Usono]] en Kvinzo.]] Novjorko havas teamojn en la kvar ĉefaj sportaj grandaj ligoj de Nordameriko, kaj ili ĉiuj sidejas en la urbo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nit.org/history/nit-postseason.html|titolo=Postseason Overview|alirdato=2008-09-01|eldoninto=National Invitation Tournament|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080724155001/http://www.nit.org/history/nit-postseason.html|arkivdato=2008-07-24}}</ref> [[Basbalo]] estas la plej populara sporto inter la loĝantoj. En ĝi okazis [[Monda Serio|Mondaj Serioj]] disputitaj inter la lokaj teamoj. Novjorko estas unu el la kvin metropolaj areoj de Usono (aliaj estas [[Ĉikago]], [[Vaŝingtono]]-[[Baltimoro]], [[Los-Anĝeleso]] kaj areo ĉe la golfeto de [[San-Francisko]]) kiu havas du basbalteamojn. La du teamoj kiuj nuntempe estas en la [[Grandaj Ligoj de Basbalo]] estas ''[[New York Yankees]]'' kaj ''[[New York Mets]]'', kiuj havas rivalecon komparebla al tiu rivaleco inter la Jankioj kaj [[Boston Red Sox]]. La jankioj akiris 26 titolojn, dum la Mets-oj atingis ĝin nur du fojojn. La urbo ankaŭ estis hejmo de ''[[San Francisco Giants|New York Giants]]'' (nun ''[[San Francisco Giants]]'') kaj de la ''[[Los Angeles Dodgers|Brooklyn Dodgers]]'' (nuntempe konataj kiel ''[[Los Angeles Dodgers]]''). Ambaŭ teamoj translokiĝis al [[Kalifornio]] en [[1958]]. Ankaŭ estas du teamoj en la malgrandaj ligoj, ili estas la ''[[Staten Island Yankees]]'' kaj la ''[[Brooklyn Cyclones]]''<ref>{{cite video |people=Sas, Adrian (Producer) |date=2006 |url=http://nycgovparks.org/sub_newsroom/video/index.html?key=16&search= |title=It's my Park: Cricket |medium=TV-Series |location=New York City |publisher=''[[New York City Department of Parks & Recreation]]'' |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090927214100/http://www.nycgovparks.org/sub_newsroom/video/index.html?key=16 |arkivdato=2009-09-27 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090927214100/http://nycgovparks.org/sub_newsroom/video/index.html?key=16&search= |date=2009-09-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nycgovparks.org/sub_newsroom/video/index.html?key=16 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090927214100/http://www.nycgovparks.org/sub_newsroom/video/index.html?key=16 |arkivdato=2009-09-27 }}</ref>. La urbo estas reprezentata en la ''[[National Football League]]'' ("Nacia Piedpilka Ligo") pere de ''[[New York Jets]]'' kaj ''[[New York Giants]]'', kvankam ambaŭ teamoj ludas loke en la ''[[Giants Stadium]]'', en [[Nov-Ĵerzejo]]. La [[Ranĝeroj de Novjorko]] (''New York Rangers'', "Novjorkaj Ranĝeroj") estas la reprezentantoj de Novjorko en la [[Nacia Hokea Ligo]]. En [[futbalo]], [[Red Bull New York]] estas la teamo kiu reprezentas la urbon en la [[Granda Ligo Futbala]]. Ĉi tiu teamo ankaŭ loke ludas en la Giants Stadium. Krome, Novjorko kalkulis je aliaj legendecaj teamoj, jam malaperintaj, kiel [[MetroStars]] aŭ [[New York Cosmos|Cosmos]], teamo en kiu ludis mondaj steluloj kiaj [[Pelé]], [[Franz Beckenbauer|Beckenbauer]], [[Carlos Alberto Torres|Carlos Alberto]] aŭ [[Johan Neeskens]]. La teamo de la ''[[National Basketball Association|NBA]]'' de la urbo estas ''[[New York Knicks]]'', dum en la ''[[Women's National Basketball Association|WNBA]]'' estas ''[[New York Liberty]]''. La [[Novjorka Atletika Klubo]], aŭ en angla ''New York Athletic Club'' (NYAC), estas privata societa klubo kaj atletika klubo en Novjorko. Fondita en 1868, la klubo havas proksimume 8,600 membrojn kaj du instalaĵojn: nome la City House ĉe 180 Central Park South en Manhatano kaj la insulo Travers en la Kantono Westchester ankaŭ en [[Novjorkio]]. La [[Novjorka maratono]] aŭ en angla ''The New York City Marathon'' (markita kiel ''TCS New York City Marathon'' kaj antaŭ kiel ''ING New York City Marathon'' pro [[Sponsoro|sponsorecaj]] tialoj) estas ĉiujara [[maratono]] (42.195&nbsp;km aŭ 26.219 mejloj) kiu estas okazigata tra la kvin ''boroughs'' de Novjorko. Ĝi estas la plej granda maratono en la mondo,<ref>"AIMS - World's Largest Marathons". Aims-association.org. [http://www.aims-worldrunning.org/aims.html] Alirita la 10an de Junio, 2017.</ref> kun 51,394 finintoj en 2016<ref>"TCS New York City Marathon". New York Road Runners. [http://www.tcsnycmarathon.org/] Alirita la 10an de Junio, 2017.</ref> kaj 98,247 kandidatoj por la konkurenco de 2017.<ref>Kit Fox (March 2, 2017). "2017 New York City Marathon Entrants By the Numbers - Applications for the world’s largest race were at an all-time high for 2017". Runner's World - Rodale Inc. [http://www.runnersworld.com/new-york-city-marathon/2017-new-york-city-marathon-entrants-by-the-numbers] Alirita la 10an de Junio, 2017.</ref> [[Dosiero:AMNH-exterior.jpg|eta|maldekstra|250px|Ĉefaj fasado kaj enirejo de Muzeo de Natura Historio]] Multaj sportoj havas rilatojn kun la komunumoj de enmigrintoj. [[Stickball]], strata versio de [[basbalo]], estis popularigita de la laboristaj junuloj en la [[itala]]j, [[germana]]j kaj [[irlanda]]j kvartaloj de la [[1930-aj jaroj]]. En la lastaj jaroj, aperis multaj amatoraj sportligoj de [[kriketo]] kiel konsekvenco de la alveno de enmigrintoj el [[Barato]] kaj [[Karibio]]. === Muzeoj === La [[Metropola Muzeo de Arto]] estas la plej fama en Manhatano. Kun pli ol du milionoj da verkoj, ĝiaj 130.000 m² kaj 4,5 milionoj da ĉiujaraj vizitantoj, ĝi troviĝas inter la plej grandaj muzeoj de la mondo. Aliaj muzeoj, disaj tra la tuta urbo, proponas ĝeneralajn kolektojn de arto (la [[Kolekto Frick]], la [[Broklina Muzeo]], la [[Kvinza Muzeo de Arto]]) aŭ fakaj ([[The Cloisters]] pri la arto en Mezepoko; la [[Muzeo de Usona Popola Arto]] kaj la [[Muzeo Whitney de Usona Arto]] pri la usona arto. La nuntempa arto estas reprezentita de institucioj kiel la [[Solomon R. Guggenheim Museum|Muzeo Solomon R. Guggenheim]], la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]] aŭ la [[Nova Muzeo de Nuntempa Arto]]. Kaj pri moderna arto kaj pri [[Judismo|judaĵoj]] temas la [[Juda Muzeo (Manhatano)|Juda Muzeo]] En la areo de la sciencoj kaj teknologio, troviĝas la [[Novjorka Halo de Scienco]], la [[Muzeo de Nubskrapuloj]] kaj ankaŭ la [[Instituto de Staten-Insulo de Artoj kaj Sciencoj]]. Tamen, la plej prestiĝa estas [[Usona Muzeo de Natura Historio]] kun 32 milionoj da specifaĵoj kaj objektoj, kaj [[planetario]]. {{-l}} ==Aliaj servoj== * [[Muzeo de Juda Heredo (Novjorko)|Muzeo de Juda Heredo]] * [[Novjorka Akademio de Sciencoj]]. * [[Radio City Music Hall]] * [[Usona Akademio de Artoj kaj Beletro]] * [[Usona Konsilio de Erudiciaj Societoj]] == Transporto == [[Dosiero:Image-Grand central Station Outside Night 2.jpg|250px|eta|maldekstra|Centra Stacidomo de Novjorko.]] La [[publika transporto]] estas ĉefa transportilo de la novjorkanoj. Novjorko estas la sola urbo de la lando kie pli ol la duono da hejmoj ne havas veturilon. En Manhatano, pli ol 75% de la loĝantoj ne havas propran veturilon; je nacia skalo, ĉi tiu procento estas 8%. [[Dosiero:NYC Subway R160A 9237 on the E.jpg|250px|eta|dekstra|La [[metroo de Novjorko]] estas unu el la plej grandaj de la mondo]] La [[metroo]] de [[metroo de Novjorko|Novjorko]] estas la plej granda en la mondo laŭ amplekso de ĉiuj fervojoj (1.062&nbsp;km) kaj ankaŭ estas la metroo kun plej multaj stacioj (468). Krome, ĝi estas la kvara laŭ la kvanto de ĉiujaraj uzantoj, kun 1.400 miliono en 2005. Elstaras ankaŭ la 24-hora funkciado en la preskaŭ tuta reto (kvankam kun kelkaj hordiferencoj de la trajnoj en la diurno kaj nokto), en kontrasto kun la nokta fermado de la metroo en urboj kiel, [[metroo de Bonaero|Bonaero]], [[Metroo de Londono|Londono]], [[Metroo de Parizo|Parizo]], [[Metroo de Vaŝingtono|Vaŝingtono]], [[Metroo de Tokio|Tokio]], [[Metroo de Madrido|Madrido]],<ref>{{Cite web |url=http://www.metro.sp.gov.br/informacao/horarios/horarios.shtml |title=Horario de Metro de São Paulo |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120207232424/http://www.metro.sp.gov.br/informacao/horarios/horarios.shtml |arkivdato=2012-02-07 |accessdate=2012-01-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207232424/http://www.metro.sp.gov.br/informacao/horarios/horarios.shtml |archivedate=2012-02-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.metro.sp.gov.br/informacao/horarios/horarios.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120207232424/http://www.metro.sp.gov.br/informacao/horarios/horarios.shtml |arkivdato=2012-02-07 }}</ref> [[Metroo de Meksikurbo|Meksikurbo]] kaj [[Metroo en San-Paŭlo|San-Paŭlo]]. Tamen, Novjorko estas la usona urbo kie la loĝantoj plej malfrue atingas sian laborejon, kun mezuma tempo de 36,2 [[minuto]]j. La vojreto estas la plej granda kaj kompleksa. Inter ili ankaŭ troviĝas la [[pendoponto]] plej longa en [[Nordameriko]], la [[ponto Verrazano-Narrows]]; la [[Tunelo Holland]], la unua tunelo por veturiloj mekanike ventumita, pli ol 12.000 [[taksio]]j kaj [[telfero]] kiu komunikas la insulon [[insulo|Roosevelt]] kun Manhatano. La [[Ponto George Washington]]{{md}}konata neformale kiel ''the GW''{{md}} estas dunivela [[pendoponto]] spane super la rivero Hudson, konektante la ''neighborhood'' Washington Heights kun la ''borough'' Manhatano al [[Fort Lee (Nov-Ĵerzejo)]]. Je 2015, la Ponto George Washington eltenas ĉirkaŭ 106 milionojn da vehikloj jare, kio faras ĝin la plej aktiva motorvehikla ponto en la mondo, laŭ la Havenaŭtoritato de Novjorko kaj Nov-Ĵerzejo, nome la duŝtata registara agentejo kiu posedas kaj funkciigas en la areo kelkajn pontojn, tunelojn, kaj flughavenojn. La busaro kaj fervojreto estas la plej grandaj en tuta Nordameriko. Ĉi tiu fervojreto, kiu ligas la suburbojn de la limaj regionoj inter la ŝtatoj [[Novjorkio]], [[Konektikuto]] kaj [[Nov-Ĵerzejo]] kun la urbo, havas pli ol 250 staciojn kaj 20 fervojojn. La sistemo kuniĝas en la du plej uzataj stacioj de Usono: [[Granda Centra Stacidomo]] kaj la stacidomo Pensilvanio. La urbo estas ĉefa enirpordo de eksterlandaj vojaĝantoj. La areo havas tri gravajn flughavenojn: la [[Internacia Flughaveno John F. Kennedy]], la [[Internacia Flughaveno Libereco de Newark]] kaj la [[Flughaveno LaGuardia]]. Nun estas planoj por akirado de nova flughaveno, la [[Internacia Flughaveno Stewart]], proksime al Newburgh, kiu estus pligrandigita kaj kondiĉigita por mildigi la kreskantan kvanton da pasaĝeroj. Cent milionoj da pasaĝeroj uzis la tri flughavenojn en 2005 kaj la aera spaco de la urbo estas la plej ŝtopita en la mondo. Krome, ekzistas ampleksa reto de [[aŭtoŝoseo]]j kiuj ligas la urbon kun la suburboj norde kun [[Nov-Ĵerzejo]], la [[kantono Westchester]], [[Long-Insulo]] kaj sudoriente de [[Konektikuto]]. == Famuloj == * En Novjorko naskiĝis, inter multaj aliaj: ** la aktoro [[André Sogliuzzo]], ** usona-hungara [[aktoro]] [[Ernő Verebes]] ** hungara arkeologo [[Tamás Bács]] ** [[Louise Glück]], nobelpremiita pri literaturo ** la aktorino [[Alexandra Daddario]] ** hungara [[ekonomikisto]] [[László Abelovszky]] * En Novjorko mortis: ** en [[1910]] usona inventisto [[Granville T. Woods]] * [[Giuseppe De Luca]] (1876-1950), itala operkantisto ** en [[1854]] [[Zsuzsanna Kossuth]] ** hungara-usona [[advokato]] [[Vilmos Lőw]] ** hungara advokato [[Pál Nessi]] ** [[aktivisto]] pri homaj rajtoj [[László Hámos]] ** hungaraj [[aktoro]]j [[Lili Darvas]], [[Pál Fejős]], [[Franciska Gaál]], [[Irén Gombaszögi]], [[Péter Halász (aktoro)]], [[Gyula Kabos]], [[Katalin Karády]], [[Ernő Király (aktoro)|Ernő Király]], [[Marianne Krencsey]], [[Gerő Mály]], [[Béla Pásztor]], [[Lia Putty]], [[Lujza Székely]] ** usona-hungara aktoro [[Lili Bordán]] ** hungardevena akvafortisto [[Rezső Fábri]] ** hungara [[arkitekto]] [[László Acsay]] ** hungara-usona artkolektisto [[József Brummer]] ** usona-hungara aktorino [[Elizabeth De Charay]] ** hungaraj arkitektoj [[Eszter Pécsi]] kaj [[Andor Weininger]] ** pola [[baletisto]] [[Jan Ciepliński]] ** hungaraj-usonaj [[dirigento]]j [[Frigyes Reiner]], [[Antal Seidl]] kaj [[Lajos Serly]] ** hungardevena usona drumisto [[György Jinda]] ** hungardevena geologo [[Jenő Jablonszky]] ** hungaraj [[grafikisto]]j [[József Domján]], [[Nándor Honti]] kaj [[Tibor Gergely]] ** aŭstrohungara [[ilustristo]] [[Steffie Lerch]] ** hungara [[inĝeniero]] [[Kálmán Szily (inĝeniero)|Kálmán Szily]] ** hungara-usona [[inventisto]] [[Péter Károly Goldmark]] ** hungaraj juristoj [[Barna Horváth]], [[Rusztem Vámbéry]] kaj [[Tivadar Surányi-Unger]] ** hungaraj [[ĵurnalisto]]j [[Miklós Halász]], [[Emil Lengyel]], [[Sándor Nádas]] kaj [[Lajos Thury]] ** [[Miklós Farkas (kameraisto)]] ** hungaraj [[komponisto]]j [[Viktor Jacobi]], [[Alfréd Márkus]] kaj [[Albert Szirmai]] ** hungaraj-usonaj [[kuracisto]]j [[Árpád Gerster]], [[Ernő Gyarmati]], [[Zoltán Óváry]], [[Béla Schick]], [[Margit Schönberger]] kaj [[Ferenc Földes (kuracisto)|Ferenc Földes]] ** hungara luktisto [[Rajmund Badó]] ** hungara-usona [[muzikisto]] [[Tommy Ramone]] ** hungara-usona [[operkantisto]] [[Miklós Gafni]] ** hungaraj [[operkantisto]]j [[Lőrinc Alváry]], [[Margit Bokor]], [[Lola Gere]], [[Tibor Kelen]], [[Árpád Kishegyi]] kaj [[Erzsébet Vidmár]] ** hungara operetkantisto [[Juliska Keleti]] ** hungara [[orgenisto]] [[Kálmán Antos]] ** hungaraj [[pentristo]]j [[Artúr Lajos Halmi]], [[Leó Kóber]] kaj [[Vilma Lwoff-Parlaghy]] ** hungardevena patologo [[Gedeon Erős]] ** hungardevena [[pianisto]] [[György Sándor (pianisto)|György Sándor]] ** hungaraj [[politikisto]]j [[Vince Nagy (politikisto)|Vince Nagy]], [[Dezső Sulyok]], [[Károly Peyer]] kaj [[Antal Sigray]] ** hungardevena filmoproduktoro [[Róbert Halmi]] ** hungardevenaj [[psikoanalizisto]]j [[Nándor Fodor]] kaj [[Fanni Hann]] ** hungara-usona [[reĝisoro]] [[László Benedek (reĝisoro)|László Benedek]] ** hungardevena tablotenisisto [[Sándor Glancz]] ** hungara [[urbestro]] [[Sándor Bernhart]] ** hungara [[violonisto]] [[Ede Reményi]] == Ĝemelaj urboj == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:white; width:70%;" |- style="color:white;" ! ! style="background:#659ec7; width:10%;"| Urbo ! ! style="background:#659ec7; width:24%;"| Geografia situo ! ! style="background:#659ec7; width:22%;"| Lando ! ! style="background:#659ec7; width: 5%;"| Ekde |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Tokio]]''' |! ! align=maldekstra| [[Kanto-regiono]] (insulo [[Honŝuo]]) |! ! align=maldekstra| {{flago|Japanio|nomo=jes|grandeco=30ra}} |! !| 1960 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Pekino]]''' |! ! align=maldekstra| Norda Ĉinio |! ! align=maldekstra| {{flago|Ĉinio|nomo=jes|grandeco=30px}}<ref>{{Cite web|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|title=Sister Cities|publisher=Beijing Municipal Government|accessdate=June 23, 2009|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-01-23|arkivurl=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|arkivdato=2010-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170716081317/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|archivedate=2017-07-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180818213155/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |arkivdato=2018-08-18 }}</ref> |! !| 1980 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Kairo]]''' |! ! align=maldekstra| [[Provinco Kairo]] |! ! align=maldekstra| {{flago|Egiptio|nomo=jes|grandeco=30ra}} |! !| 1982 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Madrido]]''' |! ! align=maldekstra| [[Madrida Regiono]] |! ! align=maldekstra| {{flago|Hispanio|nomo=jes|grandeco=30ra}}<ref name="hermanadas">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&vgnextfmt=especial1&idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD|titolo=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas|eldoninto=Ayuntamiento de Madrid}}</ref> |! !| 1982 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Sankta Domingo]]''' |! ! align=maldekstra| "Nacia Distrikto" = [[Sankta Domingo]] |! ! align=maldekstra| {{flago|Domingo|nomo=jes|grandeco=30ra}} |! !|1983 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Budapeŝto]]''' |! ! align=maldekstra| [[Pest (departemento)]] |! ! align=maldekstra| {{flago|Hungario|nomo=jes|grandeco=30ra}} |! !| 1992 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Romo]]''' |! ! align=maldekstra| [[Lazio]] ([[Latium]]) |! ! align=maldekstra| {{flago|Italio|nomo=jes|grandeco=30ra}} |! !| 1992 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Jerusalemo]]''' |! ! align=maldekstra| [[Distrikto Jerusalemo]] |! ! align=maldekstra| {{flago|Israelo|nomo=jes|grandeco=30ra}} |! !| 1993 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Telavivo]]''' |! ! align=maldekstra| [[Distrikto Tel-Avivo]] |! ! align=maldekstra| {{flago|Israelo|nomo=jes|grandeco=30ra}} |! !| 1996 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Londono]]''' |! ! align=maldekstra| [[Anglio]] |! ! align=maldekstra| {{flago|Britio|nomo=jes|grandeco=30ra}} |! !| 2001 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[Johanesburgo]]''' |! ! align=maldekstra| [[Gauteng]] (provinco [[Transvalo]]) |! ! align=maldekstra| {{flago|Sudafriko|nomo=jes|grandeco=30ra}} |! !| 2003 |- |} == Novjorko en Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kaj poste la japana pentristo [[Hokusajo]] kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en [[Azio]], kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kaj poste [[Maria Sklodovska]], kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de [[Eŭropo]]. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue [[Akenatono]] kaj poste [[Sunĝata Kejta]] kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue [[Nezaŭhtezoma]] kaj poste [[Neil Armstrong]] la ĉiĉerono kiu vidigas la civilizajn atingojn de Novjorko: {{Citaĵo|:Fulmbrile li eksagas, antaŭ Utnoa gvidante. :Li montras konstruaĵojn de longestrataj urbegoj, :kaj en la pretertempo la vojaĝanta duopo :alvenas al Novjorko, kie statuo radia :svingas multflaman torĉon de la libero revata. :-Jen svarmaj nubskrapuloj, sur mondo pleje majestaj :faraĵoj homaj. Tie staras pintego cementa, :Ŝtatdomo Imperia, kiu dumnokte neonas :kvazaŭ lumturo ŝveba kaj ĝia pinglo lazuron :atingas, tiel, ke ĉe l'nubaj superaj etaĝoj :inverse pluvas. Jen ĉi la Gugenhajm-a Muzeo, :helicoide forma, elkonstruita betone, :kaj jen la Sigram-domo, nigre scintila vitraro.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 128.</ref>}} == Esperanto en Novjorko == La urbo gastigis la [[Landa Kongreso de ELNA|landajn kongresojn]] de [[Esperanto-Ligo por Norda Ameriko|ELNA]] en [[1957]], [[1964]], [[1981]] kaj [[1995]]. El la lokaj esperantistoj menciindas interalie [[Neil Blonstein]], kiu ekde aŭgusto 2008 estas la reprezentanto de [[UEA]] ĉe la [[Unuiĝintaj Nacioj]] en Novjorko. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> dosiero:Rockefeller_Center_view_3056953388_4512c89d0a.jpg|Vido ekde la [[Rockefeller Center]] dosiero:New_York_City_at_night_HDR.jpg|Novjorko nokte dosiero:The new york times building in new york city.jpg|Enirejo de la ĵurnalo [[New York Times]] dosiero:Ground Zero 3.JPG|[[World Trade Center|Ground Zero]] dosiero:New York City skyline.jpg|Vido de Manhatano ekde [[Insulo Ellis]] dosiero:Rockefeller Center christmas tree.jpg|[[Abio]] de [[Rockefeller Center]] dosiero:Statue of Liberty National Monument STLI2258.jpg|[[Statuo de Libereco]] dosiero:BOA Tower Feb 2010.jpg|Turo de la [[Bank of America]] dosiero:Brooklyn Bridge 20080501.JPG|[[Ponto de Broklino]] dosiero:New York marathon Verrazano bridge.jpg|La [[Maratono de Novjorko]] sur la [[Ponto Verrazano-Narrows]] dosiero:Grand Central Station Main Concourse Jan 2006.jpg|Halo de la [[Granda Centra Stacidomo]] dosiero:New York City-Manhattan-Central Park (Gentry).jpg|[[Central Park]] vidaĵo el [[Rockefeller Center]] </gallery> == Referencoj == {{Polurinda|referencoj uzas ŝablonojn, kiuj neĝuste komenciĝas, kiuj estas alilingvaj aŭ tute ne ekzistas|listigi=ne}} {{Referencoj|3}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|n=Nov-Jorko|ReVo=jork.nov0o}} * [[Plej grandaj urboj|Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro]] * ''[[I Love New York]]'' * [[Listo de milionurboj]] * [[Telegrafostria parado]] * ''[[La juna Ames]]'' * [[Port Authority Trans-Hudson]] * [[Staten Island Railway]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.nyc.gov}} ({{en}}) * [http://www.cnewyork.net/ Fotoj pri Novjorko] * esperantlingva versio de la kanzono [http://www.youtube.com/watch?v=jcfRvRYvK40 "Novjork' Novjork'" en la retejo] [[YouTube]] * [https://www.youtube.com/watch?v=J5ssPJWzI1g eĉ ne duminuta, ekspresa esperantlingva ĉiĉeronado tra Novjorko] per [[Neil Blonstein]], de la revuo ''[[Wall Street Journal]]'', same en la retejo [[YouTube]] {{-}} {{Granda dosiero|Skyline-New-York-City.jpg|3000px|{{center|Panoramo 360, Manhatano, prenita je aprilo 2005 de la [[Empire State Building]]}}}} {{Metropoloj}} {{Bibliotekoj}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|11}} <!-- kaj 12 --> {{Havenda artikolo|Novjorko}} [[Kategorio:Novjorko| ]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Urboj de Nov-Jorkio]] kz5hkxl4b8qvmh4u5z1rsbra1pwis5x 0 3038 9493597 8665583 2026-10-14T13:19:43Z Sj1mor 12103 9493597 wikitext text/x-wiki [[File:Black tea.jpg|250px|eta|Nigra teo verŝita]] [[File:Black tea 2.jpg|250px|eta|Nigra teo en glaso]] [[Dosiero:Lipton Earl Grey in pile.jpg|eta|250px|Sekigitaj folioj de Nigra teo]] '''Nigra teo''' estas postfermentita [[teo]]. Ĝi estas unu el la ununuraj tipoj de teo, kiuj pliboniĝas kiam oni lasas ĝin maljuniĝi. Ekzistas tre maljunaj teoj, de pli ol cent jaroj. Veraj nigraj teoj ofte ne estas konataj ekstere de [[Ĉinio]] aŭ [[Tajvano]]. Oni kutime konfuzas ilin kun [[ruĝa teo|ruĝaj teoj]]. == Preparado == La preparado de nigra teo estas pli bone farita uzante la teceremonion [[Gong Fu Cha]], por kiu necesas tre alta temperaturo, simile kiel por [[Ŭulong-teo]]. Sed nigra teo postulas malpli longan infuzadon ol [[Ŭulong-teo]]j. Tamen, ofte tiuj teoj povas esti infuzitaj pli ol 10-foje. Eĉ ĝis 20, 30 aŭ pli! == Gustumo == Nigrajn teojn oni ne amas pro iliaj gusto aŭ odoro, sed pro iliaj efektoj en la buŝo: kiom da tempo ĉu la gusto restas, kie oni sentas ĝin (profunde en la [[gorĝo]], flanke de la [[lango]], ktp). == Bildaro == <gallery> Dosiero:Black-tea.jpg|Nigra teo preparita<!-- thumb|maldekstra|180px|Nigra teo --> Dosiero:Agriculture---Tea.jpg|Tea kulturejo en [[Javo]], [[Indonezio]] Dosiero:Tea bags.jpg|Tesaketoj </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Ĉaj]] {{Unua}} [[Kategorio:Kuirarto]] [[Kategorio:Teoj]] [[Kategorio:Trinkaĵoj]] cfz2f2cdupq1zu7b12pd6k51h6c90dv 9493600 9493597 2026-10-14T13:23:13Z Sj1mor 12103 9493600 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[File:Black tea.jpg|250px|eta|Nigra teo verŝita]] [[File:Black tea 2.jpg|250px|eta|Nigra teo en glaso]] [[Dosiero:Lipton Earl Grey in pile.jpg|eta|250px|Sekigitaj folioj de Nigra teo]] '''Nigra teo''' estas postfermentita [[teo]]. Ĝi estas unu el la ununuraj tipoj de teo, kiuj pliboniĝas kiam oni lasas ĝin maljuniĝi. Ekzistas tre maljunaj teoj, de pli ol cent jaroj. Veraj nigraj teoj ofte ne estas konataj ekstere de [[Ĉinio]] aŭ [[Tajvano]]. Oni kutime konfuzas ilin kun [[ruĝa teo|ruĝaj teoj]]. == Preparado == La preparado de nigra teo estas pli bone farita uzante la teceremonion [[Gong Fu Cha]], por kiu necesas tre alta temperaturo, simile kiel por [[Ŭulong-teo]]. Sed nigra teo postulas malpli longan infuzadon ol [[Ŭulong-teo]]j. Tamen, ofte tiuj teoj povas esti infuzitaj pli ol 10-foje. Eĉ ĝis 20, 30 aŭ pli! == Gustumo == Nigrajn teojn oni ne amas pro iliaj gusto aŭ odoro, sed pro iliaj efektoj en la buŝo: kiom da tempo ĉu la gusto restas, kie oni sentas ĝin (profunde en la [[gorĝo]], flanke de la [[lango]], ktp). == Bildaro == <gallery> Dosiero:Black-tea.jpg|Nigra teo preparita<!-- thumb|maldekstra|180px|Nigra teo --> Dosiero:Agriculture---Tea.jpg|Tea kulturejo en [[Javo]], [[Indonezio]] Dosiero:Tea bags.jpg|Tesaketoj </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Ĉaj]] {{Unua}} [[Kategorio:Kuirarto]] [[Kategorio:Teoj]] [[Kategorio:Trinkaĵoj]] h7cjfq2qj6gck1iamzf9oq2nqskzib8 0 3808 9493876 9492165 2026-10-15T11:39:36Z Sj1mor 12103 9493876 wikitext text/x-wiki {{Pluraj problemoj|esperantigu referencojn}} {{Geokesto | insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sicilio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-it|Sicilia}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|scn|sicil|''Sicilia''}} | kategorio = {{#invoke:Wikidata|claim|P31|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sicilia | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Palermo-Castle-bjs-1.jpg | dosiero_priskribo = [[Palaco de la Normandoj]], sidejo de la regiona sicilia asembleo. <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Sicily.svg | blazono = Coat of arms of Sicily.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Italio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Apenina duoninsulo | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Itala insularo | regiono_tipo = Zono | distrikto = Suda Italio | distrikto_tipo = Parto de Italio | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Sicilia reĝlando | histregiono1 = Reĝlando de la du Sicilioj | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_tipo = Provincoj | parto_faldo = 1 | parto = [[Provinco Agriĝento|Agriĝento]] | parto1 = [[Provinco Caltanissetta|Caltanissetta]] | parto2 = [[Provinco Catania|Catania]] | parto3 = [[Provinco Enna|Enna]] | parto4 = [[Provinco Messina|Messina]] | parto5 = [[Provinco Palermo|Palermo]] | parto6 = [[Provinco Ragusa|Ragusa]] | parto7 = [[Provinco Siracusa|Siracusa]] | parto8 = [[Provinco Trapanio|Trapanio]] | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = Naturrezervejo Zingaro | memorindaĵo_tipo = Rezervejo | ŝoseo = | montaro = | montaro_tipo = | ĉefurbo = Palermo | animalo = | orogenezo = Etna | orogenezo_tipo = Vulkano | geologio = Mediteraneo | geologio1 = Tirena Maro | geologio2 = Ionia Maro | geologio_tipo = Akvoj | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo = Catania | urbo1 = Messina | urbo2 = Siracusa | urbo3 = Marsala | urbo4 = Gela | urbo5 = Ragusa | urbo6 = Trapani | urbo7 = Vittoria | urbo8 = Caltanissetta | urbo9 = Agriĝento | urbo10 = Erice | planto_faldo = 1 | planto = Olivo | planto1 = Migdalo | planto2 = Vitacoj | planto3 = Citruso | planto4 = Pistacio <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = Palermo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = 0 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 07 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 13 | ĉefurbo_long_m = 22 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = E | plej_alta_situo = Etna | plej_alta_leviĝo = 3328 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 25711.0 | areo_rondumo = 1 | longo = | larĝo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} (en {{CURRENTYEAR}}) | ĉefulo_tipo = regiona prezidanto | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Arkeologia areo en Agriĝento | unesko_jaro = 1997 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = i, ii, iii, iv | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 831 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Sicily in Italy.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Italio | mapo_lokumilo = | mapo1_priskribo = Situo de Palermo enkadre de insulo Sicilio | mapo1_lokumilo = Sicilio | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = {{oficiala retejo}} | commons = Sicilia <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=7|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} '''Sicilio''' ({{Lang-it|Sicilia}}, ''Sicìlia'' [[sicilia lingvo|sicililingve]]<ref>Ankaŭ skribite kiel ''Sixilia''; en malnova sicilia lingvo kaj ankaŭ estas atestoj pri alia formo, ''Sichilia''.</ref>, ''Səcəlia'' [[Gaŭlo-itala lingvaro|gaŭl-itale]], ''Siçillja'' en ''[[arbereŝoj|arbereŝa dialekto]]''<ref>Ankaŭ uziĝas la variantoj pli literaturaj en la albana lingvo ''Siçili/a'' aŭ ''Siqili/a''.</ref>, ''Σικελία'' en la [[greka lingvo]]), estas la plej granda [[insulo]] de la [[Mediteraneo|mediteranea maro]]. La Sicilia [[Regionoj kaj provincoj de Italio|Regiono]] havas specialan aŭtonoman statuson kaj ĝia ĉefurbo estas [[Palermo]]. Ĝi apartenas al [[Italio]] kaj troviĝas en ties plej suda parto. Sicilio situas en la centra [[Mediteraneo]] kaj etendiĝas ekde la pinto de la [[Itala duoninsulo|Apenina duoninsulo]], de kiu ĝi estas apartigita nur per la mallarĝa Mesina Markolo, direkte al la [[Nord-Afriko|nordafrika marbordo]]. Ĝia plej konata altaĵo estas [[Etna]], kiu, {{Unuo|3350}} metrojn alta, estas la plej alta aktiva vulkano en Eŭropo kaj unu el la plej aktivaj en la mondo<ref>{{Cite web|url=http://www.volcano.group.cam.ac.uk/2012/10/01/etna-aeolian-islands-2012/|title=Etna & Aeolian Islands 2012 – Cambridge Volcanology|publisher=|accessdate=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612184911/https://www.volcano.group.cam.ac.uk/2012/10/01/etna-aeolian-islands-2012/|archivedate=2018-06-12}}</ref>. La insulo havas tipan [[Mediteranea klimato|mediteranean klimaton]]. La plej frua arkeologia pruvo pri homa ekloĝado en la insulo originas el la frua {{Unuo|12000}}-a jaro a.K.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=G2lJJZdUqwwC&pg=PA27&lpg=PA27&dq=sicily+12000+BC#v=onepage&q=sicily%2012000%20BC&f=false|title=Sicily. Ediz. Inglese|work=google.it|isbn=9781740599696|last1=Maric|first1=Vesna|year=2008}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=VTdTby1dqhMC&pg=PA544&lpg=PA544&dq=sicily+12000+BC#v=onepage&q=sicily%2012000%20BC&f=false|title=Pauline Frommer's Italy|work=google.it|isbn=9780471778608|last1=Bain|first1=Keith|last2=Bramblett|first2=Reid|last3=Bruyn|first3=Pippa de|last4=Nadeau|first4=Barbie Latza|last5=Fink|first5=William|date=2006-08-07}}</ref> Je proksimume 750 a.K., Sicilio estis la loko por kelkaj fenicaj kaj grekaj kolonioj, kaj dum la sekvaj 600 jaroj, ĝi estis la batalkampo de la [[Punikaj Militoj|grek-punikaj]] kaj romi-punikaj militoj, kiuj finiĝis per la romia detruo de [[Kartago]]. Post la falo de la [[Romia Imperio]] en la 5-a jarcento, Sicilio ofte havis malsamdevenajn regantojn, kaj dum la frua [[Mezepoko]], ĝi estis regata laŭ victurno, de la [[vandaloj]], [[ostrogotoj]], [[Bizanca imperio|bizancanoj]], [[araboj]] kaj [[normandoj]]. Poste ĝi estis regata de la dinastio [[Anĵuo]], de la kronlandoj [[Aragonio]], [[Hispanio]], kaj la [[Sankta Romia Imperio]], kaj tiam finfine unuigita sub la [[Burbonoj]] kun [[Napolo]], kiel la [[Reĝlando de la Du Sicilioj]]<ref>Pasquale Hamel – L' invenzione del regno. Dalla conquista normanna alla fondazione del Regnum Siciliae (1061–1154)</ref>. Sekvante la Ekspedicion de la ruĝĉemizuloj, [[Giuseppe Garibaldi]] gvidanto de ribelo dum la [[Unuiĝo de Italio|Itala Unuiĝo]] ĝi iĝis parto de Italio en 1860. Post la naskiĝo de la [[Italio|Itala Respubliko]] en 1946, Sicilio ricevis apartan statuson kiel aŭtonoma regiono. Sicilio havas riĉan kaj unikan kulturon, aparte en kampoj kiel la artoj, muziko, literaturo, kuirarto kaj arkitekturo. Ĝi ankaŭ gravas pro arkeologiaj kaj prahistoriaj ejoj kiel ekzemple la [[Nekropolo de Pantaliko]], la [[Valo de la Temploj]] kaj [[Selinunte]]. Sicilio havas ĉirkaŭ 5,1 milionojn da loĝantoj kaj areon de 25.710&nbsp;km², pro kio ĝi estas la plej ampleksa regiono de Italio kaj la [[Listo de insuloj laŭ areo|45a plej granda insulo en la mondo]]. [[Oficiala lingvo]] de la insulo estas la [[itala lingvo|itala]], sed parto de la loĝantaro parolas la [[sicilia lingvo|sicilian lingvon]], parolatan ankaŭ en [[Kalabrio]] kaj [[Apulio]]. == Geografio == [[Dosiero:Sicily map-es.svg|eta|maldekstra|Fizika mapo de Sicilio.]] Sicilio estas [[insulo]] situanta en la sudo de [[Italio]]. Tri kilometroj de la [[Mesina Markolo]] disigas ĝin disde la [[itala duoninsulo|duoninsulo]]. Ĝi situas je 140&nbsp;km de [[Tunizio]], en la nordo de [[Afriko]], disigata de ĝi pere de la [[Sicilia markolo]].<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/542800/Sicily Britannica – Travel & Geography – Sicily] Italian Sicilia – retrieved 11 May 2010.</ref> La [[Tirena maro]] banas la nordan marbordon. Geologie ĝi apartenas al la sama [[tektona plato]] kiel la [[Itala duoninsulo]], kaj [[Orografio|orografie]] temas pri [[Apeninoj|apenina regiono]] (same okazas al multaj italaj regionoj).<ref name=":9">Di Maggio, C., Madonia, G., Vattano, M., Agnesi, V., & Monteleone, S. (2017). Geomorphological evolution of western Sicily, Italy. ''Geologica Carpathica'', ''68''(1), 80-93.</ref> [[Dosiero:Altimetria_Sicilia.svg|eta|Surfaco de Sicilio per altimetraj zonoj]] Ĝi konsistas ankaŭ el malpli grandaj insuloj kiel la arkipelago de la sep [[Liparaj insuloj]] kaj [[Ustica|Ustiko]] norde, kaj tiu de la tri [[egadaj insuloj|Egadoj]] okcidente kaj sude, la insuloj [[Pantelleria|Pantelerio]], [[Lampedusa|Lampeduzo]], [[Linosa|Linozo]] kaj aliaj pli etaj. La arkipelago [[Malto]] geografie apartenas al Sicilio. Malto estis kunigita al Sicilio, eĉ politike, ĝis la jaro [[1798]], kiam ĝi estis okupata fare de [[Napoleono]] dum du jaroj. La [[Pelagaj insuloj]], integritaj en la [[provinco Agriĝento]] estas, tamen, geografie pli proksimaj al [[Tunizio]]. La reliefo de la insulo precipe estas montara, ĉefe en la nordo kun plilongigo de la Apeninoj kiuj formas la tiel nomatajn sikelajn [[Apeninoj]]n: nome montoj de Palermo, de [[Trapani]]<nowiki/>, [[Nebrodi]], [[Madonie]] kaj [[Peloritani]]. En la sudoriento troviĝas la [[Ibleaj montoj]]. La centro kaj sudo konsistas el montetoj. Ekzistas kelkaj plataĵoj, kiaj la [[Katania ebenaĵo]] kaj la tiel nomata [[Or-Baseno|Ora Baseno]] kie situas la urbo [[Palermo]]. En la centro estas la [[Ereaj montoj]], sur kiuj staras, je 948 metroj super la marnivelo, la urbo [[Enna]]. Okcidente staras aliaj montoj el konsiderinda alteco, kiaj la [[Sikanaj montoj|Sikanaj]], kiuj pintas en [[Rocca Busambra|Roko Buzambro]] (1613 m) kaj [[sikanaj montoj|Kamarato]] (1578 m).<ref name=":10" /> Situanta inter la [[Eŭrazia plato]] kaj la [[Afrika plato]], la insulo famas pro sia aktiva vulkano [[Etna]], kiu estas la plej alta pinto de la insulo kun 3 323 metroj super la marnivelo. Ekzistas aliaj vulkanoj ene de la [[Liparaj insuloj]] nordoriente, [[Strombolo]] kaj [[Vulcano (vulkano)|Vulkano]], kiu aktivas. Sicilio suferas riskon je [[tertremo]]j, kiel en [[Mesino]] en [[1908]] aŭ en la valo de la rivero [[Beliĉo]] en [[1968]]. La hidrografia reto konsistas el multaj riveroj, sed mallongaj kaj kun malmulta akvokvanto. La plejparto el ili fluas el la centro suden. La rivero [[Salso (rivero)|Salso]] (144&nbsp;km) trairas la provincojn [[Provinco Enna|Enna]] kaj [[Provinco Kaltaniseto|Kaltaniseto]] antaŭ elflui ĉe la [[Mediteraneo]] tra la haveno de [[Licata|Likato]]. Oriente troviĝas la rivero [[Alcantara (rivero)|Alkantaro]] (52&nbsp;km) en la [[provinco Mesino]], kiu elfluas en [[Giardini-Naxos]]; kaj la rivero [[Simeto]] (113&nbsp;km) kiu elfluas ĉe la [[Ionia Maro]] sude de [[Katanio]]. Aliaj gravaj riveroj de la insulo situas sudokcidente: Beliĉo (107&nbsp;km) kaj [[Platani]] (103&nbsp;km).<ref name=":3">Catalano, R., Valenti, V., Albanese, C., Accaino, F., Sulli, A., Tinivella, U., ... & Giustiniani, M. (2013). Sicily’s fold–thrust belt and slab roll-back: the SI. RI. PRO. seismic crustal transect. ''Journal of the Geological Society'', ''170''(3), 451-464.</ref> La insulo ĝuas mediteranean klimaton, kun mildaj kaj humidaj vintroj kaj someroj varmaj kaj tre sekaj. En la printempo la pejzaĝo estas verda kaj florplena, la someroj estas flavecaj kaj senfloraj. La arideco estas pli videbla en la sudo. La arideco estas rekte okazigata de la [[siroko]], kiu venas el Afriko kaj okazigas subitajn temperaturŝanĝojn. La pluvado estas malofta. Sicilio suferas je grava akvomanko, kio okazigas la oftan ĉesigon de akvoprovizado. Tamen, tio ĉi ne malhelpas ke la terkultivado estu unu el ĝiaj ĉefaj ekonomiaj rimedoj.<ref name=":3" /><ref name=":1">Lickorish, W. H., Grasso, M., Butler, R. W., Argnani, A., & Maniscalco, R. (1999). Structural styles and regional tectonic setting of the “Gela Nappe” and frontal part of the Maghrebian thrust belt in Sicily. ''Tectonics'', ''18''(4), 655-668.</ref> <gallery mode="packed" heights="275"> File:Mt Etna and Catania1.jpg|Monto [[Etna]] super la antaŭurbo de Katanio. </gallery> === Geologio === [[Dosiero:Stromboli animiert 800x600.gif|eta|maldekstra|Erupcio de [[Strombolo]].]] Sicilio parte apartenas al la sekela-iblea [[Plato (geologio)|plato]], kiu siavice apartenas plejparte al la [[Afrika plato]] kaj al la [[Eŭrazia plato]] pro malgranda nordorienta areo. La glitado de la Afrika plato kiu, pro [[subdukcio]] mergas sub la Eŭrazia plato, fiksis la kreon de la reliefoj de la montoj en la regiono, samkiel la ĉeesto de oftaj tertremaj aktivecoj kaj pro tio la tektona origino de vulkano.<ref name=":6">Pipanl, M., & Prizzon, A. (2005). Geological outline of Sicily and lithospheric tectono-dynamics of its Tyrrhenian margin from new CROP seismic data. ''CROP PROJECT: Deep Seismic Exploration of the Central Mediterranean and Italy'', ''1'', 319.</ref> Antaŭ 5,96 ĝis 5,3 milionoj da jaroj, dum la [[Mesiniano]] (lasta fazo de la [[Mioceno]]), la [[Mediteraneo]] restis izolita disde la [[Atlantiko|Atlantika oceano]] plej probable pro pliiĝo de [[Tektona plato|tektona aktiveco]]. Ĉi tio kaŭzis krizon je saleco: la Mediteranea maro rapide forvaporiĝis kaj la sala koncentriĝo kreskis. [[Karbonato]]j kaj [[sulfato]]j sedimentiĝis en grandaj kvantoj sur la marfundo kaj restis dum longa tempo en la salaj minoj el [[Kreto (ŝtono)|kreto]] kaj [[gipso]], kiuj ankoraŭ troviĝas en la provincoj Agriĝento, Kaltaniseto kaj Enno <ref>Stefano Zanoli. [http://www.villasmunta.it/oceanografia/Non_pubblicabili/inaridimento_adriatico.htm ''Quando s'inaridì il Mediterraneo''] en ''TuttoScienze'', 29 septembro 1999.</ref>. Stranga geologia fenomeno estas la sedimenteca vulkanismo konata kiel ''[[makalubo]]'' kaj trovebla en Aragona, en la [[provinco Agriĝento]], kaj en [[Kaltaniseto]]. Ĉi tiu rara fenomeno faras la damaĝitan areon senkolora, blankeca kaj plena je ŝlimaj vulkanoj, ĉirkaŭ unu metron altaj. La fenomeno estas ligita al la ĉeesto de ne tre firmaj argilaj grundoj, intermetitaj kun niveloj de saleta akvo, kiuj regas metanan vezikon submetitan al certa premo.<ref name=":3" /> La gaso, pro la malkontinueco de la grundo, eliras surfacen, trenante kun ĝi argilajn sedimentojn kaj akvon, kiuj estigas kotan konuson, kies pinto estas tre simila al vulkana kratero.<ref name=":1" /> La fenomeno foje akiras eksplodeman karakteron, kun la elpelo de argila materialo miksita kun gaso kaj akvo ĵetita je konsiderinda alteco<ref>[http://web.tiscalinet.it/legambientesicilia/riserve/riserva_naturale_macalube_di_ara.htm|titolo=Tiscali Webspace|sito=web.tiscalinet.it]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Klimato === [[Dosiero:2009-03-22 03-29 Sizilien 551 Aetna.jpg|eta|maldekstra|Etna, la plej alta aktiva vulkano de Eŭropo.]] La klimato en Sicilio estas ĝenerale [[Mediteranea klimato|mediteranea]], kun varmaj kaj sekaj someroj, mildaj kaj pluvaj vintroj kaj tre ŝanĝiĝantaj mezaj sezonoj. Sur la marbordoj, precipe la sudokcidenta marbordo, la klimato estas frapita de afrikaj fluoj, do someroj povas esti varmegaj. Dum la [[Vintro|vintra sezono]], en la internaj areoj, la temperaturoj estas pli rigidaj, tiel havante mediteranean klimaton sed kun tipaj karakterizaĵoj de la [[kontinenta klimato]].<ref>{{Cite web|title=Agenzia Regionale per i Rifiuti e le Acque|publisher=Osservatorio delle Acque|url=http://www.osservatorioacque.it/dati/ANNALI/A_1999/PI_80.HTML|accessdate=la 14-an de oktobro 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-03-28|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110722043903/http://www.osservatorioacque.it/dati/ANNALI/A_1999/PI_80.HTML|arkivdato=2011-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722043903/http://www.osservatorioacque.it/dati/ANNALI/A_1999/PI_80.HTML|archivedate=2011-07-22}}</ref> La neĝo falas abunde vintre super 900-1000 metroj, sed ĝi povas neĝi ĉe montetaj kaj eĉ marbordaj niveloj dum malvarmaj ondoj. La internaj montoj, precipe la [[Nebrodi]], la [[Madonie]] kaj la [[Etna]], havas [[Apeninoj|apeninan klimaton]]. Etna estas kutime neĝkovrita de oktobro ĝis majo. Precipe en somero ne strange estas, ke la [[siroko]] blovu, la vento el [[Saharo]]. Pluvokvanto estas ĝenerale malabunda kaj nesufiĉa por certigi akvoprovizadon en kelkaj provincoj kie veraj [[akvokrizo]]j povas okazi.<ref>{{Cite web|url=https://wmo.asu.edu/content/europe-highest-temperature|title=WMO Region VI (Europe, Continent only): Highest Temperature|publisher=World Meteorological Organization|accessdate=18-an de decembro 2016}}</ref> === Vulkanoj === [[Dosiero:Etna eruption seen from the International Space Station.jpg|eta|maldekstra|Erupcio de la vulkano Etna en la jaro 2002.]] La ĉirkaŭa regiono kaj insuloj karakteriziĝas je intensa vulkana agado. La plej gravaj vulkanoj estas: [[Etna]], [[Strombolo]] kaj [[Vulcano (vulkano)|Vulkano]]. Ilia unikeco konsistas je aparteno al tri malsamaj specoj: erupcioj de bazaltaj lafoj intermetitaj kun periodoj de trankvilo (la unua); kontinuaj erupcioj, kaj lafantaj fontoj (la dua), kies karakterizoj estis prenitaj kiel tipologia modelo de la sciencistoj de la sektoro, kiuj elpensis la terminon ''strombolia tipo'' por nomi similajn agadojn de teraj vulkanoj; fine la tria tipo estas eksplodaĵoj, karakterizita per longaj periodoj de ŝajna trankvilo kaj perforta erupcio.<ref name=":10">Branca, S., Coltelli, M., De Beni, E., & Wijbrans, J. (2008). Geological evolution of Mount Etna volcano (Italy) from earliest products until the first central volcanism (between 500 and 100 ka ago) inferred from geochronological and stratigraphic data. ''International Journal of Earth Sciences'', ''97''(1), 135-152.</ref> En la 19-a jarcento, en la areo de la Sicilia markolo, hodiaŭ nomata sablobenko de Graham, tiel aperis la efemera insulo Ferdinando.<ref name=":8">Gvirtzman, Z., & Nur, A. (1999). The formation of Mount Etna as the consequence of slab rollback. ''Nature'', ''401''(6755), 782-785.</ref> === Marbordoj === [[Dosiero:Il golfo di Mondello.jpg|eta|maldekstra|Golfo de [[Mondello]].]] Pro triangula formo, Sicilio en antikva tempo ricevis la nomon {{lang-la|Trinacria}}. La nordaj, altaj kaj rokaj marbordoj malfermiĝas al la [[Tirena maro]] kun oftaj kaj larĝaj enfluejoj, kiel la golfoj de [[Castellammare del Golfo]], [[Palermo]], [[Termini Imerese]], [[Patti]], [[Milazzo]] kaj multaj aliaj pli malgrandaj, kiuj gastigas grandajn strandojn dense kovritajn de fajna sablo. Oriente, ĉe la [[Ionia Maro|ionia marbordo]] estas pli diverse; mallarĝaj [[Rulŝtonaĵo|rulŝtonetoj]] kuŝas preskaŭ ĝis Taormino kaj inter la buŝo de la [[Alcantara (rivero)|rivero Alcantara]] kaj [[Riposto]]; akre dentita sude, kun golfetoj kaj krekoj kiel tiu de [[Giardini-Naxos|Giardini Naxos]]; [[Lafo|lafeca]] kiel en [[Acireale]], kaj krutaj bazaltaj klifoj supren al [[Katanio]]. La larĝa golfo de Katanio havas strandon el orkolora sablo, sed ĉe ĝia fino la marbordo komencas esti roka kun serio de [[fjordo]]j inkluzive de tiu de Brucoli. Tie situas la vasta [[Augusta (Italio)|golfo de-an de aŭgustoa]], kiu gastigas la plej grandan komercan havenon en Sicilio, kaj la golfo de [[Sirakuzo]], kie la marbordo rekreskas sablece ĝis preskaŭ [[Kabo Pasero]]. La suda marbordo fronte de [[Afriko]], estas ĝenerale sabla kaj uniforma en la centra parto formita de la plej granda golfo en la regiono, la Golfo de Gela, dume ĝi estas pli diversa en la regiono de [[Raguzo (Sicilio)|Raguzo]] kaj en la areoj de [[Agriĝento]] kaj [[Trapanio]]. === Reliefo === [[Dosiero:Sicily-mountains-map-bjs.jpg|eta|La montaraj grupoj en Sicilio.]] Sicilio estas ĉefe monteta regiono (61,4% de la teritorio), dum 24,5% estas monta kaj la restanta 14,1% estas ebena (la plej granda estas la [[Katania ebenaĵo]]). La reliefo estas diversa kaj, dum en orienta Sicilio oni povas vidi en la siciliaj Apeninoj la idealan daŭrigon de la kalabriaj Apeninoj, la centro kaj la okcidento de Sicilio gastigas izolitajn masivojn. En la [[Madonie]] estas la dua plej alta pinto de la insulo: [[Pizzo Carbonara]] (1979 metroj). En la centro de Sicilio estas la [[Ereaj montoj|Eraj montoj]], sur kiuj situas je 948 metroj alte, la urbo [[Enno]]; dum en la sudorienta areo inter la provincoj [[provinco Raguzo|Raguzo]] kaj [[Sirakuzo]] oni trovas la [[Ibleaj montoj|Ibleajn montojn]], kies plej alta pinto, Monto Laŭro, atingas altecon de 986 m. Okcidente estas aliaj montoj kun variaj altecoj, kiel la [[Sikanaj montoj]], kies plej alta pinto estas Monto Cammarata (1578 metroj), kaj la montoj, kiuj ĉirkaŭas la [[Or-Baseno]]n, la ebenaĵo kie, super la maro, kuŝas [[Palermo]], ĉefurbo de ĉi tiu regiono. Oriente staras, videbla ekde la [[Mesina Markolo|Markolo de Mesino]], kaj ankaŭ de la [[Kalabrio|kalabria]] pinto de [[Aspromonte]], la neĝkovrita pinto de [[Etna]], 3 343 metrojn alta. Kun ĝiaj oftaj erupcioj, Etna kovris la ĉirkaŭan teritorion per sia nigra [[lafo]]. Kontraŭe al tio, kion oni povus pensi, la proksima [[Katania ebenaĵo|ebenaĵo de Katanio]] havas ne vulkanan originon, sed la [[Aluvia grundo|aluvian]], kreita el restaĵoj dum jarcentoj portitaj de la riveroj Dittaino, Gornalunga, Simeto kaj San Leonardo. === Riveroj kaj lagoj === [[Dosiero:Papiro-Ciane.jpg|eta| [[Papiruso]] de la rivero Ciane.]] La siciliaj riveroj havas limigitajn amplekson kaj longecon. Tiuj en la Apeninoj norde nomiĝas ''fiumare'', kaj havas karakteron torentan ĉar en somero ili estas preskaŭ konstante sekaj. La solaj akvovojoj, kiuj atingas rimarkindajn dimensiojn, estas la [[salso (rivero)|Suda Imera]], la plej longa en la insulo, kaj la [[Simeto]], la plej granda en la regiono. En la [[Ionia Maro]] la [[Simeto]], la [[Alcantara (rivero)|Alkantaro]], la Agrò, la Ciane kaj la Anapo, en la [[Tirena maro|Tirena Maro]] la [[Norda Imera]] kaj la Torto fluas, dum en la sicilia [[Platania|Platanio]], la [[Salso (rivero)|Salso]] kaj la [[Beliĉo]]. Koncerne naturajn lagojn, krom la [[lago Pergusa]] kaj la duonfarita [[Lago Biviere|Lago Biviere di Lentini]], Sicilio estas preskaŭ sen lagoj. Lago Pergusa havas tektonan originon kaj famas pro sia apero en antikvaj mitoj kaj legendoj kaj pro la [[Faŭno (biologio)|faŭno]] kaj [[flaŭro]] kiu ĉirkaŭas ĝin; ĉirkaŭ ĝi okazas sporta aranĝo, antaŭe tio estis la loko de ''Grand Prix Formula 3000''. La lago estis en risko sekiĝi, havante neniujn alfluojn, pro la konstanta forpreno de akvo por homa uzo. La konstruado de [[digo]]j kreis grandajn artefaritajn [[akvorezervejo]]jn, kiel la [[lago Ancipa]] kaj la [[lago Pozzillo]] (la plej granda en la insulo). [[Lago Arancio]], [[lago Disueri]], [[lago Piana degli Albanesi]] kaj [[lago Ogliastro]] ankaŭ estas menciindaj. <gallery mode="packed" heights="120"> File:Imera-meridionale-map-bjs.jpg|Situo de [[Salso]] File:Simeto.jpg|[[Simeto]] Rivero File:Simeto.JPG|La Simeto proksime al Ponto Saraceni </gallery> <gallery mode="packed" heights="120"> File:Alcantara-map-bjs.jpg|Situo de Alcantara File:Fiume Alcantara piena dicembre 2003.jpg|Rivero [[Alcantara (rivero)|Alcantara]] File:Gole dell'Alcantara-pjt1.jpg|Kanjono Alcantara </gallery> === Pli malgrandaj insuloj === [[Dosiero:MyBlue.jpg|eta|Tipa strato en la insulo [[Panareo (insulo)|Panareo]], laŭ mediteranea stilo]] Sicilio estas tute insula regiono: ĝi konsistas, krom la ĉefa insulo, el grupo de insularoj kaj pli malgrandaj insuloj kiuj formas ĉirkaŭ 1.11% de la tuta regiona surfaco (ĉirkaŭ 285,4&nbsp;km² el 25,711&nbsp;km²). Inkluzive de la insulo Sicilio, estas 19 loĝataj insuloj (33,172 loĝantoj en nur la pli malgrandaj insuloj). La ĉefaj grupoj de insuloj de la granda insularo Sicilio estas la insuloj [[Liparaj insuloj|Liparaj]], [[Egadaj insuloj|Egadaj]] kaj [[Pelagaj insuloj|Pelagaj]]; la insuloj [[Stanjonaj insuloj|Stanjonaj]] kaj [[Ciklopaj insuloj|Ciklopaj]], aliflanke, konstituas du malgrandajn insularojn respektive okcidente kaj oriente de la sicilia insulo, fronte al la marbordoj de [[Marsala]], en la regiono Trapanio, kaj de Aci Trezza, en la regiono Katanio. [[Ustica|Ustiko]] kaj [[Pantelleria|Pantelerio]], ĉe la [[Tirena maro]] kaj en la [[Sicilia markolo]], formas du apartajn municipojn en la provincoj de Palermo kaj Trapanio. La historiaj centroj de Sirakuzo kaj [[Augusta (Italio)|Aŭgusto]], en Sirakuza areo, situas sur du insuloj ligitaj al la kontinento. La [[Malto|maltaj insuloj]], kiuj formas la Respublikon Malto, estas ligitaj al la sicilia insularo, nur el geografia vidpunkto; kontraŭe, du el la Pelagaj insuloj ([[Lampedusa|Lampeduzo]] kaj [[Lampione|Lampiono]]) reprezentas ekstercentran teritorion de la [[Italio|Itala Respubliko]], trovante sin geografie en la afrika kontinento. [[Dosiero:Zingaro 063.jpg|eta|[[Naturrezervejo Zingaro]]]] === Floraro kaj bestaro === Sicilio estas ofte citita kiel ekzemplo de homfarita [[senarbarigo]], kiu ja okazadis ekde romiaj tempoj, kiam la insulo fariĝis kultivregiono. Tio iom post iom malsekigis la klimaton, kaŭzante malkreskon de pluvokvanto kaj sekigadon de riveroj. Pro tio la centraj kaj sudokcidentaj provincoj estas preskaŭ sen arbaroj.<ref>{{Cite web|url=http://www.bestofsicily.com/mag/art51.htm|title=A Sicilian Desert?|first=Carlo|last=Trabia|publisher=Best of Sicily Magazine|year=2002}}</ref> En norda Sicilio, ekzistas tri gravaj arbaroj, proksime de [[Etna]], en la montaro [[Nebrodi]] kaj en la [[naturrezervejo Bosco della Ficuzza]] proksime de Palermo. La [[Nebrodi|Nebrodaj montoj]] estas regiona parko, establita la [[4-a de aŭgusto|4-an de aŭgusto]] [[1993]] kaj kun siaj 86 000 hektaroj ĝi estas la plej granda [[Protektitaj areoj|protektita natura areo]] en Sicilio. La plej granda arbaro de Sicilio, [[Caronia]], ankaŭ estas la dua nomo de la Nebrodaj montoj. La [[Centĉevala kastanarbo]], situanta ĉe [[Linguaglossa]] survoje al [[Sant'Alfio]], sur la orienta deklivo de Etna, estas la plej granda kaj plej maljuna konata [[kaŝtanarbo]] en la mondo kaj aĝas 2000 ĝis 4000 jarojn.<ref>{{Cite web|url=http://www.barillaus.com/Chestnut_Dinner__Intro.aspx|title=Chestnut Dinner in the Mountains of Italy|work=Barilla online|year=2005|accessdate=la 22-an de decembro 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061018214824/http://www.barillaus.com/Chestnut_Dinner__Intro.aspx|archivedate=la 18-an de oktobro 2006}}</ref> Sicilio havas bonan nivelon de bestara diverseco. Kelkaj el la specioj estas la [[ĉirneko]], [[vulpo]]j, [[neĝmustelo]]j, [[marteso]]j, [[kapreolo]]j, [[apro]]j, [[Histriko|kresthistrikoj]], [[erinaco]]j, [[komuna bufo]], [[aspido]], [[reĝa aglo]], [[Migra falko|migrofalko]], [[Upupedoj|upupo]] kaj [[himantopo]]j. En kelkaj kazoj, Sicilio estas markita punkto de speciintervalo. Ekzemple, la subspecio de [[griza korniko]] troveblas en Sicilio, [[Sardio]] kaj [[Korsiko]], sed ne en la sudo.<ref>[http://www.insicilia.org/flora-vegetali-fauna-animali-sicilia/80.htm Sicilia, flora e fauna-Specie vegetali e animali in Sicilia]. Insicilia.org. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> La [[Naturrezervejo Zingaro]] estas unu el la plej bonaj ekzemploj de nedifektita marborda sovaĝejo en Sicilio. == Politiko == [[Dosiero:Palermo-Castle-bjs-2.jpg|eta|La Turo Pisana de la [[Palaco de la Normandoj]], sidejo de la prezidanteco de la asembleo]] Sicilio estas regiono kun speciala statuto (Artikolo 116 de la [[Konstitucio]]), nomata Sicilia Regiono, kun vasta speciala aŭtonomio, politika, administra kaj financa. La leĝdona korpo konsistas el la regiona asembleo de Sicilio, la plenuma estraro de la prezidanto de la Sicilia regiono kaj la regiona konsilantaro, konsistanta el 12 regionaj konsilistoj, kiuj ekde 2001 povas ne esti anoj de la Regiona sicilia asembleo (tiel oni nomas ilin, unikaĵo en Italio) laŭ la Konstitucia Kortumo, la regionaj konsilistoj en Sicilio.<ref>Peppe Cuva (12 May 2012). [https://archive.is/20130419105715/http://www.latestatanews.it/index.php?option=com_content&view=article&id=333:sicilia-lex-roccaforte-del-centro-destra&catid=8:politica&Itemid=11 Sicilia, l'ex roccaforte del centro-dekstra]. Latestatanews.it. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> La speciala sicilia statuo, eldonita de reĝo [[Umberto la 2-a (Italio)|Umberto la 2-a]], la [[15-a de majo|15-an de majo]] [[1946]] (tial do, antaŭa al la [[Konstitucio de la Itala Respubliko]], kiu plene enkorpigis ĝin kun la konstitucia leĝo n. 2 en 1948, vivigis la Sicilian Regionon, eĉ antaŭ la naskiĝo de la [[Italio|Itala Respubliko]], kiu okazis la [[2-a de junio|2-an de junio]]. La oficiala nomo estas "Regione Siciliana" (Sicilia Regiono) kaj ne "Regione Sicilia" (Regiono Sicilio)<ref name="Corbetta">Piergiorgio Corbetta; Maria Serena Piretti, ''Atlante storico-elettorale d'Italia'', Zanichelli, [[Bologna]] 2009</ref> pro historia kialo kaj ankaŭ pro la institucia rilato kiu ligas la insulon al Italio. La Sicilia Regiono (akorde kun la "Itala Respubliko") naskiĝis kiel ento origine suverena kaj ligita al Italio per komunaj kaj eble egalaj rilatoj. Ĉi tiu jura kondiĉo, kiu kaŭzas la saman uzon de la adjektivo post la oficiala nomo de la ento, ŝuldiĝas al kialoj ĉefe politikaj, kiuj dependas de la fakto, ke la sicilia administra unuo estas konsiderata ĉefa fonto de la rajto aŭ paro de la [[Italio|Itala Respubliko]]. Pro la suvereneco kaj la volo de la sicilia popolo mem doni sian aŭtonoman statuson, fakte, la fondopatroj de la sicilia statuto volis marki gravan egalecon, sed ne juran, historian kaj politikan inter la sicilia kaj la [[Italoj|itala]] popoloj. Ne estas hazardo, ke Sicilio estas la sola regiono de Italio, kie la leĝdona korpo ankaŭ nomiĝas parlamento.<ref>According to [[Google Translate]]</ref> La ofte ripetata politika temo estas la sicilia [[aŭtonomismo]]. Ĉi tio estis maniero malplenigi la [[Separismo|separisman movadon]], kondukitan de la [[Movado por la Sendependo de Sicilio|Sicilia Sendependisma Movado]], kiu post la alteriĝo de la [[aliancanoj]] en julio 1943 eliris el kaŝejo en kiu ĝi estis sub la [[Faŝismo|faŝisma periodo]], postulante la liberigon de Sicilio disde la [[Itala Reĝlando|Reĝlando Italio]] kaj eĉ ekzistis militista organizo, la [[Volontula Armeo por la Sendependeco de Sicilio]] (EVIS [[Itala lingvo|itallingvaj]] sigloj) gvidita de Antonio Canepa. Tamen, la ideo ke Sicilio fariĝu la 49-a ŝtato de [[Usono]], malaperis preskaŭ tuj. Kiam Usono sukcesis bloki eblecon de la soveta kaj jugoslava ofensivo al nordorienta Italio, ili forlasis la volontulan armeon.<ref>{{Cite web|title=La Sicilia approva la riforma delle province|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/topnews/2015/07/30/sicilia-approva-riforma-delle-province_ae9b6489-9c3f-4884-a5f6-5ab73c358211.html|website=www.ansa.it|publisher=ansa|accessdate=30-an de julio 2015|language=Italian}}</ref> Ekde 2001 la prezidanto de la Sicilia Regiono ne plu estas elektita de la Sicilia regiona asembleo, sed rekte de la civitanoj. La prezidanto de la 59-a konsilio de la regiono, elektita la [[5-a de novembro|5-an de novembro]] [[2017]], estas Nello Musumeci, fondinto de la regionista partio #DiventeràBellissima kaj subtenata de centro-dekstra koalicio. La regiona prezidanteco sidejas en [[Palermo]], en la [[Palaco de Orleano]]. La Sicilia regiona asembleo estas la leĝdona korpo de la Sicilia Regiono elektita por la unua fojo en [[majo]] [[1947]]. Laŭ reformo planita en 2018, ĝi konsistas el 70 deputitoj elektitaj per rekta universala voĉdonado. Ĝi havas sian sidejon en Palermo, en la [[Palaco de la Normandoj]]. La sicilia parlamento, establita en 1130, estas konsiderata la plej malnova parlamento en Eŭropo. === Speciala statuto === Danke al la [[Aŭtonomeco|aŭtonoma]] [[Statuto]], la regiono havas ekskluzivan kompetentecon (t.e. la ŝtataj leĝoj ne validas tie) pri pluraj sferoj, inkluzive de [[Heredaĵo|kultura heredaĵo]], [[agrikulturo]], [[fiŝkaptado]], [[Regado|lokaj aŭtoritatoj]], [[medio]], [[turismo]] kaj [[Polico|arbara polico]]. La rilata dungitaro estas do, afero de la regiono kaj ne de la ŝtato ĝenerale, kaj estas pli multnombra ol en la aliaj regionoj kun ordinara statuto. Ajna amendado al la speciala statuto, kiel parto de la konstitucia juro, estas submetita al la tiel nomata pligravigita proceduro, t.e. duobla aprobo, laŭ kvalifikita plimulto, de la ĉambroj. Ĉiuj impostoj kolektitaj en Sicilio devas resti, fakte, en la teritorio kaj ĉiujare la itala registaro devas provizi kvanton establitan, laŭe al kvinjara plano, de publika mono venanta el aliaj regionoj por financi Sicilion, kiel postulas la artikolo 38 de la Statuto de la Sicilia Regiono. * La ŝtato pagos ĉiujare al la Regiono, kadre de nacia solidareco, sumon uzotan laŭ ekonomia plano, por la plenumado de publikaj verkoj. * Ĉi tiu sumo celas ekvilibrigi la malpli altan salajron en la Regiono kompare al la nacia mezumo. * Kvinjara revizio de ĉi tiu subvencio estos farita kun referenco al la ŝanĝoj en la datumoj supozitaj por la antaŭa kalkulo. Alia grava aspekto estas en la artikolo 37 de la Statuto de la Sicilia Regiono: * Por komercaj kaj industriaj kompanioj, kiuj havas siajn sidejon ekster la teritorio de la Regiono, sed havas fabrikojn en ĝi, por determini enspezojn, estas determinita la parto de enspezo atribuebla al la fabrikoj mem. * La imposto, rilate la koncernan kvoton, estas respondecaĵo de la Regiono kaj estas kolektita de la impostaj korporacioj. == Historio == === Prahistorio === [[Dosiero:Dolmenmontebubbonia.jpg|eta|maldekstra|[[Dolmeno]] situanta sur Monto Bubbonia]] La plej malnovaj homaj spuroj eltrovitaj sur la insulo verŝajne venas el la 13-a jarmilo a.K. Laŭ la skemo de Laplace, antikva komplekso elfosita komence de la [[20-a jarcento]] apud [[Canicattini Bagni]], kelkaj eltrovoj subteraj en [[Sirakuzo]] kaj en kavernoj venas el la antikva [[epigraveto]], [[Niscemi]] en [[Palermo]]. La muroj prezentas bestoformajn rokajn gravuraĵojn. La tiel nomata ''epigraveto'', la [[groto de Ĝenovanoj]] en [[Levanto|Levanzo]] kaj la ŝirmejo de San-Konrado en la sirakuza subtero.<ref>{{cite news|url= http://www.experiencefestival.com/a/Sicily_-_History/id/5462681|publisher= Experience Festival|title= Sicily: Encyclopedia II – Sicily – History|date=la 7-an de oktobro 2007|accessdate=[[18-a de marto]] [[2016]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131231001248/http://www.experiencefestival.com/a/Sicily_-_History/id/5462681|archivedate= 31-an de decembro 2013|df= dmy-all}}</ref> Ĉe la fina epigraveto, la kaverno de San Teodoro Acquedolci, la kavo Corruggi (proksime al [[Pachino]]), la groto Mangiapane kaj la ŝirmejo de la kastelo [[Termini Imerese]]. La homa ĉeesto en la regiono de Palermo estas atestita ekde la pratempo per la [[grafitio]]j kaj la kavernaj pentraĵoj de la [[groto Adaŭro]]: figuroj dancantaj dum magia rito, eble "ŝamanoj" de neidentigita popolo kiu loĝis en la insulo. La groto de Ĝenovanoj en la insulo Levanzo estis loĝita de homoj inter 10 000 kaj 6000 jaroj a.K. Aliaj gravaj grotoj de la insulo, ''dei Porci'', de Cala Tramontana, de Punta Capperi provizis materialon el la [[Paleolitiko|Alta Paleolitiko]]. La [[Stratigrafio (geologio)|statigrafia]] analizo indikis la jaron 9230 a.K. (Evoluinta Epigraveto): la ĉeesto en la stratigrafia sekvenco de [[Kalko|kalka fragmento]] multege granda, kun gravurita bovo, laŭ stilo tre simila al la bildoj sur la muroj, permesis akiri ĉi tiun absolutan datadon. La groto Uzzo ene de la [[Naturrezervejo Zingaro]] havas similajn spurojn de kompromiso.<ref>{{cite news|url= https://books.google.com/books?id=A7kGAAAAQAAJ&pg=PA11&lpg=PA11&dq=segre+sicano&source=web&ots=nafG4zc6s6&sig=x-ViYce3dJazDQqY72a3_4RHjVc|publisher= Ensayo historico|title= Aapologetico de la literatura española contra los opiniones|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> Elfosadoj en [[Lipari]] produktis taŭgajn pruvojn de civilizacioj, kiuj ekde [[Neolitiko]] (6-a jarmilo a.K.) setlis la insulon. Lipari estis centro de produktado de [[obsidiano]] kaj [[ceramikaĵo]]j. La ruinoj de neolitika vilaĝo sur la [[promontoro]] Capo Graziano en Filicudi estas signifaj. Tamen, la identeco aŭ deveno de la unuaj loĝantoj de la insulo ankoraŭ ne estas klara.<ref>{{Cite book|url= https://books.google.com/?id=NjeM0kcp8swC&pg=PA72&dq=most+scholars+now+believe+that+the+sicans+and+Sicels,+as+well+as+the#v=onepage&q=most%20scholars%20now%20believe%20that%20the%20sicans%20and%20Sicels,%20as%20well%20as%20the&f=false|title= The Ancient Greeks: A Critical History|last= Fine|first= John Van Antwerp|date= 1983|publisher= Harvard University Press|isbn= 9780674033146|language= en}}</ref> === Antikveco === ==== Fenica koloniado ==== [[Dosiero:Solunto ruins.JPG|eta|Ruinoj en Solunto.]] La sicilia ĉefurbo estis fondita kiel havenurbo fare de la [[Fenicio|fenicaj kolonianoj]] el [[Tiro (urbo)|Tiro]] (hodiaŭa [[Libano]]) ĉirkaŭ 734 a.K. Kiel setlejon ili elektis [[promontoro]]n el roko super la maro ĉirkaŭitan de du riveroj, kiuj apartenas al la areo nuntempe okupita de la [[katedralo de Palermo]] kaj la vilao Bonanno.<ref>{{cite news|url= http://www.britannica.com/eb/article-9067615/Sicani|publisher= Britannica.com|title= Sicani|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> En la 6-a jarcento la okcidenta marbordo de la insulo apartenis al la [[Kartago|kartaganoj]], fondintoj de [[Palermo|Zyz]], [[Motja]] kaj [[Solunte|Solunto]]. La ĉeesto de [[elimianoj]], kiuj estis la fondintoj de la urboj [[Erikso|Eryx]] kaj [[Segesta]], ankaŭ restis grava<ref name=Piccolo-dolmens>{{Cite book|last= Piccolo|first= Salvatore|last2= Darvill|first2= Timothy|title= Ancient Stones, The Prehistoric Dolmens of Sicily|year= 2013|publisher= Brazen Head Publishing|location= Thornham/Norfolk|url= https://www.worldcat.org/search?qt=wikipedia&q=isbn%3A9780956510624|isbn= 9780956510624|accessdate=la 17-an de oktobro 2013}}</ref><ref>{{Cite book | url=https://books.google.co.nz/books?id=4i6JmwEACAAJ | title=Ancient Stones: The Prehistoric Dolmens of Sicily| isbn=9780956510624| last1=Piccolo| first1=Salvatore| last2=Woodhouse| first2=Jean| year=2013}}</ref>. ==== Greka koloniado ==== [[Dosiero:Temple of Concordia, Agrigento.jpg|eta|maldekstra|220ra|Templo de Konkordo, [[Agriĝento]].]] Sicilio eniris pli grave en la historion dum la greka koloniado, kiu komenciĝis per la fondiĝo de [[Giardini-Naxos|Naxos]] fare de la [[ĥalkido]]j kaj [[Sirakuzo]] fare de la [[Korinto|korintanoj]], meze de la [[8-a jarcento a.K.]] (preskaŭ samtempe kun la fondiĝo de Palermo); krome la ĥalkidoj iam fondis [[Mesino|Zankle]]-on. Post Naxos siavice fondiĝis [[Katanio|Katane]] kaj [[Lentini|Leontinoi]] kaj la [[Megara|megaraj grekoj]] fondis [[Megara|Megara Hyblaea]]. En la unua duono de la [[7-a jarcento a.K.]] [[Gela]]s estis konstruita fare de la [[rodoso]]-[[Kreto (insulo)|kretanoj]] kaj poste [[Agriĝento|Akragas]] kaj [[Heloro]] fare de la sirakuzanoj.<ref name="sicanian">{{cite news|url= http://www.bestofsicily.com/mag/art141.htm|publisher= Best of Sicily|title= Sicilian Peoples: The Sicanians|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> [[Selinunte]] sub la magaraj grekoj kaj Himera, verko de la [[ĥalkido]]j-[[Mesino|zankleanoj]], ekestis meze de la [[7-a jarcento a.K.|7-a jarcento a.K]]: Ili estas la plej okcidentaj kolonioj fonditaj de grekoj, respektive laŭ la suda kaj la norda marbordoj; tamen, en la postaj jarcentoj la greka influo iom post iom penetris [[Segesta]]n kaj aliajn lokojn en okcidenta Sicilio.<ref>E. Zuppardo-S.Piccolo, ''Terra Mater: sulle sponde del Gela greco'', Betania Ed., Caltanissetta 2005</ref> Ekde la [[6-a jarcento a.K.]], la [[grekoj]] fondis novajn koloniojn ene de la jam koloniita perimetro. Komence de la [[6-a jarcento a.K.]] [[Agriĝento|Akragas]] estis fondita de la gelasanoj, dum la sirakuzanoj fondis [[Kamarino]]n.<ref>{{Cite book|last1=Miles|first1=Richard|title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization|date=2010|publisher=Viking|location=New Y ork|isbn=978-0-143-12129-9}}</ref> Ĉirkaŭ la mezo de la 6-a jarcento grekoj de ĥalkida origino venis al Morgantina, tre enradikiĝinta en la interno de la insulo.<ref>{{cite news|url=http://italiansrus.com/articles/temples.htm|publisher=Italiansrus.com|title=Valley of the Temples|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> ==== Greka periodo ==== [[Dosiero:Selinunte - tempio C.jpg|eta|maldekstra|altdekstre=0.9|La ruinoj de la templo C de Selinunte.]] La civilizo de la posteuloj de [[grekoj]] loĝintaj en Sicilio estas analoga al tiu de [[Grekio]] mem. Ilia politika ento estas la [[urboŝtato]]; eĉ kiam pli grandaj ŝtatoj formiĝis, ili ankoraŭ kuniĝis al ĝi. Ŝajnas, ke ne estis [[monarkio]] en la siciliaj urboj (nek en [[Italio]]), kvankam iuj monarkiaj privilegioj havis kelkajn sicili-grekajn tiranojn. La landa [[Aristokratio|aristokrataro]] ĝenerale konservis potencon ĝis la mezo de la [[6-a jarcento]]; tiam konkuris kontraŭ ĝi la industria kaj komerca [[plutokratio]]. Post la periodo de aristokratia hegemonio okazis la lukto inter la [[aristokratio]] kaj la popolo, celanta akiri egalecon antaŭ la leĝo (pro tio la leĝoj atribuitaj al legendaj personoj, inkluzive de [[Karondo]]) kaj posedo de politikaj rajtoj. La opozicio al la aristokrataro favoris, kiel en Grekio, la kreskadon de la tiranoj, kiuj ĉirkaŭ 500 a.K. atingis la potencon en preskaŭ ĉiuj sicili-grekaj urboj.<ref name="hutch">{{cite news|url=http://encyclopedia.farlex.com/Sicily|publisher=Hutchinson Encyclopedia|title=Sicily|date=7-an de oktobro 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202051716/http://encyclopedia.farlex.com/Sicily|archivedate=la 2-an de decembro 2008}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081202051716/http://encyclopedia.farlex.com/Sicily |date=2008-12-02 }}</ref> Sicilio estis, kiel ''[[Granda Grekio|Magna Graecia]]'', centro de greka kulturo: Arkimedo, Karondo, Empedoklo, Epikarmo, Gorgio, Sofrono kaj Stesikoro estas menciindaj. La artoj prosperis, precipe rilate [[Religia arkitekturo|religian arkitekturon]]. Inter la fino de la [[7-a jarcento]] kaj la komenco de la 6-a, la unuaj temploj ekestis, ekzemple, en [[Sirakuzo]] kaj [[Agriĝento]]; dum la 6-a jarcento aperis la grandaj konstruaĵoj de la [[Doroj|doraj temploj]]. Kun la arkitekturaj konstruoj la skulpta dekoracio disvolviĝis: la [[metopo]]j de [[Selinunte]] estas famaj. La moneroj de la siciliaj urboj ankaŭ havas grandan artan valoron<ref>{{Cite book|last1=Miles|first1=Richard|title=Carthage Must Be Destroyed|date=2010|publisher=Viking|location=New York}}</ref>. En la dua duono de la [[5-a jarcento a.K.|5-a jarcento]], Ateno kontrastis la potencon de la [[Doroj|dora]] Sirakuzo, sed la granda atena ekspedicio de 415-413 a.K. finiĝis per katastrofo. Kartago ekspluatis tiun malfortigon de la [[grekoj]] por reviviĝo en Sicilio, okupante en 409 a.K. Selinunte kaj en 405 a.K. Agriĝento. Sirakuzo helpis la tiranon [[Dionizo la 1-a|Dionizo la Maljuna]], kiu tamen ne partoprenis la militon kontraŭ la kartaganoj ĉar li estis implikita en la submetiĝo de la siciliaj urboj kaj en la ekspansiismaj provoj en Italio, kie li iris ĝis la alta [[Adriatiko]].<ref>{{cite news|url=http://www.10000bc.tv/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071218214904/http://www.10000bc.tv/|archivedate=18-an de decembro 2007|publisher=10000BC.tv|title=Sensational Sicily|date=la 7-an de oktobro 2007}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218214904/http://www.10000bc.tv/ |date=2007-12-18 }}</ref> Post lia morto okazis longa periodo de tumultoj en Sirakuzo, kiu finiĝis en 343 kun la restarigo de libereco fare de Timoleonte, kiu venkis la kartaganojn, antaŭenigis la liberigon de la siciliaj urboj kaj ilian aliancon. ==== Romia periodo ==== [[Dosiero:Taormina 2008 IMG 1621.jpg|eta|La [[grek-romia teatro de Taormino]].]] [[Dosiero:Piazza Stesicoro (2761234750).jpg|eta|[[Romia amfiteatro de Katanio]].]] Post la [[Unua Punika Milito|Unua punika milito]] (264-241 a.K.) la insulo estis subigita al Romo, kiu post la venko de [[Aŭlo Manlio Torkvato Atiko]] kaj [[Katulo]] super la kartagaj trupoj de [[Hano la Granda]] en la [[batalo de la Egadaj insuloj]], fariĝis ĝia unua romia provinco: parto de la teritorio estis konsiderita ''ager publicus'' dum la resto estis submetita al tributo. Tamen, federaciigitaj urboj (inkluzive de Sirakuzo, kiu dum kelkaj jardekoj konservis limigitan aŭtonomion) kaj romiaj municipoj, estis konservitaj aŭ formitaj tie. Koncerne la ekonomion, la sicilia teritorio estis grandskale uzata por kultivado de tritiko por provizi Romon, tiel ke oni difinis Sicilion kiel grenejon de Romo. Dum la [[Dua Punika Milito|Dua punika milito]] (218-202 a.K.) okazis siciliaj ribeloj kontraŭ la romianoj, ĉefe en Agriĝento kaj Sirakuzo. La longa sieĝo kiun ili spertis de la romia armeo estis fama, finiĝante en 212 a.K. per la konkero kaj rabado de la urbo. La subpremaj taktikoj adoptitaj de la venkintoj alportis gravan baton al Sicilio. Sirakuzo fariĝis impostejo, dum la tuta loĝantaro de Agriĝento estis transformita je sklavoj, vendatij kaj anstataŭigitaj per sicilianoj el areoj, kiuj restis lojalaj al [[Romo]]. La konfiskado de varoj kaj teritorioj kondukis al evoluo de grandaj bienoj kaj al stagnado de la insula loĝantaro, konsistanta plejparte el sklavoj. Pro tio estiĝis pluraj militoj kontraŭ servuteco, inter kiuj elstaras tiu eksplodinta en 138 a.K. Tio montris renaskiĝon de sendependiga humoro en la insulo.<ref>{{Cite book|last=Stockton|first=David|title=Cicero: A Political Biography|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://books.google.com/?id=JqsqlajAPCoC&pg=PA43&lpg=PA43&dq=in+verrem+cicero+verres|isbn=978-0-19-872033-1|year=1971}}</ref> La ribelo estis gvidita de la sklavo Euno, kiu proklamis sin reĝo kaj havis armeon el 200 000 sicilianoj. La ribelo estis sufokita de la konsulo [[Publio Rupilio]]. Post la morto de [[Julio Cezaro]], Sicilio estis regata dum kelkaj jaroj (kune kun Sardio) de [[Seksto Pompeo]]. En la [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusta]] epoko la asignoj de romiaj veteranoj kaj setlantoj plimultiĝis, favorante la procezon de latinigo de granda parto de la insulo.<ref name="jpriv"/> Tamen, laŭ la ordo de la aŭgustaj regionoj, ĝi estis konsiderata kiel ne parto de [[Italio]]. La ĝenerala koncesio de romia civitaneco farita tiutempe de [[Marko Antonio]] ne estis tamen konservita de Aŭgusto, kiu, aliflanke, asignis al la ĉefaj urboj la statuson de romia municipo aŭ latina kolonio. Sicilio ĝuis relativan bonfarton ĝis la tempo de [[Marko Antonio]], sed en la 3-a jarcento ĝi partoprenis la ĝeneralan procezon de ekonomia kaj politika dekadenco de la [[Romia Imperio]]. Kun la nova administra sistemo enkondukita de [[Diokleciano]] kaj plejparte konservita de sinsekvaj imperiestroj, Sicilio (same kiel [[Sardio]] kaj [[Korsiko]]) estis administritaj el la itala duoninsulo.<ref>{{cite news|url=http://www.britannica.com/eb/article-9026834/Theodoric#949802.hook|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|title=Theodoric|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> En la 4-a jarcento aperis la fama roma vilao Casale de [[Piazza Armerina]], kiu danke al 3 500 m² da mozaikoj estas konsiderata unu el la plej bonegaj ekzemploj de malfrua antikva romia arto. Ĉirkaŭ la mezo de la 5-a jarcento la [[vandaloj]] de Genseriko, establiĝintaj en Afriko, okupis la insulon.<ref name="jpriv"/> === Gotika kaj bizanca periodoj === [[Dosiero:Rotari's Italy-it.svg|eta|maldekstra|En la jaro [[662]], sub regado de [[Konstanto la 2-a]].]] Post la disfalo de la [[Okcident-Romia Imperio]], [[Odoakro]] ricevis revene [[Gaisariks|Genserikon]] post pago de tributo. En 493 [[Teodoriko la Granda|Teodoriko]], reĝo de la [[ostrogotoj]], retenis sian posedon sen pagi tributon.<ref name="travsyrac"/> La [[gotoj]] ne akiris proprietaĵojn en Sicilio, ili restis en la regaĵoj de la romiaj terposedantoj (la ĉefa estas la [[Papo|episkopo de Romo]]) kaj tio faciligis la tujan aliĝon al la imperia generalo [[Belizaro]] kiam li surteriĝis tie en 535 ekigante la rekonkeron de la duoninsulo.<ref name="travsyrac">{{cite news|url=http://www.travelmapofsicily.com/syracuse.html|publisher=TravelMapofSicily.com|title=Syracuse, Sicily|date=la 7-an de oktobro 2007}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080606195458/http://www.travelmapofsicily.com/syracuse.html |date=2008-06-06 }}</ref> La insulo restis dum tri jarcentoj sub bizanca dominado kaj dum tiu tempo ĝi restis ekster la itala aŭ la afrika distriktoj, rekte dependante de [[Konstantinopolo]], kiel speco de imperia regado. La [[Katolika Eklezio|romia eklezio]], kiu posedis multajn havaĵojn administritajn de rektoroj senditaj de la [[Papo]] mem, daŭre havis grandan influon.<ref>{{Cite book|last=Hearder|first=Harry|title=Italy: A Short History|publisher=Cambridge University Press|url=http://www.history.ac.uk/reviews/paper/FootJohn2.html|isbn=978-0-521-33719-9|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-03-28|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070720230202/http://www.history.ac.uk/reviews/paper/FootJohn2.html|arkivdato=2007-07-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070720230202/http://www.history.ac.uk/reviews/paper/FootJohn2.html |date=2007-07-20 }}</ref> En la 7-a jarcento komenciĝis islamanaj [[rejdo]]j el Afriko, ĉar oni konsideris Sicilion kiel strategian punkton de kie oni povus regi la tutan [[Mediteraneo]]n. Je la fino de la 7-a jarcento, Sicilio dum la regado de Justiniano la 2-a, iĝis ''thema'' aŭ provinco Sikelio de la [[Bizanca Imperio]]. La posta malfortiĝo kaj malintegriĝo de la imperio stimulis fortan malkontenton en Sicilio. Inter 663 kaj 668 la imperiestro de la Oriento [[Konstanto la 2-a]] translokis la ĉefurbon de la imperio el Konstantinopolo al [[Sirakuzo]], sed anstataŭ alporti profitojn al Sicilio kaj al la imperio, tio kaŭzis longan militon inter la du urboj kaj la sendependiĝon de la ''thema'' Sikelio.<ref name="hisnet">{{cite news|url=http://www.historynet.com/magazines/military_history/3025271.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102223028/http://www.historynet.com/magazines/military_history/3025271.html|archivedate=2-an de novembro 2007|publisher=Historynet.com|title=Gothic War: Byzantine Count Belisarius Retakes Rome|date=la 7-an de oktobro 2007|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-03-28|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071102223028/http://www.historynet.com/magazines/military_history/3025271.html|arkivdato=2007-11-02}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071102223028/http://www.historynet.com/magazines/military_history/3025271.html |date=2007-11-02 }}</ref> La [[Turmarko]] la sicilio-bizanca ŝiparo Eŭfemio de Mesino, kiu deklaris sendependecon disde Konstantinopolo en 823, estis forpelita el la lokaj nobeluloj kaj venkita de la bizancanoj sub la gvido de Fotino, kaj devigita fuĝi al [[Ifrikio]]<ref>{{cite news|url=http://www.bestofsicily.com/mag/art165.htm|publisher=BestofSicily.com|title=Sicilian Peoples: The Byzantines|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> (proksimume al la nuna [[Tunizio]]).<ref>Treadgold. History of the Byzantine State, pp. 354–355.</ref> Tie, Eŭfemio trovis rifuĝon en la burgo-emirejo de [[Kajruano]], [[Zijadato la 1-a]], kiu petis helpon por efektivigi alteriĝon en Sicilio kaj forpeli la malamatajn bizancanojn<ref>{{Cite book|jstor=10.7591/j.ctt1qv5qfp|title=Where Three Worlds Met: Sicily in the Early Medieval Mediterranean|last=Davis-Secord|first=Sarah|publisher=Cornell University Press|year=2017|isbn=9781501704642|location=Ithaca|pages=79|doi=10.7591/j.ctt1qv5qfp|doi-broken-date=2019-01-20}}</ref>. La islamanoj, kiuj eble jam planis invadon de Sicilio, preparis floton el 70 ŝipoj, vokante la plej grandan nombron da volontuloj al la mara [[ĝihado]]. Eŭfemio, murdita en [[Enna|Kastroĝovano]] dum la sieĝo de 828-829, estas konsiderata kiel la viro kiu kaŭzis la islaman invadon de Sicilio kaj kontribuis al la komenco de ilia dujarcenta regado sur la insulo.<ref>{{Cite book|editor-first=Alexander|editor-last=Kazhdan|editor-link=Alexander Kazhdan|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1991|isbn=978-0-19-504652-6|page=1892|title-link=Oxford Dictionary of Byzantium}}</ref> === Araba periodo === [[Dosiero:San Giovanni degli Eremiti.jpg|eta|maldekstra|La ruĝaj islamecaj kupoloj de la [[preĝejo Sankta Johano de la ermitoj]], Palermo.]] La stabila okupado de la insulo fare de la islamanoj komenciĝis nur post ilia surteriĝo en 827, ĉe Kabo Granitola, proksime al [[Marsala]]. La konkero progresis malrapide: en 831 [[Palermo]] estis forprenita, en 843 — [[Mesino]], en 859 — [[Enna|Kastroĝovano]].<ref name="stan">{{cite news|url=http://archaeology.stanford.edu/MountPolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609094555/http://archaeology.stanford.edu/MountPolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf|archivedate=9-an de junio 2007|publisher=Archaeology.Stanford.edu|title=Brief history of Sicily|date=la 7-an de oktobro 2007|format=PDF|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-03-28|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070609094555/http://archaeology.stanford.edu/MountPolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf|arkivdato=2007-06-09}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070609094555/http://archaeology.stanford.edu/MountPolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf |date=2007-06-09 }}</ref> Ankoraŭ restis por la bizancanoj (sed en preskaŭ anarkia stato,<ref>Raphael Patai, ''The Jewish Mind'', Scribners, 1977, p.&nbsp;155–6</ref> ĉar la bizancaj flotoj forlasis Sicilion) strio oriente kun [[Sirakuzo]], kiu falis nur en 878, kaj [[Taormino]], kiun ili posedis ĝis 902. La islama okupado de Sicilio kaj ĝiaj insularoj finiĝis per la falo de [[Rometta]] en 965.<ref name="stan"/> Dum jarcentoj diversaj faktoroj certigis la superregadon de la islamanoj en Sicilio: la efikeco de ilia administra, fiska kaj ekonomia sistemoj (kun la dissolvo de la [[latifundio]] kaj la facileco de komercaj rilatoj kun la plej progresinta kaj proksima nordafrika regiono parte kaj la islama mondo ĝenerale), la forto de militaj strukturoj (kiuj ĝuis interalie la proksimecon de islamaj proprietaĵoj en suda Italio)<ref name="stan"/>, la politika divido de la italaj potencoj kaj la senpoveco de la diversaj kristanaj regantoj.<ref name="jpriv">{{Cite book|last=Privitera|first=John|title=Sicily: An Illustrated History|publisher=Hippocrene Books|url=https://www.amazon.com/gp/product/0781809096/ref=cm_cr_pr_product_top|isbn=978-0-7818-0909-2|year=2002}}</ref> === Normanda periodo === [[Dosiero:Palermo-Zisa-bjs2007-01.jpg|eta|[[La Zisa]] de Palermo.]] La [[normandoj]] ekloĝis en la sudo kaj antaŭ konkeri la kontinenton koncentris siajn klopodojn je forpelado de la islamanoj de la insulo danke al la papa plaĉo.<ref name="Boise State University Sicily under the Normans">[https://web.archive.org/web/20091001173814/http://www.boisestate.edu/courses/crusades/Europe/italy/02.shtml "Italy during the Crusades – Sicily under the Normans"] – History of the Crusades – [[Boise State University]] – Retrieved 15-an de julio 2011.</ref> [[Roĝero la 1-a]] komencis la entreprenon en 1060 kaj kompletigis ĝin en 1091 prenante Sicilion per grafa titolo kiel la feŭdo de [[Roberto Gviskardo]]. Lin sukcedis [[Roĝero la 2-a (Sicilio)|Roĝero la 2-a]], kiu alportis la kontinentan ''[[Suda Italio|Mezzogiorno]]'' al Sicilio kaj en 1130 per la kontraŭpapo [[Anakleto la 2-a]], kaj tiam en 1139 fare de [[Inocento la 2-a]], la kronon de Sicilio kiel feŭdo de la [[Apostola Seĝo|Sankta Seĝo]]. Li elektis la urbon [[Cefalù]] kiel reĝan seĝon, kie li konstruis la Katedralan Bazilikon en 1131 kiel sian maŭzoleon. Lia filo [[Vilhelmo la 1-a (Sicilio)|Vilhelmo la Malbona]] (1154-1166) lin sukcedis, tiel nomata pro la severeco kun kiu li, aŭ pli ĝuste lia potenca ministro<ref>{{Cite book|last=Johns|first=Jeremy|year=2002|title=Arabic Administration in Norman Sicily: The Royal Diwan|series=Cambridge studies in Islamic civilization|location=Cambridge, England|publisher=Cambridge University Press|pages=[https://books.google.com/books?id=pXXYfJ9woRwC&pg=PA249 249–250]|isbn=978-0-521-81692-2}}</ref><ref>{{Cite book|last=Takayama|first=Hiroshi|year=1993|title=The Administration of the Norman Kingdom of Sicily|location=Leiden, the Netherlands|publisher=E.J. Brill|page=[https://books.google.com/books?id=aXZe71Z4nEkC&pg=PA123 123]|isbn=978-90-04-09920-3}}</ref>, admiralo [[Maio de Bari]], subpremis la ribelojn, precipe en [[Apulio]]. La ribelintoj turnis sin al [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] kaj al la bizanca imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]]. La bizancaj milicioj alteriĝis en Apulio, okupante [[Brindizio]]<nowiki/>n kaj [[Trano]]<nowiki/>n. Post kreo de la bazo en Brindizio (1156), tamen, la konkeroj de Roĝero la 2-a malsukcesis.<ref name="initalymag"/> Sukcese por Vilhelmo la 1-a, dua filo de [[Vilhelmo la 2-a (Sicilio)|Vilhelmo la Bona]] (1166-1189), la reĝlando vivis pace. En la disputo inter la papo kaj la municipoj unuflanke kaj [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ruĝbarbulo]] de la alia, Vilhelmo la 2-a restis kun la unua por defendi sin kontraŭ imperiaj streboj. Post [[Lenjano]] li haltis en [[Venecio]], samkiel la lombardaj municipoj, per militpaŭzo kun Ruĝbarbulo (1177) kaj posta [[paco de Konstanco]] (1183). Ĉi tio favoris komprenon inter la germana imperio kaj la normanda reĝlando: Vilhelmo la 2-a fianĉigis la ununuran leĝan posteulon de la dinastio, [[Konstanca la 1-a (Sicilio)|Konstanca la 1-a]], filinon de Roĝero la 2-a, kun la filo de Ruĝbarbulo, Henriko (1184). La geedziĝo okazis en [[Milano]] en januaro 1186. Vilhelmo la 2-a mortis, forta partio leviĝis kontraŭ Henriko la 6-a, kontraŭbatalante lin, ĉar [[neleĝeca filo]] en la normanda dinastio, [[Tankredo (Sicilio)|Tankredo]], grafo de Lecce, estis agnoskita de la papo [[Klemento la 3-a]].<ref name="initalymag">{{cite news|url=http://www.initaly.com/regions/sicily/chronol.htm|publisher=In Italy Magazine|title=Chronological – Historical Table of Sicily|date=la 7-an de oktobro 2007|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-03-28|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160727225426/http://www.initaly.com/regions/sicily/chronol.htm|arkivdato=2016-07-27}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160727225426/http://www.initaly.com/regions/sicily/chronol.htm |date=2016-07-27 }}</ref><ref name="malta">{{cite news|url=http://www.aboutmalta.com/history/time-Line.htm|publisher=AboutMalta.com|title=Classical and Medieval Malta (60–1530)|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> Unua ekspedicio de Henriko la 6-a (1191) malsukcesis en la konkero de la reĝlando; dua, kiu okazis post la morto de Tankredo (februaro 1194), estis sukcesa, kaj fine de 1194 Henriko estis kronita kiel reĝo de Sicilio en Palermo. Tie oni provis fari ribelon kiun li furioze subpremis. Li intencis fari la reĝlandon bazo por granda ekspedicio kontraŭ la [[Bizanca imperio]], sed lia morto subite okazis en [[Mesino]] en septembro 1197. La historio de Sicilio sub regado de lia filo, Frederiko la 2-a, konata kiel ''stupor mundi'', kiam okazis ĝenerala reorganizo de la reĝlando, estas rakontita laŭ relativa voĉo; kaj la daŭrigo de ĝi en tiu pri Manfredi. Kiam ĉi tiuj falis en Benevento (1266), Karlo la 1-a de Anĵuo, al kiu la pontifiko transdonis la reĝlandon, restis ĝia mastro; kaj la ekspedicio de Corradino de Ŝvabio (1268), kiu estis senkapigita en Napolo, sukcesis vane.<ref>{{Cite book|last=Norwich|first=John Julius|title=The Normans in Sicily: The Normans in the South 1016–1130 and the Kingdom in the Sun 1130–1194|publisher=Penguin Global|isbn=978-0-14-015212-8|year=1992}}</ref> === Anĵua periodo === [[Dosiero:Saluto.jpg|eta|dekstre|''Saluto'' arĝenta de Karolo la 1-a.]] Sicilio estis aparte malkontenta pro la regado de la [[Anĵuo-Sicilio|anĵuoj]], precipe pro ilia [[Fiska politiko|fiskismo]]. Kelkaj ribeloj favore al Koradino estis furioze subpremitaj kun la ekstermo de tutaj loĝlokoj, kaj multaj nobeluloj estis senvestigitaj por doni siajn varojn al la [[francoj]].<ref name="Loud, G. A. 2007 494">{{Cite book|author=Loud, G. A.|title=The Latin Church in Norman Italy|publisher=Cambridge University Press|year=2007|page=494|isbn=978-0-521-25551-6|quote={{ISBN|0-521-25551-1}}" "At the end of the twelfth century&nbsp;... While in Apulia Greeks were in a majority – and indeed present in any numbers at all – only in the Salento peninsula in the extreme south, at the time of the conquest they had an overwhelming preponderance in Lucaina and central and southern Calabria, as well as comprising anything up to a third of the population of Sicily, concentrated especially in the north-east of the island, the Val Demone.}}</ref> Plie, Sicilio sentis, ke ĝi iĝis duarango kompare al Napolo, kie Karlo sidis. La homoj ankaŭ malkontentis pri la malkvieta maniero, en kiu la francoj traktis la inajn sicilianojn: malkontento, kiu eksplodis en la ribelo de la [[Sicilia vespro]], kiuj komenciĝis la 31-an de marto 1282, kion sekvis la intervenon de [[Petro la 3-a (Aragono)|Petro la 3-a]] de [[Reĝlando Aragono|Aragono]] aklamita reĝo de Sicilio kaj la tiel nomata milito inter la [[anĵuo]]j kaj [[Aragono|aragonanoj]]. === Aragona periodo === [[Dosiero:Marti l'humà.jpg|eta|maldekstra|altdekstre=0.9|La reĝo Marteno la Maljuna]] Per la paco de [[Caltabellotta]] (1302) Sicilio restis sub la rego de [[Frederiko la 2-a (Sicilio)|Frederiko la 2-a]] de Aragono, kun la titolo ''reĝo de Trinakrio''. Post lia morto, la insulo devintus reveni al la [[Anĵuo-Sicilio|anĵuoj]] sed anstataŭe Frederiko rekonis sian filon Petro kiel posteulon. Tial komenciĝis longa milito inter la du reĝlandoj, kiu estis nefinita kaj tre damaĝa, kun reciprokaj [[rejdo]]j kaj alteriĝoj ĉe la marbordoj kaj kun la leĝaro kaj subteno donitaj al reĝo Roberto; Petron sukcedis Ludoviko (1342-1355). Sub li kaj lia posteulo [[Frederiko la 2-a (Sicilio)|Frederiko la 3-a]], Johana la 1-a de Napolo kaj ŝia edzo Ludoviko de Taranto intervenis, alvokitaj de multaj sinjoroj, ricevis en Mesino (1356) la omaĝon de la subigitaj sicilianoj kaj dum kelka tempo ili regis en la plej granda parto de la insulo. Tamen, baldaŭ Frederiko reakiris la avantaĝojn; kaj en 1372 la paco estis finita. La insulo restis sendependa kaj kun sia propra dinastio ĝis ĉirkaŭ 1410. Kiam [[Frederiko la 3-a]] mortis en 1377, lia filino Maria ne estis agnoskita de [[Petro la 3-a (Aragono)|Petro la 4-a de Aragono]], kiu cedis siajn rajtojn super Sicilio al lia dua filo [[Marteno la 1-a (Aragono)|Marteno la Maljuna]], kiu siavice transdonis la rajton al sia filo Marteno la Juna. La insulo estis dividita en aragona kaj sicilia frakcioj, ĉi-lasta regata de la potencaj baronoj [[Chiaramonte Gulfi|Chiaramonte]].<ref name="Advanced Studies in Cultural History">[http://www.interamericaninstitute.org/norman_sicily.htm "Norman Sicily of the 12th Century" (angle: Normanda Sicilio de la 12-a Jarcento)] - Inter-Amerika Instituto por Altnivelaj Studoj en Kulturhistorio</ref> [[Dosiero:Portalearabonormanno1.jpg|eta|Portiko de la ĉefpreĝejo de [[Bivona]], unua sicilia urbo kiu iĝis duklando ([[1554]]).]] Reĝino Maria estis kaptita de la aragona frakcio, sendita al [[Katalunio]], edziĝinta kun Marteno la Juna, kaj li estis kronita en Palermo (1392). La [[Interna milito|enlanda milito]] daŭris ĝis la fino de la jarcento. Kun la morto de Maria (1402) kaj Marteno la Juna (1409), Marteno la Maljuna, [[Reĝlando Aragono|reĝo de Aragono]], sin deklaris heredanto de la Reĝlando Trinakrio; sed, ankaŭ li mortis preskaŭ tuj post 1410 kaj formortis tiel la dinastio de la reĝlando de Aragono. Post tio venis epoko dum kiu regis la konfuzo, ĝis sicilianoj kaj aragonanoj agnoskis la filon de la fratino de Marteno la Juna, [[Fernando la 2-a (Aragono)|Ferdinandon la 1-an de Aragono]], tiel kunigante la du reĝlandojn. Tiel Sicilio perdis sian sendependecon.<ref name="Loud, G. A. 2007 494"/> En Sicilio la unuaj aragonaj reĝoj proklamis multajn konstituciojn por defendi la popolajn rajtojn kontraŭ la feŭdaj kaj fiskaj misuzoj, kaj ili definitive fondis la parlamenton, havis havis [[Normandoj|normandan]] originon kaj konsistis el nobeluloj, pastroj kaj delegitoj de reĝaj urboj (t.e. ne-feŭdaj) Ĝi rajtis diskuti aferojn pri paco kaj milito, aprobi impostojn, cenzuri funkciulojn.<ref name="knowital"/> La reĝoj ankaŭ favorigis la urbajn liberecojn por teni la nobelaron sub ilia rego.<ref>[http://historymedren.about.com/library/weekly/aapmaps4.htm "The Spread of the Black Death through Europe" (angle: La Disvastigo de la Nigra Morto tra Eŭropo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090222071712/http://historymedren.about.com/library/weekly/aapmaps4.htm |date=2009-02-22 }}, en serio "Medieval History" (Mezepoka Historio).</ref> Sed, malgraŭ ĉio ĉi, la feŭdaj sinjoroj akiris superan potencon malfavore al la reĝa aŭtoritato kaj la municipoj.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=weluAAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Muslims in Medieval Italy: The Colony at Lucera|first=Julie|last=Taylor|date=19-an de aŭgusto 2003|publisher=Lexington Books|via=Google Books|isbn=9780739157978}}</ref> Tio ĉi kaŭzis profundan dekadencon de la insulo. Ĉi tiuj okazaĵoj kaj iliaj konsekvencoj en Sicilio favorigis la konstruadon de novaj loĝataj centroj, inkluzive de kolonioj ne siciliaj.<ref name="normansbestof">{{cite news|url=http://www.bestofsicily.com/mag/art171.htm|publisher=BestofSicily.com|title=Sicilian Peoples: The Normans|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> [[Alfonso la 5-a (Aragono)|Alfonso de Aragono]], reĝo de Sicilio, filo de [[Fernando la 1-a (Aragono)|Ferdinando la 1-a]], ankaŭ aĉetis [[Napolo]]n en 1442. Sed post lia morto (1458) la kuniĝo finiĝis, ĉar Sicilio pasis kun Aragono al lia frato [[Johano la 2-a (Aragono)|Johano la 2-a de Aragono]] dum Napolo estis liverita fare de Alfonso, kiel persona aĉeto, al lia laŭleĝa filo, [[Fernando la 1-a (Aragono)|Ferdinando la 1-a]]. === Moderna periodo === [[Dosiero:Modica-SGiorgio.jpg|eta|[[Katedralo de Sankta Georgo (Modiko)|Katedralo de sankta Georgo]] en Modiko, unu el la ekzemploj de baroko ĉe la Valo de Noto.|alt=Modica-SGiorgio.jpg]] Sub [[Fernando la 2-a (Aragono)|Fernando la katolika]], filo de [[Johano la 2-a (Aragono)|Johano la 2-a]], [[Reĝlando Aragono|reĝo de Aragono]] kaj de Sicilio, kiu dividis kun [[Izabela la 1-a (Kastilio)|Izabela]] la regadon de la reĝlandoj de [[Kastilio]] kaj Aragono, okazis la konkero de [[Napolo]] (1501-1503), kiun li gvidis kontraŭ [[Francio]]. Fernando reguligis la institucion de la vicreĝeco kiu havis trijaran mandatperiodon, efektivigis gravan impostan reformon, kiu certigis al li parlamentan konsenton pri la peto de donacoj kontraŭ certa kaj regula kunvokadoj de la parlamento, ordinare ĉiun trian jaron, kaj efektivigita dum lia longa regado. Li faris serion de reformoj, kiuj skizis la sistemon de regado de la regno por la sekvaj du jarcentoj.<ref name="dieli">{{cite news|url=http://www.dieli.net/SicilyPage/History/SicilianHist.html|publisher=Dieli.net|title=Sicilian History|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> Ĉefe en Palermo (foje en Mesino) loĝis vicreĝo, la reprezentanto de neĉeesta suverenulo, kiu devis plenumi sian potencon kadre de la leĝoj de la reĝlando Sicilio. Fakte en la imperia sistemo de la [[Habsburgoj]] de [[Hispanio]], ĉiu regno aŭ teritorio, kiu apartenis al ĝi (Kastilio, Aragono, Katalunio, Sicilio, [[Sardio]], [[Napolo]], [[Milano]], [[Nederlando]], ktp.)<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/low/europe/2381585.stm Italy's earthquake history]". BBC News, la 31-an de oktobro 2002.</ref> konservis sian politikan ordon, instituciojn, leĝojn, valutojn, mezurunuojn, lingvojn kaj laŭ jura vidpunkto neniu povus "regi" aliajn. La laŭleĝa reĝo, kiu hazarde estis reĝo kaj princo de aliaj teritorioj, povis uzi la potencon laŭ la manieroj kaj formoj establitaj en la konstitucioj de la regnoj kaj per la ĉapitroj subskribitaj kaj ĵuritaj inter reĝoj kaj komunumoj en Sicilio (reĝimo de interkonsento). Tial la antikvaj kutimoj, imunecoj kaj privilegioj de la diversaj klasoj ([[feŭdismo]], urbaj nobeluloj, pastraroj), reprezentitaj en la parlamento de la regno, restis fortaj kaj ilia konservado kaj protektado konstituis la oficialan ideologion de la siciliaj regantaj klasoj.<ref name="knowital">{{cite news|url=http://knowital.com/history/sicily/sicily-history.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030801195242/http://knowital.com/history/sicily/sicily-history.html|archivedate=1-an de aŭgusto 2003|publisher=knowital.com|title=History of Sicily|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> Sub la regado de la [[Habsburgoj]] de Hispanio (imperiestro [[Karlo la 3-a (Hispanio)|Karolo la 5-a]], [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]], [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]], [[Filipo la 4-a (Hispanio)|Filipo la 4-a]], [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a]]) Sicilio havis periodon de granda ekonomia, socia, religia, arta, demografia progreso, kiu daŭris de la [[16-a jarcento]] ĝis komenco de la 17-a jarcento, pot kiam estis bremsita de la krizo kaj disfalo de la [[Hispana Imperio]]<ref>Rees Davies, [http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/white_slaves_02.shtml British Slaves on the Barbary Coast], [[BBC]], 1-an de julio 2003</ref>([[Fiska politiko|fiskismo]], ekonomia kaj socia tradiciismoj) ankaŭ pro la granda ĝenerala krizo de la [[17-a jarcento]] kaj la marĝenigo de la mediteranea ekonomia sistemo favore al la nova atlantika ekonomio.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=5q9zcB3JS40C&pg=PR14&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Christian Slaves, Muslim Masters: White Slavery in the Mediterranean, the Barbary Coast and Italy, 1500–1800]''". Robert Davis (2004) {{ISBN|1-4039-4551-9}}</ref> En la moderna hispana periodo la loĝantaro de Sicilio duobliĝis, dekoj da novaj regionoj naskiĝis en la interna cereala areo (interna koloniigo), Palermo kreskis de 30 000 loĝantoj al 140 000, Mesino de 25 000 al 90 000, kaj aliĝis al rondo de eŭropaj urboj kun plej granda loĝantaro. Riĉeco kaj urba beleco, la sukera kaj silka industrioj disvolviĝis en la [[Valo Demone]]<ref>{{cite news|url=http://www.heraldica.org/topics/france/utrecht.htm|publisher=Heraldica.org|title=The Treaties of Utrecht (1713)|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref>, sed falis en la 17-a jarcento pro la konkurenco de sklavaj laboristoj en [[Ameriko]] kaj la ribelo de Mesino. Ĝin anstataŭis la ekspansio de la vina kaj citrusa kultivado. La granda krizo en la 17-a jarcento kaŭzis sociajn agitiĝojn kaj malkontenton tra Eŭropo, pro kio okazis multaj tumultoj, militoj kaj revolucioj, kiuj trafis ankaŭ Sicilion. Sserio de ribeloj okazis en ĉiuj centroj de la insulo kaj precipe en Palermo en 1647 kaj, multe pli grave, en Mesino (1674-1678). La popolo de Mesino trovis la subtenon de la armeoj de Ludoviko la 14-a, kiuj batalis en Sicilio. Malvenko de Mesino markis ĝian finon kiel granda komerca kaj industria centro, kion akompanis la ekonomia kolapso de la tuta silka areo. La lasta reĝo de la hispana Habsburga dinastio, [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a]], mortis sen infanoj, kaj pro la rilatoj kiujn havis la diversaj dinastiaj familioj inter si, multaj eŭropaj regantoj ekpostulis la tronon kiu restis malplena. Ĉi tio kaŭzis la [[Milito de hispana sukcedo|militon de hispana sukcedo]] (1701-1713), post kiu la italaj teritorioj ne plu havis rektan rilaton kun [[Hispanio]], kies krono pasis al la [[Burbonoj]]. Per la ''paco de [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]'' (1713) la Reĝlando Sicilio estis liverita al [[Viktoro Amadeo la 2-a de Savojo]], kies regado daŭris kvin jarojn.<ref>{{cite news|url=http://www.realcasadiborbone.it/uk/archiviostorico/cs_04.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030804170901/http://www.realcasadiborbone.it/uk/archiviostorico/cs_04.htm|archivedate=4-an de aŭgusto 2003|publisher=RealCasaDiBorbone.it|title=Charles of Bourbon – the restorer of the Kingdom of Naples|date=la 7-an de oktobro 2007}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030804170901/http://www.realcasadiborbone.it/uk/archiviostorico/cs_04.htm |date=2003-08-04 }}</ref> === Burbona periodo === [[Dosiero:Palazzina cinese 0001.JPG|eta|La [[Palazzina Cinese]], reĝa domo konstruigita en 1799 de Fernando la 1-a.]] [[Dosiero:Sanesi - La rivoluzione di Palermo-12 gennaio 1848 - ca. 1850.jpg|eta|dekstra|La revolucio de [[Palermo]] en januaro 1848 en tiama bildo.]] La partikularismo de Palermo tute ne helpis la napolan revolucion, kiu efektive estis detruita de la grava kaj malfacila interna problemo. Aliflanke, eĉ tiu revolucio estis pli memoro pri la napoleona periodo ol antaŭvido de la ribeloj pro la ''[[Unuiĝo de Italio|Risorgimento]]'', kaj tial ĝi ne longe povis rezisti la aŭstrian armeon.<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/regno-delle-due-sicilie/ Regno Delle Due Sicilie nell'Enciclopedia Treccani]. Treccani.it.</ref> En la sekvaj jaroj, kiuj estis la ĉefaj jaroj de la [[Restarigo]], [[Ferdinando la 1-a (Du Sicilioj)|Ferdinando la 1-a]], [[Francisko la 1-a (Du Sicilioj)|Francisko la 1-a]] kaj precipe [[Ferdinando la 2-a (Du Sicilioj)|Ferdinando la 2-a]], kiuj venis al la trono en 1830, provis moderigi sian regadon per paternalismo en pluraj okazoj modera, kaj sopiris je novaj metodoj. Sed ĉi tio ne malhelpis, la aperon de pluraj konspiroj, inter kiuj la plej fama estas tiu de la 1-a de septembro 1831, kiam la ribeluloj, gviditaj de Domenico di Marco kaj plejparte apartenantaj al la klaso de metiistoj (kiuj tiam estis ligitaj al nobelaro), vagadis ĉirkaŭ Palermo postulante la konstitucion. En 1837 komenciĝis alia revolucio en [[Katanio]] kaj [[Sirakuzo]], instigata de malsato. Ĝi ne speciale atentis postuladon de aŭtonomio, malsame ol alia movado en Palermo, kiel montris la revolucio de la [[12-a de januaro]] [[1848]], antaŭanta ĉiujn aliajn, kiuj eksplodis en tiu jaro. Komence Sicilio esperis akiri apartan konstitucion de [[Ferdinando la 2-a]], sed la parlamento, kunveninta la [[25-a de marto|25-an de marto]], prezidita de Vincenzo Fardella, devis agnoski la rektan rifuzon de la reĝo kaj poste deklaris, en aprilo, ke la regado de la [[Burbonoj|Burbona monarkio]] finiĝis kaj, post konsulto al Ruggero Settimo, estro de la provizora registaro, la regenteco, uzante la rajtojn de "suverena kaj sendependa ŝtato", elektis la novan reĝon. Ilia elektito iĝis [[Ferdinando de Savojo]], [[Ĝenovo|duko de Ĝenovo]] filo de [[Karlo Alberto de Savojo|Karlo Alberto]]. Sicilio ankaŭ malkaŝe transdonis siajn aspirojn al sendependeco je la itala nivelo, montrante, ke ĝi esperas vidi la duoninsulon kiel konfederacion de liberaj ŝtatoj. Danke al la geografia apartiĝo, estis pli facile por la Burbonoj, venkintaj en Napolo super la parlamento la [[15-a de majo|15-an de majo]], gvidi la batalon kontraŭ Sicilio. En septembro [[Mesino]], longe bombardita, falis kaj antaŭ 1848 la napolaj trupoj okupis la orientan marbordon, invadinte en la sekva jaro Palermon. La 15-an de majo 1849 Ferdinando la 2-a ekregis Palermon kaj, sekve, la tutan insulon. Tio donis amaran enton al la venkitoj, kiuj en sekva jardeko sin turnis, same kiel en la duoninsulo, al la [[reĝlando Sardio]] kaj [[Camillo Benso di Cavour|Cavour]].<ref>{{cite news|url=http://www.clash-of-steel.co.uk/pages/battle_details.php?battle=CAMPOTENES01|publisher=Clash-of-Steel.co.uk|title=Campo Tenese|date=la 7-an de oktobro 2007}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081207112301/http://www.clash-of-steel.co.uk/pages/battle_details.php?battle=CAMPOTENES01 |date=2008-12-07 }}</ref> === Nuntempa periodo === ==== Itala unuiĝo ==== [[Dosiero:Fattori. Garibaldi a Palermo.jpg|eta|maldekstra|[[Garibaldi]] en Palermo ĉe opero de [[Giovanni Fattori]].]] Kelkaj ribeloj malkaŝis la mensan staton de la sicilianoj, ĝis la [[4-a de aprilo]] [[1860]] ekis la ribelo, gvidata de [[Francesco Riso]], kunvokita el monaĥejo de Gancia.<ref name="modern" /> La burbonaj reagis rapide, sed tio ebligis al [[Francesco Crispi|Crispi]] por pruvi al Garibaldi, kiel la insulo bonvenigos la planitan de li ekspedicion, post kio la ribelemo mem de la sicilianoj kreskis. La kampanjo kontraŭ la [[Burbonoj|burbonaj fortoj]] sur la insulo estis multe pli rapida ol oni supozis: la [[14-a de majo|14-an de majo]], en [[Salemi]] [[Giuseppe Garibaldi]] alprenis la diktaturon de Sicilio nome de [[Viktoro Emanuelo la 2-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 2-a]]<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/542800/Sicily Sicily (island, Italy) – Britannica Online Encyclopaedia]. Britannica.com. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref>; la sekvan tagon li venkis la malamikon en [[Calatafimi-Segesta|Calatafimi]], malferminte la vojon al Palermo, kien li venis la 27-an de majo. La 2-an de junio la generalo formis registaron, en kiu la superreganta figuro estis Francesco Crispi kiel la unua ŝtat-sekretario kaj, baldaŭ poste, li forpelis La Farina, la senditon de [[Camillo Benso di Cavour]], el la insulo, sed akceptis la kunlaboradon kun [[Agostino Depretis]], kiu ankaŭ estis sendita de Cavour.<ref name="modern">{{cite news|url=http://www.oah.org/pubs/magazine/migrations/townsend.html|publisher=OAH.org|title=Italians around the World: Teaching Italian Migration from a Transnational Perspective|date=la 7-an de oktobro 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127225428/http://oah.org/pubs/magazine/migrations/townsend.html|archivedate=27-an de novembro 2010}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101127225428/http://oah.org/pubs/magazine/migrations/townsend.html |date=2010-11-27 }}</ref> Per la batalo de Milazzo la [[20-a de julio|20-an de julio]], la tuta Sicilio estis konkerita kaj la ekspedicio daŭris sur la kontinento. Post la [[plebiscito]] la 21-an de oktobro, la fazo de la provizora registaro de Garibaldi finiĝis kaj la siciliaj provincoj iĝis parto de la [[Itala Reĝlando|Itala reĝlando]]. La homoj, perfiditaj de la promesoj de reformo (ĉefe kamparanoj) kaj de la misuzoj fare de la novaj regantoj, suferis pli pro la unuiĝo.<ref>{{cite news|url=http://www.geocities.com/capitolHill/rotunda/2209/Sicily.html|publisher=Capitol Hill|title=Sicily|date=la 7-an de oktobro 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071018230534/http://www.geocities.com/capitolHill/rotunda/2209/Sicily.html|archivedate=la 18-an de oktobro 2007}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.britannica.com/eb/article-9033791/fascio-siciliano|work=[[Encyclopædia Britannica]]|title=fascio siciliano|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> Pro tio estiĝis la fenomeno de post-unuiĝa banditeco — ribelo, direktita kontraŭ la nova registaro kaj la establita ordo. Sekvis la ribelo de Palermo en septembro 1866, kiam ribeluloj kuniĝis por kontraŭbatali la registaron de la Dekstro kaj la du opoziciojn: unuflanke la pastraro kaj la malaltaj klasoj kaj aliflanke la demokratoj kaj respublikanoj, kiuj kunlaborigis parton de la burĝaro, elreviĝinta pro la unuiĝo. Dum sep tagoj [[Palermo]] estis regata de la ribeliĝintoj kaj la generalo [[Raffaele Cadorna]] estis sendita por fini la tumulton, kiu eniris en la historion kiel ''[[Ribelo de sep kaj duono]]''.<ref>"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1483443/Messina-earthquake-and-tsunami Messina earthquake and tsunami]". Britannica Online Encyclopedia.</ref> [[Dosiero:Gustave-Le-Gray Giuseppe-Garibaldi Palermo-1860 1-1000x1500.jpg|eta|altdekstre=0.8|[[Giuseppe Garibaldi]] en Palermo en 1860.]] De 1886 ĝis 1894 la situacio en la insulo plibonigiĝis, ĉefe kiel rezulto de la ekonomiaj leĝoj de la centra registaro, favoraj al la nordaj regionoj, kaj de la rompo de la komercaj rilatoj kun [[Francio]] en 1887, kio forte trafis la sudan terkultivadon. En la kamparo al tio aldoniĝis la okupado de la ŝtataj terposedaĵoj fare de la armeo. Tio vekis fortan reziston kaj kondukis al la tragika epizodo ĉe [[Caltavuturo]] en januaro 1893, kiam registaraj trupoj pafis kontraŭ la kamparanojn mortigante dek unu el ili. En la kamparo kaj en sulfurejoj la laboristoj postulis laboron aŭ pliigon de salajroj. Dume, ekde 1890-1891, socialisma propagando penetris en la insulon kaj samtempe inter laboristoj aperis multnombraj faŝismaj organizoj. La movado ĉiam pli kreskis, stimulata de la malbona ekonomia situacio, kvankam la dua registaro de la sicilia [[Francesco Crispi]] penis perforte bremsi ĝin: la sieĝostato estis dekretita kaj malpermesita la [[gazetarlibereco]], la faŝistoj estis arestitaj kaj senditaj al militaj tribunaloj. La kondiĉoj en la insulo ne multe pliboniĝis, eĉ dum la Giolittian-jardeko, kiam la registaro subtenis la industrion, pro kio suferis la ĉefe terkultivaj sudaj regionoj. En 1893 palermano [[Antonio di Rudinì]] estis prezidanto de la Konsilio. En la 20-a jarcento tiun postenon okupis ankaŭ [[Vittorio Emanuele Orlando]] kaj, en la respubliko, [[Mario Scelba]] el Caltagirone.<ref>[https://web.archive.org/web/20071111034455/http://www.carabinieri.it/Internet/Arma/Ieri/Storia/Vista%2Bda/Fascicolo%2B22/01_Fascicolo%2B22.htm Arma dei Carabinieri – Home – L'Arma – Ieri – Storia – Vista da – Fascicolo 22]. Carabinieri.it. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> Post la [[Unua mondmilito]], [[faŝismo]] ankaŭ regis en Sicilio. Sed la totalisma reĝimo ne sukcesis solvi la problemojn de Sicilio, inkluzive tiun de [[mafio]], kvankam [[Cesare Mori]] asertis ke li elradikigis ĝin. En la [[Dua mondmilito]], la bombadoj kaj la brit-usonaj alteriĝoj, en julio 1943, kaŭzis rimarkindajn damaĝojn kaj nur malrapide Sicilio restariĝis post tio. La brita generalo [[Harold Alexander]], kiu estis milita reganto de la okupitaj areoj, nomumis kolonelon [[Charles Poletti]] kiel estron de la Oficejo de Civilaj Aferoj de la AMGOT.<ref name=autogenerated1>{{cite news|url=http://www.bestofsicily.com/history3.htm|publisher=BestofSicily.com|title=The Modern Era|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> En februaro 1944 la [[Aliancanoj]] redonis la insulon al la itala registaro de la [[Sunda Regno|Suda Regno]], kiu nomumis Altan Komisaron por Sicilio. Dume, la malnova tendenco al sendependeco kaj aŭtonomio, kiu en la antaŭa jarcento instigis la sicilianojn peti taĉmenton el Italio, denove gajnis forton. Formiĝis la separisma movado, pro kio la vivo de la insulo estis tumulta, inter 1943 kaj 1945 eĉ okazis armitaj konfliktoj. La situacio mildiĝis post la establo de la regiono Sicilio per la reĝa dekreto, eldonita la [[15-an de majo]] [[1946]]. ==== Sendependismo kaj aŭtonomismo ==== [[Dosiero:EVIS flag.svg|eta|Flago de la sicilia sendependisma movado]] Pro siaj insuleco, geografia pozicio en [[Mediteraneo]] kaj kultura unikeco, Sicilio ĉiam ĝuis larĝan aŭtonomecon en la kunteksto de pli grandaj ŝtatoj, kiam ĝi ne estas enkadrigita en sia propra reĝlando, plurfoje sendependa dum ses jarcentoj. La originoj de moderna sendependeca movado en Sicilio troviĝas en la separismaj ribeloj de 1820 kaj en la sicilia sendependeca revolucio de 1848. Kiel naskiĝdaton de sendependisma sento (en la nuntempa epoko),<ref>{{cite news|url=http://www.britannica.com/eb/article-27778/Italy#319101.hook|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|title=Italy – Land Reforms|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> ene de la [[Italio|itala ŝtato]], oni povas konsideri la 16-an de septembro 1866, kiam la sicilianoj ribelis, pli aŭ malpli perforte, kontraŭ la regado de la novnaskita [[Itala Reĝlando|reĝlando Italio]]. Tiu ribelo nomiĝis "sep kaj duono", kio rilatas al ĝia tempodaŭro. La ribelo flamigis la tutan Palermon, preskaŭ ĉiujn siciliajn urbojn kaj inkludis multajn politikajn frakciojn naskitajn dum la [[Unuiĝo de Italio|Risorgimento]] (respublikanoj, por-klerikoj, por-burbonaj). Ĉi tiu ribelo estis sufokita de la itala armeo, kaj ĉia ribelo nome de sicilia nacio estis daŭre subpremata ĝis la preskaŭ tuta malapero de la movado.<ref>{{cite news|url=http://www.grifasi-sicilia.com/regione_sicilia_gbr.html|publisher=Grifasi-Sicilia.com|title=Sicily autonomy|date=la 7-an de oktobro 2007}}</ref> En la frua postmilita periodo la sicilia sento renaskiĝis kaj respektis la alvenon de la [[faŝismo]] Post la alveno de la [[aliancanoj]] ĝi refortoĝis, la MIS estis establita (gvidata de la karisma figuro de Andrea Finocchiaro Aprile), kiu fine de la [[Dua mondmilito]] fanfaronis pri pli ol kvincent mil aliĝintoj al EVIS, ĝia armea brako,<ref>[http://www.istat.it/it/sicilia/dati?q=gettable&dataset=DCCV_TAXDISOCCU&dim=120,6,1,0,28,12,3,0,0&lang=2&tr=0&te=1 Sicilia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121115061849/http://www.istat.it/it/sicilia/dati?q=gettable&dataset=DCCV_TAXDISOCCU&dim=120%2C6%2C1%2C0%2C28%2C12%2C3%2C0%2C0&lang=2&tr=0&te=1 |date=2012-11-15 }}. Istat.it. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> (gvidita unue de Canepa kaj poste de Giuliano) kaj aliaj malgrandaj movadoj. Post la malsukcesa sendependiga provo kaj la aŭtonomisma kompromiso atingita de la nova Itala Respubliko, la sicilia sendependeco fariĝis pli kaj pli malproksima kaj la balota subteno de la separismaj partioj estis ĉiam pli malalta kaj nur ĉe la elektoj de 1947 por la Sicilia regiona asembleo la MIS akiris dek deputitojn, sed malaperis jam en la elektoj de 1951.<ref>[http://www.storicamente.org/quadstor1/ch09.html "Le spinte e i ritorni": gli anni delle riforme per lo sviluppo in Sicilia (1947–1967)]. Storicamente.org. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> Aŭtonomismaj kaj sendependecaj movadoj reaperis foje: en 1951 la aŭtonoma unio de Paolo D'Antoni, kiu akiris nur tri deputitojn; en 1959 la Socia Kristana Kuniĝo Sicilia de Silvio Milazzo, kiu akiris 10 deputitojn; en 2001, la Nova Sicilio de Bartolo Pellegrino kaj Nicolò Nicolosi, kun 5 deputitoj; en 2006 la Movado por Aŭtonomeco de Raffaele Lombardo. Iuj movadoj kaj iuj eksterparlamentaj fortoj ankaŭ postulas sendependecon, inkluzive de la MIS, la FNS kaj la Lando kaj Liberigo, same kiel la antaŭe menciitaj aŭtonomaj partioj sed sen reprezentantoj en la parlamento.<ref>[http://www.scudit.net/mdfalcone.htm Due eroi italiani – Materiali didattici di Scuola d'Italiano Roma a cura di Roberto Tartaglione]. Scudit.net (11 April 2004). Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> == Administraj dividoj == [[Dosiero:Map of region of Sicily, Italy, with provinces-it.svg|eta|350ra|<center>la provincoj de Sicilio]] Administre, Sicilio estas dividita en naŭ provincojn, ĉiu kun ĉefurbo, kiu havas la saman nomon kiel la provinco. Malgrandaj ĉirkaŭaj insuloj ankaŭ estas partoj de diversaj siciliaj provincoj: la [[Liparaj insuloj]] (Mesino), mezkoridoro de [[Ustica|Ustiko]] (Palermo), [[Egadaj insuloj]] (Trapanio), mezkoridoro de [[Pantelleria]] (Trapanio) kaj [[Pelagaj insuloj]] (Agriĝento). Sicilio konsistis, ĝis 2015, el naŭ [[Regionoj kaj provincoj de Italio|provincoj]]: * [[Provinco Agriĝento]] * [[Provinco Kaltaniseto]] * [[Provinco Katanio]] * [[Provinco Enno]] * [[Provinco Mesino]] * [[Provinco Palermo]] * [[Provinco Raguzo]] * [[Provinco Sirakuzo]] * [[Provinco Trapanio]]. === Ĉefaj urboj === jen listo de la 10 urboj kun plej multe da loĝantoj. {| {{prettytable}} || 1 || [[Palermo]] || <small>[[Provinco Palermo]] || 666 800 loĝ. |- || 2 || [[Katanio]] || <small>[[Provinco Katanio]] || 301 800 loĝ. |- || 3 || [[Mesino]] || <small>[[Provinco Mesino]] || 245 200 loĝ. |- || 4 || [[Sirakuzo]] || <small>[[Provinco Sirakuzo]] || 123 300 loĝ. |- || 5 || [[Marsala]] || <small>[[Provinco Trapanio]] || 82 300 loĝ. |- || 6 || [[Gela]] || <small>[[Provinco Kaltaniseto]] || 77 300 loĝ. |- || 7 || [[Ragusa]] || <small>[[Provinco Raguzo]] || 72 100 loĝ. |- || 8 || [[Trapanio]] || <small>[[Provinco Trapanio]] || 70 800 loĝ. |- || 9 || [[Vittoria]] || <small>[[Provinco Raguzo]] || 61 200 loĝ. |- || 10 || [[Kaltaniseto]] || <small>[[Provinco Kaltaniseto]] || 60 300 loĝ. |} == Kulturo == [[Dosiero:Antonello da Messina - Virgin Annunciate - Galleria Regionale della Sicilia, Palermo.jpg|eta|[[Virgulino de la Anunciacio (Antonello da Messina, Palermo)|''Virgin Annunciate'']], [[Antonello da Messina]].]] Sicilio delonge estas ligita al la artoj; multaj poetoj, verkistoj, filozofoj, intelektuloj, arkitektoj kaj pentristoj havas radikojn en la insulo. La historio en ĉi tiu kampo povas esti spurita ĝis la greka filozofo [[Arkimedo]], loĝinto de [[Sirakuzo]], kiu fariĝis fama kiel unu el la plej grandaj matematikistoj de ĉiuj tempoj. [[Gorgio]] kaj [[Empedoklo]] estas du aliaj tre konataj fruaj siciliaj grekaj filozofoj, dum la sirakuzano Epikarmo estas konsiderata kiel la inventinto de la [[komedio]]. === Arto kaj arkitekturo === Terakotaj ceramikaĵoj el la insulo estas bone konataj, la arto de ceramiko en Sicilio venas de la indiĝena antikva popolo nomata sikanoj. Ĝi poste perfektiĝis dum la periodo de greka koloniigo kaj restas elstara ĝis hodiaŭ. Nuntempe [[Caltagirone]] estas unu el la plej gravaj centroj en Sicilio por la produktado de ceramikaĵoj kaj terakotaj skulptaĵoj. Inter famaj pentristoj menciindas [[Renesanco|renesancaj]] artistoj [[Antonello da Messina]], [[Renato Guttuso]] kaj la naskiĝinto en Grekio, [[Giorgio de Chirico]], kiu estas ofte nomata "patro de superrealisma arto" kaj fondinto de la metafizika arta movado. La plej famaj arkitektoj estas [[Filippo Juvarra]] (unu el la plej gravaj figuroj de la itala baroko) kaj [[Ernesto Basile]]. ==== Sicilia baroko ==== [[Dosiero:Sicilia Siracusa1 tango7174.jpg|eta|La Katedralo de [[Sirakuzo]]]] La sicilia Baroko havas unikan arkitekturan identecon. [[Noto (Italio)|Noto]], [[Caltagirone]], [[Katanio]], [[Raguzo (Sicilio)|Raguzo]], [[Modiko]], [[Scicli]] kaj precipe [[Acireale]] enhavas kelkajn el la plej bonaj italaj ekzemploj de [[Baroko|baroka arkitekturo]], ĉizitaj en la loka ruĝa sabloŝtono. Noto provizas unu el la plej bonaj ekzemploj de la baroka arkitekturo alportita al Sicilio. La baroka stilo en Sicilio estis plejparte limigita al konstruaĵoj starigitaj de la [[Katolika Eklezio|Romkatolika Eklezio]], kaj palacoj konstruitaj kiel privataj loĝejoj por la sicilia [[aristokratio]]. La plej fruaj ekzemploj de ĉi tiu stilo en Sicilio malhavis individuecon kaj estis tipe peze ŝarĝitaj de ornamaĵoj vidataj de siciliaj vizitantoj en [[Romo]], [[Florenco]] kaj [[Napolo]]. Tamen, eĉ ĉe tiu ĉi frua etapo, provincaj arkitektoj komencis uzi popolajn trajtojn de la pli malnova arkitekturo de Sicilio. Meze de la [[18-a jarcento]], kiam la baroka arkitekturo de Sicilio estis rimarkinde malsama de tiu de la kontinento, ĝi tipe inkludis almenaŭ du aŭ tri el la sekvaj ecoj, kune kun unika libereco de dizajno pli malfacile karakterizebla per vortoj. === Edukado === [[Dosiero:Catania ExmonasteroBenedetti.jpg|eta| Fasado de la iama monaĥejo de [[benediktanoj]], kiu nun gastigas du fakultatojn de la [[Universitato de Katanio]].]] [[Dosiero:Palermo01.jpg|eta|Fakultato de sciencoj, [[Universitato de Palermo]]]] En 1434 estis fondita la unua universitato de Sicilio: la ''Siciliae Studium Generale'', hodiaŭ [[Universitato de Katanio]]. La patro de la sicilia universitata kulturo estas [[Alfonso la 5-a (Aragono)|Alfonso la 5-a de Aragono]], kiu sponsoris la naskiĝon de la kataniaj studoj. Estis tamen [[Ignaco Lojola]] kiu fondis la [[Universitato de Mesino|Universitaton de Mesino]] en 1548. La [[Universitato de Palermo]] (1805) al kiu aldoniĝis la duonprivata [[Universitato Kore de Enna]] (2005) estas pli freŝa institucio. Krome la filio de la [[Libera Universitato Maria SS. Assunta]] funkcias en Palermo. La plej juna universitata teritoria centro estas tiu de [[Trapanio]], kiu estas parto de la Universitato de Palermo. En Trapanio estas kvin fakultatoj: [[Agrikulturo]], [[Jurisprudenco]], [[Literaturo]] kaj [[Filozofio]], [[Medicino]] kaj [[Kirurgio]], [[Matematiko]]j. Sume la tri publikaj universitatoj kaj la duon-publika universitato de [[Enno]] havas ĉirkaŭ 180 000 studentojn.<ref>[http://www.scuolasuperiorecatania.it/include/cambialingua.php?idpagina=1&lingua=2 ''Scuola Superiore di Catania'' – Official site] {{Webarchiv| url = https://web.archive.org/web/20100908090945/http://www.scuolasuperiorecatania.it/include/cambialingua.php?idpagina=1&lingua=2 | date = 8 September 2010 }}</ref> La eduknivelo en la sicilia universitato ne estas alta. Esploroj de [[La Repubblica]] en 2005 (kiu ne inkluzivas [[Enno]]n ĉar ĝi ankoraŭ ne ekzistis) listigas Palermon (63 400 studentoj) kaj Katanion (50 700 studentoj) inter la grandegaj universitatoj, kun pli ol 40 000 studentoj, dum Mesino (39 600 studentoj) estas metita inter la mezaj universitatoj, kun inter 40 000 kaj 20 000 registritaj lernantoj. La studo faris serion de taksadoj bazitaj sur kvar kampoj (la [[servo]]j ofertitaj al studentoj, [[stipendio]]j, [[Konstruaĵo|instalaĵo]]j kaj la [[interreto]]) por difini rangon de ĉiu grupo de universitatoj. Palermo estas en la 7-a loko (ligita kun la [[Universitato de Bari]]), dum [[Katanio]] estas la 10-a el 11 grandaj universitatoj. [[Mesino]] estas la 15-a el 18. En la unuaj du kazoj, la strukturoj determinas la malaltan rangotabelon (la voĉdonoj, en cent kaj dek, estas respektive 71 kaj 76, la plej malaltaj en la grupo), dum en Mesino precipe mankas servoj. La samaj kriterioj estis aplikitaj por ĉiu [[fakultato]], kies klasifiko tamen koncernas ĉiujn universitatojn. Se oni ekskludas tiujn ne taksitajn, la siciliaj fakultatoj ofte montriĝas en la lastaj lokoj: ĉiuj tri koncerne [[ekonomiko]]n (Katanio, Palermo kaj Mesino), Mesino kaj Katanio por medicino (inkluzive pri [[kirurgio]]), la ununura Mesino por edukaj sciencoj, ankoraŭ la paro Mesino-Katanio por matematikaj, fizikaj kaj naturaj sciencoj, Palermo por [[Politika scienco|politikaj sciencoj]] kaj Mesino por [[Statistiko|statistikaj sciencoj]]. La plej bona fakultato estas tiu pri [[Eduko|edukaj sciencoj]] de Palermo, kiu estas en la sesa loko en la nacia rango kun 89,4 poentoj. === Literaturo === [[Dosiero:Giuseppe Tomasi di Lampedusa.jpg|200ra|eta|maldekstra|[[Giuseppe Tomasi di Lampedusa]]]] La literatura produktado estas tre aktiva en Sicilio laŭlonge de la jarcentoj, komence danke al la kortego de [[Frederiko la 2-a (Sicilio)|Frederiko la 2-a]] kun sia [[sicilia skolo]]. Inter la jaroj [[1230]] kaj [[1266]] disvolviĝis en la ŝvaba kortego la unua vulgara lingvo. Kvankam ĝia uzo restis nur ĉe italaj kortegoj kaj literaturo, post la ŝvaboj ĝi estis revivigita de la toskanaj verkistoj forte influitaj de la literatura prestiĝo de la skolo, kies gvidanto [[Jakobo el Lentini]] atribuis al si la inventon de la [[soneto]]. Danke al la poezia stilo de la sicilianoj, inkluzive de [[Cielo d'Alcamo]], multaj el iliaj vortoj kaj esprimoj eniris la faman [[toskana dialekto|toskanan dialekton]], kiu iĝis la bazo de la [[itala lingvo]]. La [[sicilia lingvo]] trovis altvalorajn literaturajn ekzemplojn danke al grandaj [[Poezio|poetoj]] kiel [[Giovanni Meli]], [[Domenico Tempio]], [[Mario Rapisardi]] kaj [[Ignazio Buttitta]], verkistoj kiaj [[Gesualdo Bufalino]] aŭ [[Andrea Camilleri]] kaj [[dramisto]]j kiel [[Pier Maria Rosso di San Secondo]], [[Nino Martoglio]], [[Luigi Pirandello]] ([[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premiito]]) kaj [[Luigi Capuana]]. Menciindas ankaŭ la romanistoj [[Giovanni Verga]] kaj [[Federico De Roberto]], kiu naskiĝis en Napolo, sed loĝis en Katanio (urbo de kie devenis lia familio kaj kie li kreis siajn verkojn, ''[[I Viceré]]''), kun speciala mencio de Pirandello, [[Leonardo Sciascia]], [[Vitaliano Brancati]] kaj [[Ercole Patti]], kiuj revoluciigis la [[Romana arto|romanarto]]n en la [[20-a jarcento]]. [[Salvatore Quasimodo]] (Nobel-premiito) estis ankaŭ pioniro de [[hermetikismo]]. Menciindas ankaŭ [[Giuseppe Tomasi di Lampedusa]], fama pro la historia romano ''[[Il Gattopardo]]'', portreto de la Sicilio post la [[Unuiĝo de Italio|itala unuiĝo]], kaj [[Elio Vittorini]], [[Vincenzo Consolo]], [[Mario Gori]], [[Salvatore Camilleri]], [[Alessio Di Giovanni]], [[Vito Mercadante]], [[Stefano D'Arrigo]], [[Luigi Natoli]], [[Vanni Pucci]], [[Vann'Antò]], [[Antonino Pino|Antonino Pino Balotta]], [[Lionardo Vigo Calanna|Lionardo Vigo]], [[Santo Calì]], [[Mariannina Coffa]], [[Simonetta Agnello Hornby]], [[Santo Piazzese]], [[Gesualdo Manzella Frontini]], [[Luca Matranga]], [[Giuseppe Schirò]], [[Vincenzo Navarro]], [[Eduardo Giacomo Boner]], [[Girolamo Ragusa Moleti]], [[Maria Occhipinti]], [[Tommaso Aversa]], [[Ortensio Scammacca]], [[Antonio Veneziano]], [[Ruggero Vasari]], [[Enrico Cardile]], [[Guglielmo Jannelli]], [[Stefano Lanuzza]], [[Giovanni Formisano]], [[Giambattista Spampinato]], [[Dacia Maraini]] kaj la poeto Lucio Piccolo di Calanovella. === Muziko === [[Dosiero:Vincenzo bellini.jpg|eta|230ra|[[Vincenzo Bellini]].]] Dum la lastaj kvar jarcentoj Sicilio vidis la naskiĝon de ilustraj reprezentantoj de la muzika mondo. Inter la unuaj, laŭ kronologia ordo, troviĝas la [[Madrigalo (muziko)|madrigalistoj]] [[Pietro Vinci]], [[Sigismondo d'India]] kaj [[Antonio Il Verso]], kaj la operkomponistoj [[Alessandro Scarlatti]], [[Giovanni Pacini]], [[Vincenzo Bellini]], [[Francesco Paolo Frontini]], [[Antonino Palminteri]], [[Alberto Favara]], [[Antonio Scontrino]], [[Giuseppe Cesare Balbo]], [[Pietro Antonio Coppola]], kaj la nuntempaj [[Matteo Musumeci]] kaj [[Nunzio Ortolano]].<ref>Dagmar Reichardt, ''Das phantastische Sizilien Giuseppe Bonaviris. Ich-Erzähler und Raumdarstellung in seinem narrativen Werk'', edited and with a foreword by Heinz Willi Wittschier, (Grundlagen der Italianistik no. 2), Frankfurto ĉe Majno/Berlino/Berno kaj alie: Peter Lang, 2000, {{ISBN|978-3631362402}}.</ref> En la 20-a jarcento kelkaj siciliaj komponistoj avangardis: [[Anton Webern|post-weberniane]]: Girolamo Arrigo, [[Aldo Clementi]], [[Salvatore Sciarrino]], [[Francesco Pennisi]], [[Roberto Carnevale]], [[Federico Incardona]], [[Marco Betta]], [[Giovanni Sollima]], [[Calogero Giallanza]]. Kelkaj famaj operkantistoj venis el Sicilio kiel [[Giuseppe di Stefano]], [[Pietro Ballo]], [[Salvatore Licitra]], [[Giulio Crimi]] kaj [[Desirée Rancatore]].<ref>Dagmar Reichardt (eld.), ''L'Europa che comincia e finisce: la Sicilia. Approcci transculturali alla letteratura siciliana. Beiträge zur transkulturellen Annäherung an die sizilianische Literatur. Contributions to a Transcultural Approach to Sicilian Literature'', edited and with a preface by Dagmar Reichardt, in collaboration with Anis Memon, Giovanni Nicoli and Ivana Paonessa, (Italien in Geschichte und Gegenwart, no. 25), Frankfurto ĉe Majno/Berlino/Berno kaj alie: Peter Lang, 2006, {{ISBN|978-3631549414}}.</ref> Jen kelkaj elstaruloj en diversaj muzikstiloj, kaj nacie kaj internacie: [[Pippo Pollina]], [[Giuni Russo]], [[Franco Battiato]], [[La Bionda]], [[Gianni Bella]], [[Marcella Bella]], [[Carmen Consoli]], [[Carlo Muratori]], [[Giusy Ferreri]], [[Levante (kantisto)|Levante]], [[Uzeda]], [[Silvia Salemi]], [[Gerardina Trovato]], [[Denovo]], [[Tinturia]], [[Agricantus]], [[Ivan Segreto]], [[Mario Venuti]], [[Mario Biondi (kantisto)|Mario Biondi]], [[Roy Paci]], [[Fiorello]], [[Cristiano Malgioglio]], [[Qbeta]], [[Lorenzo Fragola]], [[Giovanni Caccamo (kantisto)|Giovanni Caccamo]], [[Filippa Giordano]], [[Francesco Cafiso]], [[Il Volo (muzikgrupo)|Piero Barone]]. La plej elstara kantisto de sicilia folkmuziko estas [[Rosa Balistreri]]. === Teatro de marionetoj === [[Dosiero:PupiSiciliani.jpg|maldekstra|eta|La siciliaj pupoj.]] En 2001 la Teatro de Marionetoj estis registrita kiel la Parola Heredaĵo kaj Nemateria Heredaĵo de la Homaro fare de [[Unesko]]. Tio estas la unua itala heredaĵo kiu eniris ĉi tiun liston,<ref>{{cite web |author=UNESCO Culture Sector |title=El teatro de marionetas siciliano Opera dei Puppi |url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?pg=00011&RL=00011 |accessdate=22-an de aŭgusto 2010}}</ref>. La [[marioneto]]j, kiuj reprezentas la rolulojn de la el la [[Karolo la Granda|karolida]] epoko, prezentas la rakontojn de la [[Kanto de Roland]], la [[Orlando Furioso]] kaj la [[Jerusalemo liberigita]]. La ĉefrolulo estas la kavaliro Orlando, sed rolas ankaŭ Rinaldo, Angelica kaj aliaj. Lulilo de la marioneta teatro estas Palermo, kie ekzistas multaj famaj teatroj, muzeo kaj lernejo — kiel tiu de la familio Cuticchio kaj precipe tiu de Mimmo Cuticchio. Alia grava centro estas [[Acireale]], baroka urbo, kie ĉi tiu arto viglas danke al la multnombraj konataj marionetistoj, inkluzive la faman Emanuele Macrì, al kiu estas dediĉita la samnoma muzeo-teatro, kie ĉiutage eblas ĉeesti spektaklojn. Krome, la familio Canino distingiĝis en [[Alcamo]], [[Partinico]] kaj [[Sciacca]], precipe Gaspare Canino. === Amaskomunikiloj === [[Dosiero:RAI Palermo.jpg|eta|Regiona sidejo de la RAI en Palermo.]] Tri naciaj gazetoj estas eldonataj en Sicilio: [[Giornale di Sicilia]], [[La Sicilia]] kaj la [[Gazzetta del Sud]]. [[RAI]] havas sicilian eldonejon, kies sidejo estas en Palermo kun filio en Katanio. Popularas ankaŭ la [[Quotidiano di Sicilia]] kaj la semajna [[Centonove]]. La ĉefaj regionaj televidkanaloj, spekteblaj tra la tuta insulo, estas: [[Antenna Sicilia]], [[Telecolor]], TRM Tele Radio del Mediterraneo kaj TGS Tele Giornale di Sicilia. Funkcias pluraj retejoj kiel Live Sicilia, BlogSicilia, PalermoReport, MessinaWeb, CataniaOggi, TP24, Il Fatto Nisseno. === Regionaj simboloj === [[Dosiero:Flag of Sicily.svg|eta|maldekstra|La sicilia flago.]] [[Dosiero:Sicilian Cart Agrigento.jpg|eta|maldekstra|Tradicia [[sicilia ĉaro]].]] Ekzistas pluraj kulturaj ikonoj kaj regionaj simboloj en Sicilio, inkluzive de flagoj, ĉaroj, vidindaĵoj kaj geografiaj ecoj. La [[flago de Sicilio]], konsiderata kiel regiona ikono, unue estis adoptita en 1282, post la [[Sicilia vespro|Sicilia vespro]] en Palermo. Ĝi estas karakterizita per la ĉeesto de la [[Triskelo|trinakrio]] ([[triskelo]]) en ĝia centro, la flugila kapo de [[Meduzo (mitologio)|Meduzo]] kaj tri tritikaj oreloj. La tri fleksitaj kruroj reprezentas la tri pintojn de la insulo Sicilio mem. La koloroj reprezentas la urbojn [[Palermo]] kaj [[Corleone]], tiutempe terkultura urbo. Palermo kaj Corleone estis la unuaj du urboj kiuj fondis konfederacion kontraŭ la rego de [[Anĵuo-Sicilio|anĵuoj]]. Ĝi finfine iĝis la oficiala publika flago de la Regiono Sicilia en januaro 2000, post la aprobo de regiona leĝo, kiu celas ĝian uzon en publikaj konstruaĵoj, lernejoj kaj urbodomoj kune kun la nacia [[Flago de Italio|itala]] kaj la [[Flago de la Eŭropa Unio|eŭropunia flagoj]]. Familiara kiel antikva simbolo de la regiono, la [[Triskelo]] aperas ankaŭ sur grekaj moneroj de [[Sirakuzo]], kiel ekzemple moneroj de [[Agatoklo de Sirakuzo|Agatoklo]] (317-289 a.K.). La simbolo devenas de la tempo, kiam Sicilio estis parto de [[Granda Grekio]], la kolonia etendiĝo de Grekio, preter la Egeo. La triskelo estis revivigita, kiel novklasika kaj neburbona emblemo por la nova [[Napoleona ŝtato|napoleona]] [[Reĝlando de la du Sicilioj]], de [[Joaĥimo Murat|Joakimo Murat]] en 1808. [[Plinio la Maljuna]] atribuis la originon de la triskelo de Sicilio al la triangula formo de la insulo, la antikva ''Trinakrio'', kiu konsistas el tri grandaj tavoloj samdistancaj unu de la alia, indikante iliajn respektivajn direktojn, kies nomoj estis [[Kabo Peloro|Pelorus]], [[Kabo Pasero|Pachynus]], kaj [[Marsala|Lilybæum]]. La tri kruroj de la triskelo ankaŭ memorigas la tri-krurajn tablojn de [[Hefesto]], kiuj kuris memstare, kiel menciite en la [[Iliado]] ĉapitro xviii. La sicilia ĉaro estas ornamita je bunta stilo de ĉeval- aŭ azen-tirita ĉaro indiĝena en Sicilio. La sicilia lignaĵisto George Petralia deklaris ke ĉevaloj estis plejparte uzitaj en la grandaj urboj kaj plataj ebenaĵoj, dum [[azeno]]j aŭ muloj estis pli ofte uzitaj en malglata tereno por transportado de pezaj ŝarĝoj. La ĉaro havas du radojn kaj estas manfarita el ligno kun feraj komponaĵoj. La sicilia ''coppola'' estas tradicia speco de plata ĉapo tipe portita de viroj en Sicilio. Unue uzata de anglaj nobeluloj dum la malfrua [[18-a jarcento]], la ''tascu'' ekuziĝis en Sicilio komence de la [[20-a jarcento]] kiel veturila ĉapo, kutime uzata de aŭtomobilistoj. La ''coppola'' estas kutime farita en [[tvido]]. Hodiaŭ ĝi estas vaste rigardita kiel definitiva simbolo de sicilia heredaĵo. === Kino === [[Dosiero:Giuseppe Tornatore.jpg|eta|dekstre|200ra|La sicilia reĝisoro [[Oskar-premio]] [[Giuseppe Tornatore]].]] La kinarto en Sicilio aperis jam en la frua 20-a jarcento. En Sicilio naskiĝis pluraj reĝisoroj kaj aktoroj, la insulo plurfoje servis kiel scenejo por filmoj. En Katanio en 1913 estis establita "Morgana-filmo", kies verkoj, se iam aperintaj, ne estas konataj. En samnoma kompanio fondita en Romo en 1914 la katana dramisto [[Nino Martoglio]] estis la artreĝisoro, kiu reĝisoris ĉiujn tri filmojn produktitajn de tiu kompanio, kaj inter ili ''Sperduti nella buio'', kies historio disvolviĝis en Napolo. partoprenis multaj siciliaj aktoroj, inter ili [[Giovanni Grasso]] kaj [[Virginia Balistrieri]]. La nigroblankaj filmoj ĉefrolitaj de [[Angelo Musco]] kaj lia teatra grupo estis inter la unuaj sukcesaj filmoj filmitaj en Sicilio. [[Luigi Pirandello]] ankaŭ sekvis kun intereso la evoluon de kinematografio, kunverkinte scenarojn de kelkaj filmoj ĉirkaŭ 1933. En Palermo, Panaria Film estis grava filmfirmao. Ĝi estis fondita en la dua duono de la 1940-aj jaroj fare de princo [[Francesco Alliata di Villafranca]], kune kun Pietro Moncada de Paternò, Renzo Avanzo kaj [[Fosco Maraini]]. Post kelkaj submaraj mallongaj filmoj, en 35&nbsp;mm, faritaj en la [[Liparaj insuloj|Liparaj Insuloj]] (la unua filmita en Italio), li produktis ''[[Vulkano (filmo)|Vulcano]]'', kun [[Anna Magnani]], kaj ''[[La carrozza d'oro]]'' de [[Jean Renoir]]. La filmstudio estis fermita pro ŝuldoj en 1956. La produktado de la dokumentariisto [[Vittorio De Seta]] ankaŭ estis rimarkinda. Hodiaŭ estas konataj pluraj siciliaj direktoroj, kiel la Oskar-premiito [[Giuseppe Tornatore]], [[Pasquale Scimeca]], [[Aurelio Grimaldi]], [[Marco Amenta]], [[Emma Dante]], [[Roberto Andò]], [[Emanuele Crialese]], [[Luca Guadagnino]] kaj la paro [[Ciprì kaj Maresco]]. === Kuirarto === {{Ĉefartikolo|Sicilia kuirarto}} [[Dosiero:Cannoli siciliani 2.jpg|eta|altdekstre=1.3|210ra|maldekstra|Cannoli siciliaj.]] [[Dosiero:Arancini.jpg|eta|maldekstra|210ra|Aranĉinoj el [[Raguzo]].]] Sicilia kuirarto estas parto de kompleksa regiona gastronomia kulturo, kiu montras spurojn kaj kontribuojn de ĉiuj kulturoj, kiuj ekzistis en Sicilio dum la lastaj du jarmiloj. El la manĝkutimoj de [[Granda Grekio]] al la ĉarmoj de la "Monsù" de la grandaj noblaj kuirejoj, pasante el la desertoj de la [[Araba mondo|arabo]]-[[Normandoj|normanda]] epoko kaj de la restaĵoj de la juda kuirmaniero: ĉio kontribuas al tio, ke [[sicilia kuirarto]] varias.<ref>{{Cite web | url=https://www.lifeonthemediterranean.com/sicilian-cooking-class/ | title=Sicilian Cooking Class in Taormina| date=2018-03-08}}</ref> La listo de tipaj produktoj estas tre longa. Ĉiu provinco, kaj en multaj kazoj ĉiu municipo, havas siajn proprajn specialaĵojn kaj eĉ la nomoj de la samaj manĝaĵoj varias de loko al loko. La [[sicilia glaciraspaĵo]] estas universale konata kiel komuna produkto en preskaŭ ĉiuj provincoj kaj aprezata en la areoj de [[Katanio]] kaj Mesino.<ref>{{cite news |url=http://www.italianfoodforever.com/iff/articles.asp?id=55 |publisher=ItalianFoodForevter.com |title=The Foods of Sicily – A Culinary Journey |date=24-an de junio 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080212090911/http://www.italianfoodforever.com/iff/articles.asp?id=55 |archivedate=[[12-a de februaro]] [[2008]]|titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080212090911/http://www.italianfoodforever.com/iff/articles.asp?id=55 |arkivdato=2008-02-12 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080212090911/http://www.italianfoodforever.com/iff/articles.asp?id=55 |date=2008-02-12 }}</ref> Malpli konataj estas du aliaj trinkaĵoj kun laktoŝajno: la [[hordetrinkaĵo]] (dolĉa) kaj [[Migdallakto|migdala lakto]] (dolĉa-maldolĉa). Inter la bongustaj produktoj, la ingrediencoj de la tiel nomata ''surstrata kuirarto'' estas tre disvastigitaj, kun rizo [[aranĉinoj]], troveblaj tra tuta Sicilio, kiel pinto en ĉi tiu kategorio. Tipaj en la regiono de Palermo estas la [[Panelo (manĝaĵo)|panelo]], la krokedoj "[[krokeo]]j" , la [[pano kun lienaĵo|pani câ meusa]] (pano kun lieno), la [[fritolo]] (prilaborita kaj boligita manĝo), la ''raskaturo'' (miksaĵo de [[krokeo]] kaj [[Panelo (manĝaĵo)|panelo]]), [[sicilia pico|sfinĉuno]] (dutavola pico) kaj la [[stigiolo]] (rostitaj intestaj ŝafidaĵoj).<ref name="piras">{{cite book |last=Piras |first=Claudia and Medagliani, Eugenio |title=Culinaria Italy |publisher=Konemann |isbn=978-3-8331-3446-3|date=March 2007 }}</ref> En [[Mesino]], tamen, la produktoj estas kamparanaj, inter kiuj la [[pidono]] kaj la [[aranĉinoj]] kun la karakteriza konusa formo, kaj la mesina [[Focaccia|fokatĉo]].<ref name="authentic">{{cite book |last=Senna |first=Luciana |title=Authentic Sicily |publisher=Touring Club of Italy |url=https://books.google.com/?id=E7BYFRh5b7oC&pg=PA158&lpg=PA158&dq=buccellato+cannoli#PPA158,M1 |isbn=978-88-365-3403-6 |date=1-an de julio 2005}}</ref> Multaj pladoj enhavas [[melongeno]]n, ekzemple [[kaponato]], [[parma fromaĝo]], [[pasta alla Norma]] kaj ''scacci'', tritikdura fokatĉo kun petrosela farĉaĵo, aŭ tomatoj kaj florbrasikoj, tortoj. Ankaŭ la fiŝoj, laŭ multaj specoj, estas grava manĝaĵo en la sicilia kuirarto kaj en ĉi tiu tre fama sektoro ĝi estas nomata ''fiŝaĵo laŭ mesina maniero''. Tipa en [[Trapanio]] estas la [[Kuskuso (manĝaĵo)|kuskuso]] de la suda mediteranea kuirarta tradicio, sed malkiel la aliaj magrebaj landoj, kie ĝi kutime baziĝas sur viando, en Sicilio ĝi estas preparita kun fiŝaĵoj. Inter la tipaj desertoj de la regiono estas la [[kanoloj]], la klasika [[kasato]] (malpli dolĉa ĉe mesina versio) aŭ bakita, la [[pinjolato|mesina pinjolato]], la "Taganu d'Aragona" kaj la tipa dolĉaĵo Fedora, [[kuko]] ŝprucita per [[Kakao|kakaa]] pulvoro.<ref name="authentic"/> ==== Vinoj kaj trinkaĵoj ==== [[Dosiero:Mappa dei vini siciliani.svg|250ra|eta|Mapo de siciliaj vinoj]] [[Vinkultivado]] kaj vino estis alportitaj al okcidenta Sicilio fare de [[Fenicio|fenicoj]] inter la 8-a kaj 7-a jarcentoj a.K. En orienta Sicilio, La vinkultivado disvastiĝis ekde la [[Granda Grekio|greka koloniisma periodo]] (la 7-a kaj la 6-a jarcentoj a.K.) kun la tradicia sistemo nomata "alberello". Ekzistas kelkaj indiĝenaj vinkultivaĵoj sur la insulo, ambaŭ blankaj kaj ruĝaj: [[Aleksandria muskatelo|Zibibbo]], (enkondukita de fenicoj en [[Pantelleria]]), [[Nero d'Avola (vino)|Nero d'Avola]], [[Grillo (vitspeco)|Grillo]], [[Frappato]], [[Perricone]], [[Ansonica]].<ref>{{cite news |url=http://fxcuisine.com/default.asp?Display=9 |publisher=FXCuisine.com |title=Arancini, the cult Sicilian dish |date=24-an de junio 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080113131834/http://fxcuisine.com/default.asp?Display=9 |archivedate=[[13-a de januaro]] [[2008]]|df=dmy-all}}</ref> La naskiĝo de ''[[Marsala (vino)|Marsala]]'' en 1773 kiel forta vino okazis danke al la angla komercisto John Woodhouse. Marsala estis la unua vino en la itala vinhistorio kun devennomo registrita kaj protektita.<ref>{{cite news |url=http://www.bestofsicily.com/food.htm |publisher=BestofSicily.com |title=Sicilian Food and Wine |date=24-an de junio 2007}}</ref> Ankaŭ la vino [[Bianco d'Alcamo]] akiris tian agnoskon. Post kiam la itala vino estis uzata kiel tranĉa vino por francaj kaj piamontaj vinoj dum jardekoj, pro forta alkohola enhavo, ekde la 1960-aj jaroj, la perfektigado de vinfaradaj teknikoj kondukis al kreado de multaj vinoj, kun protektita devennomo.<ref>{{cite web |last=Maria |first=Anna |title=Sicilian Fig Cookies |url=http://www.annamariavolpi.com/page47.html |publisher=Anna Maria's Open Kitchen |accessdate=[[29-a de marto]] [[2011]]}}</ref> Nur la [[provinco Trapanio]] produktas 10% de italaj vinoj.<ref>{{cite news |url=http://www.bestofsicily.com/mag/art87.htm |publisher=BestofSicily.com |title=Sicilian Cheese |date=24-an de junio 2007}}</ref> === Scienco === [[Dosiero:GB-Odierna.jpg|eta|left |200ra|Hodierna, grava astronomo, fizikisto kaj arkitekto sicilia.]] [[Katanio]] havas unu el la kvar laboratorioj de la [[Nacia Instituto pri Nuklea Fiziko]], en kiuj troviĝas [[ciklotrono]], kiu uzas [[protono]]jn por eksperimentoj de [[nuklea fiziko]] kaj por partiklaj terapioj por pritrakti [[kancero]]n ([[protonoterapio]]). [[Noto (Italio)|Noto]] havas unu el la plej grandaj [[radioteleskopo]]<nowiki/>j en Italio, kiu plenumas [[Geodezio|geodeziajn]] kaj [[Astronomio|astronomiajn]] observojn. Ekzistas observatorioj en [[Palermo]] kaj [[Katanio]], administrataj de la [[Nacia Instituto pri Astrofiziko]]. En la Observatorio de Palermo la astronomo [[Giuseppe Piazzi]] malkovris la unuan kaj la plej grandan [[asteroido]]<nowiki/>n [[Cereso]] (hodiaŭ ĝi estas konsiderata [[Nanplanedo|nana planedo]]) la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] [[1801]]. Katanio havas du [[observatorio]]jn, el kiuj unu situas sur [[Etna]] je alteco 1800 metroj.<ref>[http://www.ct.astro.it/ Osservatorio Astrofisico di Catania Homepage]. Ct.astro.it. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> [[Sirakuzo]] ankaŭ estas eksperimenta centro por la sunenergiaj teknologioj danke al la projekto [[suna elektrocentralo Arkimedo]], kiu estas la unua koncentrita [[suncentralo]] uzanta kunfanditan salonon por varmo-transpaso kaj stokado, kiu estas integrita kun cikla gasinstalaĵo. La tuta ejo estas posedata kaj funkciigata de [[Enel]].<ref>https://web.archive.org/web/20120224144722/http://www.enel.com/en-GB/innovation/project_technology/renewables_development/solar_power/archimede.aspx?it=-2%page=http:%2f%2fwww.enel.com%2fen-GB%2finnovation%2fproject_technology%2frenewables_development%2fsolar_power%2farchimede.aspx%3fit=-2%3fWT.mc_id=1707 retejo Enel (arkivigita en decembro 2012)</ref><ref>[https://www.theguardian.com/environment/2010/jul/22/first-molten-salt-solar-power The world's first molten salt concentrating solar power plant | Environment | guardian.co.uk]. Guardian (22-an de julio 2010). Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> La turisma urbo [[Erice|Eriĉo]] ankaŭ estas grava scienca loko danke al la [[Scienca Kulturcentro Ettore Majorana]], kiu unuigas 123 lernejojn el la tuta mondo, kovrante ĉiujn sciencajn branĉojn, ofertante kursojn, seminariojn, laborejojn kaj jarkunvenojn. Ĝi estis fondita de la fizikisto [[Antonino Zichichi]] en honoro de alia sciencisto de la insulo, [[Ettore Majorana]] konata pro la [[Majorana ekvacio]] kaj [[Majorana fermiono]]. Inter la famaj [[sciencisto]]j de Sicilio menciindas ankaŭ apotekisto [[Stanislao Cannizzaro]] kaj astronomoj [[Giovanni Battista Hodierna]] kaj [[Niccolò Cacciatore]]. === Religio === [[Dosiero:Noto Cathedral BW 2025-04-26 11-08-40.jpg|eta|250x250ra|[[Katedralo de Noto]]]] Kiel en la plejmulto de regionoj de Italio, la [[Katolika Eklezio|romkatolikismo]] estas la plej praktikata religia konfesio en Sicilio, kaj la eklezio ankoraŭ ludas gravan rolon en la vivo de multaj homoj. Antaŭ la invado de la [[normandoj]], Sicilio estis plejparte apartenis al la [[Orientaj ortodoksaj eklezioj]], kies malmultaj adeptoj restas ankoraŭ hodiaŭ. Ekzistas ankaŭ rimarkinda malplimulto de orient-ritaj bizancaj katolikoj, kiuj havas miksitan kuniĝon kun etnaj albanoj; ilin prizorgas la [[Itala-albana grek-katolika eklezio]]. Plej multaj homoj ankoraŭ frekventas preĝejon ĉiusemajne aŭ almenaŭ por religiaj festoj, kaj multaj homoj geedziĝas en preĝejoj. Estis ampleksa ĉeesto de judoj en Sicilio dum almenaŭ 1400 jaroj kaj eble dum pli ol 2000 jaroj. Kelkaj akademiuloj opinias ke la siciliaj judoj estas parte prauloj de la [[Aŝkenazoj|aŝkenazaj judoj]].<ref>{{cite journal |last1=Nebel |year=2001 |doi=10.1086/324070 |title=The Y Chromosome Pool of Jews as Part of the Genetic Landscape of the Middle East |first1=A |last2=Filon |first2=D |last3=Brinkmann |first3=B |last4=Majumder |first4=P |last5=Faerman |first5=M |last6=Oppenheim |first6=A |journal=The American Journal of Human Genetics |volume=69 |issue=5 |pages=1095–112 |pmid=11573163 |pmc=1274378 | issn = 0002-9297}}</ref> Tamen, granda parto de la [[Judoj|juda komunumo]] malaperis kiam ili estis forpelitaj de la insulo en 1492. [[Islamo]] ĉeestis dum la emirlando de Sicilio, kvankam islamanoj ankaŭ estis forpelitaj. Hodiaŭ, plejparte pro enmigrado al la insulo, ekzistas ankaŭ pluraj religiaj malplimultoj, kiel ekzemple la [[Atestantoj de Jehovo]], [[islamo]], [[judismo]], kaj [[sikismo]]. Ekzistas ankaŭ konsiderinda nombro de evangeliismaj eklezioj kiuj agadas en la insulo. === Popola kulturo === [[Dosiero:Carnival at Acireale.JPG|eta|Karnavaloj en [[Acireale]]]] Ĉiu urbo kaj vilaĝo havas sankta patronon, kaj la festoj estas markataj de buntaj procesioj tra la stratoj kun marŝantaj bandoj kaj spektakloj de [[artfajraĵo]]j. Religiaj festoj siciliaj ankaŭ inkluzivas la ''[[Kripo|presepe vivente]]'', kiu okazas dum [[Kristnasko|Kristnaska sezono]]. Brile kunmetante religion kaj [[folkloro]]n, ĝi prezentas sicilian vilaĝon de la [[19-a jarcento]], kie okazas naskiĝo, kaj havas homojn de ĉiuj aĝoj vestitaj kiuj uzas vestojn de la epoko, iuj imitante la [[Sankta Familio|Sanktan Familion]] kaj aliaj laborante kiel metiistoj de sia aparta epoko. Ĝi kutime finiĝas ĉe [[Epifanio]], ofte reprezentita per la alveno de la [[Tri reĝoj|magiistoj]]. [[Dosiero:Trapani Misteri.jpg|eta|maldekstra|Religia festivalo en [[Trapanio]]]] Parola tradicio ludas gravan rolon en la sicilia folkloro. Multaj rakontoj trapasis de generacio al generacio kaj implikas karakteron nomatan "Giufà". Anekdotoj pri la vivo de ĉi tiu karaktero konservas la kulturon de Sicilio kaj transdonas moralajn mesaĝojn. La sicilianoj ankaŭ ĝuas subĉielajn festojn, kiuj kutime okazas en la loka placo, kie prezentiĝas lokaj muzikgrupoj kaj dancoj estas ankaŭ prezentitaj sur la scenejo, kaj manĝo-foiroj estas starigataj en budoj kovrantaj la placon. Ĉi tiuj ofertas diversajn lokajn specialaĵojn, kaj ankaŭ tipan sicilian manĝon. Kutime ĉi tiuj eventoj finiĝas per artfajraĵoj. La plej grava tradicia evento en Sicilio estas la [[karnavalo]]. Famaj karnavaloj okazas en [[Acireale]], [[Misterbianco]], [[Regalbuto]], [[Paternò]], [[Sciacca]] kaj [[Termini Imerese|Termini]]. === Tradicioj === [[Dosiero:Giuseppe Pitre.jpg|eta|Giuseppe Pitrè, kolektinto de siciliaj parolaj historioj.]] Grava parto de la sicilia tradicio koncernas [[Parola tradicio|parolajn historiojn]], kolektitajn en la [[19-a jarcento]] de [[Giuseppe Pitrè]] en la Biblioteko de siciliaj popolaj tradicioj. Ili ampleksiĝas al rakontoj, fabeloj, proverboj kaj babilaĵoj. La tipa karaktero Giufà estas la ĉefrolulo de plej multaj rakontoj, kiuj finiĝas per morala sentenco. Multaj el ĉi tiuj rakontoj ankoraŭ ne estas tute kodigitaj. Estas multaj [[legendo]]j (kiel tiuj kvar de Gammazita, fratoj Pii, Uzeta kaj Colapesce), kiuj havas variantojn en ĉiu urbo (la [[legendo de Colapesce]] ekzistas en ĉirkaŭ 30 versioj kodigitaj), kiuj povus konstitui memstaran sicilian mitologion. La popolaj siciliaj tradicioj estas multnombraj kaj multfacetaj, spegulante ondojn de diversetnaj koloniadoj — de [[grekoj]], [[romianoj]] kaj [[bizancanoj]] ĝis [[araboj]], [[hispanoj]] kaj [[francoj]]. La sicilia civilizo kaj ĝia spontana kulturo ŝajnas do insularaj kompare al tiuj de [[Sardio]] kaj [[Korsiko]]. [[Dosiero:Titian-salome.jpg|maldekstra|210px |thumb |Salome, filino de Herodo.]] La folkloristo Giuseppe Pitrè dediĉis verkon el 25 volumoj al la popolaj tradicioj de ĉi tiu regiono, kun etnografiaj priskriboj kaj historiaj perspektivoj. La mondo de kredoj kaj legendoj, laŭ diversaj manieroj, aperas en la fabela, poezia kaj muzika heredaĵoj. Kiel ĉe preskaŭ ĉiuj [[Italio|italaj regionoj]], haveblas spuroj de [[Paganismo|paganaj]] kaj [[Kristanismo|kristanaj elementoj]], pli-malpli miksitaj, kaj [[superstiĉo]]j, kiuj tuŝas ĉiujn aspektojn de la vivo. En la areo de [[Mesino]] kaj [[Palermo]], ekzemple, la memoro pri Colapesce ankoraŭ vivas, sed multaj aliaj akvorilataj figuroj ripetiĝas foje tra la insula [[folkloro]]. Krom la plej famaj memoroj de klasika origino, oni povas montri ĉi tie la [[sireno]]n, kiu ĉiujare, laŭ la malnova kredo de [[Modiko]], en la noktoj inter la 24-a kaj [[25-a de januaro]], eliras el la fundo de la maro kun tre dolĉa kanto preta por antaŭdiri la estontecon al tiuj, kiuj scias alproksimiĝi al ŝi. Bildoj kaj pli perturbaj motivoj ankaŭ estas registritaj en la ripetiĝo aŭ ne precizaj datoj. Tial en [[Capodarso]] oni kredas, ke almenaŭ unufoje jare vera "festeno" de spiritoj okazas, proksime al ponto konstruita de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] kaj dum tiu ĉi festo spirito vendas, interalie, la frukton destinitan fariĝi oro la sekvan tagon. [[Termini Imerese]] enradikiĝas en legendo, laŭ kiu [[Salomeo|Salome]], la filino de [[Herodo la Granda|Herodo]], surteriĝis iam al ĉi tiuj bordoj serĉante kompaton pro la morto de [[Johano la Baptisto]], kiun ŝi provokis; tial ŝi konstruis preĝejon je la memoro de la martiro, sed tuj kiam ĝi finiĝis, sango-rivero fluis de la internaĵoj de la tero, kiuj sekigis sin ĉirkaŭe. La bela pekulino tiam dronintus en tiuj akvaj ondoj. == Ekonomio == [[Dosiero:Erice castle.jpg|eta|250ra|Kastelo de [[Erice]].]] En Sicilio estas konata la kultivado de [[oranĝo]]j, [[citrono]]j, [[mandarino]]j, [[legomo]]j, [[guŝo]]j kaj [[sekigita frukto|sekigitaj fruktoj]], kiel bazaj produktoj el ĉi tero. La vinberkultivado kaj produktado de [[vino]]j estas pli rekonataj ekstere. Inter la plej konataj troviĝas: la [[Marsala (vino)|vino Marsala]], de la [[provinco Trapanio]]<nowiki/>, la [[muskatelo]] de insuleto [[Pantelleria]], Malvasia de Lipari, [[Nero d'Avola (vino)|Nero d'Avola]] ; kaj la nuntempe plej grava sicilia vino estas [[Cerasuolo]] de [[Vittoria]].<ref>[http://sicilyweb.com/economia/agricoltura.htm Economia della Sicilia: agricoltura] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230305224131/http://sicilyweb.com/economia/agricoltura.htm |date=2023-03-05 }}. Sicilyweb.com. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> [[Ŝafo]]j, [[kapro]]j kaj [[ĉevalo]]j abundas, dum la brutaro estas limigita. La [[fiŝkaptado]] estas valora rimedo por la ekonomio de Sicilio, pro kio ĝi estas la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|itala regiono]] laŭ kvanto da fiŝkaptaĵoj, kun pli granda fiŝad-ŝiparo kaj kvanto da fiŝkaptistoj dungitaj. Krom la [[spadofiŝo]], ankaŭ oni fiŝkaptas [[tinuso]]jn, [[sardino]]jn kaj [[skombro]]j, krom la tipa blua fiŝo mediteranea, kiu provizas la industrion de konservaĵoj la necesajn krudajn materialojn por la endosigitaj fiŝaĵoj kaj la fumaĵitaj fiŝaĵoj.<ref>[http://www.ilsole24ore.com/art/commenti-e-idee/2011-02-23/lindustria-sicilia-cosi-antica-082349.shtml L'industria in Sicilia così antica e moderna]. ''[[Il Sole 24 Ore]]'' (23 February 2011). Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> En [[Mazara del Vallo]], en la provinco Trapanio, oni fiŝkaptas bonkvalitajn [[labrako]]jn, kaj [[salikoko]]jn en Ganzirri; kaj en la nordo de [[Mesino]], [[ostro]]jn.<ref>[https://web.archive.org/web/20110320083101/http://www.treccani.it/enciclopedia/sicilia/ Sicilia: Congiuntura economica].Treccani.it. Retrieved on 19-an de decembro 2012.</ref> Ankaŭ estas sufiĉe konataj la [[salejoj de Trapanio]], kie, el antikvaj epokoj, oni elfosas tre fajnan [[marsalo]]n. [[Dosiero:Ceramic Art Pottery Agatino Caruso Caltagirone 2.jpg|maldekstra|eta|220ra|Ceramika kruĉo el [[Caltagirone]].]] [[Turismo]] estas kreskanta ekonomia aktivaĵo, favorata de la ĉeesto de pluraj arkeologiaj lokoj ([[Morgantino]], [[Valo de la Temploj]], [[Selinunte]]) kaj ĝiaj naturaj belaĵoj.<ref>[http://www.strumentires.com/index.php?option=com_content&view=article&id=97:investire-nel-turismo-di-qualita-e-negli-eventi-in-sicilia&catid=4:economia-siciliana&Itemid=12 Investire nel turismo di qualità e negli eventi in Sicilia]. Strumentires.com. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> En la lastaj jaroj oni multe investis por la pliigo de restadejoj, pro la alveno de ĉiam pli kresktanta vizitantaro en la insulo. Inter aliaj turismaj celoj famkonataj troviĝas [[Taormino]], [[Agriĝento]], [[Sirakuzo]], [[Caltagirone|Kaltaĝirono]], [[Cefalù|Ĉefaluo]] kaj [[Piazza Armerina]] ([[Villa Romana del Casale|Villa del Casale]]).<ref>[http://www.uonna.it/mafia-mappa-sicilia.htm mafia in sicilia: la mappa del viminale] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230405122540/https://www.uonna.it/mafia-mappa-sicilia.htm |date=2023-04-05 }}. Uonna.it. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> La interno de la insulo ankaŭ riĉas je historio, tradicioj kaj precipe je arto kaj kulturo, fortikaĵoj, kirkoj, arbaroj kaj naturaj spacoj kiuj valorigas la internajn areojn de la provincoj [[Provinco Enno|Enno]], [[Provinco Katanio|Katanio]], [[Provinco de Kaltaniseto|Kaltaniseto]] kaj [[Provinco Palermo|Palermo]]. Ĝiaj vulkanoj, montoj, montetoj kaj speciale, la maro, formas la plej grandan parton el la turisma sektoro de la sicilia ekonomio.<ref>[http://www.istat.it/it/archivio/75111 Conti economici regionali]. Istat.it. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> === Turismo === [[Dosiero:Sicilia Taormina4 tango7174.jpg|eta|[[Taormino]].]] [[Dosiero:Sicilia Noto1 tango7174.jpg|eta|[[Noto (Italio)|Noto]].]] La turismo-industrio estas kreskanta agado, favorita de la ĉeesto sur la teritorio de multaj arkeologiaj lokoj ([[Morgantino]], [[Segesta]], [[Selinunte]], [[Valo de la Temploj]] kaj [[Villa Romana del Casale|Villa del Casale]]) kaj de artaj kaj naturaj belecoj, kiuj vekas la intereson de vizitantoj. Krom la marborda turismo, kiu fanfaronas pri famaj allogoj konsistantaj el la diversaj marbordoj kaj malgrandaj insuloj, kultura turismo estas tre grava danke al la artaj urboj.<ref>{{cite web |last=Ashraf |first=Shara |title=Gangs of tourists invade Wasseypur |publisher=[[Hindustan Times]]|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Gangs-of-tourists-invade-Wasseypur/Article1-925786.aspx |date=[[7-a de septembro]] [[2012]]|accessdate=[[18-a de marto]] [[2016]]|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140420062023/http://www.hindustantimes.com/india-news/newdelhi/gangs-of-tourists-invade-wasseypur/article1-925786.aspx |archivedate=[[20-a de aprilo]] [[2014]]|df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140420062023/http://www.hindustantimes.com/india-news/newdelhi/gangs-of-tourists-invade-wasseypur/article1-925786.aspx |arkivdato=2014-04-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140420062023/http://www.hindustantimes.com/india-news/newdelhi/gangs-of-tourists-invade-wasseypur/article1-925786.aspx |date=2014-04-20 }}</ref> La regiono investis en la modernigo kaj ampleksigo de hotelaj instalaĵoj, favorante pliiĝon de vizitoj sur la insulo, kiu atingis rekordan nivelon en la somero de 2006. La turistoj alvenintaj en 2007 estis 2,847,575 italoj kaj 1,766,763 eksterlandanoj. Laŭ datumoj de la Ekonomia Observatorio Confartigianato Sicilio, turismaj vizitoj atingas 14,7 milionojn, kun pliigo de 7,3% en la lastaj dek du monatoj, proksima valoro al la historia maksimumo de 14.704.926 turistoj jare (+1) milionoj super 2016, egala al + 7,3%) kaj la historia maksimumo de 4,857,542 alvenoj (+449 mil super 2016, egala al + 10,2%). Sicilio situas inter la dek plej grandaj italaj regionoj (10-a pozicio), pro nombro de alvenoj, kiuj reprezentas 3,9% de turistoj kiuj vojaĝis al Italio kaj al 13-a loko, laŭ nombro de ĉeestoj, kiuj reprezentas 3 5% de la tuta nombro de noktoj elspezitaj de klientoj en loĝejoj tra la duoninsulo.<ref>[http://www.thegodfathertrilogy.com/gf1/gf1scene_sicily.html The Godfather. Sicilian Shooting* Locations]. thegodfathertrilogy.com</ref> La metropola urbo de Mesino, kun ĉirkaŭ 5 milionoj da turistoj jare, estas la unua en Sicilio kaj inter la unuaj en suda Italio. Tre populara inter italaj kaj eksterlandaj turistoj, konataj turistaj cellokoj kiel [[Taormino]], [[Liparaj insuloj]], [[Erice|Eriĉo]], [[Egadaj insuloj|Egadoj]], [[Pantelleria|Pantelerio]], [[Lampedusa|Lampeduzo]], [[Cefalù|Ĉefaluo]], [[Monreale|Monrealo]], [[Palermo]] (kun sia fama marborda vila-distrikto [[Mondello]]) kaj ĝia ĉirkaŭaĵo kiel [[Isola delle Femmine|Insulo de la Virinoj]] kaj [[Terrasini|Terazino]], en [[Katanio]], [[Acireale|Aĉirealo]] kaj [[Caltagirone|Kaltaĝirono]], en [[Raguzo (Sicilio)|Raguzo]] kaj [[Modica|Modiko]] , en la [[Piazza Armerina]] en [[Enna]], en la areo de [[San Vito Lo Capo]] en [[Trapanio]], [[Castellammare del Golfo]] (kun la pitoreska vilaĝo [[Scopello|Skopelo]]) kaj en Sirakuzo kaj [[Noto (Italio)|Noto]]. La sicilia landinterno estas riĉa je historio, tradicioj, sed ankaŭ kaj precipe en arto, kulturo, fortikaĵoj, teatroj, preĝejoj, palacoj, kasteloj, nekropoloj, arbaroj kaj naturaj basenoj, kiuj karakterizas la internajn areojn de la regiono.<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/831 |title=Archaeological Area of Agriĝento – UNESCO World Heritage Centre |publisher=Whc.unesco.org |date=7-an de decembro 1997 |accessdate=[[6-a de majo]] [[2009]]}}</ref> ==== Monda heredaĵo de Unesko ==== [[Dosiero:Mosaic in Villa Romana del Casale, by Jerzy Strzelecki, 13.jpg|eta|unu el la mozaikoj en Villa Romana del Casale]] Ekzistas sep [[Monda heredaĵo de Unesko|mondaj heredaĵoj]] de [[Unesko]] en Sicilio. Laŭ la surskribo: * '''[[Valo de la Temploj]]''' (1997): estas unu el la plej elstaraj ekzemploj de arto kaj arkitekturo de [[Granda Grekio]], kaj estas unu el la ĉefaj allogoj de Sicilio kaj ankaŭ [[Protektita monumento|nacia monumento]] de [[Italio]]. La loko situas en la [[provinco Agriĝento]].<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/831 |title=Archaeological Area of Agrigento – UNESCO World Heritage Centre |publisher=Whc.unesco.org |date=7-an de decembro 1997 |accessdate=[[6-a de majo]] [[2009]]}}</ref> * '''[[Villa Romana del Casale]]''' (1997): estas [[Vilao|romia vilao]] konstruita en la unua kvarono de la [[4-a jarcento]] kaj situanta proksimume je 3 kilometroj ekster la urbo [[Piazza Armerina]]. Ĝi enhavas la plej riĉan, plej grandan kaj plej kompleksan kolekton de [[Mozaiko|romiaj mozaikoj]] en la mondo.<ref name="Wilson">R. J. A. Wilson: ''Piazza Armerina''. In: Akiyama, Terakazu (Ed.): ''The dictionary of Art. Vol. 24: Pandolfini to Pitti.'' Oxford 1998, {{ISBN|0-19-517068-7}}.</ref> * '''[[Liparaj insuloj]]''' (2000): estas vulkana insularo en la [[Tirena maro]], nomata laŭ la duondio de la ventoj [[Eolo]]. La Eoliaj aŭ Liparaj insuloj estas turismaj cellokoj somere kaj altiras ĝis 200.000 vizitantojn ĉiujare.<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/908 |title=Isole Eolie (Aeolian Islands) – UNESCO World Heritage Centre |publisher=Whc.unesco.org |date=30-an de novembro 2000 |accessdate=[[6-a de majo]] [[2009]]}}</ref> * '''Malfru-barokaj urboj de la Valo de Noto''' (2002): "reprezentas la kulminon kaj finan floradon de baroka arto en Eŭropo". Ĝi inkluzivas plurajn urbojn: [[Caltagirone]], [[Militello in Val di Catania]], [[Katanio]], [[Modica|Modiko]], [[Noto (Italio)|Noto]], [[Palazzolo Acreide]], [[Raguzo (Sicilio)|Raguzo]] kaj [[Scicli]].<ref>[http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1024rev.pdf Noto (Italy) – No 1024rev], ICOMOS, January 2002, Advisory Body Evaluation, Unesco</ref> * ''' [[Nekropolo de Pantaliko]]''' (2005): estas granda nekropolo en Sicilio kun pli ol 5,000 tomboj el [[13-a jarcento a.K.|13-a]] ĝis la [[7-a jarcento a.K.|7-a jarcento]]j a.K. [[Sirakuzo]] estas rimarkinda pro la riĉa [[Historio de Grekio|greka historio]], [[Kulturo de Grekio|kulturo]], [[amfiteatro]]j kaj [[arkitekturo]]. Ili situas en sudorienta Sicilio. * '''[[Etna|Monto Etna]]''' (2013): estas unu el la plej aktivaj [[vulkano]]j en la mondo kaj estas preskaŭ konstanta agado kaj ĝi generis multajn mitojn, legendojn kaj naturalistajn observojn de [[Helena mitologio|grekaj]], keltaj kaj romiaj klasikaj kaj mezepokaj tempoj.<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/1487/ |title=Arab-Norman Palermo and the Cathedral Churches of Cefalú and Monreale |first=UNESCO World Heritage |last=Centre |publisher=}}</ref> * ''' Palermaj arab-normandaj konstruaĵoj kaj katedraloj de Cefalù kaj Monreale'''; inkluzivas serion de naŭ civilaj kaj religiaj strukturoj el la epoko de la normanda reĝlando Sicilio (1130-1194): [[Palaco de la Normandoj]], [[Palaca Kapelo]], [[La Zisa]], [[katedralo de Palermo]], [[preĝejo Sankta Johano de la ermitoj]], [[preĝejo Sankta Maria de la Admiralo|preĝejo La Martorana]], [[preĝejo Sankta Kataldo]], [[ponto de la Admiralo]], [[katedralo de Cefalù]], [[katedralo de Monrealo]]. ==== Marbordaj turoj ==== La marbordaj turoj en Sicilio (''Torri costiere della Sicilia'') estas 218 malnovaj gardoturoj laŭlonge de la marbordo. En Sicilio, la unuaj marbordaj turoj devenas el 1313 kaj 1345 de la [[Reĝlando Aragono|aragona monarkio]]. Ekde 1360 la minaco venis de la sudo, de [[Nord-Afriko|Nordafriko]] ĝis [[Magrebo]], ĉefe de [[berbereskaj piratoj]] kaj [[korsaro]]j de [[Berberio|Berbera marbordo]]. En 1516, la [[turkoj]] ekloĝis en [[Alĝerio]], kaj ekde 1520, la korsaro [[Hajredin Barbarosa]] sub la komando de [[Otomana Imperio]], operacis el tiu haveno. La plej multaj ekzistantaj turoj estis konstruitaj surbaze de arkitekturaj dizajnoj de la [[Florenco|florenca]] [[arkitekto]] Camillo Camilliani de 1583 ĝis 1584, kaj implikis la marbordan periplon de Sicilio. La tipologio tute ŝanĝiĝis en 800, pro la novaj pli altaj fajraj volumoj de kanonaj ŝipoj, la turoj estis konstruitaj laŭ la tipo de [[Martello-turoj]], kiujn la britoj konstruis en [[Brita imperio|Britio]] kaj aliloke en la [[Brita imperio|Brita Imperio]]. En 1805 la usonaj marsoldatoj kaj de la mararmeo, en la [[batalo de Derno]], proksime al [[Tripolo]] detruis ĉiujn [[Berbereskaj piratoj|berbereskajn piratojn]] kaj ĉesigis piratajn agojn. <gallery> File:Torre-Capo-Rama-bjs.jpg|Torre-Capo-Rama ([[Terrasini]]) File:Altavilla Milicia BW 2012-10-08 18-04-22 b.JPG|Turo de ([[Altavilla Milicia]]) File:Torre dello Spalmatore - Ustica.jpg|Turo Spalmatore ([[Ustica|Ustiko]]) File:D7A 1568 bis Torre Pozzillo.jpg|Turo Pozzillo ([[Cinisi]]) File:Ligny Tower - Trapani.jpg|[[Turo Ligny]] - ([[Trapanio]]) File:Trapani.jpg|Turo Nubia ([[Paceco]]) File:Torre di Manfria (Gela).jpg|Turo [[Manfria]] ([[Gela]]) File:Torre Cabrera, Marina di Ragusa.jpg|[[Turo Cabrera (Marina di Ragusa)]] ([[Marina di Ragusa]]) File:Pozzallo-TorreCabrera.JPG|[[Turo Cabrera (Pozzallo)]] ([[Pozzallo]]) File:Vignazzi Tower.JPG|[[Turo Vignazza]] ([[Giardini-Naxos]]) </gallery> ==== Arkeologiaj lokoj ==== [[Dosiero:Sicilia Taormina4 tango7174.jpg|eta|Ĉefplaco de [[Taormino]] ĉe la sunsubiro]] Ĉar multaj malsamaj kulturoj ekloĝis, dominis aŭ invadis la insulon, Sicilio havas grandegan varion de arkeologiaj lokoj. Ankaŭ, kelkaj el la plej rimarkindaj kaj plej konservitaj temploj kaj aliaj strukturoj de la greka mondo situas en Sicilio. Jen malgranda listo de la ĉefaj arkeologiaj ejoj: * [[Sikeloj]], [[Sikanoj]], [[Elimianoj]], [[Grekoj]]: [[Segesta|Seĝesto]], [[Erikso]], [[Ispiko]], [[Tapso (Sicilio)|Tapso]], [[Nekropolo de Pantaliko|Pantaliko]] ; * Grekoj: [[Sirakuzo]], [[Agriĝento]], [[Segesta|Seĝesto]], [[Selinunte|Selinunto]], [[Gela|Ĝelo]], [[Kamarino]], [[Himero (Sicilio)|Himero]], [[Megara|Megara Hyblaea]], [[Giardini-Naxos|Naxos]], [[Heraclea Minoa]]; * [[Fenicio|Fenicoj]]: [[Motja]], [[Solunto]], [[Marsala]], [[Palermo]]; * [[Romio|Romianoj]]: [[Piazza Armerina]], [[Centuripe]], [[Taormino]], [[Palermo]]; * [[Araboj]]: [[Palermo]], [[Mazara del Vallo]]. La elfosado kaj restarigo de unu el la plej konataj arkeologiaj lokoj en Sicilio, la [[Valo de la Temploj]] en Agriĝento, estis sub la gvido de la arkeologo Domenico Antonio Lo Faso Pietrasanta,5-a duko de Serradifalco, konata en arkeologiaj rondoj simple kiel "Serradifalco". Li ankaŭ ĉefgvidis la restarigon de malnovaj lokoj en Segesta, Selinunte, Sirakuzo kaj Taormino. === Kasteloj === En Sicilio ekzistas centoj da kasteloj, el kiuj plej elstaraj estas: [[Dosiero:CastelloUrsino1CT.JPG|eta|[[Kastelo Ursino]] en [[Katanio]]]] [[Dosiero:Palermo-Zisa-bjs2007-01.jpg|eta|[[La Zisa]] en [[Palermo]]]] [[Dosiero:Castello di Alcamo 0024.JPG|eta|[[Kastelo de la grafoj de Modiko]] en [[Alcamo]]]] [[Dosiero:Castello Donnafugata, Ragusa.JPG|eta|Kastelo de Donnafugata proksime de [[Raguzo (Sicilio)|Ragusa]]]] {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" !Provinco !Kasteloj !Komunumo |- |rowspan="3"|[[Provinco Kaltaniseto|Kaltaniseto]] |Castello Manfredonico |[[Mussomeli]] |- |U Cannuni |[[Mazzarino]] |- |Castelluccio di Gela |[[Gela]] |- |rowspan="4"|[[Provinco Katanio|Katanio]] |[[Kastelo Ursino]] |[[Katanio]] |- |Normanda kastelo |[[Adrano]] |- |Normanda kastelo |[[Paternò]] |- |Aci Castello |[[Kastelo de Aci]] |- |rowspan="5"|[[Provinco Mesino|Mesino]] |Forte dei Centri |[[Mesino]] |- |Kastelo de Milazzo |[[Milazzo]] |- |Kastelo de Sant'Alessio Siculo |[[Sant'Alessio Siculo]] |- |Kastelo de Pentefur |[[Savoca]] |- |[[Kastelo de Schisò]] |[[Giardini-Naxos]] |- |rowspan="4"|[[Provinco Palermo|Palermo]] |[[La Zisa]] |[[Palermo]] |- |[[Kastelo de Caccamo]] |[[Caccamo]] |- |Kastelo de Carini |[[Carini]] |- |Kastelo de Ventimiglia |[[Castelbuono]] |- |rowspan="3"|[[Provinco Raguzo|Raguzo]] |Castello di Donnafugata |[[Raguzo (Sicilio)|Raguzo]] |- |Turo Cabrera |[[Pozzallo]] |- |Kastelo de la grafoj |[[Modica|Modiko]] |- ||[[Provinco Sirakuzo|Sirakuzo]] |[[Kastelo Maniace]] |[[Sirakuzo]] |- |rowspan="3"|[[Provinco Trapanio|Trapanio]] |Kastelo de Venere |[[Erice]] |- |[[Kastelo de la grafoj de Modiko]] |[[Alcamo]] |- |[[Kastelo de Kalatubo]] ||[[Alcamo]] |- |} === Agrikulturo === [[Dosiero:Arancia di Ribera 2byFigiu.JPG|eta|maldekstra|Oranĝoj el Ribera.]] [[Dosiero:Marsala Wine.jpg|eta|Botelo da vino el [[Marsala]].]] Agrikulturo estis kaj daŭre estas unu el la grandaj ekonomiaj rimedoj de Sicilio danke al la vario kaj kvalito de la produktaĵoj. La produktado de cerealoj estas rimarkinda, inkluzive de tritiko, specio de la altvalora malmola tritika vario, nepra por la produktado de la plej bona kvalita pastaĵo. La tritiko en la pasinteco igis Sicilion nepra por provizi la [[Romio|romianojn]], tiel ke la insulo nomiĝis grenejo de [[Romo]]. [[Olivarbo]]j estas abundaj, kio certigas bonegan oleo-produktadon. Ĝis komencoj de la [[20-a jarcento]], la plantado de rizo ankaŭ estis tre vasta, importita de la araboj kaj ingredienco en pluraj tipaj pladoj.<ref>[http://www.sicilyontour.com/economia.htm Sicilia: L'Economia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210308093401/http://www.sicilyontour.com/economia.htm |date=2021-03-08 }}. SicilyOnTour.com. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> La [[Citruso|citruskultivado]] estas bone konata, kies plej gravaj centroj estas [[Mazzarrà Sant'Andrea]], [[Francofonte]], [[Lentini]], [[Paternò]] fama pro ĝia oranĝo kun ruĝa karno, [[Ribera]], [[Scordia]]. Ĉi tie ili produktas [[Oranĝo (frukto)|oranĝo]]jn, [[citrono]]jn, [[mandarino]]jn, [[mandaranĝino]]jn, [[Bergamotujo|bergamoto]]jn, [[cedrato]]jn kaj [[grapfrukto]]jn tre bonkvalitajn. Sicilia fruktokultivado inkluzivas [[Opuntia ficus-indica|hindajn figojn]], [[akvomelono]]jn, [[kakinoko]]jn, [[lanmespilo]]jn kaj [[Pruno (frukto)|prunarojn]], kiuj donas specifajn kvalitajn produktaĵojn kiel ekzemple la akvomelono de Sirakuzo, la kakinokoj de [[Misilmeri]] kaj lanmespiloj de [[Trabia]]. Legomoj ĉiam estis la bazo de regiona [[agrikulturo]], precipe [[kukurbeto]]j, [[melongeno]]j, [[tomato]]j kaj [[kapsiko]]j. Komence de la 1960-aj jaroj, la disvolviĝo de [[Plantdomo|forceja]] kultivado, ĉefe etendiĝinta en la sudorienta areo, permesis la pliiĝon kaj kvante kaj kvalite de la produktoj, disvolvigante altvalorajn kultivaĵojn kiel ekzemple la unuaj fruktoj aŭ aliaj produktoj protektitajlaŭ devennomoj kiel ekzemple la famaj tomatoj el [[Pachino]]. Inter la hortikulturaj produktoj estas la bazaj [[guŝo]]j en la regiona kuirarto.<ref>[http://www.pistacchiodibronte.it/ Pistacchio di Bronte D.O.P]. Pistacchiodibronte.it. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> Krom la tradiciaj guŝoj troveblaj ankaŭ en la cetero de Italio, la specifaj klimataj kondiĉoj permesis disvolviĝon de apartaj kaj malpli disvastigitaj kultivoj en la duoninsulo, kiel [[algo]]j kaj [[Lupenoj|lupeno]]j. Grava estas la produktado de [[artiŝoko]]j, kies teritorio [[Niscemi]] kaj la terkultura distrikto de [[Cerda]] estas inter la plej grandaj eŭropaj produktantoj. Inter la [[Seka frukto|sekigitaj fruktoj]] elstaras la kvalito de multaj dolĉaĵoj inter la [[migdalo]]j, [[avelo]]j kaj [[pistako]]. Grava kontribuo ankaŭ venas de la intensa kultivado de specioj, iam ekzotaj, kiel la bonega kvalito de [[Kivifrukto|kivo]] kaj eĉ [[Mango (frukto)|mango]], en la areo de [[Fiumefreddo di Sicilia|Fiumefreddo]]. [[Dosiero:Olives (9520845387).jpg|eta|maldekstra|Olivarboj en la teritorio de Sicani.]] La nova [[karoto]] de Ispica, la ruĝa [[ĉerizo]] de Etna, kultivata en la areo de [[Giarre]], la [[Oliv-oleo|olivoleo]]<ref>[https://archive.is/20130218132519/http://www.tavolaegusto.it/index.php?option=com_content&view=article&id=781:fico-dindia-delletna-dop&catid=93:igpviniaceti&Itemid=58 Fico d'India dell'Etna dop]. Tavolaegusto.it. Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> de la [[Ibleaj montoj]], de la montetoj de Nisseni kaj de la montetoj de [[Provinco Enno|Enno]], la citrono ''Interdonato'' de la [[Ionio|ionia]] [[Mesino]], la sirakuza citrono, la melono de Pachino kaj la verda pistako el [[Bronte]] estas produktoj kun protektita devennomo per ministeria dekreto. Unu el la plej tipaj fruktoj estas la [[kakinoko]]. Misilmeri estas fama pro ĝia kakinoko. Alia propra sicilia produktado estas tiu de ''sbergie''. Ĉi tiu frukto, dolĉa kaj bonodora, konstituas [[Endemio|endemismo]]<nowiki/>n, kiu troviĝas nur en la valo Niceto.<ref name="insicilia">[http://www.insicilia.org/economia-sicilia/65.htm economia-sicilia]. insicilia.org. Retrieved on 19-an de decembro 2012.</ref> La tradicia kultivado de la [[Vito|vinberujo]] permesas produkti bonegajn vinojn, ambaŭ, ruĝajn kaj blankajn, kiuj estas pli kaj pli konataj kaj aprezataj en la tuta mondo. La produktado, kvankam konsiderinda, apenaŭ povis eniri la merkatojn pro la troa fragmentiĝo de la produktantoj kaj malprecizaj kvalitaj normoj; ĝi havis decidan turnopunkton ekde la naŭdekaj jaroj, kiam oni uzis novajn enologiajn teknikojn, la publikan financadon, kiu faciligis la alvenon de grandaj vinproduktantoj de aliaj partoj de Italio kaj ankaŭ eksterlande,<ref>[http://www.inumeridelvino.it/2011/05/produzione-vino-in-italia-nel-2010-fonte-istat.html Produzione vino in Italia nel 2010 – fonte: ISTAT | I numeri del vino]. Inumeridelvino.it (30 May 2011). Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> la naskiĝo de loka universitata lernejo de enologoj (Fakultato de Agrikulturo de Universitato de Palermo kun filio en Marsala ĉe la Agrikultura Instituto "A. Damiani"), favoris la reviviĝon de siciliaj vinoj,<ref name="Bottlenotes">{{Cite web|url=http://www.bottlenotes.com/dailysip/regional-spotlight/sicily-fazio-marsala-nero-davola-damaschino|title=Sicily: An Island You Can't Refuse|date=18-an de aŭgusto 2009|publisher=bottlenotes.com|accessdate=30-an de novembro 2009|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090822151242/http://www.bottlenotes.com/dailysip/regional-spotlight/sicily-fazio-marsala-nero-davola-damaschino|archivedate=22-an de aŭgusto 2009|df=dmy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-03-28|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090822151242/http://www.bottlenotes.com/dailysip/regional-spotlight/sicily-fazio-marsala-nero-davola-damaschino|arkivdato=2009-08-22}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090822151242/http://www.bottlenotes.com/dailysip/regional-spotlight/sicily-fazio-marsala-nero-davola-damaschino |date=2009-08-22 }}</ref> jam famaj en romiaj tempoj. === Energio === [[Dosiero:Pilone di Torre Faro, Messina, Italy.jpg|eta|Unu el la du ''[[Piloni dello Stretto]]'' en markolo nordorienta de Sicilio.]] [[Elektrodukto]], kiu transiras la [[Mesina Markolo|Markolon de Mesino]] eksportas parton el la elektro produktata en Sicilio, sed ĉefe permesas al la regiono ricevi pli ol duonon de la energio venanta el [[norda Eŭropo]], bezonata de la 5 milionoj da sicilianoj. La ĉefa energio, aldone al parto de la helpa energio produktita de la [[elektrejo]]j de la regiono, estas uzata en la urboj kaj por la 3 kV elektrizitaj fervojlinioj.<ref>[http://www.sicilyontour.com/i_vini_siciliani.htm Vini siciliani] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220219075044/http://sicilyontour.com/i_vini_siciliani.htm |date=2022-02-19 }}. sicilyontour.com. Retrieved on 19-an de decembro 2012.</ref> Dua elektrodukto inter Sorgente kaj [[Rizziconi]] estos konstruita de la kompanio pri disvolviĝo kaj administrado de elektraj linioj de Terna, same kiel la vastiĝo de la regiona reto ĝis 380 kV. Kvankam tradiciaj elektrejoj estas sufiĉe disvastigitaj kaj havas bonan produktadon, alternativaj fontoj, malgraŭ la grandega potencialo, kiun Sicilio havas, ankoraŭ ne disvastiĝis: kelkaj [[ventoparko]]j estas eksperimentaj, dum ĝi baldaŭ estos aktivigita en [[Enna]], en la Industria Poluso de Dittaino, planto, kiu uzas [[Biomaso (ekologio)|biomaso]]n por produkti energion je malalta kosto, la unua planto de ĉi tiu tipo en [[suda Italio]].<ref>[http://www.etnavalley.com/ Oggi la chiamano Etna Valley: i progetti, le aziende, il lavoro nel territorio di Catania] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100527000000/https://web.archive.org/web/20100527005056/http://www.etnavalley.com/ |date=2010-05-27 }}. Etnavalley.com (27-an de novembro 2012). Retrieved on 18-an de decembro 2012.</ref> Proksime de [[Adrano]], inter 1981 kaj 1987, Enel konstruis, kiel parto de eŭropa projekto, la [[Suncentralo]] Eurelios, kiu liveris 1 megavaton da potenco; la elektrejo tiam restis neuzata. En 2011, Enel Green Power komencis malmunti la sunelektan termikan centralon de Eurelios Solar Central por fari lokon por [[Fotovoltaiko|fotovoltaika sistemo]]; fininte la reformojn, la nova centralo povos produkti 14 milionojn da kWh (la konsuma postulo de pli ol 5 mil familioj).<ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=de&pcode=tgs00010&plugin=1|title=Regional Unemployment by NUTS2 Region|last=|first=|date=|website=Eurostat|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref> En la 1990-aj jaroj, [[hidroelektra centralo]] estis konstruita en la areo [[Sortino]], kiu produktas energion per pli ol 100 metroj kreita inter du aparte konstruitaj artefaritaj lagoj. Ĉi tiu elektrejo, la unua tiaspeca, estis konstruita por subteni la amasan tagan konsumadon de la industrioj de [[Priolo Gargallo|Priolo]]. La energia ekvilibro de la planto estas definitive negativa, sed ĝi permesas amasigi troan energion produktitan nokte, pumpi akvon al la supra baseno kaj tiam la akvo estas uzata dumtage por produkti energion por subteni la tagan konsumadon de la industrioj de la areo. Funkciigita en 1989, ĝi situas en la valo Anapo, en la komunumo [[Priolo Gargallo]]. La supra rezervejo (lago) ankaŭ kolektas la akvojn de la supra hidrogena baseno de la Anapo, kun volumeno de 5,6 milionoj m3. Ĝi havas efikan potencon de 500 MW kaj pumpantan potencon de 580 MW, danke al 4 turbinaj unuoj / turnebla pumpilo de 125 MW en produktado kaj kiuj sorbas 145 MW en pumpado. La salto inter la tankoj estas ĉirkaŭ 312 m. === Industrio === [[Dosiero:Vulcano ETNA dal Golfo di Gela.jpg|eta|La [[petrolindustrio]] de Gela, funde, la monto Etna.]] Malgraŭ la fakto, ke la regiono ne havas nivelojn de industriiĝo kompareblaj al tiuj de [[norda Italio]], tamen ĝi prezentas pli viglan industrian etoson ol la cetero de [[suda Italio]] danke al la ĉeesto de la plej grandaj fabrikoj en la sudo kaj de multaj industriaj distriktoj, koncentritaj en la ebenaĵo de Gela, proksime al [[Augusta (Italio)|Augusta]], [[Sirakuzo]], [[Milazzo]] kaj [[Enna]] (industria areo de Dittaino) kun kemiaj, oleaj, energiaj, elektronikaj kaj nutraĵaj industrioj. Tamen, [[Palermo]] kaj [[Katanio]] estas la urboj, kiuj havas pli ol unu industrian distrikton. Specife, la urbo Katanio havas tri grandajn industriajn distriktojn kiuj fakas je preskaŭ ĉiuj sektoroj, el nutraĵoj ĝis mekaniko, el elektroniko ĝis kemio. En Sicilio oni ekspluatas la naftajn kampojn kaj metanon. === Fiŝkaptado === [[Dosiero:SALINE-4.jpg|eta|La salejo de Trapani.]] Marzamemi, fiŝkaptista vilaĝo fama por la fiŝkaptado de [[tinuso]]j, estas valora rimedo por Sicilio, kiu estas la ĉefa itala regiono laŭ kvanto de produkto kaptita, ŝiparo (33% de la itala fiŝkaptado) kaj nombro de fiŝkaptistoj. Estas multaj havenoj kun grandaj [[floto]]j de {{J|fiŝkapta ŝipo}}; inter ili la plej grava estas tiu de [[Mazara del Vallo]], la unua en Italio kun 27687 GRT (kruda tinusaro) kaj 269 fiŝkaptistaj ŝipoj. [[Trapani]]o, Scoglitti, [[Sciacca]] kaj Porticello ankaŭ gravas, superas la 130 motorŝipojn registritajn en la regiono. Aliaj gravaj havenoj estas la haveno de [[Licata]], [[Porto Empedocle]], [[Marsala]], [[Pozzallo]], [[Lampedusa]], [[Katanio]], [[Portopalo di Capo Passero|Portopalo]]. Aldone al la [[spadofiŝo]] en la areo de la Markolo, ili ankaŭ fiŝkaptas [[tinuso]]jn, [[pilĉardo]]jn, [[anĉovo]]jn kaj [[skombro]]jn, kiuj estas la tipaj bluaj fiŝoj de la [[Mediteraneo|Mediteranea Maro]], kiuj permesas al la konservaĵ-industrio liveri la krudan materialon necesa por produktado de konservitaj fiŝoj kaj fumaĵitaj fiŝoj. En [[Trapanio]] kaj Marzamemi estas produktata la [[botargo]], kiu ankaŭ estas eksportata eksterlanden. En [[Mazara del Vallo]] sed ankaŭ en aliaj maraj areoj de la mediteranea marbordo de Sicilio, ekzistas la praktiko je bredado de fiŝoj kiel ekzemple [[labrako]]j, [[Ora sparo|oraj sparoj]], [[tinuso]]j; en Ganzirri, en la norda regiono de [[Mesino]], en [[ostro]]j kaj [[mitulo]]j. Krome, en Trapanio la [[Salacca zalacca|salako]]j estas bone konataj, kiuj ekde la antikvaj tempoj produktas tre bonan [[marsalo]]n. === Minejoj === [[Dosiero:TrivelleRagusaS1.jpg|eta|Ragusano: naftpumpiloj.]] La [[Sulfuro|sulfur]]-[[minejo]]j de la provincoj [[provinco Enno]], [[provinco Kaltaniseto|Kalataniseto]] kaj [[provinco Agriĝento|Agriĝento]] estis fermitaj ekde la mezo de la [[20-a jarcento]] pro la forta konkurenco de usona sulfuro elfosita per la Frasch-metodo kaj sekve venditaj je konsiderinde pli malaltaj prezoj; la malsamaj elfos-procezoj en Sicilio fariĝis tro multekostaj kaj tial malbone pagataj. Aliaj minejoj el kaliaj saloj, uzitaj en diversaj sektoroj de [[industrio]], estis fermitaj en la provinco Kaltaniseto fine de la [[1980-aj jaroj]], ĉar importado el [[Orienta Eŭropo]] fariĝis ekonomie pli konvena. En la pasinteco, la elfosado de [[Kreto (ŝtono)|kreto]] en la regiono [[Raguzo (Sicilio)|Raguzo]] (por la elfosado de [[Hidrokarbonido|hidrokarbono]]j) ankaŭ prosperis, sed ĉi tiuj ankaŭ estis marĝenigitaj dum la [[20-a jarcento]]. Nuntempe gravas la elfosado de [[petrolo]] el la putoj de Raguzo, sur la kontinento, en ĝia subteraĵo. Aliaj putoj estis boritaj, en la 1990-aj jaroj for de la suda sicilia marbordo, en la [[Sicilia markolo]] kie kelkaj naftaj platformoj estis instalitaj kaj videblaj el la Raguza marbordo (Vega Platform). Deponejoj de metano-gaso ankaŭ ĉeestas. == Socio == === Loĝantara evoluo === [[Dosiero:Luftpanorama von Syrakus.jpg|eta|dekstre|altdekstre=1.4|Συράκουσαι ([[Sirakuzo]]) estis la plej granda urbo el klasika Grekio <ref>Fine de la 5a jarcento a.K. Sirakuzo havis ĉirkaŭ tricent mil loĝantojn.</ref>.]] [[Dosiero:Palermo02 flickr.jpg|eta|dekstre|altdekstre=1.4|[[Palermo]], ĉefurbo sicilia, kvina en Italio laŭ loĝantar-nombro kaj 30a en [[Eŭropa Unio]].]] La antikva administra subdivido konsistis el tri valoj ([[valo de Mazara]], [[valo de Noto]] kaj [[Valo Demone|Valo de Demone]]). La sicilia regiono estas nuntempe dividita en 9 regionajn provincojn kaj 390 municipojn (komunumojn). Komence de la [[20-a jarcento]] la provincoj estis 7: Kastroĝovano, tiame [[Enno]], kaj [[Raguzo (Sicilio)|Raguzo]] atingis la statuson de ĉefurbo nur en 1926 (post la disigo de la provincoj [[Katanio]] kaj [[Kaltaniseto]]) kaj en 1927, de [[Sirakuzo]]). [[Agriĝento]] nomiĝadis Girgenti. La nunaj naŭ provincoj, nomitaj "regionaj", estis establitaj en la 1970-aj jaroj, kun la leĝo de la Regiono, kiel konsorcioj de municipoj; antaŭe, en 1946, la Statuto sankciis la forigon de provincaj administracioj. Sicilio estas inter la plej loĝataj italaj regionoj (la kvara post [[Lombardio]], [[Kampanio]] kaj [[Latio|Lazio]]). En la klasika epoko, la insulo estis inter la plej loĝataj areoj de [[Mediteraneo]], kaj kelkaj urboj reprezentis gravajn urbajn setlejojn de la [[Granda Grekio|greka mondo]]. Palermo kaj Mesino estis inter la plej prosperaj urboj kaj el demografia kaj el ekonomia vidpunktoj. Aliflanke, dum la [[Normandoj|normanda-ŝvabia periodo]], Sicilio ricevis lombardajn setlantojn, t.e. homoj venantaj el [[norda Italio]]; kaj dum la regado de la [[Reĝlando Aragono|Aragona kronlando]], grupoj de la [[Balkana duoninsulo|Balkanoj]] ekloĝis en la areoj de okcidenta Sicilio, precipe en montaj kaj montetaj areoj. En la [[16-a jarcento]] la insulo havis pli ol unu milionon da loĝantoj; dum ĉe la unua censo de la [[Itala Reĝlando|Itala reĝlando]], en 1861, la [[siciliano]]j rezultis 2,932,000, pliigante al pli ol 3,5 milionoj ĉe la komenco de la [[20-a jarcento]]. En la sekvaj jardekoj estis amasa elirado al [[Ameriko]], pli konkrete [[Usono]], kie hodiaŭ ekzistas granda sicil-usona komunumo kaj Eŭropo; dum inter 1961 kaj 1971, la sicilianoj moviĝis al norda Italio. Ekde la 1980-aj jaroj de la 20-a jarcento, la malpliiĝo de la naskiĝokvota kontribuo malrapidigis la loĝantarkreskon. Eĉ la migrada fenomeno estis konsiderinde malpliigita kaj nun balanciĝas per fremda enmigrado, kiu komenciĝis en Sicilio pli frue ol en aliaj italaj regionoj kun la starigo de tunizia kolonio en [[Mazara del Vallo]]. En la insulo estas movoj de areoj montaraj ekonomie deprimitaj, al marbordaj areoj kaj grandaj urboj. La areoj kun plej granda populara denseco estas la marbordaj strioj de la nordokcidentaj kuspaj areoj ([[Trapanio]]) kaj nordorientaj areoj (Mesino), la ĉirkaŭo de la monto [[Etna]] kaj la areoj de [[Palermo]] kaj [[Sirakuzo]]. === Lingvoj === [[Dosiero:Artigianato Arberesh.jpg|eta|maldekstra|Vicolo di [[Piana degli Albanesi]], urbeto ĉe la metropola areo de Palermo kie loĝas la [[arbereŝoj]].]] La [[oficiala lingvo]] parolata en Sicilio estas la [[Itala lingvo|itala]], sed la plej granda parto de la loka loĝantaro ankaŭ parolas la [[Sicilia lingvo|sicilian lingvon]].<ref>{{cite news |url=http://www.leoluca-criscione.net/HTM-DOCUMENTI/DIALetto-english%20version.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050302100426/http://www.leoluca-criscione.net/HTM-DOCUMENTI/DIALetto-english%20version.htm |archivedate=[[2-a de marto]] [[2005]]|publisher=LeoLuca-Criscione.net |title=The Sicilian Language |date=la 7-an de oktobro 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050302100426/http://www.leoluca-criscione.net/HTM-DOCUMENTI/DIALetto-english%20version.htm |arkivdato=2005-03-02 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050302100426/http://www.leoluca-criscione.net/HTM-DOCUMENTI/DIALetto-english%20version.htm |date=2005-03-02 }}</ref> Ĉi lasta, kvankam rekonata kiel lingvo fare de [[Unesko]], [[Eŭropa Unio]] kaj aliaj internaciaj organizoj, ne ĝuas protekton de la [[Italio|itala ŝtato]]; tamen, ĉi tiu rekono devus veni el la Sicilia Regiono, kiu antaŭenigas ĝian lingvan heredaĵon en lernejoj. La sicilia ankaŭ estas konsiderata regiona lingvo laŭ la signifo de la [[Eŭropa Ĉarto pri la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj|Eŭropa Ĉarto pri Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj]], kies Artikolo 1 deklaras, ke regionaj aŭ minoritataj lingvoj estas lingvoj, kiuj ne estas dialektoj de la oficiala [[Oficiala lingvo|ŝtata lingvo]]. La [[Eŭropa Ĉarto pri la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj]] estis aprobita la [[25-a de junio|25-an de junio]] [[1992]] kaj ekvalidis la [[1-a de marto|1-an de marto]] [[1998]]. Italio subskribis la Ĉarton la [[27-a de junio|27-an de junio]] [[2000]], sed ankoraŭ ne ratifis ĝin.<ref>{{cite web |url=http://www3.istat.it/salastampa/comunicati/non_calendario/20070420_00/ |title=La lingua italiana, i dialetti e le lingue straniere |work=istat.it |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030180855/http://www3.istat.it/salastampa/comunicati/non_calendario/20070420_00/ |archivedate=30-an de oktobro 2012 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121030180855/http://www3.istat.it/salastampa/comunicati/non_calendario/20070420_00/ |arkivdato=2012-10-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121030180855/http://www3.istat.it/salastampa/comunicati/non_calendario/20070420_00/ |date=2012-10-30 }}</ref> Sur la insulo estas kelkaj etnaj, lingvaj kaj dialektaj malplimultoj, sed gravaj el la historia-lingva vidpunkto: la [[Gaŭlo-itala lingvaro|Gal-itala]] malplimulto de la sicilia Lombardio; la [[Albanoj|albana minoritato]], nomitaj [[arbereŝoj]] (arbëreshe), de la metropola urbo Palermo; kaj pli freŝa greka komunumo de Mesino. La regiono ankaŭ antaŭenigas la [[Itala signolingvo|italan signolingvon]] (LIS) kun specifa regiona leĝo (n. 23/2011). Inter la popularaj tradicioj inkluziviĝas la variantoj de la sicilia lingvo, kiuj estis, interalie, la ununura komplekso de la romiaj lingvoj antaŭ la toskana lingvogrupo kiu uzis la lingvon kun poezia kaj literatura digno danke al la skolo de [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] de Ŝvabio. Dum longa tempo la poezio de la [[Sicilia Skolo|sicilia skolo]] estis verkita en "eminenta" lingvo ĉar ĝi estis riĉigita per [[Franca lingvo|francismoj]], [[Provenca lingvo|provencismoj]] kaj [[Latina lingvo|latinismoj]], fare de multaj poetoj (ne ĉiuj sicilianoj) aktivaj antaŭ la mezo de la [[13-a jarcento]] en la imperia kortego. Iuj lingvaj trajtoj kun ĉi tiu origino ankaŭ estis adoptitaj de la toskanaj verkistoj de postaj generacioj kaj estis konservitaj dum jarcentoj aŭ ĝis nun en la poezia (kaj ne nur) [[itala lingvo]].<ref>{{cite book |last=Alighieri |first=Dante |authorlink=Dante Alighieri |title=De vulgari eloquentia |publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-40064-0|date=1996-10-10 }}</ref> === Gestoj === La uzo de gestoj ĉeestas en la kulturo sicilia ekde antikvaj tempoj; la probabla kialo troviĝas en ĝiaj kulturaj kaj komercaj rilatoj kun la popoloj de [[Mediteraneo]] el la plej foraj tempoj. La granda reorganizado de lingvoj kaj popoloj certe akcentigis la uzon de la gesto por pli bone kompreni unu la alian; fakte ĝi estas tute natura, kiam homoj ne bone komprenas unu la alian, uzas gestojn por rimarkigi la kompreneblecon de la dialogo. [[Giuseppe Pitrè]], inter aliaj, ankaŭ prizorgis la gestojn de Sicilio, kolektante ĉiujn eblajn informojn pri uzoj kaj kutimoj, kredoj kaj antaŭjuĝoj de la sicilia popolo (1889). Inter la diversaj informoj, oni raportas la legendon, kiu rakontas pri reĝo, kiu, alveninte en Sicilion, volis provi du el siaj temoj pri la supozata kapablo povi paroli sen vortoj. La du unuopuloj, surprizitaj, trapsis la teston kaj kaŭzis grandan miron al la suverenulo. Oni diras, ke gesto estas unu el la aspektoj de la teatreco de Sicilio, unu el la multaj manieroj montri la bezonon agi kaj malfermi grandan kreivon. [[Signolingvo|Gesto]] ne estu konfuzita kun [[signolingvo]], kvankam iuj gestoj similas al tiuj de la gramatiko de la sicilia signolingvo. Interesa dokumenta filmo de la itala reĝisoro Luca Vullo, ''La voĉo de la korpo'', igis ĝin temo de internacie sukcesa filmo. === Mafio === [[Dosiero:Bernardo Provenzano.jpg|eta|Bernardo Provenzano]] La termino ''[[Mafio]]'' aŭ ''[[Mafio|Cosa Nostra]]'' origine aludis nur la siciliajn [[Krima organizaĵo|krimorganizaĵojn]]. Tamen, nuntempe la termino ''mafio'' ankaŭ rilatas al aliaj mafiaj organizoj kiel la [[Kampanio|kampana]] [[Camorra]], la [[Kalabrio|kalabra]] [[Ndrangheta|'Ndrangheta]], la [[Apulio|apulia]] [[Sacra Corona Unita]] aŭ ekster [[Italio]], la [[rusa mafio]], la [[albana mafio]] aŭ la ĉina [[Triado]]. Ĝiaj originoj, laŭ parto de la historiografia esplorado, devenas de la komenco de la [[19-a jarcento]] kaj rilatas al la antikva fenomeno de [[banditeco]].<ref>{{Cite web|url=http://www.independent.co.uk/news/world/mafia-buys-up-its-own-island-in-the-caribbean-1495667.html|title=Mafia 'buys up its own island in the Caribbean'|date=[[5-a de marto]] [[1993]]|website=The Independent}}</ref> Tamen estas ĝuste atentigi, ke ĉi tiu aserto estas malmulte kundividita; Bona parto de fakuloj opinias, ke ili datiĝas el la [[16-a jarcento]], kiam en diversaj partoj de Italio krimaj grupoj formiĝis laŭ la maniero citita de [[Alessandro Manzoni]] en sia ĉefverko ''[[La gefianĉoj|I promessi sposi]]''<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/cronache/09_dicembre_04/spatuzza_deposizione_bunker_mafia_da1907d4-e09c-11de-b6f9-00144f02aabc.shtml|title=Processo Dell'Utri, Spatuzza in aula: Graviano mi parlò di Berlusconi|publisher=corriere.it|date=4-an de decembro 2009|language=Italian}}</ref> Prave aŭ male, ĝia naskiĝo fontas el la komenco de la [[19-a jarcento]], kiam la milit-tendaroj prizorgis la terojn de la sicilia nobelaro kaj la laboristojn, kiuj laboris tie ĉiutage.<ref>{{Cite book|last1=Raab|first1=Selwyn|title=Five Families: The Rise, Decline and Resurrection of America's Most powerful Mafia Empire|date=May 13, 2014|publisher=Thomas Dunne Books|isbn=978-0312361815|page=13|edition=1at}}</ref> Ili estis perfortaj homoj, kiuj agis kiel perantoj inter la feŭdaj posedantoj kaj la laboristoj, ofte en similaj kondiĉoj al tiuj de la [[Servuteco|servutuloj]], kiuj, por pli bone ekzerci sian komercon, ĉirkaŭis sin per perfortaj dungitoj. Tiel ĉi naskiĝis la hierarkio de gvidantoj kiuj en ĝia hierarkia logiko ankoraŭ hodiaŭ ekzistas. Tamen, nur ekde la [[unuiĝo de Italio]] la mafio komencis evolui laŭ ĝia nuna formo, klinante sin antaŭ la laboro de la "fera prefekto" [[Cesare Mori]], sendita de la [[Faŝismo|faŝisma reĝimo]], kaj poste potence subtenata de la [[Federacia Registaro de Usono|usona registaro]] unue kaj poste de la [[Aliancanoj|Aliancaj alteriĝoj]] en la [[Dua mondmilito|Dua Mondmilito]]. Ekde la 1950-aj jaroj, la Mafio pli kaj pli ligis sin al la politiko: ekde [[Vito Ciancimino]], iuj fakuloj pri sicilia politiko estis nomataj koluziaj. Kaj estis ankaŭ la periodo de internaj militoj: la [[Unua mafia milito|unua]] en 1962 kaj la [[dua mafia milito]] en 1978.<ref>Gambetta, ''The Sicilian Mafia'', p. 136.</ref> La periodo inter la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj estas la epokoj de la grandaj [[masakro]]j: [[Amasmurdo en Capaci|Capaci]], [[amasmurdo ĉe Via d'Amelio|via d'Amelio]], [[amasmurdo ĉe Via dei Georgofili|via dei Georgofili]]. Sed ĝi estis ankaŭ la periodo de la grandaj juĝoj en [[Palermo]]: [[Giovanni Falcone]] kaj [[Paolo Borsellino]] gvidis la akuzon kontraŭ la krimaj bandoj, kaj pro tio mortigitaj en 1992, post la murdoj, inter aliaj, de [[Cesare Terranova]], [[Carlo Alberto dalla Chiesa]], [[Antonino Saetta]], [[Rosario Livatino]] kaj [[Antonino Cassarà|Ninni Cassarà]], martiroj de la mafio. Poste, la fenomeno kaŝiĝis, kaj nur la arestoj, de [[Totò Riina]] ĝis [[Bagarella]] kaj [[Giovanni Brusca]], estis okulfrapaj. La lasta, en 2006, tiu de historia estro de la Mafio, [[Bernardo Provenzano]], kaj en 2007 la aresto de [[Salvatore Lo Piccolo]], lia posteulo. Hodiaŭ la kontraŭ-mafiaj spertuloj indikas [[Matteo Messina Denaro]] kiel la posteulon de Lo Piccolo kaj Provenzano ĉe la pinto de [[Cosa Nostra]].<ref name=lupo3>Lupo, ''[http://cup.columbia.edu/book/978-0-231-13134-6/history-of-the-mafia/excerpt The History of the Mafia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130106000000/https://web.archive.org/web/20130106225220/http://cup.columbia.edu/book/978-0-231-13134-6/history-of-the-mafia/excerpt |date=2013-01-06 }}'', p. 3.</ref> ==== Koluzioj inter politiko kaj mafio ==== [[Dosiero:PaoloBorsellino.jpg|210ra|thumb |maldekstra|[[Paolo Borsellino]]]] La unuan fojon kiam oni publike parolis pri la rilatoj, kiuj ligas politikon kaj la mafion en Sicilio, estis komence de la jarcento okaze de la murdo de la eksa urbestro de [[Palermo]] [[Emanuele Notarbartolo]], kies ĉefo estis la parlamentano [[Raffaele Palizzolo]], kiu restis senpuna. Post la fino de la [[faŝismo]], la aliancanoj nomumis elstarajn urbestrojn de la mafio, kiel ekzemple [[Calogero Vizzini]]. Ekzistis ankaŭ multaj ligiloj inter la mafio kaj membroj de sicilia [[separismo]]. Inter la plej famaj viktimoj, kiuj falis en la batalon kontraŭ la mafio, estis generalo [[Carlo Alberto dalla Chiesa|Dalla Chiesa]], juĝistoj Costa, [[Cesare Terranova|Terranova]], [[Paolo Borsellino|Borsellino]] kaj [[Giovanni Falcone|Falcone]]. Tamen, la rezultoj de ĉi tiuj ligoj kaj la subteno de la popola solidareco, kiu multfoje iris al la stratoj kontraŭ la mafia kupolo, kondukis al la senkapigado, en 1993, de la gvidantoj de la [[Mafio|Cosa Nostra]].<ref>Lupo, ''History of the Mafia'', pp. 1–2</ref> Kun la paso de la tempo, la ligo inter [[politiko]] kaj la mafio daŭre estas esenca aspekto de la regado kaj mastrumado de publikaj akcioj kaj fondusoj. Utiligante la komplicon kaj [[komploto]]n de silento,<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894561,00.html Their Thing] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090514072902/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894561,00.html |date=2009-05-14 }}, Time, 16-an de aŭgusto 1963.</ref> en multaj siciliaj provincoj politikaj elektoj foje okazas por mafiaj celoj. Sennombraj kazoj de ofertoj pilotitaj de kompanioj kontrolitaj de la Mafio, konjekto pri urbaj reguligaj planoj, regionaj leĝoj favore al kelkaj kategorioj, ktp. Tial iuj leĝoj kontraŭ mafio aperis por limigi konspiron. Tamen, ĉiun jaron la dissolvo de pluraj urbaj konsilioj disigitaj tra la sicilia teritorio pro mafia enfiltriĝo daŭras.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,875227,00.html Killers in Prison] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090516071207/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,875227,00.html |date=2009-05-16 }}, Time, 4-an de oktobro 1963.</ref> Ekstere de Sicilio oni ofte nutras tipajn kliŝojn el [[Holivudo|holivudaj stereotipoj]] pri la ĝenro de ''[[The Godfather|La Baptopatro]]'', kiu reprezentas Sicilion kiel loko dominata de perforto, dum la influo de la polpo estas fakte pli subtera ol oni povus pensi. Ne nur la fikciaj stereotipoj estas konceditaj, sed facilaj plilongigitaj ĝeneraligoj de sicilianoj foje generas maljustajn sociajn diskriminaciojn en la cetera [[Italio]]<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,873080,00.html "The Smell of It"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090516051145/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,873080,00.html |date=2009-05-16 }}, Time, 11-an de oktobro 1963.</ref> kaj ankaŭ eksterlande. Tiucele aperis multnombraj kulturaj asocioj en Italio kaj eksterlande por protekti kaj diskonigi la riĉan artan, lingvan kaj homan realecon de la insulo. == Transporto == === Aŭtovojoj === [[Dosiero:Autostrada A20 Torregrotta.jpg|eta|La aŭtoŝoseo A20 Mesino-Palermo proksime al [[Torregrotta]]]] [[Aŭtovojo]]j estis antaŭnelonge konstruitaj kaj vastigitaj en la lastaj kvar jardekoj. La plej elstaraj siciliaj aŭtovojoj estas la aŭtovojoj (konataj kiel ''autostrada'') tra la norda parto de la insulo.<ref>{{cite news |url=http://www.siciliaemoto.it/main.php?plc=a19palermocatania |publisher=SiciliaEMoto.it |title=A 19 autostrada Palermo – Catania |date=[[2-a de januaro]] [[2008]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190123210942/http://www.siciliaemoto.it/main.php?plc=a19palermocatania |date=2019-01-23 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://sicilia.indettaglio.it/ita/lineestradali/autostrade/a20/a20.html |publisher=Sicilia.Indettaglio.it |title=Autostrada A20: Messina – Palermo |date=24-an de oktobro 2007}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.siciliaemoto.it/main.php?plc=a29palermotrapanimazara |publisher=SiciliaEMoto.it |title=A 29 autostrada Palermo – Trapani – Mazara del Vallo |date=[[2-a de januaro]] [[2008]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190123144442/http://www.siciliaemoto.it/main.php?plc=a29palermotrapanimazara |date=2019-01-23 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://sicilia.indettaglio.it/ita/lineestradali/autostrade/a18/a18.html |publisher=Sicilia.Indettaglio.it |title=Autostrada: A18 Messina – Catania |date=24-an de oktobro 2007}}</ref> Plejparto el la aŭtovojoj estas levataj per kolonoj pro la montara tereno de la insulo. Aliaj ĉefaj vojoj en Sicilio estas la Strade-Statala kiel la SS.113 kiu ligas [[Trapanio]]n al [[Mesino]] (tra [[Palermo]]), la SS.114 Mesino-[[Sirakuzo]] (tra [[Katanio]]) kaj la SS.115 Sirakuzo-Trapanio (tra [[Raguzo (Sicilio)|Raguzo]], [[Gela]] kaj [[Agriĝento]] ). === Fervojoj === [[Dosiero:Linea Pa Me Pace Torregrotta.jpg|eta|maldekstra|Dusenca vojo de la fervojo Palermo-Mesino, inter la stacioj [[Pace del Mela]] kaj [[Torregrotta]].]] La sicilia fervoja reto nepre konsistas el linioj kun normala larĝo normala mezurilo per RFI kaj la servoj estas ofertataj de [[Trenitalia]]. Tamen, la mallarĝa linio, kiu ĉirkaŭas Etnon, estas sub la Ministerio pri Infrastrukturoj kaj la servoj estas plenumitaj de la entrepreno Ferrovia Circumetnea. La tuta itala fervojreto suferas pro tio, ke ĝi sekvas la nun malaktualajn itinerojn de la komenco kaj ne respondas tute al la moveblaj bezonoj de la regiono. La elektrigitaj fervojoj konsistigas pli ol 60% (proksimume 800&nbsp;km) de la komplekso dum la ceteraj 583&nbsp;km da linioj estas trairataj nur per Diesel-veturiloj; la elektrigita reto adoptas la sistemon, komuna al la ceteraj ordinaraj italaj linioj, kun 3 kV rekta kurento. La plej multaj el la linioj havas ununuran trakon kun duoblaj trakaj sekcioj (169&nbsp;km) nur sur la du ĉefaj vojoj, la Tirrena kaj Iona; pli ol 85% restas unu-traka (1.209&nbsp;km). La nunaj linioj plejparte devenas de la unuaj jardekoj de la itala unuiĝo, escepte de la sekcio Caltagirone-Gela malfermita por komercado meze de la sepdekaj jaroj (sed fermita pro la kolapso de ponto) kaj la variaĵo inter Mesino kaj Patti, kiu inkluzivas novan galerion de [[Peloritani]]. La modernigo kaj duobligo de la sekcio [[Palermo]]-[[Mesino]] komenciĝis antaŭ multaj jaroj kaj ĝia konkludo ankoraŭ ne finiĝis; la Palermo-[[Agriĝento]] akceliĝas (ĝis 2014) kaj la sekcio Fiumetorto-[[Kaltaniseto]] Xirbi estos plibonigita. Malgraŭ ĝia turisma valideco, la fervojo de [[Alcantara (rivero)|Alcantara]], ĝis [[Randazzo]], estis fermita post parta modernigo kaj same okazis kun [[Noto (Italio)|Noto]]-[[Pachino]] malgraŭ ĝia iro trans la Oazo de Vendicari. === Planita ponto === [[Dosiero:Location map Messina.jpg|eta|250ra|La [[Markolo de Mesino]]]] Planoj por ponto liganta Sicilion al la kontinento estis diskutitaj ekde 1865. Dum la lasta jardeko, planoj estis evoluigitaj por vojo kaj fervojo al la kontinento tra kio estus la plej longa pendanta ponto de la mondo, la Ponto ĉe la [[Mesina Markolo|Markolo de Mesino]]. Planado por la projekto spertis plurajn falsajn komencojn dum la pasintaj jaroj. La 6-an de marto 2009, la registaro de [[Silvio Berlusconi]] deklaris, ke la konstru-verkoj por la Ponto Mesino komenciĝos la 23-an de decembro 2009, kaj anoncis promeson de € 1.3 miliardoj kiel kontribuo al la totala kosto de la ponto, taksita je 6,1 miliardoj da eŭroj. La plano estis kritikita kaj de naturmediaj asocioj kaj de kelkaj sicilianoj kaj kalabrianoj, koncerne al ĝia ekologia efiko, ekonomia daŭripovo kaj eĉ eblaj infiltradoj de krimaj organizaĵoj.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/italy/story/0,,1920199,00.html |publisher=Guardian.co.uk |title=Italian MPs kill plan to bridge Sicily and mainland |date=[[2-a de januaro]] [[2008]]|location=London |first=John |last=Hooper |accessdate=[[30-a de marto]] [[2010]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/SB120777463250502755?mod=todays_us_nonsub_page_one&apl=y&r=769642 |publisher=Wall Street Journal |title=No Italian Job Takes Longer Than This Bridge |date=[[10-a de aprilo]] [[2008]]|first=Gabriel |last=Kahn}}</ref> === Flughavenoj === [[Dosiero:Aeroporto di Catania Terminal Check-in.jpeg|250ra|eta|dekstra|Interno de la flughaveno [[Vincenzo Bellini]] de Katanio.]] Sicilio estas unu el la plej avangardaj regionoj en la itala aera trafiko, ĉefe pro la kreskantaj turistaj fluoj kaj pro la fakto, ke ĝi estas insulo situanta en la centro de [[Mediteraneo]]. * [[Flughaveno Vincenzo Bellini de Katanio-Fontanaroso]] unua loko laŭ haltoj en Sicilio kaj [[Suda Italio]], sesa naciskale. Estontaj projektoj inkluzivas: etendaĵon de la [[dromo]] kaj terminalo dediĉitaj al malmultekostaj kompanioj, por atingi 20 milionojn da pasaĝeroj. * [[Flughaveno Falcone-Borsellino (Palermo)]] dua sicilia haltloko kaj deka naciskale. Estontaj projektoj inkluzivas reformadojn kaj plivastiĝon. * [[Flughaveno Vincenzo Florio de Trapani-Birgi|Flughaveno Vincenzo Florio de Trapanio-Birgi]], tria sicilia haltiloko, en forta kresko. La terminalo estis renovigita en 2008 kaj la kapacitoj duobliĝis en 2009. * [[Flughaveno de Comiso|Flughaveno Pio La Torre de Comiso]] (kaj Chiaramonte Gulfi), malfermita al civila trafiko la 30-an de majo 2013, situas en la centro de la provincoj [[Raguzo (Sicilio)|Raguzo]], [[Kaltaniseto]], [[Enna]], [[Sirakuzo]] kaj la suda parto de la regiono [[Katanio]]. Aliaj malgrandaj flughavenoj estas: * [[Flughaveno de Pantelerio]], renovigo kaj kaj vastiĝo cele al 300.000 pasaĝeroj. * [[Flughaveno de Lampeduzo]], inter la estontaj projektoj: nova flughavena terminalo. * [[Flughaveno Palermo-Boccadifalco]], anstataŭita de antaŭ multaj jaroj de la aktuala flughaveno Punta Raisi, nuntempe gastigas aeroklubon. Aera bazo Sigonella, por itala kaj usona militaj uzoj. === Havenoj === [[Dosiero:Archimarina.JPG|eta|250ra|La haveno de [[Katanio]]]] Per maro, Sicilio estas servata de pluraj pramoj kaj ŝarĝaj havenoj, kaj en ĉiuj ĉefaj urboj, krozoŝipoj akcipediĝas regule. * Kontinenta Italio: havenoj ligitaj al la kontinento estas tiu de Mesino (itinero al [[Villa San Giovanni]] kaj [[Salerno]]), la plej okupata pasaĝera haveno en [[Italio]], Palermo (itineroj al [[Ĝenovo]], [[Civitavecchia]] kaj [[Napolo]]) kaj Katanio (itinero al Napolo). * La malgrandaj ĉirkaŭaj insuloj de Sicilio: La haveno de [[Milazzo]] servas la [[Liparaj insuloj|Liparajn insulojn]], la havenojn de Trapano kaj [[Marsalo]] la [[Egadaj insuloj]] kaj la havenon de [[Porto Empedocle]] la [[Pelagaj insuloj]]. De Palermo estas servo al la insulo [[Ustica|Ustiko]] kaj al [[Sardio]].<ref>{{cite news |url=http://it.geocities.com/traghetti2002/sicilia.html |publisher=Traghetti Guida |title=Traghetti Sicily 2008 |date=[[2-a de januaro]] [[2008]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071114044904/http://it.geocities.com/traghetti2002/sicilia.html |archivedate=14-an de novembro 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071114044904/http://it.geocities.com/traghetti2002/sicilia.html |arkivdato=2007-11-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071114044904/http://it.geocities.com/traghetti2002/sicilia.html |date=2007-11-14 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.virtuferries.com/index.aspx |publisher=VirtuFerries.com |title=High speed car/passenger ferry service |date=[[2-a de januaro]] [[2008]]|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080812054941/http://www.virtuferries.com/index.aspx |archivedate=12-an de aŭgusto 2008 |df=dmy-all}}</ref> [[Dosiero:Faro di Santa Croce ad Augusta - Sicilia - cropped.jpg|eta|maldekstra|250ra|Lumturo "Sankta Kruco" en Augusta]] * Internaciaj ligoj: De Palermo kaj Trapano estas ĉiusemajne servoj al [[Tunizio]] kaj estas ankaŭ ĉiutaga servo inter [[Malto]] kaj [[Pozzallo]]. * Komercaj kaj ŝarĝaj havenoj: La haveno de [[Augusta (Italio)|Augusta]] estas la kvina plej granda ŝarĝohaveno en Italio kaj pritraktas tunojn da varoj. Aliaj gravaj ŝarĝhavenoj estas Palermo, Katanio, Trapano, Pozzallo kaj [[Termini Imerese]]. * Turismaj havenoj: Pluraj havenoj ĉe la sicilia marbordo servas al privataj boatoj, kiuj devas alligi sur la insulo. La ĉefaj havenoj por ĉi tiu trafiko estas en Marina di Ragusa, [[Riposto]], Portorosa, [[Sirakuzo]], [[Cefalù]] kaj [[Sciacca]]. En Sicilio, Palermo ankaŭ estas grava centro por luado de boatoj, kun aŭ sen ŝipanaro, en [[Mediteraneo]]. * Fiŝkaptaj havenoj: same kiel ĉiuj insuloj, Sicilio ankaŭ havas multajn fiŝkaptajn havenojn. La plej grava estas en [[Mazara del Vallo]] sekvata de [[Castellammare del Golfo|Castellamare del Golfo]], [[Licata]], [[Vittoria|Scoglitti (haveno de Vittoria)]] kaj [[Portopalo di Capo Passero]]. == Sporto == [[Dosiero:Giuseppe Gibilisco Berlin 2009.JPG|eta|[[Giuseppe Gibilisco]]]] [[Dosiero:Palermo-Catania 2006.jpg|eta|Palermaj futbalistoj en regiona matĉo kun Katanio ĉe stadiono Renzo Barbera.]] Sporto en Sicilio disvolviĝis je certa nivelo nur ekde la [[Dua mondmilito]]. Iuj tradiciaj sportoj ankoraŭ rezistas, kiel la ''[[antinna a mari]]'' kaj la ''liu-bo'', sed koncerne internacie famajn sportojn, ĝi ĵus atingis la nivelon de aliaj naciaj atletoj. Rilate la atletojn, la unua oro gajninta ĉe la [[Olimpiaj ludoj|Olimpikoj]] estas danke al [[Francesco Gargano]], por la [[sabro]] en [[Antverpeno]] en 1920. ''[[Vuelta a España|Vuelta a España 2010]]'', La ''[[Giro d'Italia|Giro d'Italia 2013]]'', kaj la ''[[Tour de France 2014|Tour de France]] 2014 '' estis venkitaj de [[Vincenzo Nibali]] el [[Mesino]]. En teamaj sportoj, la unua nacia titolo okazis en 1978 dum la flugpilka ĉampionado, kun la konkero de Paoletti Catania. Ekde tiam, en la sekvaj 30 jaroj (ĝis 2008), la siciliaj teamoj gajnis 49 naciajn konkursojn (sed nur 8 fojojn por viroj) en la diversaj teamaj sportoj. La [[futbalo]] estas la plej populara sporto. Ĝi atingis Sicilion fine de la [[19-a jarcento]], danke al la maristoj de la anglaj komercaj ŝipoj, kiuj okupiĝis pri realaj defioj kun la havenanoj en la liberaj spacoj de la havenoj de [[Palermo]] kaj Mesino.<ref name="targa"/> La sicilia futbalo estas reprezentita de tri futbalaj institucioj, kiuj estas la [[Unione Sportiva Città di Palermo]], [[Associazione Calcio Rilancio Messina Società Sportiva Dilettantistica|Messina]] kaj [[Calcio Catania]]. Neniu sicilia teamo atingis superan klason je nacia skalo; la plej bonaj rezultoj de sicilia teamo en la plej altaj naciaj instancoj estis atingitaj de la Unione Sportiva di Palermo, kiu atingis la 5-an en Serio A dum tri okazoj kaj tri perditaj finaloj de la Itala Pokalo. Neniu sicilia teamo partoprenis eldonon de la Itala Superpokalo.<ref name="targa">{{cite news |url=http://www.porsche.com/all/targaflorio/international.aspx |publisher=Porsche.com |title=Targa Florio 1906–1977 |date=la 7-an de oktobro 2007 |accessdate=[[18-a de marto]] [[2016]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101230060505/https://www.porsche.com/all/targaflorio/international.aspx |archivedate=30-an de decembro 2010 |df=dmy-all }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101230060505/https://www.porsche.com/all/targaflorio/international.aspx |date=2010-12-30 }}</ref> La plej populara internacia evento ekde la komenco de la 1900-aj jaroj estas sendube la [[Targa Florio]] tra la stratoj de [[Kaltaniseto]] kaj [[Palermo]]. Aŭtomobila okazaĵo konata en la tuta mondo ekde ĝia naskiĝo en 1906, ekde la 1970-aj ĉi tiu vetkuro, pro sekurecaj kialoj, konvertiĝis en loka aŭ nacia intereso por esti malaltigita al internacia nivelo. La internacia okazaĵo dum jaroj la fiksa nomumo de Sicilio estis la Granda Premio de Formulo 2 (poste Formulo 3000) ĉe la Pergusa vetkuro, kiu estas ankoraŭ fermita. La plej grava evento estis probable la 19-a [[Universiado]], gastigita en 1997 inter Palermo, Katanio, Mesino kaj aliaj pli malgrandaj urboj. Krome interalie la [[Eŭropa ina korbopilka ĉampionado]] de 1968 okazis en Mesino, Raguzo, Katanio kaj Palermo. En 2003 Katanio estis la sidejo por la [[Tutmondaj Militistaj Ludoj|Mondaj Militistaj Ludoj]] kaj en 2006 ĝi aranĝis la [[Gazonhokeo|Eŭropan Gazonhokean Ĉampionecon]]. == Vidu ankaŭ == * [[Normanoj]] * [[Ispica]] * [[Sicilia lingvo]] * [[Sicilia vespro]] [[1282]] * [[Sicilio (apartigilo)]] * [[Reĝlando de la du Sicilioj]] [[1816]]-[[1860]] {{Projektoj|ReVo=sicili}} == Eksteraj ligiloj == * [http://sicilia.indettaglio.it Turismaj informoj] ({{itale}} kaj {{en}}) * [http://susi.e-technik.uni-ulm.de:8080/Meyers2/seite/bild/werk/meyers/band/14/seite/1002a/meyers_b14_s1002a.html mapo de 1889] {{Regionoj_de_Italio}} {{Elstara|2020|12|26}} {{ADLM|2021|08}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sicilio| ]] [[Kategorio:Mediteraneaj insuloj]] [[Kategorio:Insuloj en Italio]] [[Kategorio:Elstaraj artikoloj]] [[Kategorio:Aŭtonomaj regionoj]] al7ctfv9re4umis4wncfafbcacq27hh 0 4109 9493598 9310973 2026-10-14T13:20:43Z Sj1mor 12103 9493598 wikitext text/x-wiki {{PorA|aliaj signifoj de Teo|TEO}} {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=teotrinkaĵoj rezultantaj de teofolioj de malsamaj gradoj de [[fermentado]]}} <!--[[Dosiero:Tea_in_different_grade_of_fermentation.jpg|eta|250ra|]]--> [[Dosiero:Malaysia-tea plantation.jpg|eta|250x250px|Te-[[plantejo]] en [[Malajzio]].]] [[Dosiero:Longjing tea steeping in gaiwan.jpg|eta|dekstra|250ra|Infuzio de [[verda teo]].]] [[Dosiero:Kp220-teo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri teo]] '''Teo''' estas azia [[arbedo]] ({{Lang-la|Camellia sinensis}} [kamElia sinEnsis] = [[Ĉinia kamelio]]), kies freŝa foliaro sekigita estas uzata por prepari [[infuzaĵo]]n. Sekigitajn [[folio]]jn oni metas en tre varman [[akvo]]n. Post kelkaj [[minuto]]j, la teo pretas kaj trinkeblas. Tiukadre la termino "'''teo'''" uzatas por esprimi ambaŭ jenajn aliajn signifojn: nome kaj la sekigitaj folioj de la [[tearbedo]] kaj la [[trinkaĵo]] [[infuzo|infuze]] preparita el folioj de tearbo. Ekzistas diversaj manieroj prepari teon: * [[Japana teceremonio]] ankaŭ nomata ''Ĉa no Ju'' [ĉa no ju] aŭ [[ĉanojo]] * [[Ĉina teceremonio]] ankaŭ nomata ''Gong Fu Ĉa'' [gung fu ĉa] * [[Nordafrika tepreparado]] uzata por preparado de teo kun [[mento]] * oni povas uzi ''[[zhong]]'' [ĝung] aŭ ''[[Gai Wan]]'' [gaj ŭan], kiu estas ia taso kun potkovrilo. Gravas scii, ke ne ekzistas organizaĵo por kontroli la tenomojn. Konsekvence, la nomoj ne estas tiom gravaj, kiom ili estas, ekzemple, por [[vino]]j. Tamen, la tespecoj (vidu sube) estas universalaj. La uzo de la termino "teo" estas internacie normigita per la [[ISO-normo]] 3720. Teo enhavas [[kafeino]]n, sed ofte homoj parolas pri [[teino]], ĉar ambaŭ estas la sama [[molekulo]]. Tial ĝi [[Stimulo|stimulas]] la [[korpo]]n kaj malhelpas [[dormo]]n. == Etimologio == La [[etimologio]] de variaj vortoj uzataj por ''teo'' montras la historion de transigo de te-trinka kulturo kaj necesa komerco el Ĉinio al diversaj landoj tra la tuta mondo.<ref>Mair kaj Hoh, 2009, pp. 262–264</ref> Plej granda parto de vortoj por teo tutmonde estas en almenaŭ unu el tri grandaj grupoj: ''te'', ''ĉa'' kaj ''ĉai'', kiuj ekzemple en angla ekzistas kiel ''tea'' [ti], ''cha'' [ĉa] aŭ ''char'' kaj ''chai'' [ĉaj]. Kiel indiko por aliaj lingvoj, la plej frua el tiuj tri ebloj eniranta en la anglan estis ''ĉa'', kiu venis en la [[1590-aj jaroj]] tra la [[portugaloj]], kiuj preskaŭ monopole komercis en [[Makao]] kaj ekuzis la [[Kantona lingvo|kantonan]] prononcadon de la vorto.<ref name=oed>{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=tea&allowed_in_frame=0|title=tea|publisher=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref><ref>Mair kaj Hoh, 2009, p. 262</ref> La nun plej ofta formo ''tea'' [ti] alvenis en la [[17-a jarcento]] tra [[nederlandanoj]] (ankaŭ komercantaj en [[Sudorienta Azio]]), kiuj akiris ĝin ĉu rekte ĉu nerekte el la Malaja vorto ''teh'', aŭ rekte el la prononcado ''tê'' en Min-ĉina.<ref name=oed /> La tria formo ''ĉai'' (kun la signifo de "spicigita teo") originis el la nordĉina prononco de ''ĉa'', kiu veturis trakontinente (kaj ne transmare) al [[Centra Azio]] kaj [[Persio]] kie ĝi ekprenis la persan finaĵon ''ji''. Tiel ĉefe du formoj (el radikoj "te" aŭ "ĉa(j)" eniris en la diversaj lingvoj, foje tre apude; ekzemple en [[hispana lingvo]] la vorto estas "té", dum en la najbara [[portugala lingvo]] estas "chá"; tamen en nuntempa uzado "chá limão" estas infuzio de citronŝelo, dum "chá preto" estas vera teo. Ĝenerale en centrokcidentaj eŭropaj lingvoj plej uzatas formoj el "te" (ankaŭ en [[Esperanto]] tiukadre), dum en [[slavaj lingvoj]] plej uzatas formoj el "ĉa". En la araba, turka, rumana uzatas "ĉaj", dum en la pola kaj litova "herbata" el [[herbo]] tute for de la ĝenerala tendenco. == Historio == === Botanika deveno === [[Dosiero:Camellia sinensis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-025.jpg|eta|Teplanto (''Camellia sinensis'') el germana verko ''Köhler's Medizinal-Pflanzen'', 1897.]] La teplantoj estas indiĝenaj de [[Orienta Azio]] kaj la probabla centro de origino de teo estas ĉe la ekfluejo de la rivero [[Iravadio]] el kiu ĝi disvastiĝis ventumilforme al sudorienta Ĉinio, Hindoĉinio kaj [[Asamo]]. Tiel, la naturan hejmon de la teplanto oni konsideras ene de la kompare malgranda ventumilforma areo inter [[Nagalando]], [[Manipuro]] kaj [[Mizoramo]] laŭlonge de la landlimo kun [[Birmo]] okcidente, tra [[Ĉinio]] tiel for kiel ĝis [[Ĝeĝjango]] oriente marborde, kaj al tiu linio ĝenerale suden tra la montetoj ĝis Birmo kaj [[Tajlando]] ĝis [[Vjetnamio]]. La okcident-orienta akso indikita estas ĉirkaŭ 2,400&nbsp;km longa etende el longitudo 95°-120°E. La nord–suda akso kovras ĉirkaŭ 1,920&nbsp;km, starte el la norda parto en Birmo, latitudo 29°N pasante tra [[Junano]], [[Tonkino]], Tajlando, [[Laoso]] kaj ĝis Annan, atingante latitudon 11°N.<ref>{{Cite web |last=Saikia |first=Gautam Kumar |date=19 September 2021 |title=Origin And Distribution Of The Tea Plant |url=https://teaorb.com/en-us/blog/origin-of-tea |url-status=live |website=teaorb.com |accessdate=2023-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230815111058/https://teaorb.com/en-us/blog/origin-of-tea |archivedate=2023-08-15 }}</ref> Ĉina (malgrandfolia) tipa teo (''C. sinensis'' var. ''sinensis'') eble originis en suda Ĉinio probable per hibridiĝo de nekonataj naturaj teparencoj. Tamen, ĉar ne estas konataj naturaj populacioj de tiu teo, ĝia origino estas nur spekulativa.<ref name="Meegahakumbura 1"/><ref name="Meegahakumbura 2"/> Pro siaj genetikaj diferencoj formante diferencajn [[klado]]jn, ĉina Asam-tipa teo (''C. sinensis'' var. ''assamica'') eble havus du diferencajn stirpojn – unu en suda [[Junano]] (ksiŝuangbanna, Puer-urbo) kaj la alia en okcidenta Junano (Linkang, Baoŝan). Multajn tipojn de sudjunana Asam-teo oni hibridigis kun la tre proksime rilata specio ''[[Camellia taliensis]]''. Malkiel la sudjunana Asam-teo, la okcidentjunana Asam-teo kunhavas multaj genetikajn similaĵojn kun la hindia Asam-tipa teo (ankaŭ ''C. sinensis'' var. ''assamica''). Tiel, kaj la okcidentjunana Asam-teo kaj la hindia Asam-tipa teo eble originiĝis el la sama parencplanto en la areo kie koincidas sudokcidenta Ĉinio, Hindi-Birmo, kaj Tibeto. Tamen, ĉar la hindia Asam-tipa teo ne kunhavas [[haplotipo]]jn kun la okcidentjunana Asam-teo, hindia Asam-tipa teo plej verŝajne originiĝis el sendependa aldomigo. Iom da hindia Asam-tipa teo ŝajne hibridiĝis kun la specio ''[[Camellia pubicosta]]''.<ref name="Meegahakumbura 1">{{cite journal |last1=Meegahakumbura |first1=MK |last2=Wambulwa |first2=MC |last3=Thapa |first3=KK |display-authors=etal |year=2016 |title=Indications for three independent domestication events for the tea plant (''Camellia sinensis'' (L.) O. Kuntze) and new insights into the origin of tea germplasm in China and India revealed by nuclear microsatellites |journal=PLOS ONE |volume=11 |issue=5 |page=e0155369 |pmid=27218820 |pmc=4878758 |doi=10.1371/journal.pone.0155369 |bibcode=2016PLoSO..1155369M|doi-access=free | issn = 1932-6203 }}</ref><ref name="Meegahakumbura 2">{{cite journal |vauthors=Meegahakumbura MK, Wambulwa MC, Li MM, Thapa KK, Sun YS, Möller M, Xu JC, Yang JB, Liu J, Liu BY, Li DZ, Gao LM |display-authors=3 |date=2018 |title=Domestication origin and breeding history of the tea plant (Camellia sinensis) in China and India based on nuclear microsatellites and cpDNA sequence data |journal=Frontiers in Plant Science |volume=8 |page=2270 |pmid=29422908 |pmc=5788969 |doi= 10.3389/fpls.2017.02270|doi-access=free }}</ref> Enkalkulante generacion de 12 jaroj, oni ĉirkaŭkalkulas, ke ĉina malgrandfolia teo diverĝis al Asama teo antaŭ ĉirkaŭ 22 000 jaroj, dum la ĉin-Asama teo kaj la hindia Asama teo diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 2 800 jaroj. La diverĝo de ĉina malgrandfolia teo kaj de la Asama teo korespondus al la [[lasta glacimaksimumo]].<ref name="Meegahakumbura 1"/><ref name="Meegahakumbura 2"/> === Frua tetrinkado === [[Dosiero:Shinno (Shennong) derivative.jpg|eta|maldekstre|210ra|Japana pentraĵo de la 19-a jarcento priskribanta [[Shennong|Ŝennong]]: ĉinaj legendoj atribuas al Ŝennong la inventado de teo.<ref name="laura2" />]] Homoj en antikva Orienta Azio manĝis teon dum jarcentoj, eble eĉ dum [[jarmilo]]j, antaŭ konsumi ĝin kiel trinkaĵo. Ili eble plukis la freŝajn foliojn, kaj aldonis ilin al [[supo]]j aŭ al [[Folia legomo|legomaĵoj]], aŭ [[fermentado|fermentis]] ilin kaj maĉis ilin same kiel oni maĉas [[betelo]]n.<ref>{{cite book |title=Tale of Tea: A Comprehensive History of Tea: From Prehistoric Times to the Present Day |author=George Van Driem |year=2019 |author-link1= |publisher=BRILL |language=en |isbn=978-9004386259}}</ref> Tetrinkado eble startis en la regiono de [[Junano]], kie ĝi estis uzata por medicinaj celoj. Oni supozas ankaŭ, ke en [[Siĉuano]], "homoj ekbolis tefoliojn por konsumado en koncentrita likvaĵo sen aldono de aliaj folioj aŭ herboj, tiel uzante teon kiel amara sed stimula trinkaĵo, anstataŭ kiel medicina trinkaĵo."{{sfn|Heiss|Heiss|2007|pp=6–7}} Ĉinaj legendoj atribuas la inventon de teo al mita [[Ŝennong]] (en centra kaj norda Ĉinio) en 2737 a.n.e., kvankam pruvaro sugestas, ke tetrinkado eble estis enkondukita el sudokcidenta Ĉinio (Siĉuan/Junana areo).<ref name="laura2">{{Citation| last = Yee| first = L.K.| title = Tea's Wonderful History| publisher = The Chinese Historical and Cultural Project| quote = year 1996–2012| url = http://www.chcp.org/tea.html| access-date = 17a de Junio 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20020803115304/http://chcp.org/tea.html| archive-date = 3a de Aŭgusto 2002| archiveurl = https://web.archive.org/web/20020803115304/http://chcp.org/tea.html| archivedate = 2002-08-03}}</ref> La plej fruaj verkitaj registroj de teo venis el Ĉinio. La vorto ''tú'' 荼 aperas en la ''Ŝijing'' kaj en aliaj antikvaj tekstoj signifante tipon de "amara vegetalo" ({{lang|zh|苦菜}}), kaj eble ĝi referencis al multaj diferencaj plantoj kiel [[sonko]], [[cikorio]], aŭ [[Polygonum|poligono]],{{sfn|Benn|2015|p=22}} same kiel ankaŭ vera teo.{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=264–65}} En la ''Kronikoj de Huajang'', oni registris, ke homoj de la ŝtato Ba en Siĉuano prezentis ''tu'' al reĝo de [[Dinastio Zhou|Ĝoŭ]]. Poste la ŝtato [[Qin (ŝtato)|Qin]] konkeris la ŝtaton Ba kaj ĝian najbaran Ŝu, kaj laŭ la fakulo de la 17-a jarcento nome Gu Janvu kiu verkis en ''Ri Ĵi Lu'' ({{lang|zh|日知錄}}): "Estis post Qin estis konkerinta Ŝu kiam ili lernis kiek trinki teon."{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=29–30}} Alia ebla frua referenco al teo troviĝas en letero skribita de la generalo de la [[Dinastio Qin]] nome Liu Kun kiu postulis, ke oni sendis al li iom da "reala teo".<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=NT8J5qDjABIC&pg=PR18 |title=All the Tea in China |author=Kit Boey Chow |author2=Ione Kramer |pages=2–3 |publisher=Sinolingua |date=1990 |isbn=978-0-8351-2194-1 |access-date=21a de Majo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160831072957/https://books.google.com/books?id=NT8J5qDjABIC&pg=PR18&lpg=PR18 |archive-date=31a de Aŭgusto 2016 |url-status=live }}</ref> La plej fruan konatan fizikan pruvaron<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/science/archaeology/archaeologists-discover-worlds-oldest-tea-buried-with-ancient-chinese-emperor-a6805171.html|title=Archaeologists discover world's oldest tea buried with ancient Chinese emperor|work=[[The Independent]]|publisher=Independent Print Limited|access-date=15a de Septembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008011801/http://www.independent.co.uk/news/science/archaeology/archaeologists-discover-worlds-oldest-tea-buried-with-ancient-chinese-emperor-a6805171.html|archive-date=8a de Oktobro 2017|url-status=live}}</ref> de teo oni malkovris en 2016 en la maŭzoleo de la imperiestro Jing de Han en [[Ŝjiano]], indikanta, ke teon el la genro ''Camellia'' oni trinkis fare de imperiestroj de la [[Dinastio Han]] tiom frue kiom je la dua jarcento a.n.e.<ref>{{cite journal |title=Earliest tea as evidence for one branch of the Silk Road across the Tibetan Plateau|volume=6|pages=18955|author=Houyuan Lu|journal=[[Nature (gazeto)|Nature]]|doi=10.1038/srep18955|pmid=26738699|pmc=4704058| date=7a de Januaro 2016|display-authors=etal|bibcode=2016NatSR...618955L}}</ref> La verko de la dinastio Han nome, "Kontrakto por Junularo", verkita de Ŭang Bao en la jaro 59 a.n.e.,<ref>{{Cite web|url=http://phys.org/news/2016-01-world-oldest-tea-chinese-emperor.html|title=World's oldest tea found in Chinese emperor's tomb|publisher=Phys.org|date=28a de Januaro 2016|quote=The oldest written reference to tea is from the year 59 BC.|access-date=22a de Julio 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917190549/http://phys.org/news/2016-01-world-oldest-tea-chinese-emperor.html|archive-date=17a de Septembro 2016|url-status=live}}</ref> enhavas la unuan konatan referencon pri teboligado. Inter taskoj listigitaj kiel entreprenendaj de junularo, la kontrakto asertas, ke "li boligos teon kaj plenigos la ujojn" kaj "li aĉetos teon de Vujang".{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=29–30}} La unuan registron de tekultivado oni datis ankaŭ el tiu periodo, dum kiu oni kultivis en la monto Meng ({{lang|zh|蒙山}}) ĉe [[Ĉengduo]].{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=30–31}} Alia frua fidinda registro de tetrinkado datas el la tria jarcento a.n.e., en medicina teksto de Hua Tuo, kiu asertis, "konstante trinki amaran ''t'u'' faras onin pli bone pensi."<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=AGaTAgAAQBAJ&pg=PA28 |title=The World of Caffeine: The Science and Culture of the World's Most Popular Drug |author=Bennett Alan Weinberg, Bonnie K. Bealer |page=28 |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-92722-2 |access-date=7a de Septembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513051901/https://books.google.com/books?id=AGaTAgAAQBAJ&pg=PA28&lpg=PA28 |archive-date=13a de Majo 2016 |url-status=live}}</ref> Tamen, antaŭ la [[dinastio Tang]], tetrinkado estis ĉefe praktiko de suda Ĉinio ([[Sudaj kaj Nordaj Dinastioj|Sudaj Dinastioj]]) centrita en Jiankang.{{sfn|Benn|2015|p=42}} Teo estis disdegnita de aristokratoj de la [[Sudaj kaj Nordaj Dinastioj|Nordaj Dinastioj]], kiuj priskribis ĝin kiel malsupra al [[jogurto]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3qmwywEACAAJ&q=slaves'%20drink&pg=PA76 |title=The Jiankang Empire in Chinese and World History |author=Andrew Chittick |pages=75–76 |publisher=Oxford University Press |year=2020 |isbn=9780190937546}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PASE4LVLzQ0C&q=yogurt&pg=PA22 |title=Culture and Power in the Reconstitution of the Chinese Realm, 200–600 |editor1=Scott Pearce |editor2=Audrey G. Spiro |editor3=Patricia Buckley Ebrey |page=22 |publisher=Harvard University Asia Center |year=2001 |isbn=0-674-00523-6}}</ref> Ĝi iĝis tre populara dum la dinastio Tang, kiam ĝi disvastiĝis al Koreio, Japanio, kaj Vjetnamio. La ''Teklasikaĵo'' ("ĉájīng"), traktaĵo pri teo kaj pri tepreparado, estis verkita en la 8-a jarcento fare de la ĉina verkisto, Lu Ju. Oni konsideras, ke li estis influanta tetrinkadon al granda parto en Ĉinio.<ref name=":0">{{cite web |author=Miranda Brown |date=2a de Marto 2022 |title=The Medieval Influencer Who Convinced the World to Drink Tea—Not Eat It |url=https://www.atlasobscura.com/articles/eating-tea? |website=Atlas Obscura}}</ref> === Disvolvigoj === [[Dosiero:Tea with ingredients.jpg|eta|dekstra|Teo kun ingrediencoj, Ĉinio.]] Laŭlonge de jarcentoj, oni disvolvis varion de teknikoj por procezi teon, kaj nombrajn diferencajn formojn de teo. Dum la dinastio Tang, oni vaporboligis teon, poste oni dispecigis kaj el tio oni formis kukon,{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=39–41}} kaj en la [[dinastio Song]], oni disvolvis izolfolian teon, kio iĝis tre populara. Dum la [[dinastio Yuan|dinastioj Yuan]] kaj [[Ming dinastio|Ming]], neoksidigitajn tefoliojn unue oni movis sur varma seka [[pato]], kaj poste oni ruligis kaj aersekigis, procezo kiu haltigas la procezon de [[Redoksa reakcio|oksidiĝo]] kiu estus malheliginta la foliojn, tiel ebligante, ke la teo restu verda. En la 15-a jarcento, oni disvolvis [[Blua teo|bluan teon]], en kiu oni permesis, ke la folioj parte oksidiĝu antaŭ esti varmigitaj sur la pato.{{sfn|Benn|2015|p=42}} Okcidenta plaĉo, tamen, preferis la tute oksidigitan [[nigra teo|nigran teon]], kaj oni lasis, ke la folioj oksidiĝu plue. La [[flava teo]] estis hazarda malkovro en la produktado de verda teo dum la dinastio Ming, kiam ŝajne senzorgaj praktikoj lasis, ke la folioj flaviĝu, kio produktis diferencan guston.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=118}} === Tutmonda disvastigo === [[Dosiero:Gorskii 03992u.jpg|eta|maldekstra|Tepesila stacio norde de [[Batumi]], [[Rusa Imperio]], antaŭ 1915.]] Teo estis enkondukita por la unua fojo al okcidentaj pastroj kaj komercistoj en Ĉinio dum la 16-a jarcento, kiam ĝin oni nomis ''ĉá''.<ref name="caff">{{cite book |author1=Bennett Alan Weinberg |author2=Bonnie K. Bealer |title=The World of Caffeine: The Science and Culture of the World's Most Popular Drug |url=https://books.google.com/books?id=YdpL2YCGLVYC&pg=PA63 |year=2001 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-92722-2 |page=63 |access-date=10a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427034134/https://books.google.com/books?id=YdpL2YCGLVYC&pg=PA63 |archive-date=27a de Aprilo 2016 |url-status=live}}</ref> La plej frua eŭropa referenco al teo, verkita kiel ''chiai'', estis en la verko ''Delle navigationi e viaggi'' verkita de la venecia [[Giovanni Battista Ramusio|Giambattista Ramusio]] in 1545.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=165}} La unua registrita enŝipigo de teo fare de eŭropanoj okazis en 1607 kiam la Nederlanda Orient-hindia Kompanio transportis kargon de teo el [[Makao]] al Javo; post du jaroj, la nederlandanoj aĉetis la unuan mendokargon de teo, nome el [[Hirado]], nun en [[Gubernio Nagasaki]] en Japanio, por esti ŝiptransportita al Eŭropo.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=106}} Teo iĝis enmoda trinkaĵo en [[Hago]] en Nederlando, kaj la nederlandanoj enkondukis la trinkaĵon en Germanion, Francion, kaj trans Atlantiko al [[Nova Amsterdamo]] (Novjorko).{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=169}} En 1567, [[rusoj]] ekkontaktis kun teo kiam la [[kozakoj|kozakaj]] [[Atamano]]j Petrov kaj Jaliŝev vizitis Ĉinion.<ref>{{cite web |url=https://www.apollotea.com/tea-articles/tea-history/15-russian-tea-history |title=Russian Tea History |website=www.apollotea.com |access-date=28a de Majo 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806201927/https://www.apollotea.com/tea-articles/tea-history/15-russian-tea-history |archivedate=2020-08-06 }}</ref> La Mongolia Ĥano donacis al la [[caro]] [[Miĥail Fjodoroviĉ Romanov|Miĥail la 1-a]] kvar [[pudo]]jn (65–70&nbsp;kg) de teo en 1638.<ref name="T">{{cite book |title=[[Granda Sovetia Enciklopedio]] |publisher=Советская энциклопедия |year=1978 |pages=vol. 29, p. 11 }}</ref> Laŭ Jeremiah Curtin,<ref>Jeremiah Curtin, ''A Journey to Southern Siberia'', 1909, chapter one</ref> eble en 1636<ref>Basil Dymytryshyn, ''Russia's Conquest of Siberia: A Documentary Record'', 1985, volume one, document 48 ("he was an envoy that year, but the tea may have been given on a later visit to the Khan")</ref> Vassili Starkov estis sendita kiel ambasadoro al Altan Ĥano de Ĥalĥa. Li ricevis 250 pundojn da teo kiel donaco por la caro. Starkov dekomence malakceptis, ne vidante utilecon por kargo de sekaj folioj, sed la Ĥano insistis. Tiel oni enkondukis teon de Rusion. En 1679, Rusio faris traktaton por regula teliverado el Ĉinio pere de [[kamelkaravano]]j interŝanĝebla por feloj. Teon oni konsideras nun ''[[de facto]]'' nacia trinkaĵo. [[Dosiero:This print of the Raymond Hugh Mckay Commander. The first vessel direct from China to Hull is published commemorative of her arrival on the 14th October 1843 RMG PW7733.jpg|eta|La ''Raymond'', de komandanto Hugh Mckay. La unua ŝipo rekte navigante el Ĉinio al [[Kingston upon Hull|Hull]] je sia alveno la 14an de Oktobro 1843 kunportanta kargon de teo.]] La unua registro de teo en angla lingvo venis el letero verkita de Richard Wickham, kiu venis al oficejo de la [[Brita Orienthinda Kompanio]] en Japanio, srikibinte al komercisto en Makao mendante "the best sort of chaw" (la plej bonkvalita te-speco) en 1615. Peter Mundy, vojaĝanto kaj komercisto kiu serĉis teon en [[Fuĝjano]] en 1637, skribis, "''ĉaa'' – nur akvo kun tipo de herbo boligita en ĝi".<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=lXYFBQAAQBAJ&pg=PT25 |title=Tea: A Very British Beverage |author=Paul Chrystal |year=2014 |publisher=Amberley Publishing Limited |isbn=978-1-4456-3360-2 |access-date=5a de Septembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928000518/https://books.google.com/books?id=lXYFBQAAQBAJ&pg=PT25&lpg=PT25 |archive-date=28a de Septembro 2015 |url-status=live}}</ref><ref>''Peter Mundy Merchant Adventurer'', 2011, eld. R.E. Pritchard, Bodleian Libraries, Oxford</ref> Teon oni vendis en kafejo en Londono en 1657, [[Samuel Pepys]] gustumis teon en 1660, kaj Catarina de Bragança portis la te-trinkadan kutimon al la anglia kortego kiam ŝi edziniĝis al [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]] en 1662. Teo tamen ne estis amplekse konsumita en la Brita Insularo ĝis la 18-a jarcento kaj restis multekosta ĝis la lasta parto de tiu periodo. Anglaj trinkantoj preferis aldoni sukeron kaj lakton al nigra teo, kaj tiel la nigra teo superis la verdan teon en populareco en la 1720-aj jaroj.<ref>[https://www.bbc.co.uk/programmes/p004y24y "Tea".] In Our Time. 29a de Aprilo 2004. [[BBC]] Radio 4. Arkivita el la originalo la 11an de Aprilo 2015. Alirita la 7an de Septembro 2015.</ref> [[Kontrabando]] de teo dum la 18-a jarcento rezultis en aliro de la ĝenerala publiko kiu povis akiri kaj konsumi teon. La Britia registaro forigis la imposton al teo, tiel eliminante la kontrabandan komercadon ĉirkaŭ 1785.<ref>{{cite web |url=http://www.tea.co.uk/page.php?id=98#masses |archive-url=https://web.archive.org/web/20090730000451/http://www.tea.co.uk/page.php?id=98 |archive-date=30a de Julio 2009 |title=A Social History of the Nation's Favourite Drink |work=United Kingdom Tea Council }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090730000451/http://www.tea.co.uk/page.php?id=98#masses |date=2009-07-30 }}</ref> En Britio kaj Irlando, teo estis dekomence konsumita kiel luksaĵo por nur specialaj okazoj, kiel ĉe religiaj festivaloj, funebraj vigiloj, kaj arigoj por hejma laboro. La prezo de teo en Eŭropo tuj falis dum la 19-a jarcento, speciale post hindia teo ekalvenis grandkvante; fine de la 19-a jarcento teo estis iĝanta ĉiutaga trinkaĵo por ĉiuj sociaj tavoloj.<ref name="Lysaght" >Lysaght, Patricia (1987). "When I makes Tea, I makes Tea: the case of Tea in Ireland". ''Ulster Folklife''. 33: 48–49.</ref> La populareco de teo ludis gravan rolon en historiaj okazaĵoj – La ''Tea Act'' (Teleĝo) de 1773 okazigis la ribelon nomitan «[[Bostona teumado]]» kiu siavice rezultis en la [[Usona Revolucio]]. La neceso fronti la problemon de la Britia komercdeficito fakte pro la tekomerco rezultis en la nomita [[Opia milito]]. La imperiestro Kangksi de Qing estis malpermesinta vendadon de eksterlandaj produktoj en Ĉinio, kaj dekretis en 1685, ke ĉiuj varoj aĉetitaj el Ĉinio devas esti pagita per arĝenta monero aŭ ingoto.<ref>{{Cite book|last=Goldstone|first=Jack A.|url=https://books.google.com/books?id=mOu_DQAAQBAJ&q=chinese+european+bullion&pg=PT365|title=Revolution and Rebellion in the Early Modern World: Population Change and State Breakdown in England, France, Turkey, and China, 1600–1850; 25th Anniversary Edition|date=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-40860-6|language=en}}</ref> Komercistoj el aliaj landoj tiam klopodis por trovi alian produkton, tiuokaze [[opio]] vendota al Ĉinio por rericevi la arĝenton postulitan kiel pago por teo kaj por aliaj varoj. Sekvaj klopodoj fare de la ĉina registaro por eviti la komercon de opio kondukis al la milito.<ref>{{cite book |title=The Opium War: Drugs, Dreams and the Making of China |last=Lovell |first=Julia |isbn=978-1-4472-0410-7 |year=2012 |publisher=Picador}}</ref> [[Dosiero:Darjeeling Tea Garden worker.jpg|eta|maldekstre|Teplukistinoj en plantejo de [[Darĝiling]].]] Oni enkondukis ĉinan malgrandfoli-tipan teon en Hindio en 1836 fare de Britio laŭ klopodo por rompi la ĉinan monopolon pri teo.<ref name="Sen" /> En 1841, la doktoro Archibald Campbell kunportis semojn de ĉina teo el la himalaja regiono Kumaun kaj eksperimentis per plantado de teo en [[Darĝiling]]. Oni malfermis Alubari teĝardeno en 1856, kaj oni ekproduktis la Darĝiling-an teon, kiu estos gravega en la estonteco.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=214}} En 1848, Robert Fortune estis sendita de la [[Brita Orienthinda Kompanio]] en misio al Ĉinio por porti teplanton reen al Granda Britio. Li ekveturis sekretege ĉar lia misio okazis en la batalpaŭzo inter la Unua kaj la Dua Opi-militoj.<ref name="Rose">{{cite book |author=Sarah Rose |title=For All the Tea in China |publisher=Penguin Books |pages=1–5, 89, 122, 197 |year=2010 |author-link= }}</ref> La ĉinajn teplantojn kiujn li kunportis oni enkondukis en [[Himalajo]], kvankam plej granda parto el ili ne survivis. La Britoj estis malkovrinte, ke diferenca vario de teo estas endemia de [[Asamo]] kaj de la nordorienta regiono de Hindio, kiu estis tiam hibridigita kun ĉina malgrandfoli-tipa teo. Uzante ĉinajn plantadajn kaj kultivadajn teknikojn, la Britia kolonia registaro establis teindustrion proponante teron en Asamo al ajna eŭropano kiu interkonsentu kultivi teon por eksportado.<ref name="Sen" /> Teo estis origine konsumita nur de [[Anglo-Hinda|Angl-hindianoj]]; tamen, ĝi iĝis tre populara en Hindio en la [[1950-aj jaroj]] pere de sukcesa reklamkampanjo fare de la ''India Tea Board'' (Hindia Teservo).<ref name="Sen">{{cite book |author=Colleen Taylor Sen|title=Food Culture in India |url=https://books.google.com/books?id=YIyV_5wrplMC&pg=PA26 |year=2004 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-32487-1 |page=26 |quote=Ironically, it was the British who introduced tea drinking to India, initially to anglicized Indians. Tea did not become a mass drink there until the 1950s when the India Tea Board, faced with a surplus of low-grade tea, launched an advertising campaign to popularize it in the north, where the drink of choice was milk. (Ironie, estis la Britoj kiuj enkondukis tetrinkado en Hindion, dekomence por angligi hindianojn. Teo ne iĝis amastrinkaĵo tie ĝis la 1950-aj jaroj kiam la India Tea Board, frontis pluson de malalt-grada teo, lanĉis reklamkampanjon por popularigi ĝin norde, kie la plej elektita trinkaĵo estis lakto.)|access-date=10a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424065113/https://books.google.com/books?id=YIyV_5wrplMC&pg=PA26 |archive-date=24a de Aprilo 2016 |url-status=live}}</ref> La Britoj enkondkis teindustrion ankaŭ en Sri Lanko (tiam nomita Cejlono) en 1867.<ref name="taylor-AU">{{Cite web|url=http://www1.american.edu/ted/ceylon-tea.htm|title=TED Case Studies – Ceylon Tea|publisher=American University, Washington, DC|access-date=27a de Novembro 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223084443/http://www1.american.edu/ted/ceylon-tea.htm|archive-date=23a de Februaro 2015|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150223084443/http://www1.american.edu/ted/ceylon-tea.htm |date=2015-02-23 }}</ref> == Kultivado == Teon oni kultivas en diversaj landoj. La plej konataj estas jenaj: [[Barato]], [[Ĉinio]], [[Kenjo]], [[Srilanko]], [[Japanio]], [[Nepalo]], [[Aŭstralio]], [[Tajvano]] kaj [[Argentino]]. La teplanto adaptiĝas plej bone en [[Subtropiko|subtropikaj]] kaj [[Tropika klimato|tropikaj klimatoj]], krome ĝi postulas [[pluvo]]j de proksimume 1250&nbsp;mm jare. Kelkaj el plej bonkvalitaj teplantejoj estas je pli ol 1 500 m de alteco; tiu faktoro malrapidigas la kreskon de la planto kaj la folioj intensigas sian guston. La kvar ĉefa tipoj de teo distingiĝas laŭ la laborprocezo. La folioj de la arbedo de ''Camellia sinensis'', se oni ne sekigas ilin tuj post rikoltado, ekoksidiĝas. Por eviti tiun procezon de oksidiĝo, oni varmigas la foliojn cele al forigo de la humidecon. Oni stucas la arbedon por ke ĝi ne superu 2 m de alteco, kio faciligas la rikoltolaborojn. Ekde la tria jaro, oni povas rikolti la foliojn akirante [[rendimento]]n. Oni procezas la tefoliojn por produkti la verdan aŭ nigran teojn. La produktado de nigra teo startas per procezo de "sekigado" de la folioj, ĉu nature ĉu per varma aero. Post sekigado, oni pasigas la materialon inter ruliloj por elpremi la sukojn kaj oni batas ilin por disrompi la foliojn. Poste oni kribas tion kaj oni fermentas ĝin por akiri la kvaliton de la fina produkto. Tiam oni sekigas, oni gradigas kaj oni klasigas la fermentitan teon por enpaki ĝin. La verdan teon oni preparas varmigante la foliojn, ĉu sur varmaj pletoj aŭ per vaporo. Oni premas la foliojn pere de ruloj, oni varmigas ilin kaj oni premas ilin denove, por akiri la deziritan kvaliton. La teproduktado povas krei kelkajn gasajn forĵetaĵojn el la sekigoperacio. Tiuj elsendoj ne tro gravas, kompare kun la elsendoj de la kaldronoj funkciigataj per karbo aŭ petrolo uzitaj por produkti la vaporon. La likvaj forĵetaĵoj devenaj de la purigoperacioj estas same ne tro gravaj. == Specoj == [[Dosiero:Tea leaves steeping in a zhong čaj 05.jpg|eta|220ra|[[Infuzaĵo|Infuziĝo]] de te-[[folio]]j.]] Ekzistas pluraj specoj de teo. La plej popularaj inter ili estas teoj nigra, verda, blanka, pu-erh (ruĝa), ŭulong (blua), flava kaj aromigita. '''[[Nigra teo]]''' estas produktata pere de kvar procezoj - [[velkado]], mallongigado, [[fermentado]] kaj [[Sekigo|sekigado]]. Laŭ [[legendo]], nigra teo kreiĝis hazarde, rezulte de malsekiĝo (kaŭzanta fermentadon) de verda teo veturanta ŝipe al [[Anglio]]. Nigran teon oni kutime dividas al jenaj kategorioj: * Pekoe, Orange Pekoe, Flowery Orange Pekoe – diversaj specoj de malgrandaj folioj el supra parto de [[arbedo]]; laŭ teoŝatantoj, ĝuste ili ebligas preparon de la plej bongusta trinkaĵo. * Broken Pekoe, Broken Orange Pekoe – kiel supre, sed folioj estas mekanike rompataj dum produktado. * Souchong – grandaj teo-folioj, kutime el suba parto de arbedo. * Teo-polvo - la plej malbonkvalita tipo uzata por produktado de teo en papersaketoj. La plej popularaj specoj de nigra teo: ''asamo'', ''junano'', ''darĝilingo'', ''cejlono''. '''[[Verda teo]]''' (绿茶) estas farata el folioj, kiuj ne estis fermentitaj - tuj post kolektado, la folioj estas sekigataj. Dank' al tio ĝi konservas pli da valoraj substancoj ol nigra teo aŭ ŭulong-teo. Ĝia gusto estas pli milda ol gusto de nigraj teoj. La plej popularaj specoj de verda teo: [[genmaicha]], [[gunpowder]], longjing (lung ĉing), ''senĉa''. '''[[Blanka Teo]]''' estas farata el junaj [[burĝono]]j, kiuj ankoraŭ ne malfermiĝis. Kolektado de tiaj burĝonoj eblas nur printempe. Arbedoj, el kiuj estos farata blanka teo, kelkfoje estas krome sekurigataj de suno, kio celas malebligi produktadon de [[klorofilo]]. Burĝonoj velkas kaj estas sekigataj. Ĉi tiu teo estas produktata ĉefe en [[Ĉinio]]. Blanka teo havas iomete arĝentan koloron, preparita trinkaĵo estas helpajlkolora. '''[[Flava teo]]''' komence estas produktata simile, kiel blanka teo, tamen oni pli longe sekigas ĝin, kio kaŭzas, ke ĝia gusto rimarkeble diferencas de blanka kaj verda teoj. Preparita trinkaĵo estas verdflava. Nuntempe flava teo estas opiniata la plej nobla teospeco. '''[[Puerteo]]''' (普洱茶) estas ruĝa teo, kiu estas trapasata tra kromajn procezojn de fermentado kaj konservado. Ĝi venas el provinco [[Junano]] en suda Ĉinio. Ĉiujn ceterajn teojn oni konservas ne pli longe ol unu jaron, dum pu-erh povas esti konservata eĉ dum 50 jaroj. Karakterizas ĝin tre intensa odoro kaj gusto. '''[[Blua teo]]''' (烏龍茶) estas nomata ankaŭ '''verdblua''' aŭ '''duonfermentita teo'''. Ĝi estas produktata en [[Ĉinio|kontinenta Ĉinio]] kaj sur [[Respubliko Ĉinio|Tajvano]]. Kolektado de folioj okazas en precize difinita tempo. Tuj post kolektado, folioj estas lasataj sub la suno. Kiam ili velkos, oni skuas ilin en bambuaj korboj por ŝiri bordojn de la folioj. Tiujn procezojn (velkado kaj skuado) oni kelkfoje ripetas, ĝis kiam folioj fariĝos flavaj. Tiam oni ankoraŭ lerte fermentas kaj varmigas ilin. '''[[Aromigita teo]]''' estas kreataj per miksado de kromaj aromoj kun teofolioj - verdaj, nigraj, pu-erh aŭ ŭulong. Tio estas farata tuj antaŭ pakado, do jam post fino de ĉiuj procezoj ligitaj kun produktado de teo. Plej ofte al teoj oni aldonas florfoliojn aŭ fruktajn odoresencojn. Popularaj specoj de aromigita teo estas jenaj: ''[[Earl Grey]]'', [[Kukiĉa]], ''lapsang souchong''. == Formoj == [[Dosiero: Teo_premita_en_brikformo._Teo_libera._Teo_pakita.jpg|eta|maldekstre|200ra|Premita teo; dekstre supre libera teo; dekstre sube pakita teo]] La teoj ankaŭ povas sin prezenti laŭ diversaj formoj: * '''libera''': la preparitaj folioj estas prezentitaj liberaj, sen ion ajn fari. * '''premita''': la preparitaj folioj estas presitaj en brikformo, pli uzebla por transportado. * '''pakita''': la folioj, rompitaj. Poste oni povas meti tion en saketojn. Ankaŭ la teo povas esti miksita kun aliaĵoj kiel [[mento]], [[floro]]j, [[spico]]j, ktp. Diversaj [[receptoj]] ekzistas. Ofte oni aldonas al teo naturajn aŭ artefaritajn [[aromo]]jn. {{-|maldekstren}} == Socia signifo == [[Dosiero:Tea_Banner2.jpg|775px]] [[Dosiero:Tea ceremony performing 2.jpg|eta|300ra|dekstra|Japana te-ceremonio]] Teo estas ofta trinkaĵo ĉe manĝaĵo en [[Ĉinio]] kaj [[Japanio]]. [[Ĉinoj|Ĉinianoj]] preferis ĝin al simpla akvo, ĉar akvo en troloĝataj [[valo]]j ofte enhavis malsanigajn [[ĝermo]]jn, kiujn la [[bolado]] mortigis. En Japanio, la [[Japana teceremonio|teceremonio]] komenciĝis kiel [[rito]] ligita al [[zeno]]. Dum la [[Industria Revolucio]] la stimulo de teo ebligis al la britaj [[proleto]]j elteni la longajn [[laborhoraro]]jn. En aliaj industriaj landoj [[kafo]] rolis kiel stimulilo. En [[Britio]] oni nomis "teo" (aŭ [[te-tempo]]) la manĝaĵon je la 5-a posttagmeze, eĉ se oni ne trinkas teon. == Legendoj == Jen kelkaj legendoj pri teo: * '''Legendo pri Ĉeng Nong:''' Imperiestro ''[[Ĉeng Nong]]'' [ĉeng nung] estis obsedata de [[higieno]]: li ĉiam boligis akvon antaŭ trinki ĝin. Iun tagon, kiam li ripozis sub tearbo, folio falis en lian tason. Scivolema, la imperiestro gustumis la infuzaĵon kaj tre ŝatis ĝin: tiel la teo naskiĝis. * '''Legendo pri Bodhidharmo:''' ''[[Bodhidharmo]]'' iam promesis neniam dormi dum la 7 jaroj, kiujn devis daŭri lia meditado. Sed iun tagon, li ekdormis kaj havis maldecajn sonĝojn. Ekde kiam li vekiĝis, li fordeŝiris siajn palpebrojn kaj enterigis ilin antaŭ si, por neniam plu dormi. Tuj post kiam li estis tion farinta, arbeto kreskis tie, kie li enterigis siajn palpebrojn. Scivolema, li enmetis foliojn en bolantan akvon kaj malkovris, ke tio ebligas maldormi (pliklarigo de la spirito). Jen la teo naskiĝis. == Ekonomio == Teo estas la plej populara trinkaĵo en la mondo se temas pri [[konsumado]]. Ĝia konsumado egalas al ĉiuj aliaj produktataj trinkaĵoj en la mondo — inkluzive de kafo, [[ĉokolado]] kaj aliaj trinkaĵoj kaj [[Alkoholaĵo|alkoholaj]] kaj [[Senalkoholaĵo|senalkoholaj]] — kune.<ref name="Macfarlane">Alan Macfarlane, Iris Macfarlane. The Empire of Tea. Eldonita en 2004 de The Overlook Press. ISBN 1-58567-493-1. p. 32</ref> Plejparto de teo konsumata ekster [[Orienta Azio]] estas produktata en larĝaj [[plantejo]]j en [[Barato]] kaj [[Srilanko|Sri-Lanko]], kaj celas grandskalan komercon. Opozicie al tiu ĉi grandskala industrio ekzistas pluraj malgrandaj "ĝardenoj" aŭ plantejoj, kiuj produktas tre maloftajn kaj multkostajn teojn. === Produktado === En 2003, monda teo-produktado egalis al {{formatnum:3.21}} milionoj da [[tuno]]j jare.<ref name=FAOSTAT>Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo (ONA) de Unuiĝintaj Nacioj [http://faostat.fao.org/DesktopDefault.aspx?PageID=567&lang=en FAOSTAT] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111115042315/http://faostat.fao.org/DesktopDefault.aspx?PageID=567&lang=en |date=2011-11-15 }}. Kontrolita 9-an de januaro 2010</ref> En 2008 monda teo-produktado atingis pli ol {{formatnum:4.73}} milionojn da tunoj.<ref name=FAOSTAT/> La plej grandaj produktantoj de teo estas [[Ĉinio]], [[Barato]], [[Srilanko]] kaj [[Turkio]]. La ĉi-suba tabelo montras nombron da teo-produktado (en tunoj) en la avanaj landoj en lastaj jaroj. La [[datumo]]j estis preparitaj de [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] (ONA) de [[Unuiĝintaj Nacioj]] januare 2010.<ref name=FAOSTAT/> [[Dosiero:World Map Tea Production.svg|eta|Elcentaĵo de la suma teoproduktado en 2017 {{Priskribo|#b9b9b9| Malpli ol 0.5% aŭ sensignifa kvanto}} {{Priskribo|#c6e9af| De 0.5 ĝis 1%.}} {{Priskribo|#aade87| De 1 ĝis 5%.}} {{Priskribo|#71c837| De 5 ĝis 10%.}} {{Priskribo|#447821| De 10 ĝis 20%.}} {{Priskribo|#2d5016| Pli ol 20%}} ]] {| class="wikitable sortable" !Lando!!2006!!2007!!2008 |- | align="left"|{{flago|Ĉinio|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:1047345}}||align="right"|{{formatnum:1183002}}||align="right"|{{formatnum:1257384}} |- | align="left"|{{flago|Barato|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:928000}}||align="right"|{{formatnum:949220}}||align="right"|{{formatnum:805180}} |- | align="left"|{{flago|Kenjo|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:310580}}||align="right"|{{formatnum:369600}}||align="right"|{{formatnum:345800}} |- | align="left"|{{flago|Srilanko|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:310800}}||align="right"|{{formatnum:305220}}||align="right"|{{formatnum:318470}} |- | align="left"|{{flago|Turkio|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:201866}}||align="right"|{{formatnum:206160}}||align="right"|{{formatnum:ne haveblas (*)}} |- | align="left"|{{flago|Vjetnamio|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:151000}}||align="right"|{{formatnum:164000}}||align="right"|{{formatnum:174900}} |- | align="left"|{{flago|Indonezio|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:146858}}||align="right"|{{formatnum:150224}}||align="right"|{{formatnum:150851}} |- | align="left"|{{flago|Japanio|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:91800}}||align="right"|{{formatnum:94100}}||align="right"|{{formatnum:94100}} |- | align="left"|{{flago|Argentino|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:72129}}||align="right"|{{formatnum:76000}}||align="right"|{{formatnum:76000}} |- | align="left"|{{flago|Irano|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:59180}}||align="right"|{{formatnum:60000}}||align="right"|{{formatnum:60000}} |- | align="left"|{{flago|Bangladeŝo|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:58000}}||align="right"|{{formatnum:58500}}||align="right"|{{formatnum:59000}} |- | align="left"|{{flago|Malavio|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:45009}}||align="right"|{{formatnum:46000}}||align="right"|{{formatnum:46000}} |- | align="left"|{{flago|Ugando|nomo=jes}}||align="right"|{{formatnum:34334}}||align="right"|{{formatnum:44923}}||align="right"|{{formatnum:42808}} |- | align="right"|Aliaj landoj||align="right"|{{formatnum:189551}}||align="right"|{{formatnum:193782}}||align="right"|{{formatnum:205211}} |-class="sortbottom" !Sumo!!{{formatnum:3646452}}!!{{formatnum:3887308}}!!{{formatnum:ne haveblas (*)}} |} * Laŭ [[datumbazo]] de ONA en 2008 produktado en Turkio egalis al 1,100,257 tunoj, kio plej verŝajne estas [[eraro]]. Tiu nombro signife diferencas disde teo-produktado en Turkio en antaŭaj jaroj (ĉirkaŭ 200,000 tunoj). Raka ĵurnalo "Tea Weekly" raportis ke teo-produktado en Turkio ĝis 2017 supozeble atingos 279,000 tunojn<ref>http://www.sourcejuice.com/1114624/2009/02/11/current-situation-global-tea-market-development/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio krome montras verŝajnan eraron de ONA. === Konsumado === En Barato oni trinkas plej multe da teo en la mondo, tamen pokapa konsumado egalas tie nur al po 750&nbsp;[[gramo]]j por persono ĉiujare. [[Turkio]], kun 2.5&nbsp;kg da teo konsumita de unu persono dum jaro, estas la plej granda pokapa teo-konsumanto.<ref name="msw">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.marketresearchworld.net/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=208 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-04-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130117000057/http://www.marketresearchworld.net/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=208 |arkivdato=2013-01-17 }}</ref> La ĉi-suba tabelo montras jaran porkapan konsumadon de teo en [[2004]].<ref name=msw/> {| class="wikitable sortable" |- ! Numero ! Lando ! Teo-konsumado |- | 1 | {{flago|Turkio|nomo=jes}} | 2,5&nbsp;kg |- | 2 | {{flago|Britio|nomo=jes}} | 2,1&nbsp;kg |- | 3 | {{flago|Irlando|nomo=jes}} | 1,5&nbsp;kg |- | 4 | {{flago|Maroko|nomo=jes}} | 1,4&nbsp;kg |- | 5 | {{flago|Irano|nomo=jes}} | 1,2&nbsp;kg |- | 6 | {{flago|Egiptio|nomo=jes}} | 1,1&nbsp;kg |- | 7 | {{flago|Nov-Zelando|nomo=jes}} | 1&nbsp;kg |- | 7 | {{flago|Pollando|nomo=jes}} | 1&nbsp;kg |- | 8 | {{flago|Japanio|nomo=jes}} | 0,9&nbsp;kg |- | 9 | {{flago|Nederlando|nomo=jes}} | 0,8&nbsp;kg |- | 10 | {{flago|Aŭstralio|nomo=jes}} | 0,8&nbsp;kg |} == Ĉinia, tibeta tetrinkado == [[Dosiero:Monk churning butter tea.JPG|eta|maldekstre|220ra|Tibeta monaĥo preparanta buterteon.]] Kiel [[hejmlando]] de teo, Ĉinio havas multspecajn teojn kaj teaĵojn. Kaj ĉinoj alte taksas tetrinkadon kaj ties [[moro]]jn. Kiel ĉiutagaj trinkaĵoj, [[buterteo]], [[oleteo]] kaj [[laktoteo]] estas vaste ŝatataj de [[Nacia malplimulto|nacimalplimultoj]] de Ĉinio kaj intime rilatas kun iliaj vivmanieroj. En [[Tibeto]] kaj [[Interna Mongolio]] oni trinkas ĉefe buterteon; precipe por la [[tibetanoj]] butero estas nemankigebla manĝaĵo. Antaŭe la tieaj [[paŝtisto]]j ekstraktis buteron el [[lakto]] de [[bovino]] aŭ [[ŝafino]]. Unue ili varmigis lakton, poste enverŝis ĝin en grandan [[sitelo]]n kaj forte [[Kirlo|kirlis]] ĝin centojn da fojoj ĝis [[graso]] disigis de lakto. Fine ili ĉerpis helflavan grason kaj enverŝis la grason en [[ledsako]]n. Post malvarmigo butero estis preta. Nun pli kaj pli multaj paŝtistoj faras tion per [[maŝino]]. La tibetanoj ŝatas trinki buterteon. Por prepari buterteon oni unue infuzas teon aŭ tebrikon kaj kuiras ĝin, ĝis ĝi fariĝos densa [[suko]]. Ĝin verŝinte en specialan [[Sitelo|tesitelon]] kaj aldoninte ai ĝi buteron kaj [[salo]]n, oni forte tiras kaj retiras dekojn da fojoj [[korko]]n en la sitelo, ĝis butero kaj teo plene kunfandiĝos. Poste, oni enverŝas tiun likvaĵon en [[poto]]n por ĝin varmigi. Jen la bongusta buterteo estas preta. Buterteo utilas al delikatigo de Ia [[haŭto]], helpas rezisti kontraŭ [[frosto]]. Ĝi estas vaste ŝatata de tiuj, kiuj vivas sur [[altebenaĵo]] kun [[seka klimato]]. Kompare kun tibetanoj, [[mongoloj]] preparas buterteon pli simple: boligi akvon en [[Kupro|kupra]] [[kuirilo]], [[Pulvoro|pulvorigi]] [[Pulvora teo|teon]], ŝuti ĝin en bolantan akvon kaj aldoni al ĝi iom da salo, konvenan kvanton da freŝa lakto [[Bovina lakto|bovina]] aŭ [[Ŝafina lakto|ŝafina]], ĝis ruĝa teo fariĝos lakto-blanka. Jen pretiĝas laktoteo. Poste, ili aldonas al ĝi iom da [[butero]] kaj [[bruna sukero]]. Jen estas preparita buterteo, ofte por [[solena ceremonio]]. [[Dosiero:Monk in Tashilhunpo3.jpg|eta|Monaĥo el Taŝilhunpo verŝante buterteon.|alt=Monk in red robes pouring butter tea into a bowl in the ground from a large silver-colored tea pot]] Oleteo furoras en la regionoj de la nacimalplimultoj de [[Guanĝi]], [[Guizhou]] kaj aliaj lokoj en [[suda Ĉinio]]. En tiuj lokoj la [[klimato]] estas kompare humida kaj en ties [[Montaro|montaraj regionoj]] iom malvarma. Oleteo estas utila al forigo de [[malsekeco]] en la korpo. Pro tio, la tieaj loĝantoj kutimas trinki oleteon ĉiutage. Donante grandan atenton al ĝiaj [[ingredienco]]j, oni [[Rostado|rostas]] miksitajn teon kaj [[rizo]]n, kuiras ilin en akvo, per speciala [[ĉerpilo]] elakvigas la [[rekremento]]n kaj aldonas al la likvaĵo rostitajn [[gluec-rizo]]n, [[sojfabo]]jn, [[Arakido|arakidsemojn]], malgrasan [[viando]]n, [[Porko|porkan]] [[hepato]]n, [[Frajo|fiŝfrajon]], fiŝetojn kaj [[salikoketo]]jn. En la [[Ninĝia]]-a [[Hujoj|Huj]]-nacia Aŭtonoma Regiono, en [[norda Ĉinio]], oleteo kaj teo fakte preskaŭ havas nenion komunan, tamen oni tiel nomas oleteon, ĉar oni trinkas ĝin en maniero simila al tiu de tetrinkado. La procedo de preparado estas jena: unue distranĉi solidigitan ŝaf-grason kaj ĝin fandi en poto, aldoni al ĝi rostitan [[faruno]]n kaj bolantan akvon, antaŭ ol kuiri ĝin ĝis [[Supo|supiĝo]], poste aldoni al ĝi ankaŭ salon, [[vinagro]]n, dishakitan [[ŝenoprazo]]n k.a. Tiu nutroriĉa trinkaĵo utilas al la [[sano]]. Buterteo, oleteo kaj laktoteo estas nemankigeblaj por la ĉiutaga vivo de la supre menciitaj nacimalplimultoj ne nur pro bezono, sed ankaŭ pro [[ĝuo]]. Ekz., mongoloj kutimas trinki laktoteon matene kaj vespere. Tiam ĉiuj familianoj sidas kune, multe ĝuante la trinkadon, kaj en la [[tendo]] regas ne nur bonodoro, sed ankaŭ gaja [[etoso]]. == Internacia Tago de Teo == Laŭ Unuiĝintaj Nacioj la [[internacia tago]] de Teo estas la 21-a de majo.<ref>[https://www.un.org/fr/observances/tea-day]</ref>. Aliaj diras, ke tiu Tago estas la 15-a de decembro. == Institucioj == La [[Muzeo Horniman]] estas muzeo en Forest Hill, London [[Borough of Lewisham]], Anglio. Fondita de viktoria teo-komercisto [[Frederick John Horniman]], Ĝi enhavas kolektojn de [[naturhistorio]], kulturaj [[artefakto]]j kaj muzikaj instrumentoj de Frederik John Horniman, kiu antaŭ 1891 fariĝis la plej granda komerca [[entrepreno]] pri teo en la mondo. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Benn, James A. (2015). [https://books.google.es/books?id=XF17CAAAQBAJ&redir_esc=y Tea in China: A Religious and Cultural History.] Hong Kong University Press. ISBN 978-988-8208-73-9. * Heiss, Mary Lou; Heiss, Robert J. (2007). [https://archive.org/details/storyofteacultur0000heis The Story of Tea: A Cultural History and Drinking Guide.] Ten Speed Press. ISBN 978-1-58008-745-2. * Mair, Victor H.; Hoh, Erling (2009). [https://books.google.es/books?id=_TR_PQAACAAJ&redir_esc=y The True History of Tea.] Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-25146-1. * Martin, Laura C. (2007). [https://books.google.es/books?id=DJ2j_bX6WTUC&pg=PA8&redir_esc=y Tea: The Drink that Changed the World.] Tuttle Publishing. ISBN 978-0-8048-3724-8. OCLC 1159227468. OL 1956186W. == Vidu ankaŭ == * [[Kombuĉo]] * [[Japana teceremonio]] * [[Mateo (teo)|Mateo]] * [[Samovaro]] * [[Teoarbedo]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.monato.be/2005/008444.php Peng JIANJUN: FARMACIO: Teo por preventi kancerojn] el [[Monato (gazeto)|''Monato'']] (2005/01, p.&nbsp;20) * [https://www.youtube.com/playlist?app=desktop&list=PL31mb_Z-mPI82axgO7apljYMUOSwgjU9J&utm_content=197029731&utm_medium=social&utm_source=facebook&hss_channel=fbp-117008325013306 Ĉu trinki teon por konsento?], filmeto pri konsento en 13 lingvoj pere de subtekstoj kaj voĉlegado (mankas subteksto kaj voĉlegado en Esperanto), [[Tradukistoj sen landlimoj]], 2017. * [https://kern.punkto.info/2024/09/15/kp220-teo/ KP220 Teo], podkasto de [[Kern.punkto]] aperinta 2024-09-15 ({{eo}}) {{Projektoj|commonscat=Tea|commons=Tea|ReVo=te}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Tea|revizio=1159595255}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Té|revizio=151864554}} {{Havenda artikolo|Teo}} [[Dosiero:Tea_Banner4.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teoj| ]] [[Kategorio:Trinkaĵoj]] [[Kategorio:Matenmanĝo]] g3cdrxp38wc60kfyxylna4bgxx0qdbr 0 4315 9493532 9480112 2026-10-14T12:37:34Z Sj1mor 12103 9493532 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=la fizika kaj astronomia koncepto de universo|esperantlingva revuo eldonita inter 1909 kaj 1912|La Bela Mondo kaj Universo|matematika termino|Universo (matematika)}} {{Informkesto organizaĵo}} <!--{{Informkesto astronomia objekto}}--> [[Dosiero:Universum.jpg|eta|Universo - Camille Flammarion, kolorigita lignogravuraĵo de ĉ. 1888]]La '''universo''' estas ĉiu [[spaco]] kaj [[tempo]]{{noto|Laŭ [[moderna fiziko]], precipe la [[teorio de la relativeco]], spaco kaj tempo estas intime interplektitaj kaj [[fiziko|fizike]] sensencaj se prenitaj aparte unu de la alia.}} kaj ilia enhavo,<ref name="Zeilik1998">{{cite book |title=Introductory Astronomy & Astrophysics |last1=Zeilik |first1=Michael |last2=Gregory |first2=Stephen A. |date=1998 |edition=4th |publisher=Saunders College Publishing |quote=The totality of all space and time; all that is, has been, and will be. |isbn=978-0-03-006228-5}}</ref> inkluzive de [[planedo]]j, [[stelo]]j, [[galaksio]]j kaj ĉiuj aliaj formoj de [[materio]] kaj [[energio]]. Dum la spaca grandeco de la tuta universo estas nekonata,<ref>{{cite book |first=Brian |last=Greene |author-link=Brian Greene |title=The Hidden Reality |publisher=[[Alfred A. Knopf]] |date=2011|title-link=The Hidden Reality}}</ref> eblas mezuri la grandecon de la [[observebla universo]], kiu nuntempe taksita esti 93 miliardojn da [[lumjaro]]j en diametro. En diversaj multuniversaj hipotezoj, ''universo'' estas unu el multaj [[kaŭzeco|kaŭze]] malkonektitaj<ref>{{Cite web | url=https://medium.com/starts-with-a-bang/this-is-why-the-multiverse-must-exist-795adb465f87 |title = This is Why the Multiverse Must Exist - Starts with a Bang!|date = March 22, 2019}}</ref> konsistigaj partoj de pli granda [[multuniverso]], kiu mem konsistas el la tuta spaco kaj tempo kaj ĝia enhavo;<ref>{{cite book | first=Max| last=Tegmark| magazine=[[Scientific American]]|date=May 2003| title=Parallel Universes| doi=10.1038/scientificamerican0503-40| volume=288| pages=40–51| pmid=12701329| url=http://cds.cern.ch/record/604580}}</ref> sekve de tio, 'la universo' kaj 'la multuniverso' estas samsignifaj en tiaj teorioj. La plej fruaj [[templinio de kosmologiaj teorioj|kosmologiaj modeloj]] de la universo estis disvolvitaj de [[Greka filozofio|antikvaj grekaj]] kaj [[Hinda filozofio|hindaj filozofoj]] kaj estis [[tercentra teorio|tercentraj]], metante la [[Tero]]n en la centron.<ref>{{cite book |title=From China to Paris: 2000 Years Transmission of Mathematical Ideas |first=Yvonne |last=Dold-Samplonius |date=2002 |publisher=Franz Steiner Verlag}}</ref><ref>{{cite book |title=Medieval Science Technology and Medicine: An Encyclopedia |first1=Thomas F. |last1=Glick |first2=Steven |last2=Livesey |first3=Faith |last3=Wallis |publisher=Routledge}}</ref> Dum la jarcentoj, pli precizaj astronomiaj observaĵoj igis [[Koperniko|Nikolaon Koperniko]] disvolvi la [[Suncentrismo|suncentran modelon]] kun la [[Suno]] en la centro de la [[Sunsistemo]]. Evoluigante la [[Neŭtona leĝo pri universala gravito|leĝon de universala gravitado]], [[Isaac Newton]] konstruis sur la laboro de Koperniko same kiel la [[Leĝoj de Kepler|leĝoj de planeda movado]] de [[Keplero|Johano Keplero]] kaj observaĵoj de [[Tycho Brahe]]. Pluaj observaj plibonigoj kondukis al la realigo, ke la Suno estas unu el la centoj da miliardoj da steloj en la [[Lakta Vojo]], kiu estas unu el almenaŭ du duilionoj da galaksioj en la universo. Multaj el la steloj en nia galaksio [[Ekstersunsistema planedo|havas planedojn]]. [[Universo observebla|Ĉe la plej granda skalo]], galaksioj estas distribuitaj unuforme kaj samaj en ĉiuj direktoj, kio signifas, ke la universo havas nek randon nek centron. Laŭ [[Paskalo]], la universo estas sfero, kies centro estas ĉie kaj cirkonferenco nenie. Ĝi estas samsignifa termino kiel "[[mondo]]". Oni multe disputis, ĉu la mondo estas eterna aŭ iam estiĝinta. La scienca branĉo, kiu studas la eblan ekeston kaj la fundamentajn leĝojn de la evoluo de la universo, nomiĝas [[kosmologio]]. Ĝi baziĝas grandparte sur fizikaj konsideroj kaj [[astronomio|astronomiaj]] datenoj. == Difino == La fizika universo estas difinita kiel la tuta [[spaco]] kaj [[tempo]] (kolektive nomata [[spactempo]]) kaj ilia enhavo.<ref name="Zeilik1998"/> La universo ofte estas difinita kiel "la tuto de ekzisto", aŭ [[ĉio]], kio ekzistas, ĉio, kio ekzistis, kaj ĉio, kio ekzistos.<ref>{{cite book |first=Duco A. |last=Schreuder |title=Vision and Visual Perception |url=https://books.google.com/books?id=I7a7BQAAQBAJ&pg=PA135 |date=December 3, 2014 |publisher=Archway Publishing |isbn=978-1-4808-1294-9 |page=135}}</ref> Fakte, iuj filozofoj kaj sciencistoj subtenas la inkluzivon de ideoj kaj abstraktaj konceptoj—kiel matematiko kaj logiko—en la difino de la universo.<ref>{{cite book |first=Jim |last=Holt |title=Why Does the World Exist? |publisher=Liveright Publishing |year=2012 |page=308}}</ref><ref>{{cite book |first=Timothy |last=Ferris |title=The Whole Shebang: A State-of-the-Universe(s) Report |publisher=Simon & Schuster |year=1997 |page=400}}</ref> La vorto ''universo'' ankaŭ povas rilati al konceptoj kiel ''la kosmo'', ''la mondo'', kaj ''naturo''.<ref>{{cite book |title=Creation Out of Nothing: A Biblical, Philosophical, and Scientific Exploration |page=[https://archive.org/details/creationoutofnot0000copa/page/220 220] |first1=Paul |last1=Copan |author2=William Lane Craig |publisher=Baker Academic |date=2004 |isbn=978-0-8010-2733-8 |url=https://archive.org/details/creationoutofnot0000copa/page/220 }}</ref><ref>{{cite book |first=Alexander |last=Bolonkin |title=Universe, Human Immortality and Future Human Evaluation |url=https://books.google.com/books?id=TuWQx58ZnPsC&pg=PA3 |date=November 2011 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-415801-6 |pages=3}}</ref> La [[observebla universo]] estas globforma regiono de la universo konsistanta el la tuta materio kiu povas esti observita de la [[Tero]] aŭ ĝiaj spacbazitaj [[teleskopo]]j kaj esploraj enketoj nuntempe, ĉar la elektromagneta radiado de tiuj objektoj havis tempon atingi la [[Sunsistemo]]n kaj la Teron ekde la komenco de la kosmologia ekspansio. == Etimologio == La termino ''universo'' deriviĝas de la [[latina lingvo|latina]] ''universus'' (tuta), kunmetita el ''unus'' (unu) kaj ''versus'' ([al]-turnita, participo de ''vertere'', turni). La latina vorto estis multe uzata de [[Cicerono]] kaj postaj latinaj verkistoj, tamen ĝenerale kiel adjektivo signifanta "universala", ekzemple en la esprimo ''ius universum'' (universala juro, kontraste al ''ius civitatis'' = ŝtata juro). == Historio == [[Dosiero:Redshift.svg|eta|200ra|[[Ruĝenŝoviĝo]] de spektro de malproksimaj galaksioj (dekstre) kompare al spektro de [[Suno]] (maldekstre).]] La reganta modelo por la evoluo de la universo estas la teorio de la praeksplodo.<ref>{{citaĵo de libro |persona nomo=Joseph |familia nomo=Silk |titolo=Horizons of Cosmology |eldoninto=Templeton Pressr |jaro=2009 |paĝoj=208}}</ref><ref>{{citaĵo de libro |persona nomo=Simon |familia nomo=Singh |titolo=Big Bang: The Origin of the Universe |url=https://archive.org/details/bigbangoriginofu0000sing |eldoninto=Harper Perennial |jaro=2005 |paĝoj=560 |bibkodo=2004biba.book.....S}}</ref> La modelo de praeksplodo deklaras ke la plej frua stato de la universo estis ekstreme varma kaj densa, kaj ke la universo poste disetendiĝis kaj malvarmiĝis. La modelo estas bazita sur [[ĝenerala relativeco]] kaj sur simpligado de supozoj kiel ekzemple la [[Homogeneco (materialo)|homogeneco]] kaj [[izotropeco]] de spaco. Versio de la modelo kun [[kosmologia konstanto]] (''lambdo'') kaj [[malvarma malluma materio]], konata kiel la [[lambdo-CDM-modelo]], estas la plej simpla modelo kiu disponigas sufiĉe bonan raporton pri diversaj observaĵoj pri la universo. La modelo de praeksplodo respondecas pri observaĵoj kiel ekzemple la korelacio de distanco kaj [[ruĝenŝoviĝo]] de galaksioj, la rilatumo de la nombro da hidrogena al heliumatomoj, kaj la mikroonda radiadofono. La dekomenca varmo, densa stato estas nomita "Planck-epoko", mallonga periodo etende el tempo nulo ĝis unu unuo de [[Tempo de Planck]] de proksimume 10⁻⁴³ sekundoj. Dum la Planck-epoko, ĉiaj tipoj de materio kaj ĉiaj tipoj de energio estis koncentritaj en densa stato, kaj oni kredas, ke [[gravito]] — nuntempe pro multo la plej malforta el la [[Fundamenta forto|kvar konataj fortoj]] — estis tiom forta kiom la aliaj fundamentaj fortoj, kaj eble ĉiuj fortoj [[Granda Unuigita Teorio|unuiĝis]]. Oni ne bone komprenas la fizikon kiu kontrolas tiun tre fruan periodon (inklude [[kvantuma fiziko|kvantuman graviton]] en la Planck-epoko), kaj tial oni ne povas diri, ke se eble tio okazis [[Praeksplodo#Teorio|antaŭ la tempo nulo]]. Ekde la Planck-epoko, spaco estis [[Ekspansio de la universo|etendiĝante]] ĝis la nuntempa skalo, kun tre mallonga sed intensa periodo de kosma inflacio supozeble okazinta en la unuaj 10⁻³² sekundoj.<ref name=Sivaram>{{cite journal | author=C. Sivaram | journal=Astrophysics and Space Science | date=1986 | volume=125 | issue=1 | pages=189–199 | doi=10.1007/BF00643984 | bibcode=1986Ap&SS.125..189S | title= Evolution of the Universe through the Planck epoch| s2cid=123344693 }}</ref> Tio estis ia tipo de ekspansio diferenca el tiuj kiujn oni povas vidi ĉirkaŭe nuntempe. Objektoj en spaco fizike ne moviĝas; anstataŭe la [[Ekspansio de la universo|mezuro]] kiu difinas spacon mem ŝanĝiĝis. Kvankam la objektoj en [[spactempo]] ne povas moviĝi pli rapide ol la [[lumrapido]], tiu limigo ne aplikiĝas al la mezuro kiu regas spactempon mem. Tiu dekomenca periodo de inflacio klarigus kial spaco ŝajnas esti ebena, kaj multe pli granda ol la lumo povas veturi ekde la starto de la universo. En la unua ono de sekundo de la ekzistado de la universo, la kvar fundamentaj fortoj apartiĝis. Dum la universo plue malvarmiĝis el sia neimagebla varmostato, formiĝis variaj tipoj de [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]] en mallongaj periodoj de tempo konataj kiel "kvark-epoko", "hadron-epoko", kaj "lepton-epoko". Kune, tiuj epokoj daŭris malpli ol 10 sekundoj de tempo post la [[Praeksplodo]]. Tiuj [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]] asociaj stabile en eĉ pli longdaŭraj kombinoj, inklude stabilajn [[protono]]jn kaj [[neŭtrono]]jn, kiuj tiam formis pli kompleksajn [[Atomkerno|atomajn nukleojn]] pere de [[nuklea fuzio]]. Tiu procezo, konata kiel "praeksploda nukleosintezo", daŭris nur ĉirkaŭ 17 minutoj kaj finis ĉirkaŭ 20 minutojn post la Praeksplodo, kaj tial okazis nur la plej rapidaj kaj plej simplaj reakcioj. Ĉirkaŭ 25% de [[protono]]j kaj ĉiuj [[neŭtrono]]j en la universo, laŭ sia amaso, estis konvertitaj en [[heliumo]], kun malgrandaj kvantoj de [[deŭterio]] (iu [[izotopo|formo]] de [[hidrogeno]]) kaj eretoj de [[litio]]. Aliaj [[Kemia elemento|elementoj]] formiĝis nur en tre malgrandaj kvantoj. La alia 75% de protonoj restis netuŝita, kiel nukleoj de [[hidrogeno]].<ref>{{Cite journal |last=Johnson |first=Jennifer A. |date=February 2019 |title=Populating the periodic table: Nucleosynthesis of the elements |journal=Science |language=en |volume=363 |issue=6426 |pages=474–478 |doi=10.1126/science.aau9540 |pmid=30705182 |bibcode=2019Sci...363..474J |s2cid=59565697 |issn=0036-8075|doi-access=free }}</ref><ref name="durrer">{{Cite book|last=Durrer |first=Ruth |author-link= |title=The Cosmic Microwave Background |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-84704-9}}</ref>{{rp|27–42}} Post la fino de la nukleosintezo, la universo eniris en periodo konata kiel "foton-epoko". Dum tiu periodo, la universo estis ankoraŭ tro varma por ke la materio formu neŭtralajn [[atomo]]jn, kaj tial ĝi enhavis varman, densan, nebulecan [[Plasmo|plasmon]] de negative ŝargitaj [[elektrono]]j, neŭtralajn [[neŭtrino]]jn kaj pozitivajn nukleojn. Post ĉirkaŭ 377 000 jaroj, la universo malvarmiĝis sufiĉe por ke elektronoj kaj nukleoj povu formi la unuajn stabilajn [[atomo]]jn. Tio estas konata kiel [[Rekombinigo (kosmologio)|rekombinigo]] pro historiaj tialoj; fakte elektronoj kaj nukleoj kombiniĝis por la unua fojo. Malkiel plasmo, neŭtralaj atomoj estas [[Opakeco|travideblaj]] de multaj [[ondolongo]]j de lumo, kaj tial por la unua fojo ankaŭ la tuta universo iĝis travidebla. La fotonoj elsenditaj kiam tiuj atomoj formiĝis povas ankoraŭ esti vidataj nuntempe; ili formas la [[Kosma fona radiado|kosman mikroondan fonradiadon]].<ref name="durrer"/>{{rp|15–27}} Dum la universo etendiĝas, la [[energia denseco]] de la [[elektromagneta radiado]] malpliiĝas pli rapide ol tiu de la [[materio]] ĉar la energio de fotono malpliiĝas kun sia ondolongo. Je ĉirkaŭ 47 000 jaroj, la [[energia denseco]] de la materio iĝis pli granda ol tiu de fotonoj kaj de [[neŭtrino]]j, kaj ekdominis la grandskalan konduton de la universo. Tio markis la finon de la [[Universa skala faktoro|radi-dominata epoko]] kaj la starton de la [[Universa skala faktoro|materi-dominata epoko]].<ref name="steane">{{Cite book|first=Andrew M. |last=Steane |title=Relativity Made Relatively Easy, Volume 2: General Relativity and Cosmology |isbn=978-0-192-89564-6 |publisher=Oxford University Press |year=2021}}</ref>{{rp|390}} En la plej fruaj etapoj de universo, etaj fluktuoj ene de la universa denseco kondukis al laŭgrada formado de [[Galaksia filamento|koncentroj]] de [[malluma materio]]. Ordinara materio, altirita al tiuj pro [[gravito]], formis grandajn gasnubojn kaj finfine ankaŭ stelojn kaj galaksiojn, en kiuj la malluma materio estis plej densa, kaj [[Vakuo|vakuis]] kie ĝi estis malplej densa. Post ĉirkaŭ 100–300 milionoj da jaroj,<ref name="steane"/>{{rp|333}} formiĝis la unuaj [[stelo]]j, konataj kiel steloj de [[Stela loĝantaro|3a Populacio]]. Tiuj estis probable tre amasaj, lumhavaj, [[Kvanto de pezaj elementoj|nemetalecaj]] kaj mallongdaŭraj. Ili estis responsaj pri la laŭgrada [[iono|reionigo]] de la universo inter ĉirkaŭ 200–500 milionoj da jaroj kaj mil milionoj da jaroj, kaj ankaŭ pri la semado en la universo de elementoj pli pezaj ol heliumo, pere de la [[stela nukleosintezo]].<ref>{{cite news |work=Scientific American |title=The First Stars in the Universe |first1=Richard B. |last1=Larson |first2=Volker |last2=Bromm |name-list-style=amp |date=Marto 2002 |url=http://www.scientificamerican.com/article/the-first-stars-in-the-un/ |access-date=9a de Junio, 2015 |archive-date=11a de Junio, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611032732/http://www.scientificamerican.com/article/the-first-stars-in-the-un/ |url-status=live }}</ref> La universo enhavas ankaŭ misteran energion — eble [[skalara kampo]] — nomita [[malluma energio]], kies denseco ne ŝanĝiĝas laŭlonge de la tempo. Post ĉirkaŭ 9.8 mil milionoj da jaroj, la universo etendiĝis sufiĉe tiel ke la denseco de la materio estis malpli densa ol la denseco de la malluma energio, kio markis la starton de la nuntempa epoko [[Universa skala faktoro|dominata de malluma energio]].<ref> Ryden, Barbara, "Introduction to Cosmology", 2006, eqn. 6.33</ref> En tiu epoko, la ekspansio de la universo estas [[Universo en akcelo|akcela]] pro la malluma energio. Kosmologiaj parametroj indikas plej verŝajnan aĝon por la Universo je proksimume 13,82 miliardoj da jaroj kun necerteco de 0,02 miliardoj da jaroj<ref>{{Cite journal |last1=Planck Collaboration |last2=Aghanim |first2=N. |author2-link=Nabila Aghanim |last3=Akrami |first3=Y. |last4=Ashdown |first4=M. |last5=Aumont |first5=J. |last6=Baccigalupi |first6=C. |last7=Ballardini |first7=M. |last8=Banday |first8=A. J. |last9=Barreiro |first9=R. B.|last10=Bartolo|first10=N. |last11=Basak |first11=S. |date=September 2020 |title=Planck 2018 results: VI. Cosmological parameters |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=641 |pages=A6 |doi=10.1051/0004-6361/201833910 |arxiv=1807.06209 |bibcode=2020A&A...641A...6P |s2cid=119335614 |issn=0004-6361|language=angle}}</ref>, kio kongruas kun sendependaj datenoj de observadoj de [[globa stelamaso|globaj stelamasoj]] kaj [[blanka nano|blankaj nanoj]]. Ĉi tiu aĝo estis konfirmita en [[2013]] per observadoj de la [[kosmoteleskopo Planck]] lanĉita en [[2009]].. == Fizikaj kvalitoj == === Grandeco kaj regionoj === [[Dosiero:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|eta|300ra|Evoluetapoj de la universo.]] La science taksita aĝo de la universo estas 13,73 (± 0,12) miliardoj da jaroj. La diametro de la universo observebla estas almenaŭ 93 miliardoj da [[lumjaro]]j au 8,80 × 10²⁶ metroj. Vaste akceptata bazteorio pri la estiĝo de la universo estas la teorio de [[Praeksplodo]] kun po-ioma plivastigo de la universo, kontraste al la teorio de statika universo. Laŭ la teorio de Praeksplodo la universo havus komencan ekzistadon dum tre mallonga tempo nomata [[tempo de Planck]] (10⁻³⁵ sekundo), en stato ekstrema rilate al [[temperaturo]] kaj [[denseco]]. La teorio de Praeksplodo supozas, ke la universo ekestis el diskrevanta [[gravita singulareco|singularejo]] kaj daŭre ekspansias de tiu tempo. La teorio do ne klarigas, kial okazis la Praeksplodo kaj kio estis antaŭ ĝi, sed laŭ ĝi tempo, spaco kaj materio ekestis nur per kaj en la Praeksplodo. Do estas sensence paroli pri "tempo antaŭ la praeksplodo". Dum 10⁻⁴³ sekundoj post la Praeksplodo la fizikaj kondiĉoj en la universo estis tiom ekstremaj, ke la nunaj fizikaj leĝoj kredeble ne estis aplikeblaj; ili nur ekestis dum la tempo de Planck. Do la teorio ne povas pretendi scii, kio okazis dum tiu tempo. Oni kalkulis, ke tuj post tiu tempo la universo havis sufiĉe unuecan temperaturon de ĉirkaŭ 1,4 · 10³² K, la [[Temperaturo de Planck|temperaturon de Planck]]. Nur 380.000 jarojn poste<ref>{{Citaĵo el gazeto| aŭtoro = C. L Bennett, M. Halpern, G. Hinshaw, N. Jarosik, A. Kogut, M. Limon, S. S Meyer, L. Page, D. N Spergel, G. S Tucker, E. Wollack, E. L Wright, C. Barnes, M. R Greason, R. S Hill, E. Komatsu, M. R Nolta, N. Odegard, H. V Peirs, L. Verde, J. L Weiland | titolo = First Year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) Observations: Preliminary Maps and Basic Results | url = https://archive.org/details/nasa_techdoc_20030053451 | publikaĵo = Astrophys. J. Suppl. | numero = 148 | jaro = 2003 | paĝoj = 1–27}}</ref> elektronoj kaj protonoj kombiniĝis al la unuaj elektre neŭtralaj atomoj ([[hidrogeno]]), tiel ke elektromagneta radiado povis disvastiĝi; ĝi ankoraŭ estas mezurebla kiel [[kosma fona radiado]]. Ĝis la 20-a jarcento multaj kredis, ke la universo estas eterna, statika kaj space [[senfineco|senfina]], do ĉiam ekzistis en la nuna formo. Tio tamen ne povas esti, ĉar en tia universo la nokta ĉielo devus esti tagece luma, ĉar ĉiudirekte estus iu stelo (eĉ se tre fora). Krome ne ekzistas konata mekanismo por eterne produkti la energion necesan por lumantaj steloj. Ne estas certe, ĉu la universo eterne ekspansios aŭ iam komencos kunfali por perei en granda maleksplodo. Tio dependas de la kvanto de materio en la universo. La fiziko hipotezas, ke aldone al la konata materio ekzistas [[malluma energio]], kiu malhelpas la kunfalon. Eble la universo senfine ekspansios kaj dume konsumos la energion enhavatan en siaj moviĝo, radiado kaj materio; tiam ĝi finiĝos en sceno de "granda malvarmo". === Formo === [[Dosiero:049 - Ĉu la universo estas senfina - scivolemo - zdf.webm|eta|"Ĉu la universo estas senfina?" - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]. ]] Ĉar la praeksploda situacio estis komplete simetria, oni povus supozi, ke la praeksplodinta universo estas globoforma. Sed ekzistas ankaŭ hipotezoj pri universo hipertora aŭ [[elipsoido|elipsoida]]. [[Dosiero:Albert Einstein (Nobel).png|eta|maldekstre|Oficiala portreto de [[Albert Einstein|Ejnŝtejno]] post ricevi en 1921 la Nobel-Premion en Fiziko. Li helpis kompreni la universon.]] La surtere mezurebla geometrio estas nedistingeble simila al [[eŭklida geometrio]], kun plata spaco. En tia universo lumradio povus iri eterne kaj ĉiam pli malproksimiĝi de sia origino. Imageblas ankaŭ universoj kun kurba geometrio (ekzemple sfereca aŭ hiperboleca), en kiu lumradio povus reveni al sia origino. Simpla modelo supozas materion "malvarman" kaj "malluman" (CDM, de la [[angla lingvo|angla]] ''cold dark matter''); el ĝi rezultas eŭklida spaco, same kiel el la pli rafinita lambda-CDM-modelo, kiu konsideras la astronomiajn datenojn pri rapidiĝanta ekspansio de la universo. Mezuradoj faritaj de la satelito WMAP ''(Wilkinson Microwave Anisotropy Probe)'' ekde 2001 subtenas la teorion lambda-CDM kaj la teorion pri elipsoida universo kaj probabligas, ke ĝia radiuso estas almenaŭ 78 miliardoj da [[lumjaro]]j. La mezuraj rezultoj ne kontraŭdiras la hipotezon de plata spaco. Gravaj bazoj por la kalkulado de hipotezaj modeloj pri la evoluo de la universo estas la teorio pri [[ĝenerala relativeco]] ([[Albert Einstein|Ejnŝtejno]]) kaj la [[kvantuma fiziko]]. Ĉar ambaŭ neglektas sin reciproke, iliaj rezultoj kredeble estas neperfektaj; fizikistoj ankoraŭ serĉas unuecan teorion, kiu konsideras ambaŭ. Tia "kvantum-gravita" teorio foje estas nomata "mondformulo" aŭ [[angla lingvo|angle]] TOE (''theory of everything'' = teorio pri ĉio); ĝi eble donos unuecan klarigon de la kvar [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de fiziko ([[gravito]], traktata de la teorio pri relativeco, [[elektromagneta forto]], [[malforta nuklea forto|malforta nuklea interago]], [[forta nuklea forto|forta nuklea interago]]). === Ekspansio === En [[kosmologio]], la [[Ekspansio de la universo]] estas la nomo de la fenomeno, kiu vidas grandskalajn objektojn konsistigantajn la Universon ([[galaksio]]j, galaksiaroj, ktp.) malproksimiĝi unu de la alia. Tiu ĉi reciproka disiĝo, kiun oni povus kompreni kiel movo de la galaksioj en la spaco, estas efektive interpretata per ŝveliĝo, dilatiĝo de la [[spaco]] mem, la ĉielaj objektoj per tio estas forigitaj unu de la alia. Sur pli malgranda skalo, la vastiĝo ne influas la grandecon de la galaksioj mem, kie "interna" [[gravito]] havas superregan efikon. La ekspansio de la Universo estas la teoria solvo trovita de [[Aleksandr Fridman]] por klarigi la fakton ke la Universo ne jam kolapsis sub la efiko de gravitado. Ĝi ebligas malhavi la [[kosmologia konstanto|kosmologian konstanton]], artifikon enkondukitan de [[Albert Einstein]], firme ligita al la ideo de [[statika universo]]. El la observa vidpunkto, la ekspansio rezultigas pliiĝon de la ondolongo de la lumo elsendita de la galaksioj: jen la [[ruĝenŝoviĝo|ruĝenŝoviĝo-fenomeno]]. Tiu movo ne estas homologa kun la [[Efiko de Doppler|Doppler-efiko]], kiu ŝuldiĝas al la movado tra spaco de la observita objekto; ĉi tio temas pri la ekspansio de spaco mem. Oni parolas pri kosmologia spektra ŝanĝo. == Kompono == [[Galaksiamaso]]j estas la plej grandaj strukturoj en la kosmo, konsistante el aroj de [[galaksio]]j. Oni parolas ankaŭ pri galaksiamasego. [[Dosiero:Crescent Nebula from Chandra.jpg|dekstra|eta|200ra|La universo komponiĝas el [[nebulozo]]j.]] [[Nebulozo]] estas [[astronomia objekto]], kiu konsistas el [[polvo]], [[gaso]] aŭ [[jono]] disvastigita en granda aero (malkiel [[stelo]] kiu videblas kiel punkto). Ili troviĝas en la malproksima kosmo (ekster la [[sunsistemo]]), sed ekde [[Tero]] ili foje videblas sen speciala aparato, ĉar iliaj [[partiklo]]j absorbas la lumon kiuj venas de la malantaŭaj steloj de la [[Lakta vojo]]. Nebulozoj tiam aspektas kiel nigra makulo sur stelplena fono. En [[kosmologio]], la [[malluma energio]] estas hipoteza formo de [[energio]] kiu trairas ĉiun [[spaco]]n kaj havas fortan negativan [[premo]]n. Laŭ la [[relativeca teorio]], la efiko de tia negativa premo estas simila al puŝanta [[forto]] en opozicio kun [[gravito]] al larĝaj skaloj. [[Malluma materio]] estas materio neobservebla per kutimaj esplorrimedoj, do restanta nevidebla en la Universo, kvankam ĝia influo manifestacias [[gravito|gravite]]. Dum la [[1970-aj jaroj]], oni rimarkis, ke la tuta videbla [[maso]] de la [[galaksio]]j, [[stelo]]j kaj [[gaso]]j, ne povis ĝuste klarigi sian rotacirapidecon. Tio estigis la ideon de ''malluma materio''. [[Materio]] estas kategorio signifanta objektan realon, kies ekzistadon ni konas per la sensoj, kaj el kio konsistas la Universo, senliman aron da la objektoj kaj sistemoj ekzistantaj en la mondo. [[Filozofio|Filozofie]], materio estas eterna kaj senlima. Ĝia neforprenebla atributo estas [[movo]]. Materion karakterizas memevoluo, transformo de unu stato al alia. Ĝeneralaj objektaj formoj de la ekzistado de materio estas [[spaco]] kaj [[tempo]]. [[Hadrono]] estas familio de kompundaj (t.e. nefundamentaj) [[elementaj partikloj]], kiuj partoprenas en [[forta nuklea forto|fortaj]] interagoj kaj konsistas je [[kvarko]]j. Ekzistas du bazaj grupoj de hadronoj: * [[Bariono]]j - konsistas je tri kvarkoj de diferaj [[kolorŝargo]]j, kiuj kune donas t.n. ''blankan'' aŭ ''senkoloran'' kombinaĵon. Al barionoj apartenas [[nuklono]]j (t.e. [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j, el kiuj konsistas [[nukleo]]) kaj hiperonoj (multepezaj kaj nestabilaj partikloj, kiuj observeblas nur en [[partikla akcelilo|partiklaj akceliloj]]). * [[Mezono]]j - konsistas je unu [[kvarko]] kaj unu [[kontraŭpartiklo|kontraŭkvarko]]. Al mezonoj apartenas [[piono]]j (π-mezonoj), kaonoj (K-mezonoj) kaj multaj pli pezaj partikloj. [[Leptono]] estas subatoma [[partiklo]] kun pozitiva duonentjera (valoro +1/2) [[spino (fiziko)|spino]] ([[fermiono]]), kiu ne havas iun internan strukturon kaj ne partoprenas en [[forta nuklea forto|fortaj interagoj]]. La terminon enkondukis [[Leon Rosenfeld]] en [[1948]] pro la fakto, ke ĉiuj konataj tiatempe leptonoj havis ege malpli grandajn [[maso]]jn ol kompundaj "pezaj" partikloj kiel [[bariono]]j. Nuntempe tiu ĉi termino ne plu estas vera, ĉar ekzemple [[taŭono]] estas preskaŭ duoble pli peza ol tiaj barionoj kiel [[protono]] aŭ [[neŭtrono]]. ==Aĝo de la universo== {{Ĉefartikolo|Aĝo de la universo}} En la modeloj de fizika kosmologio bazitaj sur la praeksplodo, la aĝo de la universo estas la kosmologia tempo reen ĝis la punkto kiam la skalfaktoro de la universo ekstrapolas al nulo. La aĝo estas ĉirkaŭ 13.8 miliardoj da jaroj, kaj la plej novaj modeloj taksas ĝin pli precize je 13 miliardoj kaj 787 milionoaj da jaroj. Astronomoj havas du malsamajn alirojn por determini la aĝon de la universo. Unu baziĝas sur partiklafizika modelo de la frua universo nomata Lambdo-MMM (lambdo (Λ) ĉi tie estas kosmologia konstanto, asociigita kun hipoteza malvarma malluma materio, MMM, en anglalingva mallongigo CDM por ''cold dark matter''), kongruigita kun mezuradoj de trajtoj de tre frua historio de la universo, kiel la [[kosma fona radiado]]. La alia baziĝas sur la distanco kaj relativa rapideco de serio aŭ "ŝtupetaro" de malsamaj specoj de steloj, igante ĝin dependi de lokaj mezuradoj malfrue en la historio de la universo. Ĉi tiuj du metodoj donas iomete malsamajn valorojn por la konstanto de Hubble, priskribita en la [[leĝo de Hubble]], kiu tiam estas uzata en formulo por kalkuli la aĝon. La intervalo de la takso ankaŭ estas ene de la intervalo de la takso por la plej malnova observita stelo en la universo. == Mitoj pri la origino de la universo == [[Dosiero:Feuerbach Gaea.jpg|eta|dekstre|230ra|[[Geo]] aŭ [[Gaja]] estis la greka diino de la [[Tero]], la unua diaĵo kiu aperis el la mallumo de [[Ĥaoso]].]] La homoj multe interesiĝadis pri legendoj kaj mitoj pri la kreado de universo. Diversaj popoloj ĝin klarigis diversmaniere. * Laŭ [[Helena mitologio|kredoj de]] '''[[Antikva Grekio|antikvaj grekoj]]''', komence ekzistis nur senlima kaj malhela kaoso, kiu naskis la tutan universon, inter ili senmortajn [[dio]]jn. Unue aperis tero-diino - '''[[Gaja]]'''. Gaja naskis ĉion kio kreskas kaj vivas sur la [[tero]]. Sub la tero, ĝuste en tiu profundo, en kiu distanco foras de ni '''[[Urano (dio)|Urano]]''' - alta ĉielo, aperis '''[[Tartaro]]''' - eterna obskuro, '''[[Eroso]]''' - viviga amo, '''[[Erebo]]''' - malhelo kaj Niktu - malhela nokto. Erebo kaj '''Niktu''' naskis lumon - '''Etero''' kaj hela tago - '''Hemera'''. Lumo disvastigis tra la Tero kaj aperis tago kaj nokto. * '''[[Japanoj]]''' kredis ke universo estis kreita de ĝemelaj dioj '''Izanaki''' kaj '''Izanami'''. Ili longtempe kun pacienco miksis stelpintan bastonon en kota lago. La koto iom po iom densiĝis kaj poparte komencis disfali flanken. Malgrandaj faskoj iĝis insuloj kaj grandaj - materikoj. Poste la tero kovriĝis de herboj, arboj kaj floroj. * '''[[Sumero]]j''' kredis ke universo '''An-ki''' estis kreita jene: komence estis nur oceano. En ĝi embriiĝis ĉielarko kaj glata tero. Ĉielarkon alpropriĝis '''An''', dio de ĉieloj, kaj la teron - '''Enlil''', dio de la tero. Inter ili kreiĝis atmosfero kun ĉielaj astroj: suno, luno, planedoj kaj astroj. Subtera mondo fariĝis propraĵo de '''Ereŝkigal'''. * '''Hindoj''' tiel imagis la kreadon de universo: komence de senmova obskuro kreiĝis akvo. Ankoraŭ ne ekzistis suno, luno kaj astroj. Akvo naskis fajron. Fajra varmo naskis oran ovon, kiu dum unujarlonga tempo naĝadis en la maro. Poste ĝi dispartiĝis en du partoj kaj supra parto iĝis ĉielo, malsupra - tero. De la ovo eliris [[supera dio]] de hindoj - '''Brahma'''. Brahma dislokigis aeron inter ĉielo kaj tero, limigis teron de akvo kaj kreis tempon. Tiel kreiĝis universo. * Nordamerikaj '''indianoj''' pensis, ke universon kreis saĝa korvo. Komence ĉie estis senlima akva spaco kaj disĵetitaj ŝtonoj. Korvo kolektadis ŝtonojn per sia beko kaj ĵetadis ilin en la akvon. Tiel kreiĝis Tero. La korvo kovris ĝin per arboj, floroj kaj herboj, ĵetis fiŝojn en la akvon, birdojn kaj animalojn sur la Teron. Kaj laste, de argilo faris la unuajn viron kaj virinon. * Laŭ mitoj de centramerikaj '''aztekoj''', blankvizaĝa dio '''Kecalkoatl''' kreis universon. * Laŭ mito de '''sameoj''', universo estis kreita dum batalo de bono kaj malbono. Supera dio, bonkora kaj malavara '''Jubmel''' volis ke en la tero fluu laktaj riveroj, en lagoj anstataŭ akvo estu lakto, ĉiu herbo havu bongustan beron, sed malbonkora '''Perkel''' kontraŭstaris al lia volo. Pro tio la universo estas tia, kian ni havas hodiaŭ. Perkel faris ĉenon kaj kaptis Jubmel, sed bonkora dio sin liberigis kaj nun Perkel estis kaptita. Batalo inter bono kaj malbono daŭras ĝis hodiaŭ, ĉar ankaŭ Perkel liberiĝis. * Laŭ la [[Biblio]] ([[Genezo]] 1) [[Dio]] kreis la mondon (escepte de homoj) en ses tagoj, kaj inter [[judismo|judoj]] kaj [[kristanismo|kristanoj]] ekzistas iuj, kiuj kredas tion laŭlitere. Aliflanke papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en 1981 deklaris, ke la teorio pri Praeksplodo kongruas kun la kristana fido; ke la Praeksplodo estis la momento de la kreado de la Universo fare de Dio. Jam en 1951<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.stoqnet.org/pcc/archive/papers/jubilrussell.pdf | titolo = The Doctrine of Creation out of Nothing in Relation to Big Bang and Quantum Cosmologies | alirdato = 2012-11-03 | aŭtoro = Robert John Russell | verko = International Conference on Faith and Science, The Vatican, 23 - 24 May, 2000 | eldonisto = | paĝoj = 23 | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160304120112/http://www.stoqnet.org/pcc/archive/papers/jubilrussell.pdf | arkivdato = 2016-03-04 }}</ref> la katolika eklezio deklaris, ke la modelo de ekspansianta universo kongruas kun la kristana fido, ĉar ĝi havis komencon; kontraŭe, statika universo (Aristotelo) eterne ekzistinta kontraŭas kristanismon. == Sciencoj esplorantaj universon == :'''[[Kosmologio]]''' - Scienco pri la ĝeneralaj leĝoj regantaj la universon, pri ĝiaj fizikaj kaj filozofiaj principoj. :'''[[Kosmogonio]]''' - Teorio, doktrino pri la origino kaj formiĝo de la universo. ---- == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Bartel, Leendert van der Waerden (1987). "The Heliocentric System in Greek, Persian and Hindu Astronomy". Annals of the New York Academy of Sciences. 500 (1): 525–45. Bibcode:1987NYASA.500..525V. doi:10.1111/j.1749-6632.1987.tb37224.x. * Landau L, Lifshitz E (1975). The Classical Theory of Fields (Course of Theoretical Physics). 2 (reviziita 4a anglalingva eld.). New York: Pergamon Press. pp.&nbsp;358–97. ISBN 978-0-08-018176-9. * Liddell, H. G. & Scott, R. (1968). A Greek-English Lexicon. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-864214-5. * Misner, C.W., Thorne, Kip, Wheeler, J.A. (1973). Gravitation. San Francisco: W. H. Freeman. pp.&nbsp;703–816. ISBN 978-0-7167-0344-0. * Raine, D. J.; Thomas, E. G. (2001). An Introduction to the Science of Cosmology. Institute of Physics Publishing. * Rindler, W. (1977). Essential Relativity: Special, General, and Cosmological. New York: Springer Verlag. pp.&nbsp;193–244. ISBN 978-0-387-10090-6. * Rees, Martin, eld. (2012). Smithsonian Universe (2a eld.). London: Dorling Kindersley. ISBN 978-0-7566-9841-6. == Vidu ankaŭ == '''[S]:''' [[Vikiarbo]] > Universo <br /> '''[M]:''' [[Materio]] ~ [[Kampo (fiziko)]] kaj [[Energio]] ~ [[Kosmo]] ~ [[Tero]] ~ [[Naturo]] ~ [[Abstrakta Mondo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://ned.ipac.caltech.edu/ NASA/IPAC Extragalactic Database (NED)] / ([http://ned.ipac.caltech.edu/Library/Distances/ NED-Distances]). * [https://www.livescience.com/how-many-atoms-in-universe.html Estas ĉirkaŭ 10⁸² atomoj en la observebla universo] – ''LiveScience'', Julio 2021. * [https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2019/05/21/this-is-why-we-will-never-know-everything-about-our-universe/ ''Kial ni neniam konos ĉion pri nia universo''] – ''[[Forbes]]'', Majo 2019. {{-}} {{Projektoj|ReVo=univer}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Universe|revizio=1170849769}} {{Havenda artikolo|Universo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kosmologio]] [[Kategorio:Kosmo]] [[Kategorio:Astronomio]] lgpf3c7zdn19x8xo8uvm5195lm42uqd 0 5062 9493588 8461295 2026-10-14T13:06:38Z Arbarulo 135469 9493588 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1985}} [[Dosiero:1985_Events_Collage.jpg|eta|1985 Events Collage]] '''1985''' estis [[normala jaro komenciĝanta je mardo|normala jaro komenciĝanta je mardo (vidu ĉi tie kalendaron)]]. En la jaro 1985 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == *70-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Aŭgsburgo]]. *La 23-a Ĝenerala Asembleo de [[UNESCO]] en [[Sofio]] akceptas rezolucion favore al Esperanto kaj ĝia centjara jubileo. == Naskiĝoj == * [[7-a de januaro]]: [[Lewis Hamilton]], brita F1-a piloto * [[23-a de januaro]]: [[Doutzen Kroes]], nederlanda modelino * [[14-a de februaro]]: [[Karima Adebibe]], brita modelino * [[27-a de februaro]]: [[Juliana Imai]], brazila manekeno * [[27-a de marto]]: [[Alison Carroll]], brita gimnastino kaj modelino * [[4-a de junio]]: [[Ana Carolina Reston]], brazila fotomodelino (m. [[2006]]) * [[26-a de junio]]: [[Katrin Heß]], germana aktorino * [[30-a de junio]]: [[Rafał Blechacz]], pola pianisto * [[30-a de junio]]: [[Michael Phelps]], usona naĝisto * [[31-a de aŭgusto]]: [[Serena Rossi]], itala aktorino * [[23-a de septembro]]: [[Damien Jouillerot]], franca aktoro * [[22-a de oktobro]]: [[Hadise]], turka-belga kantistino * [[28-a de novembro]]: [[Shy'm]], franca kantistino * [[30-a de novembro]]: [[Miyazaki Aoi]], japana aktorino * [[27-a de decembro]]: [[Itō Daiki]], japana skiisto == Mortoj == *[[28-a de marto]]: [[Marc Chagall]], rusa pentristo (n. [[1887]]) *[[13-a de majo]]: [[Aleksandr Mikulin]], rusia inĝeniero (n. [[1895]]) *[[16-a de julio]]: [[Heinrich Böll]], germana verkisto (n. [[1917]]) *[[13-a de aŭgusto]]: [[András Ádám]], hungara pentristo (n. [[1925]]) *[[19-a de septembro]]: [[Italo Calvino]], itala verkisto (n. [[1923]]) *[[30-a de septembro]]: [[Simone Signoret]], franca aktorino (n. [[1921]]) *[[10-a de oktobro]]: [[Orson Welles]], usona aktoro kaj reĝisoro (n. [[1915]]) *[[13-a de novembro]]: [[Aleksandr Pokriŝkin]], sovetia flug-aso (n. [[1913]]) *[[25-a de novembro]]: [[Elsa Morante]], itala verkistino (n. [[1918]]) *[[7-a de decembro]]: [[Robert Graves]], angla verkisto (n. [[1895]]) *[[27-a de decembro]]: [[Dian Fossey]], usona etologino (n. [[1932]]) {{Projektoj}} srnu5kvc0mnjg0bwidmjgnr5kwyphkp 0 7469 9493631 9324080 2026-10-14T16:23:30Z Roberto 609 9493631 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto homo}} '''Ivan Ĥristov KRESTANOV''', ankaŭ konata kiel H. Krestanov, (naskiĝis la {{daton|28|oktobro|1890}} en [[Pirdop]], mortis la {{daton|4|aprilo|1966}}<ref>[http://www.akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj1/Aktoj_de_la_Akademio_1963-1967.pdf ''Aktoj de la Akademio 1963–1967,'' 2-a eldono], paĝo 20.</ref>) estis [[bulgara esperantisto]], lektoro de fremdlingvoj kaj [[diplomato]]. Li loĝis en [[Sofio]]. Dum sia 15-jara vivado en eksterlando vizitis preskaŭ tutan [[Eŭropo]]n. Interalie li oficis kiel sekretario de la Bulgara Ĝenerala Konsulejo en [[Dresdeno]]. Li esperantistiĝis en [[1905]]. Li eldonis dudekon da libroj kaj libretoj en kaj pri Esperanto, gvidis kursojn kaj faris paroladojn. Li estis senlaca kaj entreprenema aganto. Li estis membro de la [[Lingva Komitato]] kaj kunlaboranto de ''[[Enciklopedio de Esperanto]]''. ==Verkoj== El liaj verkoj estu citataj: * ''[[Bulgara Antologio]],'' * ''[[La Bulgara Lando kaj Popolo]],'' * ''[[Nuntempaj Rakontoj]],'' * ''Vilao apud Maro'' * ''La Miraklo de la Deka Jarcento''<ref>Aperis en ''[[Flandra Esperantisto]]'', sep. 1939, p. 132-133.</ref> * ''El la Proksima Oriento'', 1919, Berno <ref> [http://www.worldcat.org/title/el-la-proksima-oriento/oclc/902515903 WorldCat]</ref><ref> [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,El%20la%20proksima%20oriento&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Kolekto por Planlingvoj]</ref> {{citaĵo| ''El la Proksima Oriento (De Ukrajnio ĝis Georgio)'' '''''Antaŭparolo''''' Nia karmemora Majstro kredis, ke komunikigado kaj konatiĝado sur neŭtrala fundamento forigos almenaŭ la pli grandan parton de tiuj bestaĵoj kaj krimoj, kiuj estas kaŭzataj ne de malbona volo, sed simple de reciproka sinnekonado kaj devigata sinaltrudado. Deirante el tiu penso kaj opiniante, ke ĉiuj nacioj estas egale interesaj, ni skribas pri ankoraŭ nesufiĉe konataj popoloj de la antaŭa [[rusa imperio]], tiamaniere farante malgrandan escepton el la programo de nia Biblioteko. Kompreneble, krom la priparolitaj popoloj: [[ukrainoj]], [[litovoj]], [[Rutenoj|blankrutenoj]], [[letonoj]], [[estonoj]], [[finnoj]], [[tataroj]], [[Kartveloj|georgoj]], en la limoj de l'malnova rusa regno loĝas ankaŭ aliaj, kiel ekz. [[poloj]], kies historio estas sufiĉe konata okcidente, kaj granda nombro da gentoj, kiuj tamen ne ludas gravan rolon en la historio kaj kulturo. Ni esperas, ke aliaj sekvos nin sur la vojo al ekkoniĝo kaj kunfratiĝo de l'popoloj, rakontante pri la ceteraj partoj de l'homaro. |Ivan Ĥristov Krestanov Bern, Julio 1919.}} ===Pri Esperanto=== *''Lernolibro de Esperanto'' (1912)<ref>Eld. [[Bulgara Esperantista biblioteko]], Sofio</ref> {{citaĵo|Gramatiko, ekzercaro kaj du vortaroj, kun la portreto de D-ro L. Zamenhof kaj nomaro de la pligravaj kaj rekomendindaj Esp. Societoj, libroj kaj gazetoj.<br> A probita de la Ekzamena komitato de la [[Bulgara Esperantista Societo|B. E. S.]]|Esperanto, n123 20 maj 1912}} ===Tradukoj=== Li tradukis ankaŭ multajn verkojn, inter ili: *[[Elin Pelin]]. ''La advokato.'' Tradukis [[Ivan H. Krestanov]]. En: ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' 28 (1932), n-ro 386 (10), p.&nbsp; * Elin Pelin. ''Aŭtuno.'' Rakonto. Tradukis [[Ivan H. Krestanof]]. En: ''[[La Revuo]]'' 1912, p.&nbsp;[https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0c&datum=1912&page=306&size=45 300]–304. ===Teatro=== *''La internacia vivo kaj lingvo, kun pririgardo de l'esperantista movado en eksterlando kaj Bulgarujo : Esperantisto'', unuakta komedio. Eld. [[Esperanta Oficejo]], [[Pirdop]], 1910? (12X19) 48 paĝoj. ===Recenzoj=== Pri ''La internacia vivo kaj lingvo, kun pririgardo de l'esperantista movado en eksterlando kaj Bulgarujo : Esperantisto'' {{citaĵo|Jen la esperanta tradukaĵo de la titolo de verketo, ŝuldata al la nelaĉiĝebla balkanlanda pioniro S-ro Krestanof : mi varme rekomendas ĝin al tiuj samideanoj, por kiuj la lingvo de Vazov ne estas fremda.|[[Belga Esperantisto]] n028 (feb 1911)}} ---- Pri ''Lernolibro de Esperanto'' {{citaĵo|Samideano Krestanof estas bona esperantisto : li ankaŭ estas zorgema [[eldonanto]], kiu donis al ni jani 6 bonajn kaj bele eldonitajn N-rojn de la [[Bulgara Esperanta Biblioteko]]. Ni rajtas do atendi de li ankaŭ bonan [[lernolibro]]n. Feliĉe la ĵusaperinta lernolibro plene pravigas nian atendon. Ĉi certe kaj nediskuteble superas ĉiujn lernolibrojn de Esperanto, kiuj aperis ĝis nun en bulgara lingvo. La nova lernolibro konsistas el gramatiko, metode partigita en 12 [[leciono]]j. Ĝin sekvas trafe elektitaj ekzercoj, aranĝitaj por ĉiu gramatika parto. Poste venas la vortaroj. En la Esperanto-bulgara vortaro krom la vortoj de [[universala vortaro|U. V.]], estas enmetitaj ankaŭ la voltoj de la [[Oficiala Aldono]] (de l'Akademio) signitaj per steleto. La bulg. esp. vortaro plene kontentigas la uzantojn ĉe ordinaraj bezonoj. Ambaŭ vortaroj enhavas proksimume 10.000 vortojn. En la fino la aŭtoro prezentas liston de la plej gravaj esperantistaj [[societo]]j, eldonaĵoj, firmoj, gazetoj, k.t.p. Tiel do, se la nove varbita per tiu ĉi lernolibro esperantisto estas kolektanto, komercisto, vegetarano, [[abstinentulo]] k.t.p., k.t.p. — li tuj povos trovi sian sferon en la esperantista [[movado]]. Ni do prave povas diri, ke la nova lernolibro estas ne nur perfekta instruilo, sed ankaŭ ĝi prezentas veran manlibron por ĉiu nova [[samideano]] bulgara. Ankaŭ al la fremdulo deziranta konatiĝi per E-to kun la [[bulgara lingvo]], ĝi povas utili dank’al la paralela traduko de ĉiu titoloj kaj precipe per la bona aranĝo de la vortaroj. Se bona lernolibro estas sukceso de nia afero en iu lando kaj mi kredas ĉi tion firme, per la apero de la lernolibro de samideano Krestanof nia afero en [[Bulgario]] havos bonan sukceson.|[[Atanas D. Atanasov|At. D. Atanasov]].[[Belga Esperantisto]] n044 (jun 1912)}} * ''Vortaro de Esperanto por Bulgaroj'' (aperis 3 eldonoj 1921, 1928, 1930, entute 10 000 ekzempleroj). ---- == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Ivan Krestanov}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/E] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0f&datum=1938&page=28&size=49 Foto de Krestanov] en revuo Esperanto (UEA) Apr. 1938, p.&nbsp;28. {{Vivtempo|Krestanov, Ivan}} [[Kategorio:Bulgaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Libroj de Ivan Krestanov| ]] f24trzq0n56ndi6tu62kim0tqw6r834 0 7713 9493729 9471019 2026-10-14T20:09:14Z Sj1mor 12103 9493729 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Miguel de Cervantes | dosiero = Cervantes Jáuregui.jpg | grandeco de dosiero = 200px | priskribo = Miguel de Cervantes | pseŭdonimo = | naskonomo = Miguel de Cervantes Saavedra | dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1547|9|29}} | loko de naskiĝo = [[Alcala de Henares]]<ref name="naskiĝo">Tamen, ekzistas pruvoj, ke li povintus naskiĝi en [[Alcázar de San Juan]]</ref> | dato de morto = {{mortotago kaj aĝo|1616|4|23|1547|9|29}} | loko de morto = [[Madrido]] | profesio = Verkisto | nacieco = Hispana | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = [[1585]] – [[1616]] | ĝenro = [[Romano]] | temo = | movado = | notindaj verkoj = [[La Laboroj de Persiles kaj Segismunda]] ([[1613]]) <br /> [[Don Kiĥoto el Manĉo]] ([[1615]]) <br />[[Ekzemplaj romanoj]] ([[1617]]) | edzo/ino = | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = [[Homero]], [[Virgilo]], [[Greka filozofio]], [[Renesanco]] | influituloj = [[Romano]] | premioj = | subskribo = Miguel de Cervantes signature.svg | ttt = | montri portalon = }} '''Miguel de CERVANTES Saavedra''' {{prononco|miˈɣel de θeɾˈβantes saaˈβeðɾa}}, en Esperanto '''Cervanto'''<ref>[[PIV]]</ref> (naskiĝis la {{daton|29|septembro|1547}} en [[Alcalá de Henares]] (kvankam estas indikaĵoj, ke li eble naskiĝis en [[Alcázar de San Juan]]), mortis la {{daton|23|aprilo|1616}} en [[Madrido]]<ref name="canavaggio">{{citaĵo el la reto | aŭtoro=Jean Canavaggio | titolo=Cervantes en su vivir | titolo-aldono=Biografio en la portalo de Miguel de Cervantes Saavedra de la virtuala biblioteko Miguel de Cervantes | url=http://www.cervantesvirtual.com/bib/bib_autor/Cervantes/biografia_2.shtml | lingvo={{es}} | alirdato=2013-04-01}}</ref>) estis [[Hispanio|hispana]] [[verkisto]] kaj soldato. Li estas tutmonde konata kaj fama ĉar estis aŭtoro de la ankaŭ fama verko "''[[El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha]]''" ("La inĝenia kavaliro Don Kiĥoto el Manĉo"), kiun multaj kritikistoj priskribis kiel la unua moderna [[romano]] kaj unu el plej bonkvalitaj verkoj de la universala literaturo, plej verŝajne la plej eldonita kaj tradukita libro de la historio, superita nur de la [[Biblio]].<ref>Francisco Pérez de Antón Miembro de número de la Academia Guatemalteca de la Lengua, corresponsal de la Real Academia Española, La lección moral de Cervantes http://asale.org/ASALE/pdf/AGL/FranciscoPerezdeAnton.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120203044637/http://asale.org/ASALE/pdf/AGL/FranciscoPerezdeAnton.pdf |date=2012-02-03 }} decembro de 2004.</ref> Oni donis al li la kromnomon «Príncipe de los Ingenios» (princo de la ingenioj).<ref>[http://www.abn.info.ve/reportaje_detalle.php?articulo=318 Agencia Bolivariana de Noticias - 29/09/06] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061002144705/http://www.abn.info.ve/reportaje_detalle.php?articulo=318 |date=2006-10-02 }}</ref> == Vivo == [[Dosiero:Capilla del Oidor, Alcalá de Henares.jpg|eta|Turo de la preĝejo Sankta Maria la Plejgranda de [[Alcalá de Henares]], kie estis baptita Miguel de Cervantes. Ĝi rezultis detruita en incendio dum la [[Hispana Enlanda Milito]].]] Ekde la 18-a jarcento oni supozas, ke Miguel de Cervantes naskiĝis en Alcala de Henares<ref name="canavaggio"/>, kie li estis, laŭ konservita dokumento, baptita. Ne certa estas la preciza naskiĝdato, sed lia persona nomo Miguel (= Mikaelo) supozigas, ke li naskiĝis je la nomfesto de [[Sankta Mikaelo]], la {{dato|29|septembro}}, ĉar estis kutimo nomi infanojn laŭ la sanktulo de ilia naskiĝtago. La bapto okazis la {{daton|9|oktobro|1547}}. La gepatroj de Cervantes estis Rodrigo de Cervantes (1509–1585) kaj Leonor de Cortinas, pri kiuj oni apenaŭ scias detalojn. La patro ja estis kuracisto, sed pli simila al aktuala flegisto ol al aktuala doktoro kun medicinaj studoj, kiu fakte estis ekde infanaĝo ege surda, pro kio la filoj kutime akompanis lin al kuracado kiel interpretistoj; Krzysztof Sliwa alportas dokumenton laŭ kiu oni scias, ke Miguel de Cervantes almenaŭ unufoje utilis kiel interpretisto de sia patro; don Rodrigo ne povis sekvi formalajn studojn pro sia surdeco kaj la karaktero moviĝema de sia familio, portis ĉiujn al [[Kordovo]], [[Sevilo]], [[Toledo]], [[Cuenca]], [[Alcalá de Henares]], [[Guadalajara]] kaj [[Valladolid]], almenaŭe; tamen li lernis kirurgion el la patrinflanka kordova avo kaj el duonpatro, ankaŭ kuracisto, kiu sukcedis al tiu, sen kalkuli kun oficiala titolo. Kuracisto estis tradicia metio de [[judo]]j kaj [[novkristano]]j. Laŭ [[Américo Castro]], [[Daniel Eisenberg]] kaj aliaj cervantistoj, Cervantes posedas novkristanan praularon ambaŭflanke. Male [[Jean Canavaggio]] asertas, ke tio ne pruviĝis, kaj komparas tiun situacion kun la certaj dokumentoj kiuj apogas tian praularon sendube ĉe [[Mateo Alemán]]; ĉiukaze la familio Cervantes estis tre bone konsiderata en Kordovo kaj plenumis tie kaj apude gravajn postenojn. Pri la patro krome oni scias, ke estis monatojn enprizone pro ŝuldoj kaj ke havis financajn problemojn. Cervantes havis ses gefratojn: Andrés, Andrea, Luisa, kiu iĝis monaĥino, Rodrigo, kiu akompanis Miguel en malliberiga tempo ĉe Nordafriko, Magdalena kaj Juan. Oni scias malmulte pri la studoj fare de Cervantes, eble en [[Valladolid]], [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] aŭ [[Sevilo]], sed plej verŝajne ne en universitato kaj eble ja ĉe jezuitoj, ĉar aperas priskribo de ties lernejoj en la romano ''El coloquio de los perros'' (la hunda parolado). En 1566 li ekloĝis en [[Madrido]] kaj laboris kiel helpanto por [[Juan López de Hoyos]], kiu en sia libro pri reĝino [[Isabel de Valois]] publikigis du poemojn de Cervantes, "nia kara kaj amata lernanto", nome la plej fruaj verkoj de Cervantes. Tiuepoke plaĉis al li multe teatro ekzemple la ludoj de la teatraĵoj de [[Lope de Rueda]]. === Veturo al Italio kaj la batalo de Lepanto === [[Dosiero:Battle of Lepanto 1571.jpg|eta|La [[batalo de Lepanto]].]] [[Dosiero:Cervantes (J. Vancell) Madrid 01.jpg|eta|Statuo de Miguel de Cervantes en la [[Nacia Biblioteko de Hispanio]], en [[Madrido]].]] [[Dosiero:La Galatea First Edition Title Page.jpg|eta|Kovrilpaĝo de [[La Galatea]] (1585), unua verko publikigita de Miguel de Cervantes.]] [[Dosiero:Plaza de España - Madrid.jpg|eta|300px|[[Placo Hispanio (Madrido)|Placo Hispanio]], en [[Madrido]] - Monumento al Miguel de Cervantes inter du nubskrapuloj.]] [[Dosiero:Madrid - Monum Cervantes 05.jpg|eta|Statuo de Miguel de Cervantes en pli ampleksa monumento en la Placo Hispanio de Madrido.]] En 1569 li ŝajne devis fuĝi el la lando; eble ĉar oni akuzis lin pri [[duelo]]. Ekzistas reĝa arestigilo de [[Filipo la 2-a (Hispanio)|reĝo Filipo]], kiu ordonas aresti Miguel-on de Cervantes. Ne estas certe, ĉu temas pri la sama persono, sed la arestigilo povas klarigi, kial Cervantes forlasis Hispanion. Ekde tiam Miguel de Cervantes vivis tre aventuran vivon. Fuĝante de la hispana justico, li en la jaro [[1569]] venis unue al [[Romo]], kie li legis la kavalirecajn poemojn de [[Ludovico Ariosto]], kiu tiom influos sur ''Don Kiĥoto'' laŭ [[Marcelino Menéndez Pelayo]], kaj la Dialogoj de amo de la juda sefardo [[Leono Hebreo]] (Yehuda Abrabanel), de inspiro novplatonisma, kiuj determinos lian ideon de la amo. Cervantes alprenis la vivostilon kaj arton de Italio, kaj ĉiam konservos agrablan memoron de lia restado tie, tiel ke komence de la verko ''El licenciado Vidriera'', unu el liaj [[Ekzemplaj romanoj]] (1617), li faras preskaŭ turisman gvidilon pri [[Italio]] ([[Ĝenovo]], [[Florenco]], Romo. Li eniris al la servo de Giulio Acquaviva, kiu estos kardinalo en 1570 kaj kiun probable li konis jam en Madrido. Li sekvis lin tra [[Palermo]], [[Milano]], Florenco, [[Venecio]], [[Parmo]] kaj [[Ferrara]], itineraro kiu same aperas admire komentita en ''El licenciado Vidriera''. Poste li forlasos lin por okupi postenon de soldato en la roto de la kapitano Diego de Urbina, de la regimento de Miguel de Moncada. Tiel li poste aliĝis en la hispanan mararmeon. Li enŝipiĝis en la galero Marquesa. La 7an de oktobro 1571 li kiel marsoldato partoprenis la marbatalon de [[Batalo de Lepanto|Lepanto]], dum kiu oni kripligis lian maldekstran manon. De tie devenas lia kromnomo ''Manco de Lepanto'' (unubrakulo de Lepanto),<ref>«Las inverosímiles fugas de Cervantes, un feroz soldado de los Tercios españoles». ABC, 6a de junio 2018. [https://www.abc.es/historia/abci-inverosimiles-fugas-cervantes-feroz-soldado-tercios-espanoles-201806052102_noticia.html] Konsultita la 21an de Aŭgusto 2018.</ref> kio poste estis miskomprenita, ĉar li ne perdis la maldekstran manon, sed nur ties kapablon ĉar li ja perdis ties movokontrolon kiam kuglero sekciis nervon; li estis tiel kripligita je la maldekstra mano. Tiuj vundoj tamen ne devis esti tro seriozaj, ĉar post ses monatoj en malsanulejo de [[Mesino]], Cervantes refaris sian militistan vivon, nome en 1572. Li parto prenis en la ŝipekspedicioj de Navarino (1572), [[Korfuo]], [[Bizerto]] kaj [[Tunizo]] (1573). En ĉiuj tiuj sub la estreco de la kapitano Manuel Ponce de León kaj en lia militema regimento de Lope de Figueroa, rolulo kiu aperas en ''[[La Urbestro de Zalamea]]'', de [[Pedro Calderón de la Barca]]. Poste li vizitis la ĉefajn urbojn de [[Sicilio]], [[Sardio]], Ĝenovo kaj [[Lombardio]]. Kaj poste restis du jarojn en Napolo, ĝis 1575. === Kaptiteco en Alĝero === Post pliaj jaroj en la mararmeo, en [[1575]], revenantan al Hispanio, [[Alĝero|alĝeraj]] [[barbareskaj piratoj|korsaroj]] kaptis kaj forportis lin kaj lian fraton Rodrigo el areo proksime al Katalunio al [[Alĝero]]. Pro rekomendleteroj, kiujn li portis, la korsaroj pensis lin gravulo kaj postulis 500 monerojn orajn por lia liberigo. Kvin jarojn poste, la [[19-a de septembro]] de [[1580]], oni liberigis lin post la pago de la 500 moneroj oraj kaj post pluraj malsukcesaj forkuraj provoj de li. Kredeble kiel sklavo de greka konvertito en Alĝero Cervantes komencis verki sian romanon ''La Galatea''. Dum la kvin jaroj de kaptiteco, Cervantes, homo malkonformisma kaj kuraĝa, klopodis fuĝi kvar fojojn, organizante li mem la kvar klopodojn. Por eviti [[reprezalio]]jn al siaj kunuloj en kaptiteco, li montriĝis respondeca pri ĉio antaŭ la malamikoj kaj preferis ricevi [[torturo]]n ol [[denunco]]. Danke al la libro de monaĥo Diego de Haedo nome ''Topografía e historia general de Argel'' (1612), oni havas gravan informon pri la kaptiteco. Tiaj informoj estas komplementataj pere de la cervantaj komedioj ''Los tratos de Argel'', ''Los baños de Argel'' kaj la [[novelo]] konata kiel «Historia del cautivo» (Historio de la kaptito) enmetita en la unua parto de la Kiĥoto, inter la ĉapitroj 39a kaj 41a. Tamen jam delonge oni scias, ke la verkon publikigitan de Haedo ne li mem verkis, kion li mem rekonis. Laŭ Emilio Sola, ties aŭtoro estis Antonio de Sosa, [[benediktanoj|benediktana]] [[monaĥo]] kunkaptito kun Cervantes kaj dialoganto en la verko mem. Daniel Eisenberg proponis, ke la verko ankaŭ ne estas de Sosa, kiu ne estis verkisto, sed de Cervantes mem, kun kies verkoj la verko atribuita al Haedo montras grandajn similaĵojn. Se tio veras, la verko de Haedo jam ne plu estus konfirmo sendependa de la konduto cervanta en Alĝero, sed unu pli el la verkoj de Cervantes mem kiuj laŭdas sian propran heroecon.<ref>Topografía. [https://www.h-net.org/~cervantes/csa/artics96/topograf.htm] Alirita la 21an de Aŭgusto 2018.</ref> La unua fuĝoklopodo malsukcesis, ĉar la [[maŭro]] kondukonta Cervantes kaj liajn kunulojn al [[Orano]] abandonis ilin en la unua tago. La malliberuloj devis reveni al [[Alĝero]], kie ili estis katenitaj kaj kontrolitaj pli ol antaŭe. Dume, la patrino de Cervantes estis sukcesinta arigi monkvanton kun la espero elaĉeti siajn du filojn. En 1577 oni negocadis la [[elaĉeto]]n, sed la monkvanto ne sufiĉis por elaĉeti ambaŭ. Miguel preferis liberigon de sia frato Rodrigo, kiu revenis al Hispanio. Rodrigo kunportis planon prilaborita de sia frato por liberigi lin kaj dekkvar aŭ dekkvin pliajn kompanojn. Cervantes kunvenis kun la aliaj malliberuloj en kaŝita [[kaverno]], atende de hispana [[ŝipo]] kiu venos savi ilin. La [[galero]] efektive alvenis kaj klopodis alproksimiĝi ĝis du fojojn al la [[strando]]; sed finfine ankaŭ ĝi estis kaptita. Ankaŭ la kristanoj kaŝitaj en la kaverno estis malkovritaj, pro denunco de perfidulo, nomita la Oraĵisto. Cervantes deklaris sin nura respondeculo de la organizado de la frustrita fuĝo kaj eĉ de la kuraĝigo al siaj kunuloj. La [[bejo]] (turka guberniestro) de Alĝero, Azano Baĥao, enfermis lin en sia «banejo» aŭ [[karcero]], tute katenitan, kie li tiel restis dum kvin monatoj. La trian klopodon planis Cervantes cele al alveno surtere ĝis [[Orano]]. Li sendis tien fidelan maŭron kun leteroj por Martín de Córdoba, hispana [[generalo]] de tiu nordafrika [[fortikaĵo]] (tiame hispana posedo), klarigantaj la planon kaj petantaj gvidistojn. Tamen, la mesaĝisto estis kaptita kaj la leteroj estis malkovritaj. En ili estis klara ke estis Miguel de Cervantes mem kiu estis planinta ĉion. Li estis kondamnita je ricevo de du mil bastonfrapoj, kondamno kiu finfine ne estis plenumita ĉar multaj petis lian pardonon. La lasta fuĝoklopodo okazis pere de grava monkvanto kiun li donis al valencia komercisto kiu estis en Alĝero. Cervantes akiris [[fregato]]n enhavokapablan transporti ĝis sesdek kristanajn kaptitojn. Kiam ĉio estis solvota, unu el la liberigotaj, la eks-dominikano doktoro Juan Blanco de Paz, konfesis la tutan planon al Azano Baĥao. Kiel rekompenso la perfidulo ricevis nur unu moneron kaj unu graskruĉon. Azano Baĥao translokigis Cervantes al pli sekura prizono, en sia propra [[palaco]]. Poste li decidis kunporti lin al [[Konstantinopolo]], de kie la fuĝo iĝus preskaŭ tute malebla. Denove Cervantes atribuis al si la tutan respondecon.<ref>Pri ĉiuj fuĝoklopodoj rigardu ĉe María Antonia Garcés, ''Cervantes en Argel: historia de un cautivo'' (Madrid: Gredos, 2005)</ref> En majo de 1580, alvenis al Alĝero la monaĥoj [[Triunuanoj]] (nome religia ordeno kiu dediĉis sin al klopodoj liberigi kaptitojn) nome fray Antonio de la Bella kaj fray Juan Gil. Fray Antonio revenis al Hispanio kun ekspedicio de elaĉetitoj. Fray Juan Gil, kiu disponis nur el tricent [[eskudo]]j, klopodis elaĉeti Cervantes, por kio oni postulis kvincent. La monaĥo kolektis inter la kristanaj komercistoj la mankintan monkvanton. Li sukcesis arigi ĝin, kiam Cervantes estis jam sur unu el la [[galero]]j per kiu Azano Baĥao estis navigonta al [[Konstantinopolo]], ligita per «du ĉenoj kaj unu kateno». Pere de la 500 eskudoj tiom pene arigitaj, Cervantes estis liberigita la 19an de septembro 1580. La 24a de oktobro li revenis finfine al Hispanio kun aliaj kaptitoj same elaĉetitaj. Li alvenis al [[Denia]], el kie li veturis al [[Valencio]]. En novembro aŭ decembro li revenis ĉe sia familio al Madrido. === Reveno al Hispanio === Reveninte al Hispanio, en majo 1581, Cervantes translokiĝis al [[Portugalio]], kie tiam estis la kortego de [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]], tiam reĝo kaj de Hispanio kaj de Portugalio, cele al serĉado vivtenon por refari sian vivon kaj pagi la ŝuldojn, kiujn lia familio devis krei por lia elaĉeto el Alĝero. Li ricevis mendon de sekreta komisio en Orano, ĉar li havis grandan konon de la kulturo kaj kutimoj de [[Nordafriko]]. Pro tiu laboro li ricevis 50 eskudojn. Li revenis al Lisbono kaj jarfine li revenis al Madrido. En februaro 1582, li postulis laborpostenon tiam vakan en Ameriko, sed li ne atingis ĝin. Estas tre probable ke inter la jaroj 1581 kaj 1583 Cervantes verkis [[La Galatea]], nome lia unua literatura verko laŭ amplekso kaj graveco. Ĝi estis publikigita en [[Alcalá de Henares]] en [[1585]]. Ĝis tiam li sukcesis publikigi nur kelkajn minorajn komponaĵojn en libroj de aliuloj, en romancaroj kaj kanzonaroj, kiuj arigis produktojn de diversaj poetoj. ''La Galatea'' aperis dividita en ses libroj (partoj), kvankam li verkis nur la «primera parte» (unua parto). Cervantes neniam perdis la intencon pluigi sian verkon; tamen tiu pluigo neniam presiĝis. En la enkonduko la verko estas klasita kiel «[[eklogo]]» kaj oni sugestas pri tio la emon kiun Cervantes havis ĉiam por la poezio. Ĝi apartenas al la ĝenro de la [[paŝtista novelo]], kiun enmodigis en Hispanio ''Diana'', de [[Jorge de Montemayor]]. En ''La Galatea'' estas observeblaj memoroj de la legaĵoj kiujn Cervantes faris kiam li estis soldato en Italio. En tiu epoko, la verkisto havis amrilatojn kun Ana Villafranca (aŭ Franca) de Rojas, edzino de Alonso Rodríguez, nome drinkejisto. El tiu rilato naskiĝis filino, baptita kiel Isabel Rodríguez y Villafranca la 9an de aprilo 1584 en la paroĥo de la sanktuloj Justo kaj Pastor de Madrido, kiun li agnoskis nur kiam ŝi estis 16-jaraĝa kiel Isabel de Saavedra, unu jaron post ŝi orfiĝis kaj pere de sia fratino Magdalena kiu adoptis ŝin. Patro kaj filino neniam bone akordiĝis. Meze de septembro 1584, Cervantes venis al [[Esquivias]], pro alvoko de doña Juana Gaytán, por ke Cervantes zorgu pri la publikigo de la ''Cancionero'', poemaro de ŝìa antaŭa edzo, nome Pedro Laínez. En la 12a de decembro 1584, Cervantes edziĝis al Catalina de Salazar y Palacios en la toleda vilaĝo Esquivias. Catalina estis junulino ne ankoraŭ dudekjarula sed kiu alportis malgrandan [[doto]]n al la geedzeco. Ili ne havis filon kaj Cervantes pasigis longajn epokojn en Esquivias; fakte, li inspiriĝis en la familio de sia edzino por la kreado de kelkaj roluloj de sia Kiĥoto, kiel pruvis Sabino de Diego. La geedzeco kun sia edzino ne sukcesis, kaj post du jaroj, Cervantes ekas etendajn veturojn tra [[Andaluzio]]. Cervantes neniam parolas pri sia edzino en siaj multaj membiografiaj tekstoj, spite la fakton, ke estis li mem kiu premieris en la hispana literaturo per la temo de la [[divorco]], tiam malebla en katolika lando, pere de la [[intermezo]] ''El juez de los divorcios'' (La juĝisto de la divorcoj). Oni supozas, ke la geedzoj ne estis feliĉaj, kvankam tiu ''entremés'' asertas, ke "plej bonas la malpli bona interkonsento ol la plej bona divorco". === Lastaj jaroj === [[Dosiero:Cervantes Valladolid lou.jpg|eta|dekstra|Statua de Cervantes en la Placo de la [[Universitato de Valladolido]].]] Cervantes komencis verki teatraĵojn, sed sen granda sukceso. Li laboris i.a. kiel impostokolektisto, sed estis kondamnita pro [[fraŭdo]] kaj devis pasigi plurajn jarojn en [[malliberejo]]. Ĉar laŭ akuzo li defraŭdis posedaĵojn de la [[katolika eklezio]], li estis [[ekskomuniko|ekskomunikita]]. Ŝajne en la malliberejo li komencis sian plej faman verkon "''[[El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha]]''" ("La inĝenia kavaliro Don Kiĥoto el Manĉo"), kies unua parto aperis fine de la jaro [[1604]]. La duan parton li publikigis dek jarojn poste, en januaro 1615. Ĉio komencis en 1587, kiam li veturis al Andaluzio kiel altranga funkciulo por liverado de la [[Nevenkebla mararmeo]].<ref>Mantilla, Jesús Ruiz (15a de junio 2018). «Otra mujer en la vida de Cervantes». [[El País]]. ISSN 1134-6582. [https://elpais.com/cultura/2018/06/08/actualidad/1528455480_602650.html] Konsultita la 22an de Aŭgusto 2018.</ref> Dum tiuj jaroj kiel komisaro, li traveturis kelkajn fojojn la vojon el Madrido al Andaluzio, pasante tra [[Toledo]] kaj [[Manĉo]] (aktuala [[provinco Ciudad Real]]). Tiu estas la itinero de la roluloj de la novelo ''[[Rinconete y Cortadillo]]''. [[Dosiero:Casa de Medrano (Argamasilla de Alba).JPG|eta|Interno de la domego de la familio Medrano en [[Argamasilla de Alba]], kie en la 19-a jarcento kelkaj tezoj asertis, ke estis enprizonigita Cervantes.]] [[Dosiero:Statuo de Cervantes en Ciudad Real.jpg|eta|Statuo de Cervantes en Ciudad Real.]] Li setlis en la urbo [[Sevilo]] la 10an de januaro 1588,<ref>Sliwa, Krzysztof (2005). Vida de Miguel de Cervantes Saavedra. Estudios de Literatura. Edición Reichenberger. p. 426. ISBN 3-937734-13-9. Libro en línea. [http://books.google.es/books?id=ShFU4MBCbqIC&pg=PA480&dq=Estepa+Cervantes&hl=es&sa=X&ei=oyMzU9iKMKOd0QXT_YDYDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Sevilla&f=false reta libro.] Konsultita la 22an de Aŭgusto 2018.</ref> el kie li trairisvilaĝojn kaj urbetojn kiel [[Écija]], [[Estepa (Sevilo)|Estepa]], [[Arahal]], [[Marchena]] kaj [[La Puebla de Cazalla]]<ref>Motiel, María (26a de marto 2014). «Una serie de archivos demuestran la visita de Miguel de Cervantes a La Puebla de Cazalla». [http://elcorreoweb.es/historico/una-serie-de-archivos-demuestran-la-visita-de-miguel-de-cervantes-a-la-puebla-de-cazalla-NDEC634018] Konsultita la 22an de Aŭgusto 2018.</ref> kolektante produktojn kiel olivoj, tritiko kaj hordeo kiel komisaro por liverado<ref>S., R. (26a de marto 2013). «Cervantes, el recaudador de impuestos». Diario de Sevilla. [https://www.diariodesevilla.es/sevilla/Cervantes-recaudador-impuestos_0_792220899.html] Konsultita la 22an de Aŭgusto 2018.</ref> de la reĝa ŝiparo. La embargo de havaĵoj de la Katolika Eklezio kondukis al la altaj funkciuloj de la [[Ĉefepiskopujo de Sevilo|Arkiepiskopo de Sevilo]] elsendi kondamnon de [[ekskomuniko]] kontraŭ Cervantes kaj al ordono al vikario de [[Écija]] publikigi skribe la nomon de la ekskomunikito.<ref>Rodríguez, Manuel (18a de aprilo 2016). «El "recaudador" Miguel de Cervantes y sus problemas con la iglesia». Consultado el 20 de abril de 2016. [http://elcorreoweb.es/provincia/el-recaudador-miguel-de-cervantes-y-sus-problemas-con-la-iglesia-CJ1649613] Konsultita la 22an de Aŭgusto 2018.</ref><ref>Lora, Ángela (22a de aprilo 2016). «Documentos acreditan la excomunión de Cervantes por su celo recaudatorio en Écija». [https://sevilla.abc.es/provincia/sevi-documentos-acreditan-excomunion-cervantes-celo-recaudatorio-ecija-201604220733_noticia.html] Konsultita la 22an de Aŭgusto 2018.</ref> El 1594, li estis kolektisto de prokrastitaj impostoj, posteno kiu okazigos al li multnombrajn problemojn kaj kverelojn, ĉar li zorgis por la trairado de hejmo en hejmon kolektante impostojn, plejparte dediĉitaj al la elspezoj por la militoj en kiuj estis metita Hispanio. Li estis enprizonigita en 1597 en la Reĝa Prizono de Sevilo, inter septembro kaj decembro samjare,<ref>Falcón Márquez, Teodoro (1996). «La Cárcel Real de Sevilla». Laboratorio de Arte: Revista del Departamento de Historia del Arte (9): 157-170. ISSN 1130-5762. [dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/1343187.pdf] Konsultita la 22an de Aŭgusto 2018.</ref> post la ruino de la banko kien li metis la kolektaĵojn. Supozeble Cervantes estis alpropriginta de publika monkvanto kaj li estis malkovrita post la trovo de variaj malregulaĵoj en liaj kalkuloj. En la prizono ŝajne li «ideigis» ''[[Don Quijote de la Mancha]]'', laŭ la prologo al tiu verko. Oni ne scias ĉu per tiu termino li celis, ke li ekverkis ĝin dum li estis mallibera aŭ pli simple ĉu venis tie al lia kapo ties ideo. La alia dokumentita enprizonigo de Cervantes estis tre mallonga, nome en [[Castro del Río]] ([[Provinco Kordovo]]) en [[1592]]. Ne estas pruvoj ke li estis en la kaverno de Medrano, en [[Argamasilla de Alba]], kiel kelkaj tezoj asertas. Ĉirkaŭ tiam ekkarieris en [[teatro]] Miguel de Cervantes laŭ renesancaj kaj klasikismaj principoj: respekto al la regulo pri tri [[Aristotelo|aristotelaj]] unuoj kaj evito de miksado de tragedio kaj komedio, kiel rekomendis [[Horacio]] en sia ''Epistolo al Pisonoj'' aŭ ''Poetika arto''. Cervantes ege ŝatis teatron ekde sia infanaĝo (en la Kiĥoto abundas la [[dialogo]]). Li riskis per kelkaj plinovigoj kiel malpliigi la komediojn al tri aktoj aŭ uzado de [[rolulo]]j [[alegorio|alegoriaj]] kaj li ĝuis ioman sukceson ĝis venis la sukcesego de [[Lope de Vega]] per formulo pli moderna, esprimita en 1609, kiam li publikigis sian ''Arte nuevo de hacer comedias en este tiempo'' kaj ĉiuj sekvis lian novan modon, tiel ke jam neniu [[teatra entreprenisto]] («autor» en la tiama lingvaĵo) plu volis aĉeti al Cervantes liajn komediojn, kiuj jam ŝajnis iom eksmodaj. Lope de Vega notis la malamon de Cervantes kontraŭ li pro tiu fakto, esprimita en la klasikismaj kritikoj kiuj aperas en ''Don Kiĥoto'' (I, 48) kontraŭ lia teatro, sed poste Cervantes vole nevole akceptis la novan formulon («los tiempos mudan las cosas/y perfeccionan las artes» (tempoj ŝanĝas aferojn kaj perfektigas artojn), li verkos en la dialogo inter ''Comedia'' kaj ''Necesidad'' de lia teatraĵo ''El rufián dichoso'')<ref>M. de Cervantes, El rufián dichoso, versoj 1229-1230. La kompleta ero en kiu esprimiĝas la alegoria rolulo de ''Comedia'' estas tiu ĉi: «Los tiempos mudan las cosas / y perficionan las artes, / y añadir a lo inventado / no es dificultad notable. / Buena fu pasados tiempos, / y en estos, si los mirares, / no soy mala, aunque desdigo / de aquellos preceptos graves / que me dieron y dexaron / en sus obras admirables / Séneca, Terencio y Plauto, / y otros griegos que tú sabes. / He dexado parte dellos, / y he también guardado parte, / porque lo quiere así el uso, / que no se sujeta al arte».</ref> kaj li ekverkos komediojn laŭ la nova formulo. Kiel [[dramaturgo]] Cervantes elstaris ĉefe en unu preciza ĝenro: la [[intermezo]] (''entremés''), same kiel en la komedioj en kiuj li priskribis siajn personajn spertojn kiel kaptiva sklavo de islamanoj en Alĝero: nome ''El trato de Argel'', ties fandiĝo en ''Los baños de Argel'' kaj ''La gran sultana'', kiuj figuras ene de la subĝenro nomita «komedio de forkaptito». Estas plej ofte konsiderataj majstroverkoj lia tragedio ''El cerco de Numancia'' (La sieĝo al Numantio, 1585) kaj la komedio ''El rufián dichoso''. Antaŭ nelonge oni rekuperis tragedion kiu estis konsiderata perdita, nome ''Jerusalemo'', same elstara.<ref>EL TEATRO DE CERVANTES [http://www.spanisharts.com/books/literature/tcerv.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180824041728/http://www.spanisharts.com/books/literature/tcerv.htm |date=2018-08-24 }} Konsultita la 22an de Aŭgusto 2018.</ref> En 1604 oni instalis en [[Valladolid]] (tiam Reĝa Kortego — el 1601 — de [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]]). Tiun saman jaron 1604 Antonio de Herrera y Tordesillas, Kronikisto de Hindioj (Ameriko) kaj Cenzoro de la verkaro de Miguel de Cervantes, rajtigis la presadon. Kaj en januaro 1605 oni publikigis la unuan parton de tio kio iĝos la ĉefa verko kaj de Cervantes kaj de la tuta hispana literaturo: nome ''El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha''. Tio markis la komencon de la [[realismo]] kiel literatura [[estetiko]] kaj li kreis la literaturan ĝenron de la moderna [[romano]], nome la plurvoĉa romano, de ampleksega influo posta, pere de la kultivo de tio kion li nomis «malligita skribmaniero» per kiu la artisto povis montriĝi «epika, lirika, tragedia, komedia» en la plej aŭtenta krisolo de la parodio de ĉiuj ĝenroj. La dua parto ne aperis ĝis [[1615]]: nome ''El ingenioso caballero don Quijote de la Mancha''. Ambaŭ verkoj havigis al li lokon en la historio de la [[universala literaturo]] kaj faris ties aŭtoron kun [[Dante Alighieri]], [[William Shakespeare]], [[Michel de Montaigne]] kaj [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] kanona aŭtoro de la okcidenta literaturo. Unu jaron antaŭe, aperis publikigita falsa pluigo de la Kiĥoto fare de [[Alonso Fernández de Avellaneda]]. Temas pri romano verkita ŝajne de disĉiplo kaj amiko de [[Lope de Vega]] de aragona deveno aŭ de grupo de amikoj de Lope. [[Dosiero: Casacervantes academia artes01 lou.jpg|eta|Domo kiun okupis Cervantes en [[Valladolid]] inter la jaroj 1604 kaj 1606, kio koincidis kun la publikigo de la unua eldono de la ''Kiĥoto'', en 1605. Tie li estus laborinta en la dua parto de la romano kaj li estus verkinta krome ''[[El coloquio de los perros]]'', ''[[El licenciado Vidriera]]'' aŭ ''[[Novelas ejemplares|La ilustre fregona]]''. Aktuale ĝi estas muzeo.]] Inter la du partoj de la ''[[Don Quijote de la Mancha|Kiĥoto]]'' aperis en 1613 la ''[[Novelas ejemplares]]'', nome kolekto de dekdu noveloj, komponitaj kelkaj el kiuj multajn jarojn antaŭe. En tiuj noveloj la verkisto esploris diversajn rakontajn formulojn kiel la [[satiro]] je stilo de [[Lukiano]] (''El coloquio de los perros''), la [[pikareska romano]] (''[[Rinconete y Cortadillo]]''), la miksaĵo (''El licenciado vidriera''), la [[bizanca novelo]] (''La española inglesa'', ''El amante liberal'') aŭ eĉ la [[krimromano]] (''La fuerza de la sangre''). De du el tiuj, kiel por ekzemplo ''El celoso extremeño'', ekzistas dua redakto atesta de la manuskripto nomita de Porras de la Cámara, malkovrita kaj tuj detruita en la 19-a jarcento.<ref>[[Rodríguez-Moñino, Antonio]]. ''Historia de una infamia bibliográfica: la de San Antonio de 1823'', Madrid, Castalia, 1965.</ref> Tiu novelaro sola jam estus povinta per si mem krei elstaran rangon por Cervantes en la historio de la hispana literaturo. La literatura kritiko (metaliteraturo) konstante aperis en lia verkaro. Ĝi aperas en la ''Galatea'', en la ''Kiĥoto'' kaj al ĝi li dediĉis la ''[[Viaje del Parnaso]]'' (1614) etenda poemo en katenitaj [[terceto]]j. En 1615, li publikigis ''Ocho comedias y ocho entremeses nuevos nunca representados'' (Ok komedioj kaj ok novaj intermezoj neniam luditaj), sed nuntempe lia plej populara teatraĵo estas ''[[La Numancia]]'', dum ''[[El trato de Argel]]'', restis nepublikigita ĝis la 18-a jarcento. Unu jaron post lia morto, aperis la romano ''[[Los trabajos de Persiles y Sigismunda]]'', kies dediĉo al Pedro Fernández de Castro y Andrade, 7a grafo de Lemos, lia mecenato dum jaroj, kaj al kiu estas dediĉitaj ankaŭ la dua parto de la ''Kiĥoto'' kaj la ''Ekzemplej Noveloj'', kaj kiun li subskribis apenaŭ du tagojn antaŭ morti, rezultas unu el la plej kortuŝaj paĝoj de la hispana literaturo. ''Persiles'' estas [[bizanca novelo]] kiu, laŭ la o, intencis konkurenci kun la klasika modelo greka de Heliodoro; ĝi sukcesis dekomence, ĉar ĝi konis kelkajn eldonojn pliajn en sia epoko, sed poste ĝi estis forgesita kaj malaltigita pri la nedisputebla sukcesego de ''Don Quijote''. Cervantes uzas aron de roluloj kiel konduka fadeno de la verko, anstataŭ du. Li krome estas pioniro de la movado poste nomita [[magia realismo]] ĉar li aperigas kelkajn elementojn de fantasto. Iel li kristanigas la originan modelon uzante la temon de la ''homo viator'', kaj li atingas la pinton fine de la verko pere de la anagnorizo (rerenkonto) de la du ĉefaj amantoj, kiuj nomiĝis ĝis tiam Periandro kaj Auristela, en la saknta urbo [[Romo]]. La influo de Cervantes en la universala literaturo estis tia, ke la [[hispana lingvo]] estas tre ofte nomita la lingvo de Cervantes. == Morto, tombo kaj sekvo == Kvankam la romano pri Don Kiĥoto portis al Cervantes la deziritan sukceson, li perdis la gajnitan monon kaj mortis kiel malriĉulo en Madrido. Lia registrita mortodato estas la sama kiel tiu de [[William Shakespeare]], la {{dato|23|aprilo|1616}}. Tial la 23-a de aprilo estis de [[Unesko]] deklarita Internacia Tago de la Libro, kvankam ĝi estis la tago de la entombigo, ne de la morto de Cervantes, kiu mortis jam la 22-an de aprilo<ref>{{citaĵo el la reto | aŭtoro=Jean Canavaggio | titolo=Cervantes en su vivir. Agonía y muerte | titolo-aldono=Biografio en la portalo de Miguel de Cervantes Saavedra de la virtuala biblioteko Miguel de Cervantes | url=http://www.cervantesvirtual.com/bib/bib_autor/Cervantes/biografia_12.shtml | lingvo={{es}} | alirdato=2013-04-01}}</ref>. Ĉiuokaze la du poetoj mortis ne en la sama tago, ĉar tiutempe Hispanio jam uzis la [[gregoria kalendaro|gregorian kalendaron]], sed Britio ankoraŭ la [[julia kalendaro|julian kalendaron]]. [[Dosiero:Monasterio de San Ildefonso y San Juan de la Mata - Cervantes.jpg|eta|dekstra|Memortabulo dediĉita al Miguel de Cervantes en la norda fasado de la Konvento de la Senŝuaj Triunuaninoj de Madrido, kie li estis entombigita.]] [[Dosiero:León con gafas en el Congreso de los Diputados, en homenaje a Cervantes, Madrid, España.JPG|eta|Rememore de la 400a jariĝo de la morto de Cervantes, la fasadaj leonoj de la [[Kortesa Palaco]] portas iamajn okulvitrojn por legi la [[Kiĥoto]]n.]] Cervantes mortis en Madrido kiam li estis 68-jaraĝa pro [[diabeto]],<ref>Agencia EFE, Málaga. Diario [[ABC]]. (10a de novembro 2005). «Cervantes murió de diabetes y no de cirrosis como se creía». [https://www.abc.es/hemeroteca/historico-10-11-2005/abc/Ultima/cervantes-fue-tartamudo-y-murio-de-diabetes_612195033527.html] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.</ref> en la nune konata Domo de Cervantes, situa en la angulo inter la strato León kaj la strato Francos, en la kvartalo ''Letras'' aŭ de Beletroj aŭ de la Muzoj, en la etoso de la konata kiel [[Madrido de la Habsburgoj]]. Cervantes deziris esti entombigita en la preĝejo de la Konvento de la Senŝuaj Triunuaninoj, en tiu kvartalo, ĉar kiam li estis kaptito en Alĝero, estis la ordeno de la Triunuanoj kiu helpis, peris kaj monkolektis por ke kaj li kaj lia frato Rodrigo estu liberigitaj.<ref name="cervantes">Lainformación.com (23a de aprilo 2011). «Reportaje titulado ¿Dónde está la tumba de Cervantes?». [https://www.youtube.com/watch?v=wruOMDLIU9k] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.</ref> La aktuala monaĥejo estis konstruita dum diversaj fazoj. En la epoko kiam Cervantes estis tie entombigita, la konvento havis malgrandan kapelon kun aliro el la strato Huertas, sed poste estis konstruita pli grandan preĝejon sur la sama loko kaj oni translokigis al tiu nova templo la restaĵojn de kadavroj kiuj estis entombigitaj en la antaŭa loko. Ankaŭ la korpo de Cervantes estis translokigita sed oni ne certis pri la preciza loko.<ref name="cervantes" /> En julio 2011 venis novaĵo ke la historiiesto Fernando de Prado klopodis trovi la restaĵojn de Cervantes estre de grupo de fakuloj, esplorante la diversajn partojn de la konvento, de 3000 kvadrataj metroj, por pli bone esplori lian fizikan aspekton kaj la tialojn de lia morto.<ref>«En busca de los restos de Miguel de Cervantes». [[El País]]. 25a de julio 2011. [https://elpais.com/diario/2011/07/25/madrid/1311593061_850215.html] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.</ref><ref>RT Actualidad (26a de julio 2011). «Investigadores españoles buscarán la tumba de Cervantes». [https://actualidad.rt.com/cultura/view/30427-Investigadores-espa%C3%B1oles-buscaran-tumba-de-Cervantes] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.</ref><ref>Letralia.com (1a de Aŭgusto 2011). «Científicos españoles buscan la tumba de Cervantes». [https://letralia.com/255/0726cervantes.htm] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.</ref> La 24an de januaro 2015, teamo de arkeologoj, estrita de la jurkuracisto Francisco Etxeberria, anoncis ke li trovis ĉerkon kun la inicialoj «M.C.», kiu estis studita por determini precize ĉu la ostoj en ĝi enhavitaj estas tiuj de la verkisto,<ref>elpais.es (25a de januaro 2015). «Hallado el ataúd de Cervantes». [https://elpais.com/ccaa/2015/01/25/madrid/1422223773_287206.html?rel=rosEP] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.</ref> kvankam la venontan tagon la epigrafiistino de la [[Aŭtonoma Universitato de Madrido|UAM]] Alicia M. Canto rekomendis prudenton, ĉar la beletroj povis esti reale «M. G.», kaj ties tipo kaj tekniko korespondas pli bone al la 18a jarcento.<ref>[http://terraeantiqvae.com/xn/detail/2043782:Comment:339174 En ''Terrae Antiqvae'', 26a de januaro 2015]{{404|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, kun [http://api.ning.com/files/I3dypOdGvF3P2QRCCFaX--n*qP6*yndHt0-lCxXIs58r04DkNP6*IXXrOlpubwHD14vtQfpRJLf6n2iFpHLufFc21ABj76ZR/Cervantes_26ene15_detalleletras_capturaA.C.enelvdeodeRTVE.jpg?width=750 foto de la detalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150203064151/http://api.ning.com/files/I3dypOdGvF3P2QRCCFaX--n*qP6*yndHt0-lCxXIs58r04DkNP6*IXXrOlpubwHD14vtQfpRJLf6n2iFpHLufFc21ABj76ZR/Cervantes_26ene15_detalleletras_capturaA.C.enelvdeodeRTVE.jpg?width=750 |date=2015-02-03 }}.</ref> Venonttage oni anoncis ke «la scienca komitato kunsidita en la elfosejo konkludis ke la ostoj ne estas tiuj de la verkisto, ĉar ili estus de personoj malpli aĝaj».<ref>[http://www.revistavanityfair.es/actualidad/articulos/restos-tumba-iniciales-mc-no-son-de-manuel-de-cervantes/20251 Entrevista a Fernando Prados en la revista ''Vanity Fair'', 27a de januaro 2015]: «Cuando vimos las iniciales M.C. en el féretro se nos encogió el corazón. Creíamos que serían sus restos, pero no es así. No ha sido una desilusión, todo lo contrario, es una inyección de optimismo para seguir buscando». Videblaj ankaŭ en [http://terraeantiqvae.com/profiles/blogs/el-ya-famoso-ataud-de-las-trinitarias-no-era-de-cervantes#.VRXiAo4wCsA "El ataúd de Cervantes no era de Cervantes" (en ''Terrae Antiqvae'', 30a de januaro 2015)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180824101748/https://terraeantiqvae.com/profiles/blogs/el-ya-famoso-ataud-de-las-trinitarias-no-era-de-cervantes#.VRXiAo4wCsA |date=2018-08-24 }}.</ref> Finfine, la 17an de marto 2015, la fakuloj anoncis, ke «post la evidentoj de la historiaj, arkeologiaj kaj antropologiaj pruvaroj, oni povis determini la situon de la restaĵoj en koncentro de ostoj, fragmentitaj kaj rompitaj, korespondaj al deksep personoj, inter kiuj eble troviĝas tiuj de Cervantes kaj de lia edzino»,<ref>Fraguas, R. [http://cultura.elpais.com/cultura/2015/03/17/actualidad/1426582091_425701.html «Es posible que los restos hallados sean de Miguel de Cervantes.» 17a de marto de 2015.] ''El País''.</ref> kvankam ne mankis aliaj kritikaj opinioj, kiel tiu de la profesoro [[Francisco Rico]] kiu deklaris: «Ne estas tia malkovro. Oni scias same kiel ni sciis antaŭe».<ref>[http://www.abc.es/cultura/20150317/abci-francisco-rico-sobre-restos-201503171822.html «Francisco Rico, sobre los restos de Cervantes: "No hay tal hallazgo. Sabemos lo mismo que sabíamos antes".» 17a de marto 2015.] ''ABC''.</ref> Cervantes estas konsiderata la plej grava aŭtoro en la hispana lingvo ("la lingvo de Cervantes"). La hispana registaro fondis la [[Instituto Cervantes|instituton Cervantes]] por diskonigi la lingvon kaj [[premio Cervantes|premion Cervantes]] por honori beletristojn. == Literatura gravo == Cervantes estas ege originala. Parodiante ĝenron kiu ekis eksmodiĝi, kiel tiu de la [[Kavalira libro|kavaliraj libroj]], li kreis alian ĝenron tre fekundan, nome la multvoĉa romano, kie oni supermetas la mondorigardojn kaj la vidpunktojn ĝis la konfuzo laŭ komplekseco kun la realo mem, turnante sin eĉ al [[metafikcio|metafikciaj]] ludoj. En lia epoko la epiko povis esti verkita ankaŭ proze, kaj kun la antaŭaĵo en la teatro de la malmulta respekto al la klasikaj modeloj de [[Lope de Vega]], li estis la kreinto de la formulo de la [[realismo]] en la rakontaj ĝenroj kiel ĝi estis antaŭanoncita en Hispanio fare de ampleksa literatura tradicio ekde la ''Cantar del Mío Cid'', disvastigota al Eŭropo, kie Cervantes havis pli da sekvantoj ol en Hispanio. La realisma romano de la 19-a jarcento sekvis la itineron kiu startis ĉe Cervantes. Aliflanke, alia granda majstroverko de Cervantes, nome la ''Novelas ejemplares'', montras la amplekson de lia spirito kaj lian deziron eksperimenti per la rakontaj strukturoj. En tiu novelaro la aŭtoro eksperimentas per diversaj ĝenroj kiel la [[bizanca novelo]] (''La española inglesa''), la [[krimromano]] (''La fuerza de la sangre'', ''El celoso extremeño''), la [[dialogo]] de inspiro el Lukiano (''[[El coloquio de los perros]]''), la mikspoto de esprimoj kaj humuraĵoj (''[[El licenciado Vidriera]]''), la [[pikareska romano]] (''Rinconete y Cortadillo''), la rakonta stilo konstituita sur finrekono (La gitanilla) ktp. Hispana filmo ''[[Miguel y William]]'' rakontas fikcian renkonton inter [[William Shakespeare]] kaj Miguel de Cervantes, kiuj vere reale mortis la saman tagon kaj ambaŭ estas konsiderataj kiel la plej gravaj verkistoj en siaj respektivaj naciaj literaturoj. == Verkoj == [[Dosiero:Don Quixote and Sancho Panza by Gustave Dore (92687408).jpg|eta|''[[Alonso Quijano|Don Kiĥoto]] kaj [[Sanĉo Panza]] post atako al [[ventmuelejo]]j''. Fare de [[Gustave Doré]].]] === Noveloj kaj romanoj === * [[La Galatea]] ([[1585]]) * [[La inĝenia kavaliro Don Kiĥoto el Manĉo]] (1604-1615) * [[Ekzemplaj noveloj]] (''Novelas ejemplares'') ([[1613]]) * ''Viaje del Parnaso'' ([[1614]]) * [[La Laboroj de Persiles kaj Segismunda]] (''Los trabajos de Persiles y Sigismunda'') ([[1617]]) === Teatraĵoj === * ''Comedia del cerco de Numancia'' (komedio pri la sieĝo al Numantio) * ''Ocho comedias y ocho entremeses nuevos nunca representados'' ([[1615]]), inter kiuj [[Marionetejo de fabeloj]] * ''Los tratos de Argel'' * ''El gallardo español'' * ''La gran sultana'' (la granda sultanino) * ''Los baños de Argel'' (la alĝeraj banejoj) == Tekstoj en [[Esperanto]] == [[Dosiero:Miguel de Cervantes Saavedra 01.jpg|eta|200px|dekstra|'''Miguel de Cervantes''' (''Retratos de Españoles Ilustres'', [[1791]]).]] * "Tri ĉapitroj el la hispana verko: La sprita junkro Don Kiĥoto de Manĉujo" / Esperantigitaj de [[Carlo Bourlet]], [[Vicente Inglada Ors]] kaj Geo C. Law. – [[Valencia]]: Grupo Esperantista [[Murcio|Murcia]], [[1905]]. – 22 p. * "Don Kiĥoto de la Manĉo en [[Barcelono]] : 5 ĉapitroj" / Trad. [[Frederic Pujulà i Vallès]]. - [[Berlin]]: Müller & Borel, [[1909]]. – 48 p. – (Esperanta Biblioteko Internacia ; 5) * "Don Kiĥoto de la Manĉo en Barcelono : 5 ĉapitroj" / Trad. [[Frederic Pujulà i Vallès]]. – 2. eld. - Berlin ; [[Dresden]]: Esperanto-Verlag Ellersiek & Borel, [[1924]]. – 55 p. – (Esperanta Biblioteko Internacia ; 5) * "Du junaj fraŭlinoj ; Korneliino : du noveloj el la [[Ekzemplaj romanoj|bonekzemplaj]]" / Trad. de [[Julio Mangada Rosenörn]]. – Madrid: Torrent, 1927. – 70 p. – (Hispana Esperanto-biblioteko) * "La genia kavaliro Don Kiĥoto de la Mancha" / Trad. de [[Julio Mangada Rosenörn]]. – [[Madrid]]: Torrent, [[1927]]. - 31 p. * "La inĝenia [[hidalgo]] Don Quijote de la Mancha" <parto> / El la hispana trad. [[Fernando de Diego]]. – En: [[Nova Esperanta krestomatio]] / Eld.: [[William Auld]] ; p.&nbsp;118 – 121 * ''El curioso impertinente'': "La malprudenta scivolulo : 33-a, 34-a kaj 35-a ĉapitroj de la verko `[[Don Kiĥoto]]´" / El la hispana originalo trad. [[Luis Hernández Lahuerta]]. – Valencia: Hernandez, 1955. – 55 p * "La ingenia hidalgo Don Quijote de la Mancha" / El la hispana trad. [[Fernando de Diego]]. Kun 20 gravuraĵoj de [[Gustave Doré]]. – Madrid: Eld. "[[Fundación Esperanto]]", 1977. – 820 p. : ilustr. ISBN 84-400-3582-9 ===Recenzo de "Du junaj fraŭlinoj ; Korneliino : du noveloj el la bonekzemplaj"=== {{citaĵo|Komencas "Hispana Esperanto-Biblioteko“, kies unua numero prezentas du novelojn el la "bonekzemplaj“ de l’ fame konata aŭtoro de "Don Kiŝolo de Manĉujo“. Scenoj el la kavalireca vivado mezepoka. Amindumo kaj forlogo, fraŭlinoj belaj, intrigo kaj edziĝoj. Romantikemulo trovos abundon je okazaĵoj. Tamen Cervantes skribas ne banale, sed kvazaŭ avertante per humora mokado. <br>Ni gratulu la hispanojn, ke ili intencas enviciĝi en la popolojn, kiuj literature uzadas Esperanton. Ĝis nun ni da "hispanaĵoj“ ne havas multon. Domaĝe, ke nia jam bone konala tradukinto tro fidele konservadas formon kaj stilon de l' originalo. Longegaj frazoj, relative kaj konjunkcie interligitaj, ofte nur penpene kompreneblaj. Kelkfoje prepozicioj estas uzataj malĝuste. Ekz "Li apogis du seĝojn al la pordo, laŭ oni povis poste verŝajne kredi.“ Tiaj strangaĵoj malfaciligas la legadon. (Internacieco estu preferinda al trofidelo imitanta la stilon de la originale). Ĉarmo fremdlingva vibranta en Esperanto allogas (komparu „Kataluna Anlologio“), sed perforto al nia lingvo ofendas. Dua eldono plivalorigu la tradukon. Ne sama tro pedanta tradukarto fatale malhelpu disvastiĝon de verkoj de niaj entuziasmaj samideanoj hispanaj.|[[Leo Blaas|D-ro Blaas]]. Aŭstria Esperantisto n.39 (jan 1928)}} == Rete legeblaj verkoj en Esperanto == * [https://web.archive.org/web/20010407035421/http://www.geocities.com/esperanto_romania/te22.html La inĝenia hidalgo Don Quijote de la Mancha : fragmento] * [https://web.archive.org/web/20050512082704/http://personal.telefonica.terra.es/web/tdb/cervantes.htm Du poemoj en po du tradukoj] == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== === En angla === * Miguel de Cervantes (Modern Critical Views) / red. Harold Bloom., 2005 * Cervantes' Don Quixote: a casebook / red. Roberto González Echevarría., 2005 * The Cambridge companion to Cervantes / red. Anthony J Cascardi., 2002 * Cervantes's Don Quixote (Modern Critical Interpretations) / red. Harold Bloom., 2001 * Critical essays on Cervantes / red. Ruth S El Saffar., 1986 * Cervantes; a collection of critical essays / red. Lowry Nelson., 1969 === En hispana === * Alvar, Carlos; Menéndez y Pelayo, Marcelino; Sevilla Arroyo, Florencio: Cervantes, cultura literaria, Centro de Estudios Cervantinos, Alcalá de Henares, España, 2001. ISBN 84-88333-15-3. * Astrana Marín, Luis: Vida ejemplar y heroica de Miguel de Cervantes Saavedra, Instituto Editorial Reus, 1958. * Braschi, Giannina: Cinco personajes fugaces en el camino de Don Quijote, Cuadernos Hispanoaméricanos, No. 328, 1977. * Canavaggio, Jean: Cervantes, Espasa-Calpe, 2004. * Castro, Américo: El pensamiento de Cervantes, Crítica, 1987. * Castro, Américo: Hacia Cervantes, Taurus, 1967. * Cervantes, Miguel de: Don Quijote de la Mancha, edición del IV Centenario (RAE), Alfaguara, 2004. * Close, Anthony J.: Cervantes: pensamiento, personalidad, cultura, Rico, 1998. * Fernández Álvarez, Manuel: Cervantes visto por un historiador, Espasa-Calpe, 2005. * Fernández de Navarrete, Martín: Vida de Miguel de Cervantes Saavedra, Atlas, 1943. * González de Amezúa kaj Mayo, Agustín: Cervantes creador de la novela corta española, 2a eldono, Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Madrid, España, 2001. ISBN 84-00-05227-7. * Lázaro Carreter, Fernando: Las voces del Quijote, Rico, 1998. * Mayans y Siscar, Gregorio: Vida de Miguel de Cervantes Saavedra, Espasa-Calpe, 1972. * Sánchez, Alberto: Cervantes: bibliografía fundamental (1900-1959), C.S.I.C., 1961. == Vidu ankaŭ == * [[Alcalá de Henares]] * [[Don-Kiĥoto el Manĉo]] * [[Hispanismo]] * [[Instituto Cervantes]] * [[Premio Cervantes]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Miguel de Cervantes}} * {{es}} [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT70.HTM Verkoj de Cervantes] * {{es}} [http://www.alcazarcervantino.es/introduccion/partidabautismo.htm Bapto-atestilo de Miguel de Cervantes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101120012420/http://www.alcazarcervantino.es/introduccion/partidabautismo.htm |date=2010-11-20 }}, trovita en [[Alcázar de San Juan]]. * {{es}} [http://www.gutenberg.net/author/Miguel+Cervantes Projekto Gutenberg]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html Projekto Cervantes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090901185529/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html |date=2009-09-01 }} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Miguel de Cervantes |revizio=109192163 }} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Cervantes, Miguel}} {{Bibliotekoj|TSURL=viaf/17220427}} {{Leginda|jaro=2020 |monato=5 |tago=2}} {{ADLS|2020|19}} [[Kategorio:Miguel de Cervantes| ]] [[Kategorio:Donkiĥoto]] [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanlingva literaturo]] [[Kategorio:Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio]] [[Kategorio:Hispanaj romanistoj]] cd155j3gufi71de9gnhn4x6tra7edv5 0 9685 9493850 9121994 2026-10-15T09:21:08Z Alifono 114488 /* Disvastiĝo */ ref 1 9493850 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |sen banderolo= jes |Lingvo=Kataluna lingvo |Propra_nomo=Català, valencià |Mapo=Domini lingüístic català.png |Mapopriskribo=La kataluna lingvo etendiĝas trans kvar ŝtatoj (Hispanio, Andoro, Francio kaj Italio) |Landoj= [[Hispanio]], [[Andoro]], [[Francio]] kaj [[Italio]] |Regiono=[[Katalunio]], [[Valencilando]], [[Balearoj]], oriento de [[Aragono]] ([[Aragona Strio]]), [[Andoro]], [[Rusiljono]], [[Algero]] ([[Sardio]]) |Denaske= |Fremdlingve= |Parolantoj= 11,5 milionoj <ref>http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=size</ref> |Klasifiko=[[Hindeŭropa lingvaro|Hindeŭropa]] |Fam2=[[Italika lingvaro|Italika]] |Fam3=[[Latinida lingvaro|Latinida]] |Fam4=[[Okcidentlatinida lingvaro|Okcidentlatinida]] |Fam5='''Kataluna''' |Koloro=Hindeŭropa |Oficiala lingvo= [[Katalunio]], [[Valencilando]], [[Balearoj]], [[Andoro]], [[Algero]] |Reguligita de=[[Instituto de Katalunaj Studoj]] <br /> [[Valencia Akademio de Lingvo]] |Skribo= |ISO1= ca |ISO2B= cat |ISO2T= |SIL= cat |vikipedio=ca |Specimeno=<poem>La [[Patro Nia]] <em>Pare nostre que esteu en el cel, sigui santificat el vostre nom. vingui a nosaltres el vostre regne, faci's la vostra voluntat, així a la terra com es fa en el cel. El nostre pa de cada dia, doneu-nos senyor el dia d'avui, i perdoneu les nostres culpes, així com nosaltres perdonem els nostres deutors. I no permeteu que caiguem en la temptació ans deslliureu-nos de qualsevol mal. Amén.</em></poem> }} La '''kataluna''' estas [[latinida lingvo]] parolata de preskaŭ 9 milionoj kaj duono da personoj tra la mondo. Ĝia lingva teritorio enhavas [[Katalunio]]n, [[Valencilando]]n (escepte kelkaj regionoj), [[Balearoj]]n, [[Andoro]]n, orienton de [[Aragono]] ([[Aragona Strio]]), la urbon [[Algero]] (en la insulo [[Sardio]]), [[Norda Katalunio|Nordan Katalunion]] kaj ''el [[Carxe]]'' (elp. el Karŝe), eta regiono de [[Murcio]]. La plej proksima al la kataluna lingvo laŭ parenceco estas la okcitana lingvo, kiu estas disvastiĝinta sude de Francio. Estas evidenta parenceco de tiu ĉi lingvo ankaŭ kun la lingvoj de Pirenea duoninsulo (la hispana kaj la portugala). == Disvastiĝo == La katalunan lingvon komprenas proksimume 10 milionoj da homoj en Hispanio (Katalunio, Valencio), en Balearoj, sude de Francio, en Italio (Sardio) kaj estas la sola oficiala lingvo de [[Andoro]]. Se Andoro membriĝus al la Eŭropa Unio la kataluna aŭtomate iĝus oficiala lingvo de la EU<ref>(eo) Nicolau Dols, ''[https://www.liberafolio.org/2025/06/17/lingvoj-en-la-europa-vojkrucigo/ Lingvoj en la eŭropa vojkruciĝo]'', Libera Folio, la 17-an de junio 2025.</ref>. La zono de disvastiĝeco de la kataluna lingvo nomiĝas ''Paїsos Catalans'' (Kataluna Landaro). Ĉirkaŭ 7,7 milionoj da parolantoj aktive uzas la lingvon, kaj 4,4 milionoj nomas la katalunan sia ĉefa lingvo de komunikiĝo. Oni distingas orientajn kaj okcidentajn katalunajn dialektojn. La orienton de Katalunio, la sudon de katalunlingva Francio, Balearojn kaj Sardion oni rilatigas al okcidentaj katalunaj dialektoj. La ĉefa kriterio de tia distingado estas elparolo de neakcentitaj ''o'', ''e'' kaj ''a''. En okcidentaj katalunaj dialektoj tiuj sonoj estas elparolataj same, kiel ili estas redonataj per skribo, dum en orientaj dialektoj ''o'', ''e'' kaj ''a'' neakcentitaj estas elparolataj kiel la angla [ə], tiel nomata [[ŝvao]]. == Katalunaj dialektoj kaj nomoj de la lingvo == Dum longa tempo oni diskutas, ĉu oni devas rigardi la valencian kiel memstaran lingvon aŭ kiel unu el la dialektoj. Kelkaj valenciaj organizaĵoj luktas por agnosko de la valencia dialekto kiel memstara lingvo, tamen plimulto kaj de sciencistoj, kaj de la parolantoj mem rigardas la valencian kaj la katalunan kiel unu lingvon. Jen iu kompromisa opinio: "Ekzistas unu lingvo, kiu en Katalunia nomiĝas la kataluna, kaj en Valencio – la valencia". Aliaj aŭtoroj opinias, ke la kataluna kaj la valencia lingvoj estas du malsamaj lingvoj, kiuj devenas de la okcitana lingvo. Sekve ekzistas kelke da variantoj por nomi la lingvon kaj ĝiajn partojn: # La '''kataluna lingvo''' kun kelkaj dialektoj, unu el kiuj estas la valencia; # La '''kataluna-valencia''' lingvo (malpli ofte – kataluna-valencia-baleara) kun kataluna kaj valencia variantoj; # La '''unueca lingvo''' kun malsamaj nomoj: en Katalunio – la kataluna lingvo, en Valencio – la valencia. == La historio de la evoluo de la kataluna lingvo == La unuaj dokumentoj oni rilatigas kun la 9-a jarcento. La lingvo estiĝis sur la bazo de la vulgara latino norde de Pirenea duoninsulo. Dum la malfrua Mezepoko la kataluna lingvo estis literatura kaj nacia lingvo de granda prestiĝo. Tiutempe, kiam en Katalunio ankoraŭ ĉirkaŭ la 15-a jarcento la lingvo de poezio estis la okcitana lingvo, por la kataluna lingvo (kiel por la unua romanida lingvo) estis malfermitaj tiaj kampoj de aplikado, kiel filozofio kaj scienco. Post edziĝo de [[Ferdinando la 2-a]] de [[Aragono|Aragona]] rando kun [[Izabela la 1-a (Kastilio)|Izabela la 1-a]] de [[Kastilio]] en 1469, la kataluna nobelaro komencis transiri al la kastilia lingvo, kio alkondukis al malvastigado de la kampo de aplikado de la kataluna lingvo kaj al la estiĝo de duglosa situacio, kiun ni povas spekti ankaŭ nuntempe. Tre negativan influon havis reprezalia lingva politiko de la [[Burbono (dinastio)|Burbonoj]] en la 18-a jarcento, kies kialo estis tio, ke la katalunoj dum la [[Milito de hispana sukcedo]] batalis ĉe la flanko de [[Habsburgo]]j. La kataluna lingvo estis oficiale malpermesita en [[Katalunio]] ekde la enkonduko de la Dekreto de ''Nova Planta'' (1716) kaj en [[Valencilando]] (1707). En [[Norda Katalunio]] jam estis oficiala simila malpermeso ekde la jaro [[1700]]. Dum la unua duono de la 19-a jarcento, kiam la kataluna lingvo estis definitive forigita el ĉiuj sferoj de uzado, komencas formiĝi la rezista movado, t.n. ''Renaixença'' (= renaskiĝo). Komence tiu movado ne eliradis ekster la limojn de literaturo, sed dum la 20-a jarcento ĝi akiris politikajn kaj naciajn trajtojn. La situacio por la kataluna lingvo estis pli favora, ol, ekzemple, tiu por la [[galega lingvo]]. Ja politika kaj socia elito (nobelaro, verkistoj) rifuzis la lingvon dum tempo de dekadenco (la 16–19-a jc.), sed simpla loĝantaro kaj pastraro restis fidelaj al la kataluna lingvo, kio konservis por ĝi certan socian prestiĝon. Dum la 20a jarcento, en la Hispana Ŝtato, ĝi estis malpermesita dum la diktaturoj de [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivera]] (1923–1930) kaj [[Francisco Franco|Franko]] (1939–1975). Inter la du regadoj iĝis eblaj la unuaj politikaj sukcesoj, tiel dum la [[1930-aj jaroj]] la kataluna eĉ akiris statuson de la dua oficiala lingvo en Katalunio. Sed tiu sukceso nelonge daŭris. Venko de [[Francisco Franco|Franko]] en [[Hispana enlanda milito|Civita milito]] (1936–1939) alkondukis al malpermeso de uzado de la kataluna lingvo – ĝis la altirado <!-- ne klara esprimo--> al la kriminala respondeco. La kataluna lingvo restadis en tiu stato ĝis la fino de la diktaturo de Franko en 1975. Demokratiigo de Hispanio alkondukis al granda aŭtonomiĝado de apartaj provincoj. En 1979 la kataluna lingvo reakiris oficialan statuson. === Ĉarto en Norda Katalunio === En Norda Katalunio, la Ĝenerala Konsilantaro de Orientaj Pireneoj la 10-an de decembro 2007 proklamis la katalunan departementa lingvo apud la franca per Ĉarto favora al la kataluna<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cg66.fr/culture/patrimoine_catalanite/catalanite/charte.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-06-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080207072824/http://www.cg66.fr/culture/patrimoine_catalanite/catalanite/charte.html |arkivdato=2008-02-07 }}</ref>- Tiu Ĉarto fiksas jenajn celojn : * garantii la pluvivon kaj la transdonon de la kataluna lingvo, kio signifas inversigon de la tendenco malkreska de katalunparolantaro * permesi la uzon de la kataluna por ĉiu loĝanto de la departemento, kiu tion deziras: lerni, aŭskulti, paroli kaj legi katalune * garantii la ĉeeston de la kataluna en ĉiuj sekcioj de la publika kaj socia vivo de la departemento dank'al disvolvo de dulingvismo * Kontribui integrigi novajn loĝantojn kaj partopreni en la socia kohereco kaj la ekonomia disvolvo de la departemento dank'al respekto de la lingva kaj kultura personeco de la kataluna. Kiel unua sekvo de tiu Ĉarto nun troveblas stratŝildoj dulingvaj en la departemento. == Nombro da parolantoj en la mondo kaj kapablo == {| class="prettytable" |- |width=50% valign=top| === Teritorioj, kie la lingvo havas oficialan statuson aŭ kun-oficialan === {| style="margin: 0 0 0.5em 1.4em; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; float: center;" border=1 |- style="font-size:110%; color: black; background-color: lawngreen;" |Teritorio |Komprenas |Parolkapablaj |- style="background-color:#CCCCCC;" |[[Katalunio]] | align="right" |6.502.880 | align="right" |5.698.400 |- style="background-color:#E4E4E4;" |[[Valencilando]] | align="right" |3.448.368 | align="right" |2.407.951 |- style="background-color:#CCCCCC;" |[[Balearaj insuloj]] | align="right" |852.780 | align="right" |706.065 |- style="background-color:#E4E4E4;" |[[Andoro]] | align="right" |62.013 | align="right" |57.395 |- style="background-color:#CCCCCC;" |[[Algero]] | align="right" |34.525 | align="right" |26.000 |- style="background-color:#FFFFFF;" |'''TOTAL''' | align="right" |'''10.900.566''' | align="right" |'''8.895.811''' |} |width=50% valign=top| === Teritorioj, kie la lingvo ne havas oficialan statuson === {| style="margin: 0 0 0.5em 1.4em; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; float: center;" border=1 |- style="font-size:110%; color: black; background-color: lawngreen;" |Teritorio |Komprenas |Parolkapablaj |- style="background-color:#E4E4E4;" |[[Norda Katalunio]] | align="right" |256.583 | align="right" |145.777 |- style="background-color:#CCCCCC;" | [[Aragona Strio]] | align="right" |50.406 | align="right" |49.398 |- style="background-color:#E4E4E4;" |[[Carxe]] | align="right" |Sen datumoj | align="right" |Sen datumoj |- style="background-color:#CCCCCC;" |Cetera mondo | align="right" |350.000 | align="right" |350.000 |- style="background-color:#FFFFFF;" |'''TOTAL''' | align="right" |'''656.989''' | align="right" |'''545.175''' |} |- |width=50% valign=top| === Sumo de parolantoj === {| style="margin: 0 0 0.5em 1.4em; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; float: center;" border=1 |- style="font-size:110%; color: black; background-color: lawngreen;" |Teritorio |Komprenas |Parolkapablaj |- style="background-color:#CCCCCC;" | [[Katalunaj Landoj]] | align="right" |11.207.555 | align="right" |9.090.986 |- style="background-color:#E4E4E4;" |Resto de la mondo | align="right" |350.000 | align="right" |350.000 |- |'''SUMO''' | align="right" |'''11.557.555''' | align="right" |'''9.440.986''' |} |width=50% valign=top| === Scio de la lingvo (2003-2004) === {| style="margin: 0 0 0.5em 1.4em; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; float: center;" border=1 |- style="font-size:110%; color: black; background-color: lawngreen;" | Teritorioj | Paroli | Kompreni | Legi | Skribi |- style="background-color:#CCCCCC;" | [[Katalunio]] | align="right" | 84,7 | align="right" | 97,4 | align="right" | 90,5 | align="right" | 62,3 |- style="background-color:#E4E4E4;" | [[Valencilando]] | align="right" | 57,5 | align="right" | 78,1 | align="right" | 54,9 | align="right" | 32,5 |- style="background-color:#CCCCCC;" | [[Balearaj insuloj]] | align="right" | 74,6 | align="right" | 93,1 | align="right" | 79,6 | align="right" | 46,9 |- style="background-color:#E4E4E4;" | [[Norda Katalunio]] | align="right" | 37,1 | align="right" | 65,3 | align="right" | 31,4 | align="right" | 10,6 |- style="background-color:#CCCCCC;" | [[Andoro]] | align="right" | 78,9 | align="right" | 96,0 | align="right" | 89,7 | align="right" | 61,1 |- style="background-color:#E4E4E4;" | [[Aragona Strio]] | align="right" | 88,8 | align="right" | 98,5 | align="right" | 72,9 | align="right" | 30,3 |- style="background-color:#CCCCCC;" | [[Algero]] | align="right" | 67,6 | align="right" | 89,9 | align="right" | 50,9 | align="right" | 28,4 |} (% de la loĝantaro de 15 kaj pli da jaroj). |} <small>'''''Fontoj:''''' '''Katalunio''': Dades del cens de l'any 2004, Institut d'Estadística de Katalunio, Generalitat de Katalunio[http://www.idescat.net/dequavi/Dequavi?TC=444&V0=1&V1=1]. Dades sociolingüístiques de l'IEC, any 2003[http://www.iecat.net/CRUSCAT/documents/coneixementiusos/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929091927/http://www.iecat.net/CRUSCAT/documents/coneixementiusos/index.htm |date=2007-09-29 }}.'''Valencilando''': Dades del cens de l'any 2004, Institut Valencià d'Estadística, Generalitat Valenciana[http://ive.infocentre.gva.es/pls/portal/docs/PAGE/IVE_PEGV/CONTENTS/padron/p2002/ini_val.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080214003007/http://ive.infocentre.gva.es/pls/portal/docs/PAGE/IVE_PEGV/CONTENTS/padron/p2002/ini_val.htm |date=2008-02-14 }}. Dades sociolingüístiques de l'IEC, any 2004[http://www.iecat.net/CRUSCAT/documents/coneixementiusos/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929091927/http://www.iecat.net/CRUSCAT/documents/coneixementiusos/index.htm |date=2007-09-29 }}.'''Balearaj insuloj''': Dades del cens de l'any 2002, Institut Balear d'Estadística, Govern de les Balearaj insuloj[http://www.caib.es/ibae/demo/evolucio_poblacio/ccaa.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080101052953/http://www.caib.es/ibae/demo/evolucio_poblacio/ccaa.htm |date=2008-01-01 }}.Dades sociolingüístiques de l'IEC, any 2002[http://www.iecat.net/CRUSCAT/documents/coneixementiusos/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929091927/http://www.iecat.net/CRUSCAT/documents/coneixementiusos/index.htm |date=2007-09-29 }}. '''Nordkatalunio ''': Estadística sobre els usos lingüístics a la Nordkatalunio 2004 (EULCN 04), dades corresponents al 1999, Generalitat de Katalunio[https://web.archive.org/web/20110819073929/http://www20.gencat.cat/docs/Llengcat/Documents/Dades%20origen%20Teritorio%20i%20poblacio/Altres/Arxius/catnord2004.pdf]. '''Andoro''': Dades dels cens, Servei d'Estudis, Ministeri de Finances, Govern d'Andoro[http://www.estadistica.ad/indexdee.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081118141736/http://www.estadistica.ad/indexdee.htm |date=2008-11-18 }}. Dades lingüístiques de l'IEC, any 1999[http://www.iecat.net/CRUSCAT/documents/coneixementiusos/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929091927/http://www.iecat.net/CRUSCAT/documents/coneixementiusos/index.htm |date=2007-09-29 }}.'''Franja de Ponent''': Dades de població, Centre de Recerca i Documentació Pau Vila[http://www.pauvila.net/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509194258/http://www.pauvila.net/ |date=2008-05-09 }}. Dades sociolingüístiques de l'Euromosaic[http://www.uoc.edu/euromosaic/web/document/catala/an/e19/e19.html]. '''Algero''': Estadística sobre els usos lingüístics a l 'Algero 2004 (EULA 04)[https://web.archive.org/web/20110819073851/http://www20.gencat.cat/docs/Llengcat/Documents/Dades%20origen%20Teritorio%20i%20poblacio/Altres/Arxius/eula2004.pdf]. Dades de població, Ministeri d'Economia i Finances italià. '''Resta del Món''': Estimació 1999 de la Federació d'Entitats Catalanes a l'exterior.</small> === Socia uzo de la kataluna === {| style="margin: 0 0 0.5em 1.4em; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; float: center;" border=1 |- style="font-size:110%; color: black; background-color: lawngreen;" | Teritorioj | Hejme | Surstrate |- style="background-color:#CCCCCC;" | [[Katalunio]] | align="right" | 45 | align="right" | 51 |- style="background-color:#E4E4E4;" | [[Valencilando]] | align="right" | 37 | align="right" | 32 |- style="background-color:#CCCCCC;" | [[Balearaj insuloj]] | align="right" | 44 | align="right" | 41 |- style="background-color:#E4E4E4;" | [[Norda Katalunio]] | align="right" | 1 | align="right" | 1 |- style="background-color:#CCCCCC;" | [[Andoro]] | align="right" | 38 | align="right" | 51 |- style="background-color:#E4E4E4;" | [[Aragona Strio]] | align="right" | 70 | align="right" | 61 |- style="background-color:#CCCCCC;" | [[Algero]] | align="right" | 8 | align="right" | 4 |} (% de la loĝantaro de 15 kaj pli da jaroj). <small>'''''Fontoj:''''' Video kaj notico kiu klarigas la uzon de la kataluna eltirita el studo de la Generalitat.[https://www.youtube.com/watch?v=RJuRoSw5isU][http://www.noticies.cat/pnoticies/notItem.jsp?item=noticia&idint=223737]</small> Laŭ datumoj de [[UNESKO]] kataluna nun estas la 22-a plej tradukita lingvo al aliaj lingvoj en la mondo. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://databases.unesco.org/xtrans/stat/xTransStat.a?VL1=SL&top=50&lg=0 |titolo=Rànquing de traduccions |alirdato=2008-06-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080526132308/http://databases.unesco.org/xtrans/stat/xTransStat.a?VL1=SL&top=50&lg=0 |arkivdato=2008-05-26 }}</ref>. Laŭ studo de [[Jordi Mas]], el [[Softcatalà]], la kataluna estas la 23-a plej uzata lingvo en [[Interreto]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.softcatala.org/articles/article26.htm |titolo=Estudi sobre l'ús del català a Internet |alirdato=2008-06-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130715153112/http://www.softcatala.org/articles/article26.htm |arkivdato=2013-07-15 }}</ref> == Lingvaj trajtoj == === Fonetikaj informoj === En akcentita pozicio povas troviĝi sep vokaloj: ''i'', ''e'' vasta, ''e'' malvasta, ''a'', ''y'', ''o'' vasta kaj ''o'' malvasta. En neakcentita pozicio la vokalara sistemo varias depende de dialekto. En la centra dialekto ĝi enhavas ''i'', ''u'', ''ə'', en okcidentaj dialektoj – ''a'', ''e'', ''o'', ''u'', ''i''. === Silaboj === Ĉefaj tipoj de silaboj: V, VK, VKK, KV, KVK, KVKK, KKVK, KVV. === La konsisto kaj la karaktero de morfologiaj kategorioj === Substantivoj havas kategorion de genro: vira/ina. La genro de adjektivoj akordiĝas kun la genro de substantivoj helpe de finaĵoj. === Skribo === Kiel grafikan bazon de la kataluna lingvo oni uzas latinan alfabeton kun aldonado de vico da specialaj literoj. Sekvanta periodigado estis ellaborita nur por la literatura skriba lingvo. En ĝi oni distingas la fruan periodon – ekde la 9-a ĝis la 15-a jc.; la mezan – ekde la 16-a ĝis la 19-a jc., kaj la modernan – ekde la 19-a jc. ĝis nuntempo. === Esperantaj vortoj el kataluna origino === * [[barako]] → ''barraca'' [bərákə] * [[paelo]] → ''paella'' [pəéʎə] * [[porĉo]] → ''porxo'' [pɔɾ∫u] === Kelkaj ekzemploj === {| class="prettytable" |----- ! align="left" | ''Esperanto'' <th align="left">Kataluna ! align="left" | Hispana |----- | ''Mi iras al la superbazaro.'' || Vaig al supermercat. | Voy al supermercado. |----- | ''Mi laboris ĉe la fajrobrigado.'' | Vaig treballar pels bombers. || Trabajé para los bomberos. |----- | ''Mi ne povas fari tion.'' || No puc pas fer-ho. | No puedo hacerlo. |----- | ''Ĝis morgaŭ.'' || Fins demà. || Hasta mañana. |----- | ''Adiaŭ!'' || Adéu! || ¡Adiós! |----- | ''Bonvolu.'' || Si us plau / Per favor. || Por favor. |----- | ''Forko.'' || Forquilla. || Tenedor. |----- | ''Ni vespermanĝis.'' ||Hem sopat. (la saman tagon) Vam sopar. (Hieraŭ kaj pasinteco) Sopàrem. (Literatura, en fabeloj) || Hemos cenado. (Iberia hispana) Cenamos. |--- |''Mi amas vin.''|| T'estimo. || Te quiero. |} == Literaturo == La [[Kataluna Verkista Asocio]] aŭ '''Asocio de Verkistoj en la Kataluna Lingvo''' (katalune ''Associació d'Escriptors en Llengua Catalana'', akronime AELC) estas profesia organizaĵo, kiu estis kreita en 1977, kaj kiu kunigas verkistojn en la kataluna lingvo. Ĝia ĉefa celo estas reprezenti kaj defendi la interesojn de verkistoj en la kataluna lingvo en profesiaj kampoj kaj antaŭ publikaj kulturaj instancoj kaj aliaj institucioj. == Muziko == Aŭdeblis kanto en la kataluna (''Pols Estel·lar'') dum la ''Eurovision minorities languages 2022''<ref>''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLti-4BAcfNeSd_UTvHICX0n4tdqn7-wW0 Eŭrovido de la minoritataj lingvoj]'' estas reta kantkonkurso specife por kantoj en regionaj dialektoj aŭ lingvoj, planlingvoj kaj kreolaj lingvoj tra la mondo.</ref><ref>Arc de Triomf, [https://www.youtube.com/watch?v=0qPSeZ1hJkM&list=PLti-4BAcfNeSd_UTvHICX0n4tdqn7-wW0&index=13 ''Pols Estel·lar'',] kanto dum ''Eurovision Minorities Languages 2022'', la [https://www.youtube.com/watch?v=HPG8fTHB5qk&list=PLti-4BAcfNeSd_UTvHICX0n4tdqn7-wW0&index=14 Eŭrovida kantkonkurso por minoritataj lingvoj, planlingvoj kaj kreolaj lingvo], YouTube.</ref>''.'' == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj |commons=Category:Catalan language |wiktionary =Kategorio:Kataluna |s=Kategorio:Kataluna lingvo }} == Vidu ankaŭ == * [[Fondaĵo Ramon Llull]] * [[Instituto de Katalunaj Studoj]] * [[Institut Ramon Llull]] * [[Kataluna signolingvo]] * [[Valencia signolingvo]] * [[Kataluna Landaro]] * [[Katalunlingva literaturo]] * [[Els Segadors]] * [[Okcitana lingvo]] * [[Antònia Vicens]] * [[Bressola]] * [[Francesc Xavier Vila i Moreno]] * [[Valencia Akademio de Lingvo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto.cat/La-kataluna,32.html Informoj pri la kataluna lingvo en Esperanto] * [http://www.101languages.net/catalan/ Catalan 101] Learn Catalan online (English) * [http://eo.wikibooks.org/wiki/Kataluna Vikilibro pri la kataluna] Por iom lerni la katalunan * [http://www.europo.eu/eo/documentloader.php?id=471&filename=eb-175-2017-11.pdf La katalunia referendumo kaj kio estis malantaŭ ĝi] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:{{paĝonomo}}| ]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Francio]] [[Kategorio:Lingvoj de Italio]] [[Kategorio:Lingvoj de Hispanio]] [[Kategorio:Lingvoj de Andoro]] n0lune3c1btjfkz2faetisxp0ls18tk 0 10005 9493618 9487665 2026-10-14T15:52:31Z Roberto 609 9493618 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Josef TAUBMANN''' ([[1883]]-[[1961]]), ankaŭ konata kiel ''Lehrer Taubmann'' (t. e. ''Instruisto Taubmann''), estis [[ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥ]]-[[germana esperantisto]]. Li redaktis la revuon "[[La Marto]]" en la komenco de 20-a jarcento. Li estis militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito kaj restis arestita en Siberio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Revenante al [[Nový Bor]] post la milito, li reprenis la redaktandon de la revuo La Marto kaj reprenis la propagandan agadon <ref>Esperanto n243 nov 1920</ref> Post la [[2-a Mondmilito]] li loĝis en la [[Germanio|germana]] urbo [[Schriesheim]], kie li aktivis en la restarigo de la germana [[Esperanto-movado]], ekzemple kiel aŭtoro de informiloj kaj gazetartikoloj. En 1960 li ricevis honorinsignon de [[Germana Esperanto-Asocio]]. Lia filo [[Horst Taubmann]] ([[1934]]-[[2017]]) estis [[ĵurnalisto]] kaj kompilis en [[1987]] okaze de la 100-jara jubileo de [[Esperanto]] tre favoran, kortuŝan 90-minutan radioelsendon, kiun dissendis multaj germanaj [[radiostacio]]j. ==Verkado== Li verkis lernolibrojn por germanaj gimnazioj (1913, 1920), kiu atingis pli ol 20 000 ekzemplerojn kaj multaj reedonojn, kaj Esperantan Krestomation (1921). Krome li estis redaktoro de la revuo „[[Marto (revuo)|Marto]]“ en la komenco de la 20-a jarcento. ==Instrumetodo== El la dupaĝa germana antaŭparolo de lia instrulibro li sciigas, kiel li lernigis Esperanton: :„La lernanto devas depost la unua horo legi, skribi kaj paroli nur en la fremda lingvo ne pri ĝi". La [[leciono]]j enkondukiĝis laŭ jena ordo: *Demandaj vortoj ''ki-u, -o, -a, -e'', ''kiom da''; ''ĉu'', ''jes'', ''ne''; *personaj pronomoj; *komplementoj; *En la 6-a leciono interparolado; *En la 7-a: kalkulprocedoj. *En la 9.a jam estas skribata letero pri la grupa vivo. Tiel Taubmann per 15 tripaĝaj lecionoj havigas la lingvan materialon por la ĉiutaga vivo. ==Verkoj== *„Esperanto-Leitfaden mit Sprechübungen“, mit Erlaß d. Min. für Schulwesen und Volkskultur vom 7. XII. 1921 zum Unterrichtsgebrauch an Bürgerschulen mit deutscher Unterrichtssprache zulässig erklärt. 1. Aufl. 1920 120 pĝ. {{citaĵo|Tiu-ĉi broŝuro estas la germana traduko de la bonega, ĉie konata « [[Brochure rouge]]» de la firmo Hachette & Cie.|[[Belga Esperantisto]] n.023-024 (sep-okt 1910)}} *„Uebungsbuch zum Esperanto-Leitfaden mit Sprechübungen", 1924, 75 pĝ. == Referenclisto == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Taubmann, Josef}} {{EdE|T}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] jgr0hbuhu5nw1nxu637d1nulb1gliz3 9493621 9493618 2026-10-14T15:54:18Z Roberto 609 9493621 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Josef TAUBMANN''' ([[1883]]-[[1961]]), ankaŭ konata kiel ''Lehrer Taubmann'' (t. e. ''Instruisto Taubmann''), estis [[ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥ]]-[[germana esperantisto]]. Li redaktis la revuon "[[Marto (revuo)|La Marto]]" en la komenco de 20-a jarcento. Li estis militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito kaj restis arestita en Siberio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Revenante al [[Nový Bor]] post la milito, li reprenis la redaktandon de la revuo La Marto kaj reprenis la propagandan agadon <ref>Esperanto n243 nov 1920</ref> Post la [[2-a Mondmilito]] li loĝis en la [[Germanio|germana]] urbo [[Schriesheim]], kie li aktivis en la restarigo de la germana [[Esperanto-movado]], ekzemple kiel aŭtoro de informiloj kaj gazetartikoloj. En 1960 li ricevis honorinsignon de [[Germana Esperanto-Asocio]]. Lia filo [[Horst Taubmann]] ([[1934]]-[[2017]]) estis [[ĵurnalisto]] kaj kompilis en [[1987]] okaze de la 100-jara jubileo de [[Esperanto]] tre favoran, kortuŝan 90-minutan radioelsendon, kiun dissendis multaj germanaj [[radiostacio]]j. ==Verkado== Li verkis lernolibrojn por germanaj gimnazioj (1913, 1920), kiu atingis pli ol 20 000 ekzemplerojn kaj multaj reedonojn, kaj Esperantan Krestomation (1921). Krome li estis redaktoro de la revuo „[[Marto (revuo)|Marto]]“ en la komenco de la 20-a jarcento. ==Instrumetodo== El la dupaĝa germana antaŭparolo de lia instrulibro li sciigas, kiel li lernigis Esperanton: :„La lernanto devas depost la unua horo legi, skribi kaj paroli nur en la fremda lingvo ne pri ĝi". La [[leciono]]j enkondukiĝis laŭ jena ordo: *Demandaj vortoj ''ki-u, -o, -a, -e'', ''kiom da''; ''ĉu'', ''jes'', ''ne''; *personaj pronomoj; *komplementoj; *En la 6-a leciono interparolado; *En la 7-a: kalkulprocedoj. *En la 9.a jam estas skribata letero pri la grupa vivo. Tiel Taubmann per 15 tripaĝaj lecionoj havigas la lingvan materialon por la ĉiutaga vivo. ==Verkoj== *„Esperanto-Leitfaden mit Sprechübungen“, mit Erlaß d. Min. für Schulwesen und Volkskultur vom 7. XII. 1921 zum Unterrichtsgebrauch an Bürgerschulen mit deutscher Unterrichtssprache zulässig erklärt. 1. Aufl. 1920 120 pĝ. {{citaĵo|Tiu-ĉi broŝuro estas la germana traduko de la bonega, ĉie konata « [[Brochure rouge]]» de la firmo Hachette & Cie.|[[Belga Esperantisto]] n.023-024 (sep-okt 1910)}} *„Uebungsbuch zum Esperanto-Leitfaden mit Sprechübungen", 1924, 75 pĝ. == Referenclisto == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Taubmann, Josef}} {{EdE|T}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] 79cbhwpyeozfhzh3fnwqxipgj5z3882 9493622 9493621 2026-10-14T15:56:02Z Roberto 609 9493622 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Josef TAUBMANN''' ([[1883]]-[[1961]]), ankaŭ konata kiel ''Lehrer Taubmann'' (t. e. ''Instruisto Taubmann''), estis [[ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥ]]-[[germana esperantisto]]. Li redaktis la revuon "[[Marto (revuo)|La Marto]]" en la komenco de 20-a jarcento en [[Graz]]. Li estis militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito kaj restis arestita en Siberio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Revenante al [[Nový Bor]] post la milito, li reprenis la redaktandon de la revuo La Marto kaj reprenis la propagandan agadon <ref>Esperanto n243 nov 1920</ref> Post la [[2-a Mondmilito]] li loĝis en la [[Germanio|germana]] urbo [[Schriesheim]], kie li aktivis en la restarigo de la germana [[Esperanto-movado]], ekzemple kiel aŭtoro de informiloj kaj gazetartikoloj. En 1960 li ricevis honorinsignon de [[Germana Esperanto-Asocio]]. Lia filo [[Horst Taubmann]] ([[1934]]-[[2017]]) estis [[ĵurnalisto]] kaj kompilis en [[1987]] okaze de la 100-jara jubileo de [[Esperanto]] tre favoran, kortuŝan 90-minutan radioelsendon, kiun dissendis multaj germanaj [[radiostacio]]j. ==Verkado== Li verkis lernolibrojn por germanaj gimnazioj (1913, 1920), kiu atingis pli ol 20 000 ekzemplerojn kaj multaj reedonojn, kaj Esperantan Krestomation (1921). Krome li estis redaktoro de la revuo „[[Marto (revuo)|Marto]]“ en la komenco de la 20-a jarcento. ==Instrumetodo== El la dupaĝa germana antaŭparolo de lia instrulibro li sciigas, kiel li lernigis Esperanton: :„La lernanto devas depost la unua horo legi, skribi kaj paroli nur en la fremda lingvo ne pri ĝi". La [[leciono]]j enkondukiĝis laŭ jena ordo: *Demandaj vortoj ''ki-u, -o, -a, -e'', ''kiom da''; ''ĉu'', ''jes'', ''ne''; *personaj pronomoj; *komplementoj; *En la 6-a leciono interparolado; *En la 7-a: kalkulprocedoj. *En la 9.a jam estas skribata letero pri la grupa vivo. Tiel Taubmann per 15 tripaĝaj lecionoj havigas la lingvan materialon por la ĉiutaga vivo. ==Verkoj== *„Esperanto-Leitfaden mit Sprechübungen“, mit Erlaß d. Min. für Schulwesen und Volkskultur vom 7. XII. 1921 zum Unterrichtsgebrauch an Bürgerschulen mit deutscher Unterrichtssprache zulässig erklärt. 1. Aufl. 1920 120 pĝ. {{citaĵo|Tiu-ĉi broŝuro estas la germana traduko de la bonega, ĉie konata « [[Brochure rouge]]» de la firmo Hachette & Cie.|[[Belga Esperantisto]] n.023-024 (sep-okt 1910)}} *„Uebungsbuch zum Esperanto-Leitfaden mit Sprechübungen", 1924, 75 pĝ. == Referenclisto == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Taubmann, Josef}} {{EdE|T}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] sh38a24ab0e8tp2h6e67iv1irpkiaz2 0 10224 9493612 9341427 2026-10-14T15:38:38Z Roberto 609 /* Unua komitato 1901 */ 9493612 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Unua societo de aŭstraj esperantistoj''' estis fondita en [[1901]] en [[Brno]], en [[Laborista Domo]], Jůza-strato n-ro 8 (posta Dělnická, Marxova, nun Spolková). Ĝi estis la unua esperantista societo sur teritorio de tiama [[Aŭstrio]] (en [[Hungario]] samjare en [[Budapeŝto]]). Fondintoj: redaktoro [[Karel Pelant]], ĵurnalisto, kaj [[Václav Kovanda]], unu el la postaj fondintoj de [[Laborista Memhelpa Kooperativo "Včela"]] (Abelo). Nur interpelacio de social-demokrata deputito [[Josef Hybeš]] en la viena parlamento ebligis la fondon de la Societo. La unua komitato: prezidanto [[Karel Pelant]], vicprezidanto K. Černil, sekretario V. Kovanda kaj kasisto [[Jan Kajš]]. Inter pluaj komitatanoj estis [[Karl Steier]], aŭtoro de lernolibroj kaj vortaroj por germanoj. (Post kelke da tempo li daŭre transloĝiĝis en Svislandon kaj poste en [[Germanio]]n kaj revenis al [[Brno]] nur post la [[Dua mondmilito]] mortmalsana el [[koncentrejo]]. Esperantistaro el [[Brno]] zorgis pri li kaj post nelonge proprakoste pri-zorgis lian [[sepulto]]n.) En la Societo estis ĉeĥoj kaj germanoj kaj disvolvis viglan aktivecon aranĝante prelegojn kaj plurajn kursojn en la urbo kaj antaŭurboj. La kursojn gvidis [[Jan Kajš]], [[Domin Konečný]], [[Karl Steier]] kaj [[Josef Záboj]]. Hodiaŭ ĝian tradicion daŭrigas la [[Esperantista klubo en Brno]]. == Statuto 1901 == ''La regularo'' estas rara dokumento pri la fondo de la unua aŭstra esperantista societo en [[1901]]. '''Escepto el regularo de l' "Unua societo de aŭstraj esperantistoj en Brno"*)''' § l. Nomo, restejo kaj ofica lingvo de la societo. La nomo de la societo estas: "První spolek esperantistů rakouských" (Unua societo de aŭstraj esperantistoj). La societo havas restejon en Brno kaj atendas sian agadon en la tuta Aŭstrujo. La ofica lingvo estas lingvo bohema kaj germana. § 2. La celo de la societo estas disvastigadi la lingvon "Esperanto". § 3. Rimedoj por atingi la celon estas a) Regula instruado je "Esperanto" de ĉiuj aktivaj membroj; b) aranĝado de paroladoj kaj interparoladoj pri "Esperanto"; c) abonado kaj eldonado de libroj kaj gazetoj esperante skribitaj, kaj fondigo de biblioteko; d) aranĝado de paroladoj pri "Esperanto" en diversaj lokoj de Aŭstrujo pro fondi lokajn grupojn. § 4. Monon oni akiros: a) De enskribopago kaj kotizado de membroj, b) de profito el amuzadoj kaj solenoj, c) de bonvolaj donacoj kaj testamentaĵoj. § 5. Membreco. Kiel viroj tiel virinoj povas fariĝi membroj de la societo. § 6. Kategorioj de membroj: La societo konsistas: a) el aktivaj, b) kotizantaj, c) honoraj membroj. La aktivaj membroj estas tiuj, kiuj vizitas horojn de instruado kaj lernas Esperanton. Kotizantaj membroj nur devas pagi la kotizaĵon. Honora membro povas fariĝi ĉiu, kiu helpos Esperanton disvastigadi. § 7. Akceptado de membroj. Membrojn akceptas la komitato. Ĉe rifuzo de akcepto oni povas apeli al kunveno ĝenerala. § 8 Devoj de membroj. a) Aktivaj kaj kotizantaj membroj devas pagi de ĝenerala kunveno ordonitan enskribopagon kaj la semajnan kotizaĵon. Membroj honoraj estas sen devo pagi la kotizaĵon; b) kiu restos ŝulda 6 semajnajn kotizaĵojn kaj se la antaŭirinta admono restas sen sukceso, tiu ĉesas esti membro de la societo kaj perdas siajn membrajn rajtojn; c) aktivaj membroj devas viziti ekzercadojn esperantajn de la societo aranĝitajn. En okazo, se iu ne povas veni, devas ĉiu aktiva membro antaŭe sin pravigi; d) ĉiuj membroj devas agitadi por la societo, gardi interesojn de la societo kaj agi je ĝia florado. § 9. Rajtoj de membroj. Ĉiu membro de la tago de sia akcepto povas uzadi ĉiujn oportunojn societajn, kiel estas la partopreno en instruado kaj paroladoj, elpruntado de libroj kaj gazetoj kaj tiel plu. Ĉiu membro havas la rajton elekti aŭ esti elektita. § 10. Eliĝo el la societo estas por la membroj ĉiam libera, sed restas la devo pagi ĉiujn ne-pagitaĵojn ĝis la anonco de sia eliĝo. La eliĝon oni skribe anoncas. Eligota povas esti tia membro, kiun oni konvinkos je malutiligado de interesoj de la societo aŭ kiu en horoj de instruado neĝuste kondutas. Sed antaŭe devas tiu membro esti avertita de instruanto. - Eligitaj membroj povas esti ree akceptotaj nur per kunveno ĝene-rala. § 11. Pri administrado de la societo zorgas la komitato, kiu konsistas: 1 de prezidanto, 2. vic-prezidanto, 3. sekretario, 4. vic-sekretario, 5. kasisto, 6. vic-kasisto kaj 7. bibliotekisto. § 12. Administrado de lokaj grupoj. Loka grupo elektas al si, por unu jaro, laŭ la modelo de ĉefa societo, memstaran komitaton, al kiu apartenas administradi lokan grupon. Ĉiu grupo aranĝas unufoje en jaro, sed pli frue ol ĉefa societo, kunvenon ĝeneralan, kunvokitan de prezidanto de la grupo. Tiu kunveno ĝenerala plenumas lokajn aferojn kaj kune elektas unu delegiton al ĝenerala kunveno de la societo. Kiu grupo nepovas pro ia kaŭzo elsendi delegiton, havas rajton reprezentigi sin per iu membro, kiu loĝas en restejo de la societo. Tia repre-zentanto, kiel ankaŭ ĉia delegito devas posedi skriban certigon de la grupo, kiun li reprezentas. Lokaj grupoj devas efiki konsente kun regularo de la societo. Plej malgranda nombro da membroj estas 10. Se la nombro da membroj en iu grupo malaltiĝos sub 10, estas necesa ĉesigi la grupon. Restantaj membroj de ĝi povas aliĝi al plej proksima grupo aŭ al societo mem. § 14. La kunvenon ĝeneralan oni kunvokas en januaro, plej malfrue en februaro; al ĝia kompetento precipe apartenas: a) elekto de sep-membra komitato kaj du anstataŭuloj; b) elekto de 2 revidantoj; c) difini la altecon de enskribo-pago kaj membra kotizaĵo; d) nomi honarajn membrojn; e) decidadi je decido de komitato kaj de paciga juĝistaro; f) ŝanĝi la regulon. La ĝenerala kunveno estas kunvokata de la komitato, de kiu ankaŭ estas difinita ĝia tempo kaj programo. Al la komitato ankaŭ apartenas la rajto kunvokadi neregulajn kunvenojn ĝeneralajn, se ĝi ekkonos ĝin bezona kaj krom tio ĝi (komitato) devas ilin kunvoki, kiam ĝin (kunvenon) deziras kvarono da membroj kun montro de motivoj. Enskribopago estas 50 heleroj. Membra kotizaĵo 5 heleroj semajne (2 K 60 h tutjare): Lokaj grupoj pagos por ĉiun novan membron 30 helerojn de enskribopago al ĉefa societo. Por tio la lokaj grupoj ricevos senpage regularojn, membrokartojn k.t.p. Ĉiujn demandojn rilate "Esperanto" respondas volonte la suprenomita societo en Brno, Juza str. 8, Moravujo--Aŭstrujo. - Poŝtmarko por respondo dezirata. * ''Ni konservis la originalan tekston.'' == Unua komitato 1901 == ''Unua komitato'' estas por ĉiu organizaĵo grava afero, ĉar de tiuj homoj dependas la futuro de la societo. Sube ni prezentas komitatojn de tri unuaj societoj, kies nomaroj konserviĝis. '''Unua Societo de Aŭstraj Esperantistoj en Brno (1901)''' Komitato: :Prezidanto: Karel Pelant, redaktoro, Cejl 57 :Vicprezidanto: Jos. Černil, Jůzova 8 :Sekretario: Václav Kovanda, Jůzova 8 :Vicsekretario: Julie Kramolišová, Františka Josefa 119 :Kasisto: Jan Kajš, Františka Josefa 102 :Vickasisto: Karel Drexler, Olomoucká 3 :Bibliotekisto: Josef Valíček, Jůzova 8 :Vickomitatanoj: ::Adele Kajšová, Františka Josefa 102 ::Jos. Chlup, Nové Černovice 128 :Revizoroj: Meth. Klimeš, Horní Pálava 286 ::Rob. Kelner :Pluaj membroj: F-ino Fani Boron, Františka Josefa 120 ::Johano Filipinsky, Židenice ::Adolf Glaser ::Viktor Kaidusch, Bindergasse 15 ::Albert Nepustil, Čechnerova 6 ::Valentin Novák, Bradáčkova 40 ::Franz Roháček, Kamenná 7 ::Václav Nepraš, Židenice '''Aŭstria Societo Esperantista (1903)''' :Prezidanto ::Augustin Skaunic (1903) ::Jan Kajš (1904), kompostisto '''Klubo de Bohemaj Esperantistoj (1905)''' :Prezidanto František Racek, fotografisto '''Germana Grupo Esperantista (1905)''' :Prezidanto Jakob Dieterich, inspektoro de fervojo :Sekretario [[Franz Podloučka]], kontrolisto de Landa Akuŝejo == Interpelacio 1901 == '''Interpelacio''' por subteni la fondon de la unua esperantista societo en Aŭstrio estas rara dokumento pri burokrataj malhelpoj, kiujn devis venki la unuaj Esperanto-pioniroj. La interpelacion prezentis deputito [[Josef Hybeš]], ĝia akra tono sukcesis. '''Interpelacio de la deputito Josef Hybeš kaj kunuloj al la sinjoro ĉefministro kiel gvidanto de la ministerio pri internaj aferoj''' Kun konstitucie garantiata rajto formi societojn havas la aŭstriaj civitanoj de ĉiam plej rimarkindajn spertojn. La aproba [[procedo]] de statutoj estas de niaj oficoj nekredeble misuzataj. Preskaŭ ĉiujare ili trovas novajn motivojn, kial la statutojn rifuzi.<br /> Neniu juristo kapablas diri, ke statuto de li verkita efektive estos aprobita. Ekzistas kazoj, kiam ekzemple statuto de ekzistanta societo estis kvindekfoje aprobita, sed poste denove, kiam surbaze de ĝi volis konstituiĝi nova societo, la sama statuto estis sen aprobo redonita.<br /> La 19-an de aprilo pasintjare kelkaj proponantoj el Brno prezentis statuton de nepolitika societo de esperantistoj al la ministerio pri internaj aferoj, kaj la paragrafon, kiu volis solvi konfliktojn estiĝintajn el la societaj kondiĉoj, ili verkis same kiel centoj da statutoj jam aprobitaj. Tamen la statuto estis redonita al ili sen aprobo.<br /> Tiu ĉi stato estas absolute netolerebla kaj ekstreme hontiga.<br /> Tial la subskribintoj demandas:<br /> "Ĉu estas al la sinjoro ĉefministro kiel gvidanto de la ministerio pri internaj aferoj konata tiu ĉi praktiko ĉe plenumado de aproba rajto fare de la oficoj?<br /> Kaj se jes, per kio li povas ĉi tiun nekredeblan kaj nur en Aŭstrio ŝatatan ĉikanadon de la civitanoj pravigi?"<br /> Vieno, la 21-an de majo 1901<br /> Hybeš<br /> Eldersch <br /> Dr. Ellenbogen<br /> Schuhmeier <br /> Černý<br /> Rieger <br /> Daszyński<br /> Romanczuk <br /> Cingr<br /> Dr. Korol<br /> Josef Hannich<br /> Dr. Kos <br /> Seitz<br /> Breiter <br /> Basil Jaworski<br /> [[Kategorio:Esperanto-movado en Aŭstrio]] [[Kategorio:EK Brno]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1901]] [[Kategorio:Esperanto en 1901]] 1xsxw6b41ae8ua410205d4226uduvj8 0 11951 9493830 9482097 2026-10-15T09:06:51Z Sj1mor 12103 9493830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milito | kunpuŝiĝo= '''Unua Mondmilito''' | konflikto= | dosiero=[[Dosiero:PrimeraGuerraMundial-collague.jpg|300ra]] | komento= | daŭro= [[28-a de julio]] [[1914]] - [[11-a de novembro]] [[1918]] | loko= [[Mondmilito]] ([[Eŭropo]], [[Afriko]] kaj [[Proksima Oriento]] (mallongtempe en [[Ĉinio]] kaj [[Pacifiko]]) | kaŭzo= [[Atenco kontraŭ Franz Ferdinand d'Este|Murdo de sekvonto de trono]] [[Franz Ferdinand d'Este|Francisko Ferdinando]] (la [[28-an de junio]]), la sekva aŭstria proklamo de milito al Serbio (la [[28-an de julio]]), la rusa mobilizo kontraŭ Aŭstrio-Hungario (la [[29-an de julio]]). Ankaŭ la naciismo, militismo kaj imperiismo. | rezulto= Venko de Interkonsento. La fino de la [[Germana imperio|germana]], la [[Rusia imperio|rusia]] kaj la [[Aŭstrio-Hungario|aŭstra-hungara imperioj]], ankaŭ la [[Osmanida imperio]]. La estiĝo de novaj landoj en la [[meza Eŭropo|meza]] kaj la [[orienta Eŭropo]]. | flanko1= '''[[Interkonsento]]''': <br />[[Dosiero:Russian Empire 1914 17.svg|22ra|kadra]] [[Rusia imperio]]<br />[[Dosiero:State Flag of Serbia (1882-1918).svg|22ra|kadra]] [[Serba reĝlando]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|22ra|kadra]] [[Francio]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|22ra|kadra]] [[Brita imperio]]<br />{{flago|Italio|1914|grandeco=22ra}} [[Itala reĝlando]]<br />{{flago|Usono|1914|grandeco=22ra}} [[Usono]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|22ra|kadra]] [[Japanio]] | flanko2= '''[[Centraj potencoj]]''':<br />{{flago|Germanio|1914|grandeco=22ra}} [[Germana imperio]]<br />{{Flago|Aŭstrio-Hungario}} [[Aŭstrio-Hungario]]<br />[[Dosiero:Ottoman Flag.svg|22ra]] [[Osmanida imperio]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Bulgario.svg|22ra|kadra]] [[Bulgara carlando]] | komandanto1=[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|22ra|kadra]] [[Georges Clemenceau]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|22ra|kadra]] [[Joseph Joffre]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|22ra|kadra]] [[Ferdinand Foch]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|22ra|kadra]] [[Robert Nivelle]] <br />[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|22ra|kadra]] [[Herbert Henry Asquith|Herbert H. Asquith]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|22ra]] [[David Lloyd George|D. Lloyd George]] <br />[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|22ra|kadra]] [[Douglas Haig]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|22ra|kadra]] [[John Jellicoe]]<br />{{flago|Italio|1914|grandeco=22ra}} [[Viktoro Emanuelo la 3-a]]<br />{{flago|Italio|1914|grandeco=22ra}} [[Luigi Cadorna]]<br />{{flago|Italio|1914|grandeco=22ra}} [[Armando Diaz]]<br />{{flago|Rusio|1914|grandeco=22ra}} [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]]<br />[[Dosiero:Russian Empire 1914 17.svg|22ra|kadra]] [[Aleksej Brusilov]]<br />{{flago|Usono|1914|grandeco=22ra}} [[Woodrow Wilson]]<br />[[Dosiero:US flag 48 stars.svg|22ra|kadra]] [[John Pershing]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|22ra|kadra]] [[Taiŝō]] (Joŝihito)<br />[[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|22ra|kadra]] [[Ōkuma Shigenobu]] | komandanto2=[[Dosiero:Flag of the German Empire.svg|22ra|kadra]] [[Vilhelmo la 2-a (Prusio)]]<br />[[Dosiero:Flag of the German Empire.svg|22ra|kadra]] [[Erich von Falkenhayn]]<br />[[Dosiero:Flag of the German Empire.svg|22ra|kadra]] [[Paul von Hindenburg]]<br />[[Dosiero:Flag of the German Empire.svg|22ra|kadra]] [[Reinhard Scheer]]<br />[[Dosiero:Flag of the German Empire.svg|22ra|kadra]] [[Erich Ludendorff]]<br />[[Dosiero:Flago de Aŭstrio-Hungario.svg|22ra|kadra]] [[Francisko Jozefo la 1-a]]<br />[[Dosiero:Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg|22ra|kadra]] [[Conrad von Hötzendorf]]<br />[[Dosiero:Ottoman Flag.svg|22ra|kadra]] [[Mehmed la 5-a]]<br />[[Dosiero:Ottoman Flag.svg|22ra|kadra]] [[Enver Paŝao]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Bulgario.svg|22ra|kadra]] [[Ferdinando la 1-a (Bulgario)|Ferdinando la 1-a]] | forto1= | forto2= | perdoj1= '''Mortintoj:''' <br /> 5&nbsp;525&nbsp;000 <br />'''Vunditoj:''' 12&nbsp;831&nbsp;500 <br />'''Mankitoj:''' 4&nbsp;121&nbsp;000<br /> | perdoj2= '''Mortintoj: ''' <br /> 4&nbsp;386&nbsp;000 <br />'''Vunditoj''': 8&nbsp;388&nbsp;000 <br />'''Mankitoj:''' 3&nbsp;629&nbsp;000<br /> }} [[Dosiero:Russian Troops NGM-v31-p379.jpg|eta|200ra|Rusiaj soldatoj atendas la germanan armeon.]] La '''Unua Mondmilito''' ([[1914]]–[[1918]]) estis la unua [[milito]], en kiu implikiĝis nacioj, kiuj etendiĝis trans pli ol duono de la terglobo, tial ''mond''milito. La milito estis inter la ''[[Aliancanoj de la Unua Mondmilito|Aliancanoj]]'' (ĉefe [[Britio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Rusio]] kaj [[Usono]]), kies bazo estis la [[Triopa Entento]], kaj la ''Centraj Potencoj'', ankaŭ [[Misnomo|misnomataj]] ''Centraj Imperioj'' ([[Germanio]], [[Aŭstrio-Hungario]], la [[Otomana Imperio]] kaj [[Bulgario]]). Oni kutime nomis ĝin '''La Granda Milito''' (aŭ iafoje en la angla ''La milito por fini ĉiujn militojn''), ĝis la komenco de la [[Dua Mondmilito]], kvankam la esprimo ''mondmilito'' estis lanĉita jam en [[1920]]. Iuj kleruloj rigardas la unuan mondmiliton kiel la unuan fazon de (nova) [[Tridekjara milito|30-jara milito]], kiu daŭris de [[1914]] ĝis [[1945]]. == Politika situacio antaŭ la milito == Inter la plej potencaj landoj de Eŭropo jam tra longa periodo antaŭ la milito pliakriĝadis la intereskonfliktoj. Ilia ĉefa ekonomia kaŭzo estis la neegala evoluo de la [[kapitalismo]] en tiuj landoj. Ekzemple en Britio la moderna ekonomio evoluis jam frue kaj povis ekregi grandan parton de la mondaj merkatoj kaj krudaj materialoj. Kontraste la germana ekonomio sekvis malfrue sed tre dinamike en tempo kiam la "kolonia kuko" estis jam preskaŭ komplete dividita inter Britio kaj Francio. Politike formiĝis du diplomatiaj-militaj kontrakto-sistemoj, kiuj pli kaj pli evoluis je antagonismaj blokoj. Dum okazis la ĝis tiam plej enorma armado kaj floris [[naciismo]], samtempe malkreskis la preteco solvi intereskonfliktojn pace. Ekzistis kompleksa situacio inter la ĉefe monarkiaj landoj kaj imperioj en Eŭropo. Multaj el ĉi tiuj eŭropaj [[imperio]]j kaj landoj havis ankaŭ transmarajn [[kolonio]]jn. Laŭ la iniciato de Britio sub [[Benjamin Disraeli]], eĉ la iam heziteme imperiisma [[Otto von Bismarck]] finfine konstatis la valoron de kolonioj por sekurigi (laŭ liaj vortoj) "novajn merkatojn por germana industrio, la ekspansion de komerco, kaj novan kampon por germanaj agado, civilizo kaj kapitalo". La [[Absolutismo|absolutismaj]] ''Centraj Potencoj'', gvidataj de nove unuigita, dinamike industriiĝanta Germana Imperio, kun ekspansianta [[mararmeo]], kiu duobliĝis laŭ grando inter la [[Franca-Prusa Milito]] kaj la ''Granda Milito'', estis strategiaj minacoj al la merkatoj kaj sekureco de la pli establitaj Aliancaj Potencoj kaj Rusio. La ''[[kora akordo]]'' estis neformala konsento inter Britio kaj Francio planita por malrapidigi la germanan ekspansion. Kune kun la franca-rusa alianco, ĝi servis komunan [[geopolitiko|geopolitikan]] intereson. Francio kaj Britio estis do devigitaj fini sian jarcent-daŭran malamikecon. Britaj politikistoj timis la eblecon de ankoraŭ unu germana milita venko kiel en la Franca-Prusa Milito, el kiu racie povus rezulti germana preno de la transmaraj kolonioj de Francio, iel malo de la efektiva rezulto de la Granda Milito, post kiu Britio okupis la plejparton de la germanaj kaj [[Osmanida imperio|otomanaj]] kolonioj kiel "[[protektorato]]jn". Ĉi tiu ebleco estis speciale timiga konsiderante, ke la francaj kolonioj ĝenerale estis proksimaj al la britaj; [[Niĝerio]], ekzemple, estis ĉirkaŭata de franca teritorio, [[Hindio]] estis proksima al Franca [[Hindoĉinio]], ktp. Post la morto de la germana [[imperiestro]] [[Vilhelmo la 1-a (Germana Imperiestro)|Vilhelmo la 1-a]] en [[1888]], lia filo, [[Frederiko la 3-a (Germana Regno)|Frederiko]] (aŭ ''Friedrich'') la 3-a heredis la [[krono]]n de [[Prusio]] kaj la tronon de la Germana Imperio. Mallonge post kiam li sukcedis al la trono, li mortis pro kancero de la laringo, kaj sukcedis lin lia filo [[Vilhelmo la 2-a (Germana Imperiestro)|Vilhelmo la 2-a]]. Malbonega diplomato kaj pli malbona politikisto, Vilhelmo ĉefe malhelpis al la provoj de la maljuniĝanta [[Kanceliero]] Bismarck konservi la diplomatian potenco-ekvilibron kiu tenis Francion izolita. Ankaŭ li malhelpis al la enlanda [[realpolitiko]] de Bismarck, kiu tenis konservativajn partiojn en relativa potenco en la ''[[Reichstag]]''. Post la elektoj de [[1890]], en kiuj la centraj kaj maldekstraj partioj faris grandajn gajnojn, parte pro la malŝato de tio, ke la [[imperiestro]] havis la saman [[Kanceliero]]n kiu gvidis lian avon dum la plejparto de lia kariero, Bismarck devis demisii. Li mortis post ok jaroj kaj, feliĉe por li, antaŭ ol li povus spekti Vilhelmon la 2-an detrui la diplomatiajn kaj militajn gajnojn, kiujn li atingis. Strategia konkurenco inter la Brita kaj Germana Imperioj post la emeritiĝo de Bismarck pliintensigis la klopodon fortikigi la ekzistantajn influsferojn kaj preni novajn koloniojn. Ekzemploj de ĉi tiuj konfliktoj inkluzivas la [[Unua maroka krizo|Marokan Krizon]] de [[1905]] <!-- Krizo de Tanĝiro, estas nur alia nomo al la unu maroka krizo, -->. Ĉi tiuj konfliktoj komenciĝis, kiam Vilhelmo agnoskis la [[Maroko|marokan]] sendependecon de Francio, la nova strategia partnero de Britio. Dum la [[Dua Maroka Krizo]] de 1911, la Germana Imperio sendis sian mararmeon al Maroko, ree provante la necertan Anglan-Francan Ententon. [[Dosiero:Heim Esperanto Julius Glück 1916.jpg|eta|Hejmo = Esperanto. [[Julius Glück]] (dekstre) kiel aŭstra soldato en la orienta fronto en Galicio dum la unua mondmilito, 1916]] La specifa disfalo de la alianca sistemo, kiu tenis la Germanion de Bismarck ĉefa, estas preskaŭ tute kaŭzita de Vilhelmo la 2-a. Rusio eniris defendan akordon kun la Germana Imperio dum la tempo de Bismarck. Wilhelm rifuzis renovigi ĝin pro necertaj kialoj. Kiam Britio—kiu estis [[izolismo|izolismema]], kontenta regi sian transmaran imperion, kaj ĝenerale la oceanojn—eliris el sia izoliteco, ĝi unue penis alianciĝi kun la Germana Imperio. Oni notu, ke la britaj monarkoj estis de la [[Hanovro (dinastio)|Domo de Hanovro]], kiu estis parenca aŭ intergeedza kun multaj germanaj noblaj domoj, inkluzive [[Hohenzollern]], la regantoj de la Germana Imperio. Plie, Vilhelmo la 2-a, nepo de la reĝino [[Viktorino (Britio)|Viktoria]] estis, do, [[nevo]] de ŝia filo, la reĝo [[Eduardo la 7-a (Britio)|Eduardo la 7-a]]. Ne profitante de tiuj ligoj, Vilhelmo ofendis sian onklon, kiu poste alportis sian helpon al la faro de la angla-franca Entento, li mallaŭdis la "malestimindan etan armeon" de Britio, malakceptis ilian oferton, kaj komencis sencelan mararmean [[armadkonkuro]]n. Wilhelm tiel gajnis la malamikecon de du el la grandaj potencoj de Eŭropo, kiuj alianciĝis, kiel oni vidos, kun la tria kaj plej venena, kvankam plej malforta, malamiko de Germanio: Francio. === La ekvilibro de potenco === [[Dosiero:Du triopaj aliancoj en Eŭropo de 1914.svg|eta|dekstra|200ra|{{centre|la du triopaj aliancoj en Eŭropo de 1914}}]] Je la komenco de la [[20-a jarcento]] estis en Eŭropo delikata potenco-ekvilibro, kiun sapeis aro da eventoj: * Brita altiro al la franca-rusa alianco, kuraĝita de la timo pro la kontesto de la Germana Imperio al la brita mara supereco. * Sekvantaj Germanaj kaj aŭstriaj-hungariaj kontestoj al la angla-franca-rusa "[[Triopa Entento]]" * Germana timo pro la rapida resaniĝo de Rusio post [[rusa-japana milito|ĝia malvenko]] en [[1905]] de [[Japanio]] kaj [[rusa revolucio de 1905|sekvanta revolucia malordo]]. * La estiĝo de potencaj naciismaj aspiroj inter la [[balkana duoninsulo|balkanaj]] ŝtatoj, kiuj laŭvice rigardis al [[Berlino]], [[Vieno]] aŭ [[Peterburgo]] por diplomatia subteno. La regionaj sekurecaj koncernoj de Aŭstrio kreskis kun la preskaŭ-duobligo de la teritorio de la najbara [[Serbio]] kiel rezulto de la [[balkanaj militoj]] de [[1912]]-[[1913]]. Post la sarajeva murdo, la Aŭstra-Hungara Imperio, agante ĉefe sub la influo de la Ministro por Eksterlandaj Aferoj [[Leopold von Berchtold]], sendis efektive neplenumeblan [[ultimato]]n enhavantan dek kvin postulojn al Serbio la [[23-a de julio|23-an de julio]] [[1914]], akceptenda ĝis post 48 horoj. Serbio konsentis al ĉiuj krom unu el la postuloj. La Aŭstra-Hungara Imperio tamen rompis diplomatiajn rilatojn ([[25-a de julio]]) kaj deklaris militon ([[28-a de julio]]) per telegramo al la serba registaro. La rusa registaro, kiu vidis sin kiel garantianton de serba sendependeco, [[mobilizo|mobilizis]] sian armeon la [[30-a de julio|30-an de julio]]. Tion ordonis [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a de Rusio]], kiun premis lia militista stabo. Tio sekvis rompon en gravega telegrama komunikado inter Nikolao kaj Vilhelmo. La Germana Imperio, alianco laŭ traktato kun la Aŭstra-Hungara Imperio, postulis ke Rusio retiru siajn fortojn ([[31-a de julio]]), sed la rusa registaro persistis, ĉar [[:en:Demobilization|malmobilizo]] malebligus al ĝi reaktivigi ĝian militan planon dum mallonga periodo. La Germana Imperio deklaris militon kontraŭ Rusio ([[1-a de aŭgusto]]) kaj, post du tagoj, kontraŭ ties aliancano [[Francio]]. == Kronologio == === 1914 === [[Dosiero:Ferdinand Behr arrested in Sarajevo 1914.jpg|dekstre|eta|250ra|Gavrilo Princip, Bosnia-Serba studento, arestita tuj post la murdatenco de la arkiduko [[Franz Ferdinand d'Este]].]] La okazo por komenci la militon, certe ne ĝia kaŭzo, estis la murdo de la [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstra-Hungara]] [[kronprinco|tronheredulo]] [[Franz Ferdinand]], Arkiduko de Aŭstrio, kaj lia [[morganata]] edzino Sophia la {{daton|28|junio|1914}} en [[Sarajevo]] ([[Bosnio]]) fare de la bosni-serba studento [[Gavrilo Princip]], [[Serbio|serbi]]-favora naciisto. Princip estis unu el aro da sep murdistoj, kiuj ĉeestis tiun tagon en Sarajevo. Ĉiuj estis laŭdire membroj de la anarkiisma societo Nigra Mano. Li kaj liaj ses komplicoj estis arestitaj kaj juĝitaj de la aŭtoritatuloj. Laŭ raportoj publikigitaj de unu el la komplicoj de Nigra Mano, implikiĝis 21 murdistoj, sed ĉi tiu aserto ne estas konfirmita. La kompleksa situacio inter la regnoj de Eŭropo estas grava faktoro por kompreni, kiel la murdo kondukis al senprecedenca mortigo en milito, kiu implikis naciojn, kiuj havis nenian ajn rektan koncernon kun la murdo de Arkiduko Franz Ferdinand nek kun lia lando. * [[23-a de julio]], ultimato de la Aŭstri-Hungara Imperio al Serbio; * [[28-a de julio]], la Aŭstri-Hungara Imperio [[Militdeklaro|deklaras militon]] kontraŭ Serbio; * [[30-a de julio]], Rusio mobilizas trupojn por veni helpi Serbion; * [[1-a de aŭgusto]], la Germana Imperio (aliancano de la Aŭstri-Hungara Imperio) deklaras militon kontraŭ Rusio; * [[2-a de aŭgusto]], Francio (aliancano de Rusio) mobilizas trupojn; * [[3-a de aŭgusto]], la Germana Imperio deklaras militon kontraŭ Francio; * [[4-a de aŭgusto]], [[Dosiero:Map Europe alliances 1914-eo.svg |thumb |320px |dekstre|Militaliancoj kiuj kondukis al la Unua Mondmilito; [[Triopa Entento]] verde; [[Triopa Alianco (1882)|Triopa Alianco]] brune.]] ** Germanio invadas unue malgrandan [[Luksemburgo]]n kaj poste ekinvadas neŭtralajn [[Belgio]]n kaj [[Moresneto]]n; ** [[Britio]] deklaras militon kontraŭ la Germana Imperio post kiam la germanoj rifuzis respekti la [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralecon]] de Belgio; ** [[Aŭstralio]] deklaras militon kontraŭ la Germana Imperio; ** [[Kanado]] deklaras militon kontraŭ la Germana Imperio; ** [[Nov-Zelando]] deklaras militon kontraŭ la Germana Imperio; * [[6-a de aŭgusto]], deklaras militon al Germanio; * [[11-a de aŭgusto]], Granda Britio kaj Francio deklaras militon al la Aŭstri-Hungara Imperio; * [[21-a de aŭgusto]] aŭ [[23-a de Aŭgusto]], [[Japanio]] deklaras militon kontraŭ la Germana Imperio. * [[26-a de aŭgusto]] al [[30-a de Aŭgusto]], germanoj venkas super rusa armeo en Tannenberg; * [[5-a de septembro]] al [[13-a de Septembro]], unua batalo de Marne: francoj haltigas la venkintajn germanojn kiuj klopodis konkeri [[Parizo]]n; * [[8-a de septembro]] al [[12-a de Septembro]], rusoj venkas super aŭstri-hungaroj kaj invadas ties teritorion; * Septembro de 1914, Unia Pakto estas subskribita de Francio, Britio, kaj Rusio; * [[17-a de oktobro]], britoj kaj germanoj batalas en Ypres (Flandrio); * Novembro, la armeoj de la okcidenta fronto fiksas poziciojn, komencas milito de tranĉeoj; * [[24-a de decembro]], [[Kristnaska batalhalto de 1914|Kristnaska batalhalto]], britaj kaj germanaj soldatoj fratiĝas en nenies lando inter siaj respektivaj trupolinioj. === 1915 === [[Dosiero:WWI-re.png|eta|500ra|dekstra|Mapo de la ŝtatoj partoprenantaj en la Unua mondmilito: aliancanoj verde, centraj imperioj oranĝe, kaj neŭtralaj ŝtatoj grize.]] [[Dosiero:Austria Hungary ethnic.svg|eta|300ra|Etno-lingva mapo de Aŭstri–Hungario, 1910]] * Februaro, Britio, hegemonia ĉemare, blokadas markomercon de la malamikoj: Germanio turnas sin al la [[submarŝipa milito]]; {{Ĉefartikolo|Unua Batalo de Atlantiko}} * [[22-a de aprilo]], germanoj uzas gaso ([[kloro]]) kontraŭ francaj trupoj en Ypres; * [[25-a de aprilo]], alianca armeo (britoj, francoj, aŭstralianoj kaj novzelandanoj, [[ANZAC]]) elŝipiĝas en [[Kalipolis]] por klopodi konkeri Istanbulon, sed turkoj haltigas ilin; * [[7-a de majo]], germana submarŝipo vrakigas la transatlantikon ''Lusitania''; {{Ĉefartikolo|Italio en la unua mondmilito}} * [[23-a de majo]], [[Italio]] deklaras militon kontraŭ Aŭstri-Hungario; * [[21-a de aŭgusto]], [[Italio]] deklaras militon kontraŭ la Turka Imperio; * Oktobro, germanoj kaj aŭstroj okupas Serbion; * Decembro, malvenko de aliancanoj en Kalipoliso kaj en Mezopotamio antaŭ la turkoj. === 1916 === * [[8-a de januaro]], la aliancanoj reenŝipiĝas el Kapipoliso post la malsukcesa klopodo konkeri Istambulon; * Februaro, la rusoj venkas super la turkojn en [[Kaŭkazio]]; * [[21-a de februaro]], la germanoj atakas la fortikan urbon Verdunon por meti la francojn en milito de elĉerpo; * [[31-a de majo]], batalo de Jutlando inter la brita kaj germana flotoj: neniu venkas; * [[1-a de julio]], komencas la batalo de Somme, ĉar la britoj atakas por forpreni germanajn trupojn el Verduno; * [[28-a de aŭgusto]], Italio deklaras militon kontraŭ la Germana Imperio; Rumanio unuiĝas al la aliancanoj; * Septembro, la rusoj rekonkeras kelkajn teritoriojn okupitajn de la aŭstroj; * [[15-a de septembro]], aperas la unuaj tankoj (britoj) en la batalo de Somme; * Oktobro, la brita agento [[Laŭrenco de Arabio]] agitas arabojn kontraŭ la tie regantaj turkoj; * Novembro, la batalo de Somme finas sen ies venko; * [[15-a de decembro]], la francoj rekuperas la terenon malatingitan en Verduno. === 1917 === * [[1-a de februaro]], Germanio deklaras totalan submarŝipan militon, kio okazigas la rompon de diplomatiaj rilatoj kun Usono; * [[24-a de februaro]], oni donis al la usona ambasadoro en la Unuiĝinta Reĝlando, [[Walter H. Page]], la [[Telegramo de Zimmermann|Telegramon de Zimmermann]], per kiu la [[Germana Imperio]] ofertis doni la usonan sudokcidenton reen al [[Meksiko]], se Meksiko deklarus militon kontraŭ Usono; [[Dosiero:Foch Pershing Petain and Haig.jpg|eta|[[Philippe Pétain|Pétain]], Haig, [[Ferdinand Foch|Foch]] kaj [[John Pershing|Pershing]] en 1918.]] * [[8-a de marto]], komencas la [[Rusa Revolucio]]; * [[11-a de marto]], la britoj konkeras [[Bagdado]]n el la turkoj; * [[15-a de marto]], abdikas [[Nikolao la 2-a]] [[caro]] de Rusio; * [[2-a de aprilo]] aŭ [[6-a de Aprilo]], [[Usono]] deklaras militon kontraŭ la Germana Imperio; * [[7-a de aprilo]], [[Kubo]] deklaras militon kontraŭ la Germana Imperio; * [[16-a de aprilo]], la francoj atakas en Chemin des Dames kaj malvenkas; * [[15-a de majo]], la generalo Nivelle estas anstataŭata de la generalo [[Philippe Pétain]]; * [[26-a de junio]], alvenas en Francion la unuaj usonaj trupoj; * [[19-a de julio]], la germanoj atakas la orientan fronton dum en la rusa armeo bolas la revolucia elano; * [[31-a de julio]], la atako de britoj enkotiĝas ĉe Passchendaele, parto de la municipo [[Zonnebeke]] en Belgio; * [[14-a de aŭgusto]], [[Ĉinio]] deklaras militon kontraŭ la Germana Imperio; * [[15-a de oktobro]], [[Mata Hari]] estas mortpafita de la francoj; * Oktobro-novembro, malvenko de italoj ĉe Caporetto kaj fuĝo el tiuj; * [[6-a de novembro]], [[puĉo]] de [[bolŝeviko]]j kontraŭ la registaro de [[Kerenskij]]; * [[7-a de novembro]], la rusaj revoluciuloj atakas la vintran palacon en [[Petrogrado]] (Sankta Peterburgo); * [[20-a de novembro]], atako de aliancanoj en [[Cambrai]] kun partopreno de nombraj tankoj; * [[7-a de decembro]], Usono deklaras militon al la Aŭstri-Hungara Imperio; * [[9-a de decembro]], la britoj konkeras [[Jerusalemo]]n el la turkoj; * [[15-a de decembro]], Rusio kaj Germanio subskribas armisticon en Brest-Litovsk. === 1918 === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-R18508, Manfred v. Richthofen.jpg|eta|Portreto de [[Manfred von Richthofen]].]] * [[8-a de januaro]], Wilson, usona prezidento, publikigas siajn Dekkvar Punktojn kiuj garantios la pacon; * [[3-a de marto]], Rusio kaj Germanio subskribas Pactraktaĵon en Brest-Litovsk, per kiu Rusio akceptas fortajn kondiĉojn; * [[21-a de marto]], la germanoj atakas ĉe Somme, aliancanoj retroeniras; * [[23-a de marto]], la germanoj bombardadas Parizon per la granda kanono; * [[21-a de aprilo]], mortiĝas la fama germana piloto [[Manfred von Richthofen]], nome la ''Ruĝa Barono'', atingita per kuglo pafita el tero; * [[17-a de julio]], la rusaj revoluciuloj murdas Nikolaon la 2-an kaj lian familion; * [[1-a de oktobro]], alianca atako al [[Damasko]], retiriĝo de turkoj; * [[30-a de oktobro]], la turkoj subskribas armisticon; * [[4-a de novembro]], la Aŭstri-Hungara Imperio subskribas armisticon; revolucio en Germanio, ĉefe de maristoj en [[Kilo (urbo)|Kiel]]; * [[9-a de novembro]], la [[Kaiser|kaisero]] Vilhelmo la 2-a, germana imperiestro, abdikas; estas proklamita la Germana Respubliko; * [[11-a de novembro]], Germanio kaj la aliancanoj subskribas armisticon; * [[12-a de novembro]], Aŭstrio iĝas respubliko post la abdiko de Karlo la 1-a; * [[14-a de novembro]], disiĝo de la Aŭstri-Hungara Imperio; [[Ĉeĥoslovakio]] proklamiĝas respubliko, sekvita de Hungario, post du tagoj; * [[21-a de novembro]], la germana floto restiĝas en la brita bazo de Scapa Flow (post monatoj la koncernaj ŝipanoj vrakigos la ŝipojn). === 1919 === [[Dosiero:Woodrow Wilson (1912).jpg|eta|dekstra|200ra|[[Woodrow Wilson]].]] * [[18-a de januaro]], ekas en Parizo la Packonferenco sub estreco de la Kvaropa Komitato (Wilson, Clemenceau, Lloyd George kaj Orlando, reprezentantoj de la venkintaj landoj, nome Usono, Francio, Granda Britio kaj Italio) por interkonsenti la packondiĉojn kun la venkitaj landoj: Germanio, Turkio, Bulgario, Aŭstrio kaj Hungario. * [[28-a de junio]], oni subskribas la [[Traktato de Versajlo|Traktaton de Versajlo]], ĝuste kvin jarojn post la atenco de [[Sarajevo]]. == Evoluo de la kampanjoj == Oni ofte atribuas la komencon de la konflikto al la aliancoj kiuj establiĝis dum la antaŭaj jardekoj—Germanio-Aŭstrio-Italio kontraŭ Francio-Rusio; kun Britio kaj Serbio aliancaj kun tiu lasta. Fakte neniuj el la aliancoj estis aktivigitaj dum la komenco, kvankam la rusa ĝenerala mobilizo kaj la germana deklaro de milito kontraŭ Francio havis kiel motivon la timon de la aktivigo de la kontraŭa alianco. La deklaro de milito de Britio kontraŭ la Germana Imperio ([[4-a de aŭgusto]]) estis oficiale la rezulto ne de ĝiaj komprenoj kun Francio kaj Rusio (formale Britio ne estis alianco de ambaŭ potencoj), sed de la germana invado de [[Belgio]], kies sendependecon Britio garantiis subteni en [[1839]], kaj kiu staris en la vojo de la planita germana itinero por la invado de la alianco de Rusio, Francio. La plano de la Germana Imperio (nome la [[Plano de Schieffen|plano de Schlieffen]]) por trakti la francan-rusan aliancon estis elvenki Francion kaj tiam turni sin al la pli malrapide mobiliziĝanta rusa armeo. La germana plano inkluzivis postuli liberpasadon trans Belgio kaj [[Luksemburgo]]. Kiam oni malpermesis tion, Germanio invadis, kaj rapide okupis Luksemburgon sed renkontis reziston antaŭ la fortresoj de la belga urbo [[Lieĝo|Liège]]. Britio sendis armeon al Francio, kiu antaŭeniris en Belgion. La malfruoj kaŭzitaj de la rezisto de la belgaj, francaj, kaj britaj fortoj kaj la neatendite rapida mobilizo de la rusoj malhelpis la germanajn planojn. Rusio atakis en [[Orienta Prusio]], kio deturnis germanajn fortojn kiuj estis planitaj por la okcidenta fronto, kio ebligis al la francaj kaj britaj fortoj halti la germanan antaŭeniron al [[Parizo]] ĉe la [[Batalo de la Marno|unua batalo de la Marno]] ([[septembro]] [[1914]]) dum la Centraj Potencoj (la Germana kaj Aŭstra-Hungara Imperio) estis devigitaj militi ĉe du frontoj. === Eniro de la Otomana Imperio === Vidu [[Mezorienta Fronto (Unua Mondmilito)]] La [[Otomana Imperio]] aliĝis al la centraj potencoj en [[oktobro]] ĝis [[novembro]] [[1914]], minacante la [[Kaŭkazo|kaŭkaziajn]] teritoriojn de Rusio kaj la komunikadon de Britio kun [[Hindio]] kaj la oriento per la [[Sueza Kanalo|Kanalo Sueza]]. Brita agado malfermis alian fronton en la sudo per la kampanjoj de ''[[Gallipoli]]'' ([[1915]]) kaj [[Mezopotamio]]; unue la turkoj sukcesis elpeli la malamikan invadon. Sed en Mezopotamio, post la katastrofa sieĝo de [[Kut (Irako)]], la britoj reorganizis sin kaj kaptis [[Bagdado]]n en marto 1917. Pli okcidente en Egiptio, unuaj britaj malsukcesoj estis superitaj, kiam [[Jerusalemo]] estis kaptita en decembro 1917 kaj la Egipta Ekspedicia Brigado sub [[Edmund Allenby]] antaŭeniris kaj rompis la otomanajn fortojn ĉe la batalo de [[Megiddo]]. === Itala partopreno === [[Dosiero:Italian_alpine_troops.jpg|eta|La monta fronto dungis la soldatojn preskaŭ dum la tuta daŭro de la konflikto en "vertikala milito", batalita inter la montopintoj. En ĉi tiu foto iuj alpistoj en ŝnuro.]] Ekde majo 1915 ĝis novembro 1918, ĉe la tiama limo inter Italio kaj Aŭstrio en la orientaj [[Alpoj]], akre interbatalis la Reĝa Itala armeo kaj la Aŭstro-Hungara armeo kaj [[Germana armeo]]. Temis pri la tiel surnomata "montara milito" kaj "blanka milito", fifama pro la fakto, ke ĝi estis "vertikala milito", ĉar oni tre akre batalis tra la pintoj de la alpaj montoj. Historiistoj taksas, ke en la tranĉeoj de la alpa fronto, ambaŭflanke, ĉirkaŭ du trionoj el la preskaŭ 500.000 mortintoj estis viktimoj de la klimato kaj medio, dum nur triono mortis pro rektaj militaj agoj. [[Italio]], je la komenco de la milito teorie aliancano de la Germana kaj Aŭstra-Hungara Imperioj sed kun propraj planoj kontraŭ aŭstria teritorio en [[Sudtirolo]], [[Istria]] kaj [[Dalmatio]], aliĝis al la Aliancanoj en [[majo]] [[1915]], deklarante militon kontraŭ Germanio post dek kvin monatoj. [[Caporetto]] (oktobro [[1917]]) provizore eliminis Italion kiel grandan minacon. === La falo de Serbio === Post forpelo de tri aŭstriaj invadoj en aŭgusto-decembro [[1914]], Serbio falis al kuna germana, aŭstria, kaj [[Bulgario|bulgara]] invado en [[oktobro]] [[1915]]. Serbiaj soldatoj eldaŭradis en [[Albanio]] kaj [[Grekio]], kie franca-brita forto alteriĝis por oferti helpon kaj premi la grekan registaron, ke ĝi eniru en militon kontraŭ la Centraj Potencoj. == Fruaj stadioj: de romantikismo ĝis la tranĉeoj == [[Dosiero:Louvain1915.jpg|[[Loveno]], [[Belgio]], [[1915]]|eta]] La percepto de milito en [[1914]] estis preskaŭ romantika, kaj multaj homoj salutis ĝian deklaron kun granda entuziasmo. La ofta vidpunkto estis ke ĝi estos mallonga milito de manovrado kun kelkaj akraj agadoj (por "lernigi al la malamiko lecionon") kaj finiĝos per venka eniro en la [[ĉefurbo]]n (la malamikan ĉefurbon, kompreneble) kaj de tie hejmen por venka parado kaj reen al la "normala" vivo. Estis iuj pesimistoj (kiel [[Horatio Kitchener|Lordo Kitchener]]), kiuj antaŭdiris ke la milito estos longa, sed "ĉiuj sciis" ke la Milito "finiĝos ĝis Kristnasko". === La komenco de la tranĉeado === ''Vidu ankaŭ : [[Batalo de la Marno]], [[Batalo apud Verdun]]'' Post ilia komenca sukceso ĉe la [[Marno]], la fortoj de Germanio kaj de la Entento komencis serion da preterflankaj manovroj por provi devigi la alian retiriĝi, en la tiel nomata ''Konkurenco al la Maro'' en la [[Okcidenta Fronto (Unua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]. Francio kaj Britio rapide trovis sin frontitaj de tranĉeaj germanaj pozicioj de [[Loreno]] ĝis la [[Flandrio|flandra]] marbordo de Belgio. La flankoj prenis fiksitajn poziciojn; la francoj kaj la britoj estis la atakantoj kaj la germanoj estis la defendantoj. Unu konsekvenco de tio estis, ke la germanaj [[tranĉeo]]j estis multe pli bone konstruitaj ol tiuj de ilia malamiko; la anglaj-francaj tranĉeoj estis nur 'provizoraj' antaŭ ol iliaj fortoj transrompos trans la germanajn defendojn. Neniu el la flankoj montriĝis kapabla doni decidan frapon dum la venontaj kvar jaroj, kvankam longedaŭra germana agado ĉe [[Batalo apud Verdun|Verdun]] ([[1916]]) puŝis la francan armeon preskaŭ ĝis disfalo ĉar amasa dizerto sapeis la frontan linion. [[Dosiero:SoldiersWWI.jpg|maldekstra|250ra|eta|En la tranĉeoj.]] Ĉirkaŭ 800&nbsp;000 soldatoj de Britio kaj la [[Brita imperio]] estis ĉe la okcidenta fronto dum ĉiu specifa punkto, ĉiuj el 1&nbsp;000 batalionoj okupis sektoron de la linio de Belgio ĝis la Orne (rivero en Loreno, kiu alfluas la [[Mozelo]]n) kaj uzis monatdaŭran kvar-stadian sistemon, krom se okazadis ''ofensivo''. La fronto enhavis pli ol 9&nbsp;600 kilometrojn da tranĉeoj. Ĉiu bataliono tenis sian sektoron dum proksimume semajno antaŭ ol iri reen al la subtenlinioj kaj tiam al la rezervlinioj antaŭ semajno eksterlinia, ofte en la regiono de [[Poperinge]] aŭ [[Amiens]]. === Sommo kaj Passendale === Kaj la batalo [[Batalo ĉe la Somme|ĉe la Sommo]] kaj tiu de [[Passendale]] ankaŭ ĉe la okcidenta fronto rezultigis enorman vivperdon ĉe ambaŭ flankoj, sed minimuman antaŭeniron en la milito. Kvankam la britoj perdis grandegan kvanton da homoj pro daŭra hajlo de [[maŝinpafilo|maŝin-pafado]] en la unua tago de la batalo de la Sommo, ili ja sukcesis gajni iom da grundo. <!--??? Tial, anstataŭ malsimetria atako, kiam nur britaj soldatoj atakas, el kio rezultus granda kvanto da vunditoj nur por la britoj, la kvanto de la atakoj estis pli-malpli simetrie dividita, kio kaŭzis simetria disdivido de la vunditoj. --> === Venengaso === Eĉ ne unue ruiniganta aro da novaj armiloj atingis la necesan venkon: [[venengaso]] (unue uzita de la germanoj kontraŭ rusaj soldatoj sen multe da sukceso en la batalo de Bolimów en la [[distrikto Skierniewice]]) la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] [[1915]]. Pli konata kaj ofte citita kiel la unua uzo estas atako sur [[Kanado|kanadaj]] soldatoj ĉe [[Ipro|Ypres]] la [[22-a de aprilo|22-an de aprilo]] [[1915]]), likva fajro enkondukita de la germanoj ĉe [[Hooge]] la [[30-a de julio|30-an de julio]] [[1915]], kaj kirasitaj [[tanko]]j (unue uzataj de la britoj ĉe la Sommo<small><sup>[?]</sup></small> la [[15-a de septembro|15-an de septembro]] [[1916]]) ĉiuj komence kaŭzis panikon inter la malamiko, sed ne sukcesis atingi daŭran transrompon. === Aviadiloj kaj submaraj ŝipoj === [[Dosiero:Nieuport 23 colour photo.jpg|eta]] [[Militaviado]] atingis rapidan antaŭeniron, de la disvolvo de (komence primitivaj) antaŭen-pafantaj aeraj maŝin-pafiloj fare de la germana aerforto en la aŭtuno de 1915 ĝis la alsendo de [[bombaviadilo]]j kontraŭ [[Londono]] (julio [[1917]]); eĉ pli dramate, almenaŭ por Britio, estis la uzo de la germanaj [[submarŝipo]]j (germane: ''U-Boot'') kontraŭ alianca komerca ŝipado en malpermesitaj akvoj ekde februaro [[1915]]. La decido de Germanio forigi limigojn de la submara agado ([[1-a de februaro]] [[1917]]) spronis [[Usono]]n partopreni en la milito ĉe la flanko de la Aliancanoj ([[6-a de aprilo]]). La sinkigo de la pasaĝerŝipo ''[[RMS Lusitania|Lusitania]]'', kiu surhavis ankaŭ militvarojn, estis speciale pridisputata "trafo" por la submarŝipoj. {{Ĉefartikolo|Unua Batalo de Atlantiko}} === Germanaj venkoj en la Oriento === La rusaj komencaj planoj por milito postulis la samtempan invadon de aŭstria [[Galicio]] kaj germana Orienta Prusio. Kvankam la komenca antaŭeniro de Rusio en [[Galicio|Galicion]] estis plejparte sukcesa, oni forpuŝi ilin de Orienta Prusio per la venkoj de germanaj generaloj [[Paul von Hindenburg]] kaj [[Erich Ludendorff]] ĉe la [[Batalo de Tannenberg]] kaj la unua batalo de la [[Mazuriaj lagoj]] en aŭgusto kaj septembro 1914. La malpli disvolvita ekonomia kaj milita organizo de Rusio baldaŭ montriĝis malegala al la kuna potenco de la Germana kaj Aŭstra-Hungara Imperioj. Frue en 1915 la rusoj estis forpelitaj for de Galicio, kaj en majo la Centraj Potencoj atingis rimarkindan transrompon ĉe la sudaj limoj de [[Pollando]], kaptante [[Varsovio]]n la [[5-a de aŭgusto|5-an de aŭgusto]] kaj devigante la rusojn retiriĝi el la tuto de Pollando. === Rusio maltrankviligita === Malŝato kun la militkonduko de la rusa registaro kreskis malgraŭ la sukceso de la [[ofensivo de Brusilov]] en junio 1916 en orienta Galicio kontraŭ la aŭstrianoj, kiam la rusa sukceso estis sapeita de la malvolonto de aliaj generaloj dediĉi iliajn fortojn por subteno de la venka sektorkomandanto. La bonŝanco de la aliancanoj revigliĝis nur provizore kun la eniro de [[Rumanio]] en la militon la [[27-a de aŭgusto|27-an de aŭgusto]]: Germanaj fortoj venis por helpi batalantajn aŭstriajn unuojn en [[Transilvanio]], kaj [[Bukareŝto]] falis al la Centraj Potencoj la [[6-a de decembro|6-an de decembro]]. Intertempe, interna malkvieto kreskis en Rusio, dum la [[Caro]] restis eksterkontakta ĉe la fronto, dum la pli kaj pli senkompetenta regado de la Imperiestrino tiris protestojn de ĉiuj partoj de la rusa politika vivo, kaj rezultigis la murdon de [[Rasputin]], la preferato de Aleksandra, fare de konservativaj nobeloj en [[decembro]] [[1916]]. === La Rusia Revolucio === {{Ĉefartikolo|Februara revolucio|Oktobra Revolucio}} [[Dosiero:Brodskiy's Lenin.jpg|eta|maldekstre|[[Lenino]], ĉefo de la rusia Oktobra Revolucio. Pentraĵo de Lenin antaŭ la [[Instituto Smolnij]] fare de [[Isaak Brodskij]].]] En marto [[1917]], manifestacioj en [[Sankt-Peterburgo]] apogeis en la abdiko de Caro Nikolao la 2-a kaj la nomumado de malforta centrisma provizora registaro de [[Kerenskij]], kiu dividis la potencon kun la socialistoj de la [[Soveto de Petrogrado]]. Ĉi tiu divido de potenco kondukis al konfuzo kaj ĥaoso, kaj ĉe la fronto kaj hejme, kaj la armeo fariĝis pli kaj pli malkapabla efike rezisti la germanojn. Intertempe, la milito, kaj la registaro, fariĝis pli kaj pli malpopularaj, kaj la malkontento estis strategie uzita de la [[Bolŝevismo|bolŝevisma]] partio, gvidata de Vladimir Iljiĉ ULJANOV "[[Lenin]]", ekzilinto veturigita el [[Svisio]] al Rusio fare de Germanio, por gajni potencon. La venko de la bolŝevistoj en novembro estis tuj sekvata de armistico kaj negocoj kun la germanoj. Komence, la bolŝevistoj rifuzis konsenti al la severaj germanaj postuloj, sed kiam la germanoj rekomencis la militon kaj marŝis senpune tra Ukrainio, la nova registaro konsentis al la [[Traktato de Brest-Litovsk]] la [[3-a de marto|3-an de marto]] [[1918]], kiu eligis Rusion el la milito kaj cedis vastajn teritoriojn en la oriento—inkluzive [[Finnlando]]n, la [[Baltio|baltajn provincojn]], [[Pollando]]n, kaj [[Ukrainio]]n—al la Centraj Potencoj. === Eniro de Usono === Frue en 1917 Germanio rekomencis sian politikon de [[submarŝipa milito|senlima submara militado]]. Tio, kune kun publika indigno pro la Telegramo de ''Zimmermann'', kondukis al fina rompo de rilatoj inter Usono kaj la Centraj Potencoj. Prezidento [[Woodrow Wilson]] tiam petis, ke la Usona Kongreso deklaru militon. Tion oni faris la [[6-a de aprilo|6-an de aprilo]] [[1917]]. (Nur unu kongresano, [[Jeannette Rankin]] de [[Montano]], voĉdonis kontraŭ la milito). La [[Usona Armeo]] kaj la [[Nacia Gvardio (Usono)|usona armea nacia gvardio]] antaŭe mobiliziĝis en [[1916]] por ĉasi la meksikan "banditon" [[Pancho Villa]], kio helpis plirapidigi la mobilizon. La [[usona mararmeo]] sukcesis sendi [[batalŝipo|batalŝipan]] grupon al [[Scapa Flow]] por aliĝi al la brita Granda Floto, kaj kelkajn [[destrojero]]jn al Queenstown, [[Irlando]] (nuntempe [[Cobh]]), por helpi gardi konvojojn. Tamen, pasis iom da tempo antaŭ ol la usonaj fortoj sukcesis kontribui signifan hompovon al la okcidenta kaj itala frontoj. La britoj kaj francoj insistis, ke Usono emfazu sendi infanterion por refortigi la linion. Dum la milito mankis al la usonaj fortoj propraj artileriaj, aviadaj, kaj inĝenieraj unuoj. Tamen [[generalo]] [[John Pershing]], komandanto de la Usona Ekspedicia Brigado, rezistis disrompon de usonaj unuoj por uzi ilin kiel plifortikigon por britaj kaj francaj unuoj, kiel la Aliancanoj sugestis. === Germana ofensivo de 1918 === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1983-0323-501, Kriegskinematograph im Schützengraben.jpg|eta|Germanaj filmistoj registrante sian agadon.]] La eniro de Usono en la militon la pasintan jaron faris la finfinan alvenon de usonaj soldatoj certa, dum la eltiro de Rusio kaj la itala katastrofo ĉe Caporetto ebligis la transigon de germanaj soldatoj al la [[Okcidenta Fronto (Unua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]. Kvar sinsekvaj germanaj ofensivoj sekvis, kaj tiu de la [[27-a de majo]] donis atingojn antaŭ Parizo kompareblajn al la unua antaŭeniro. Kiel parto de la germana printempa ofensivo de 1918, La [[21-a de marto|21-an de marto]] [[1918]] la germana armeo lanĉis gravan ofensivon, [[Kodnomo|kodnomita]] "Operacio Michael", kontraŭ la britaj kaj francaj militfortoj. La germana armeo disvolvis novajn [[Taktiko|taktikojn]] kun [[sturmo|sturmanto]]j, [[infanterio]] trejnita laŭ la taktikoj de ''Hutier'' (laŭ [[Oskar von Hutier]]) por infiltri kaj preni tranĉeojn. La Aliancanoj reagis per nomumado de franca [[Feldmarŝalo]] [[Ferdinand Foch]] por kunordigi la tuton de la alianca agado en Francio, kaj tiam [[generalisimo]] de ĉiuj aliancaj fortoj ĉie. La germana ofensivo antaŭeniris 60&nbsp;km kaj tiel premis la britajn liniojn, ke la komandanto de la Brita Ekspedicia Forto [[Feldmarŝalo]] Kavaliro [[Douglas Haig]], eligis Ĝeneralan Ordonon la [[11-a de aprilo|11-an de aprilo]] dirante, "Kun niaj dorsoj al la muroj kaj kredante je la justeco de nia kaŭzo, ĉiu el ni devas batali ĝis la fino." Tamen, ĝis tiam, la germana ofensivo paneis pro loĝistikaj problemoj. Kontraŭatakoj de kanadaj fortoj kaj fortoj de [[ANZAC]] puŝis la germanojn reen. == Alianca venko == [[Dosiero:At close grips2.jpg|maldekstre|eta|Du aliancanaj soldatoj kure al bunkro.]] La Usona Ekspedicia Forto, sub Generalo [[John Pershing]], eniris la batalliniojn en gravaj nombroj en aprilo [[1918]]. Je la [[Batalo de arbaro Belleau]], de la [[1-a de junio]] ĝis la [[30-a de junio]] [[1918]], la Dua Divizio, inkluzive la [[Usona Marinfanterio|Usonan Marinfanterion]], helpis en la elpelo de la germana ofensivo minancanta Parizon. La [[18-a de julio|18-an de julio]] [[1918]], ĉe la batalo de [[Chateau-Thierry]], francaj kaj usonaj fortoj ekofensivis. La brita armeo, uzante grandan nombron da tankoj, atakis ĉe [[Amiens]] la [[8-a de aŭgusto|8-an de aŭgusto]], kaŭzante tian surprizon kaj konfuzon, ke la germana ĉefkomandoro, Generalo [[Erich Ludendorff|Ludendorff]], diris, ke tio estis "la plej nigra tago de la germana armeo". La [[16-a de septembro|16-an de septembro]] la Unua Usona Armeo, kiu lastatempe estis organizita el la Usona Ekspedicia Brigado, eliminis la elstaraĵon de [[Saint-Mihiel]], kiun la germanoj antaŭe okupis ekde 1914. Ĉi tiu elstaraĵo minacis la fervojan linion Parizo-[[Nancy]]. Al usonaj fortoj mankis artileria subteno, kiun provizis la francoj kaj la britoj. Tio ankaŭ estis la unua uzo de la Usona Tanka Korpuso, gvidata de vic-kolonelo [[George Patton]]. Post kvar tagoj, la elstaraĵo estis elpelita. La [[26-a de septembro|26-an de septembro]] usonaj fortoj komencis la [[Ofensivo de Meuse-Argonne|Ofensivon de Meuse-Argonne]], kiu daŭris ĝis la fino de la milito. Ŝlosila germana observadposteno ĉe Monteto 305 en [[Montfaucon d'Argonne]] estis kaptita la [[27-a de septembro|27-an de septembro]]. Proksimume 18&nbsp;000 usonanoj falis dum ĉi tiu ofensivo. Ĉi tio estis la unua ofensivo kondukita de Usono kiel sendependa armeo. La ĝenerala puŝo de Generalo Pershing estis la rivero [[Rejno]], kiun li atendis transrompi frue en 1919. La [[24-a de oktobro|24-an de oktobro]], la itala armeo, kun tre limigita usona helpo, komencis la ofensivon de [[Vittorio Veneto]] kontraŭ la [[Aŭstra-Hungara Imperio]], kiu finis per malvenko de la aŭstro-hungaraj trupoj sankciita per la subskribon de la [[armistico de Villa Giusti]] la 3an de novembro 1918. == Fino de la milito == [[Dosiero:Waffenstillstand gr.jpg|eta|dekstra|Subskribo de la armistico.]] La germana armeo petis [[batalhalto]]n la [[3-a de oktobro|3-an de oktobro]] [[1918]], sekvata de Aŭstrio-Hungario la [[8-a de novembro|8-an de novembro]] [[1918]]. La batalado finiĝis per armistico konsentita la [[11-a de novembro|11-an de novembro]] 1918 en la arbaro de [[Rethondes]], apud [[Compiègne]]. Tiu armistico estis subskribita en restoraci-vagono tiel nomata la [[Vagono de la armistico kun Germanio (Compiègne)|vagono de la armistico]]. Kiam Vilhelmo la 2-a ordonis al la Germana Altmara Floto, ke ĝi eliru por ataki la aliancajn mararmeojn, ili ribelis ĉe [[Wilhelmshaven]] ekde la [[29-a de oktobro]] 1918. La imperiestro fuĝis al Nederlando, kiu donis al li politikan azilon. La [[9-a de novembro|9-an de novembro]], la Respubliko estis proklamita, signante la finon de la Germana Imperio de 1871. Vidu [[Respubliko de Weimar]] por detaloj. === Pactraktatoj === La venkintoj estis konvinkitaj, ke la venkitoj estis kulpaj kaj devis pagegi pro tio. Dekomence oni pensis ĉefe pri ekonomiaj punpagoj kaj perdoj teritoriaj. Pri tiu temo renaskiĝis malnovaj konfliktoj, kiaj tiuj de Alzaco kaj Loreno, Transilvanio, Trentino (inter Italio kaj Aŭstrio) ktp. Packonferenco komencis la 18an de januaro de 1919 en Parizo. Delegitoj de 27 venkintaj landoj pridiskutis la punon por la venkitoj kaj la novan ordon de internaciaj rilatoj. Vere la decidojn faris la kvar gravuloj: nome la franca [[Clemenceau]], la brita [[Lloyd George]], la usona prezidento Wilson kaj la itala Orlando. Dekomence ĉiuj akceptis la 14 punktojn proponitajn de Wilson, sed tuj aperis la diversaj interesoj ĉu de la eŭropaj potencoj, ĉu de ties aliancanoj, ĉu de la novaj landoj ĵus elirintaj el disigo de la imperioj: nome germana, aŭstri-hungara, rusa kaj turka. Krome la venkitoj ne havis decidpovon: la heredaj ŝtatoj (respublikaj Germanio, Aŭstrio, Hungario, Bulgario ktp.) de tiuj imperioj devis akcepti ĉion sen esti eĉ konsultitaj. Tamen tiuj registaroj devos poste prezenti la decidojn antaŭ siaj civitanoj.<ref>Julio Gil Pecharromán, ''El silencio de las armas''. “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. paĝoj 12-21 por la tuta ĉapitro.</ref> [[Dosiero:Big four.jpg|eta|250ra|maldekstre|George, Orlando, Clemenceau kaj Willson, la "komitato de la kvar", dum ripozo en la negocado de la Konferenco de Parizo.]] La konsekvencoj de la milito estos longedaŭraj. La [[Traktato de Versailles]] de junio [[1919]] oficiale finis la militon kontraŭ Germanio. La traktato postulis, ke Germanio akceptu respondecon pro la komenco de la milito kaj pagu [[Reparacioj de la Unua Mondmilito|amasajn reparaciojn]]. Ĝi enhavis klaŭzon, kiu kreis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]], internacia organizo, kiu devas klopodi eviti novan militon. Tamen, la usona Senato neniam ratifikis la traktaton, malgraŭ la kampanjo de [[Woodrow Wilson]] subteni la traktaton kaj lian ideon por Ligo de Nacioj. Anstataŭe, Usono negocis apartan pacon kun Germanio (aŭgusto [[1921]]), kiu ne inkluzivis postulon aliĝi al la Ligo. La [[Traktato de Saint-Germain-en-Laye]] (10a de septembro 1919) dispecigis la iaman Aŭstri-hungaran Imperion, agnoskis sendependon de Pollando kaj Hungario, kreis novajn ŝtatojn kiaj [[Ĉeĥoslovakio]] kaj posta [[Jugoslavio]] (ankoraŭ laŭ alia pranomo) kaj limigis [[Aŭstrio|Aŭstrion]] al nur kelkaj regionoj kun nure germanparolanta populacio. La [[Traktato de Neuilly]] ([[27a de novembro]] [[1919]]) fortranĉis teritoriojn de la tiama ŝtato [[Bulgario]]. La [[Trianona traktato]] (4a de junio de 1920) forprenis du trionojn de la tiama teritorio de Hungario, el kiuj kelkaj enhavis nehungarojn sed aliaj enhavis gravajn hungarajn minoritatojn aŭ eĉ majoritatojn. La [[Traktato de Sèvres]] (10a de aŭgusto) dispecigis la teritoriojn de la [[Otomana Imperio]], kiu ĉefe perdis porĉiame la arabajn teritoriojn, sed ankaŭ aliajn en Kaŭkazo, okcidenta marbordo de Anatolio aŭ la markoloj; ĉiukaze la nova turka nacia registaro rifuzis la traktaton de Sèvres, kaj post la [[greka-turka milito]] oni subskribis novan kontrakton ([[Traktato de Lausanne]]). Kaze de novaj konfliktoj, oni organizis [[Referendumo|referendumojn]] en diversaj teritorioj. Krome oni forprenis koloniojn ĉefe de Germanio, kiujn prenis ĉefe Francio kaj Britio, kaj aliajn teritoriojn de la [[Otomana Imperio]], kiujn klopodis administri la Societo de Nacioj. === Nova mapo === [[Dosiero:Map Europe 1923-en.svg|eta|dekstra|350ra|Mapo de teritoriaj ŝanĝoj en Eŭropo post la Unua mondmilito.]] La teritoriaj perdoj de Germanio estis ne tiom grandaj por Germanio sed ja ege tiklaj, kion poste profitos la [[naziismo]]. Alzaco kaj Loreno (germanparolantaj regionoj delonge francaj) revenis porĉiame al Francio. Iris al Belgio du malgrandaj distriktoj. [[Poznano|Poznanio]] kaj sektoro de orienta [[Pomeranio]], nome [[pola koridoro]] iris al la nova pola ŝtato, dum la tiama [[Dancigo]] (la nuna [[Gdansko]]) iĝis [[ŝtaturbo]] iome dependa el Pollando. Aliaj teritorioj restis dependaj de referendumoj, nome [[Saarland]], kiun deziris Francio, [[Ŝlesvigo|Schleswig]], kiun deziris [[Danio]], sudorienta [[Silezio]], kie germanoj kaj poloj estis tute miksitaj, kaj [[Klaipėda]], kion postulis [[Litovio]].<ref>Julio Gil Pecharromán, ''El silencio de las armas''. “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. paĝoj 12-21 por la tuta ĉapitro. Paĝo 16-17.</ref> En Aŭstri-Hungario la perdoj estis pli ampleksaj. Ambaŭ landoj restis ene de ties nunaj limoj. La resto estis distribuita inter "heredaj" ŝtatoj. Ĉeĥoslovakio estis formita el Ĉeĥio, Slovakio kaj la [[karpata Rutenio]]. [[Transilvanio]] kaj [[Bukovino]] iris al Rumanio, kiu duobligis sian teritorion. Galicio iris al Pollando. Italio prenis, [[Trentino-Supra Adiĝo/Sudtirolo|Sudtirolon]], [[Istrio]]n kaj kelkajn areojn de [[Dalmatio]]. La resto de tiu regiono, [[Karniolo]], [[Kroatio]], [[Slavonio]] kaj [[Bosnio-Hercegovino]] formis la [[Regno de serboj, kroatoj kaj slovenoj|Regnon de Serboj, Kroatoj kaj Slovenoj]], kiu el 1929 estos Jugoslavio. Bulgario perdis malmulte rilate al populacio, sed gravan ekonomian areon, nome elirejo al maro for de la Nigra Maro ĉe [[Aleksandropolo]], kiu iris al [[Grekio]]. [[Turkio]] perdis la arabajn teritoriojn ([[Palestino]], [[Transjordanio]] kaj [[Irako]] al Britio, [[Sirio]] kaj [[Libano]] al Francio), sed ankaŭ aliajn kun greka populacio ĉe la markoloj (kiuj estis internaciigitaj) kaj parton de la [[Anatolio|anatolia]] okcidenta marbordo ([[Smirno]]). [[Armenio]] teorie estis sendependigota, sed praktike la turka realo kaj la soveta etendo malhelpis tion. Britoj, frandoj kaj italoj starigis [[Influsfero|influareon]] ene de la iama imperio por elteni la mortantan reĝimon de [[Mehemet la 5-a]]. == Konkludoj == La milito kaŭzis ĉirkaŭ 16 milionoj da mortoj, enorman ekonomian detruon kaj semis amason da konfliktoj inter diversaj popoloj, ŝtatoj kaj aliancoj, kiuj venos kaj kaŭzos la disvastigon de naciismaj reĝimoj kaj de [[naziismo]] en Eŭropo kaj komencon de la [[Dua Mondmilito]]. Malaperis la eŭropaj imperioj, nome la germana, aŭstri-hungara kaj rusa, kaj komplikiĝis eksterordinare la situacion en [[Orienta Eŭropo]], kie ja estis eksplodinta la milita konflikto, kvankam sekve de pli ampleksa interesaro. La kunigitaj interesoj de venkintoj kondukis al la kreo de la [[Societo de Nacioj]], kiel klopodo eviti militojn, sed plua insisto en la kulpo devenkitoj kaj apartigo de kelkaj gravaj landoj, kiaj Sovetunio, kondukis al malprofito de tiu klopodo. Same pactraktatoj klopodis definitivigi la staton dum la fino de la milito. Eĉ kiam jam estis certigita la nova situacio, ankoraŭ novaj traktatoj klopodis ĝisdatigi la rezulton por eviti novajn konfliktojn, kiaj okazis kun la [[Traktato de Laŭzano]] aŭ la [[Traktato de Lokarno]], ambaŭ en [[Svisio]], sideja lando de la [[Ligo de Nacioj]]. Teorie la milito finis, sed praktike komencis plulongigo de ĝi pere de multaj konfliktoj, el kiuj la plej granda estis tiu de la [[Rusa enlanda milito]], kie batalis unuflanke la [[Ruĝa Armeo]] kaj aliflanke [[Blanka Armeo|blankaj generaloj]] [[caro|caristaj]], naciistoj ĉu polaj ĉu ukrainoj aŭ kaŭkaziaj, [[Germanaj baltoj|germanbaltanoj]] kaj eĉ intervenaj armeoj de Usono, Japanio, Francio aŭ Britio. La rezulto estas, ke Rusio iĝis Sovetunio kun rekuperitaj teritorioj okcidentaj kaj kaŭkaziaj. Tiele en multaj lokoj la realo de la novaj militoj malpravis la decidojn de la pactraktaoj deciditaj de la venkintoj en la Unua Mondmilito. Nome pri Rusio, sed ĉefe ankaŭ pri Turkio, kiu rekuperis teritoriojn dekomence donitaj al Grekio, aŭ la alprenon de [[Rijeko]] (tiam Fiume) fare de Italio. Ĉiukaze plej malbona estis la ekonomia situacio de grandaj areoj kaj ĉefe en nova Germanio, kiu devis pagegi la "kulpon" de la eksa reĝimo, ĝis la tuta kolapso, kio helpos la alvenon de naziismo kaj nova mondmilito. === Armiloj, inventoj kaj novaĵoj === [[Dosiero:Armoured car.jpg|eta|maldekstre|Nova armilaro.]] Tiu ĉi milito, kiel ĉiuj el ili, montris la teruran katastrofon kiu estas milito kun mortamaso, detruoj, vunditoj, [[malsano]], [[malsatego]], [[Translokiĝo|devigaj translokiĝoj]], amastrompado ktp. Stultaj (kaj amasmurdaj) militistoj estis laŭdegitaj. Kaj ties fino montris ankaŭ ke ne eblas estonteco sen militoj. Nur parto de la [[Ekstrema maldekstro|ekstremmaldekstraj]] politikaj sektoroj ([[anarkiisto]]j kaj [[komunisto]]j) kontraŭstaris la militon, sed parto de [[socialisto]]j ne; kaj certe la alta [[burĝaro]] kaj la [[aristokrato|aristokrataro]] (fidela al sia tradicio) tute ne. En tiu nova panoramo de la historio de la homaro rimarkindas apero de multaj teknikaj novaĵoj, el kiuj kelkaj havis profitan sekvon, sed plejparto nur kontribuadon al amasmortigado.<ref>Carlo Caranci, “Ingeniosa muerte” en “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. paĝo 26-29 por la tuta ĉapitro: por la unua paragrafo paĝo 26.</ref> Kurioze, la altaj militestroj kutime kontraŭstaris la inventojn, ĉar ili alkutimiĝis mortigi malamikojn nur laŭ malnovaj teknikoj. Tiele estis plue uzata la armilaro de la [[19a jarcento]]: [[Ripeta fusilo|ripetfusiloj]], duonaŭtomataj [[Pistolo|pistoloj]], [[Grenado (eksplodaĵo)|grenadoj]], [[Kanono|kanonoj]], [[Kirasŝipo|kirasŝipoj]], kaj rapidaj [[Militoŝipo|militŝipoj]]. Alia materialo, jam konita ĝeneraliĝis, kiaj [[Aŭto|aŭtoj]], [[kamiono]]j kaj [[motorciklo]]j. Dume kvankam [[kavalerio]] ekperdis sian gravecon tamen aviado atingis pinton ([[Ĉasaviadilo|ĉasaviadiloj]], [[Bombaviadilo|bombaviadiloj]], [[Hidroplano|hidroplanoj]] ktp., kaj [[zepelino]] tute malaperis. Disvastiĝegis [[Mitraleto|mitraletoj]] kaj [[submarŝipo]]j, kun [[torpedo]]j kaj [[destrojero]]j. Oni inventis kaj produktis ĉian klason de [[Eksplodaĵo|eksplodaĵoj]] kaj kiel reago al tio oni antaŭeniris la teknikojn de [[Fortikaĵo|fortikaĵoj]]: [[Lifto|liftoj]], [[Kupolo|kupoloj]], [[Gasmasko|gasmaskoj]] ktp. [[Flamĵetilo]]j kaj [[tanko]]j estis la stelproduktoj de la epoko, kune kun la uzado de diversaj gasoj kaj kiel reago gasmaskoj. Tamen ankoraŭ ne aperis la [[biologia milito]]. Estis plue uzata la [[bajoneto]], utila en la milito de [[tranĉeo]]j, kaj la [[Militkasko|stala kasko]], kiu evitis ĉirkaŭ 30 al 40 % de mortoj: malaperis tekstilaj ĉapoj kaj malefikaj germanaj kaskoj pun pinta [[pinĉilo]]. Kun bajoneto aliaj malnovaj armiloj, montriĝis efikaj en tiutipa milito, kiaj [[Gumo|gumaj]] [[Klabo (armilo)|klaboj]] por finmortigi vunditojn aŭ gastuŝitoj. Modernaj inventoj kiaj [[elektro]] kaj radio[[telegrafo]] estis amase uzataj. Aliaj inventoj estis disvolvigitaj, sed ankoraŭ ne atingis ĝeneralan aplikadon, kiaj etendaj observiloj, la [[radiumo]], la [[uranio]], elektra [[sabro]], multtuba kanono ktp. Ankaŭ la [[kemio]] ege antaŭeniris por [[Sintezita kaŭĉuko|sinteze]] anstataŭi [[Kruda materialo|krudajn materialojn]], en la tereno de [[nafto]], [[pulvo]] ktp. La tradiciaj rimarkindaj [[Uniformo|uniformoj]] estis anstataŭataj de aliaj malhelaj tute nerimarkindaj kaj aperis uniformoj por [[kamuflo]]. Tute malaperis [[Plumaro|plumaroj]] kaj [[Galono|brodogalonoj]]. Oni uzis ne nur tradiciajn [[mulo]]jn kaj [[ĉevalo]]jn kiel [[Ŝarĝbesto|ŝarĝbestoj]] sed ankaŭ [[kamelo]]jn en [[Mezoriento]], [[hundo]]jn kaj amase eĉ [[leterkolombo]]jn. [[Sanservo|Sanservoj]] ampleksiĝis kaj krom la normala progreso de [[medicino]], disvolviĝis surloka kuracado, rapida kolektado de vunditoj danke al [[telefono]], eĉ simplaj soldatoj portis materialon por [[unua flegado]]. Progresis [[kirurgio]] kaj [[protezado]]. En tiu tereno virinoj partoprenis eĉ ĉe la fronto mem, sed ankaŭ militis en [[Civila servo|civilaj servoj]], kaj eĉ kiel [[Spionado|spionoj]] kaj estis kelkaj armitaj [[Roto|virinrotoj]]. === Armiloj === * [[Longa Maks]] === Mortintoj === {{Ĉefartikolo|Kvanto de viktimoj de la unua mondmilito}} [[Dosiero:Remarque Im Westen nichts Neues 1929.jpg|250ra|eta|dekstra|''Im Westen nichts Neues'', [[En okcidento nenio nova]], 1929, fame germanlingva kontraŭmilita romano.]] La diversaj nombroj dependas el la fontoj kaj konsideroj pri kiuj mortintoj (vunditoj, forpelitoj ktp) rilatas rekte al la milito aŭ ne. Ĝenerale oni konsideras, ke dum lukto mortis naŭ milionoj (po ses mil ĉiutage), kio estas multege pli ol antaŭaj militoj. Ekzemple oni komparu kun la [[Napoleonaj Militoj]] en kiuj mortis ĉirkaŭ du milionoj da personoj laŭlonge de 25 jaroj! Terure estas konsideri, ke mortis, krom luktintoj ĉirkaŭ 12 milionoj da civiluloj konsekvence de la milito: genocidoj, malsatego, bombadoj, ŝipvrakoj, amasaj elpeladoj, epidemioj. Ĉar ekde la printempo de 1918 etendiĝis kaj tra Eŭropo kaj transoceane la nomita [[hispana gripo]]. En [[Berlino]], [[Vieno]] aŭ [[Parizo]] estis miloj da viktimoj. En Londono la gazetaro informis, ke en oktobro jam estis mortintaj 2,225, tio estas pli ol dummilite sub bombado. Totale oni parolas pri pli ol 40 milionoj da mortintoj: ĉirkaŭ 15 milionoj en [[Hinda subkontinento|Hindio]],3 % el la totala populacio en [[Madagaskaro]], en Italio ĉirkaŭ 400,000; en [[Hispanio]] ĉirkaŭ 300,000.<ref>David Solar, “La revancha de los vencedores” en “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. Por la tuta ĉapitro paĝoj 30-35. Por tiuj lastaj informoj paĝo 30.</ref> ==== Mortintaj soldatoj aliancanaj ==== {{Div col|cols = 3}} * [[Belgio]]: 13.700 * [[Brita Imperio]]: 908.000 ** [[Aŭstralio]]: 60.000 ** [[Kanado]]: 55.000 ** [[Hindio]]: 25.000 ** [[Novzelando]]: 16.000 ** [[Sudafriko]]: 7.000 ** [[Unuiĝinta Reĝlando]]: 715.000 * [[Francio]]: 1.240.000 ** Francaj kolonioj: 114.000 * [[Grekio]]: 5.000 * [[Italio]]: 650.000 * [[Japanio]]: 300 * [[Montenegro]]: 3.000 * [[Rumanio]]: 336.000 * [[Rusio]]: 1.700.000 * [[Serbio]]: 45.000 * [[Usono]]: 50.600 ==== Mortintaj soldatoj de la centraj potencoj ==== * [[Germanio]]: 1.770.000 * [[Aŭstri-Hungara Imperio]]: 1.200.000 * [[Bulgario]]: 87.500 * [[Turkio]]: 325.000 === Mortintaj civiluloj === * [[Armenio]]: 900.000 ([[Armena genocido]]) * [[Germanio]]: 760.000 * [[Aŭstri-Hungara Imperio]]: 300.000 * [[Belgio]]: 30.000 * [[Unuiĝinta Reĝlando]]: 31.000 * [[Bulgario]]: 275.000 * [[Francio]]: 40.000 * [[Grekio]]: 132.000 * [[Rumanio]]: 275.000 * [[Rusio]]: 3.000.000 * [[Serbio]]: 650.000 * [[Turkio]]: 1.000.000<ref>Por la tuta statistiko de mortintoj [http://enciclopedia.us.es/index.php/Primera_Guerra_Mundial] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210914224957/http://enciclopedia.us.es/index.php/Primera_Guerra_Mundial |date=2021-09-14 }}</ref> {{Div col end}} === Politikaj kaj ekonomiaj ŝanĝoj === Du malnovaj imperioj, nome la turka kaj la aŭstri-hungara disiĝis kaj ŝanĝis al [[Respublikismo|respublikaj reĝimoj]]. El tio aperis novaj landoj: Aŭstrio, Hungario, Ĉeĥoslovakio, Jugoslavio, Irako, Sirio, [[Jordanio]], ktp. El tio sekvis ke kelkaj mondoregionaj problemoj restis kaj ties komplikoj pluis ĝis fino de la 20a jarcento (kaze de Jugoslavio) aŭ eĉ ĝis nun (kaze de [[Israel–Palestina konflikto|israela palestina problemaro]] kaj la [[Araba-israela konflikto|araba israela konflikto]]). La [[Rusia Imperio]] iĝis [[Komunismo|komunisma reĝimo]], el kio sekvis granda parto de la tuta historio de la 20a jarcento, granda parto de la Dua Mondmilito kaj la nomita [[Malvarma Milito]] por ties dua duono. La [[Germana Imperio]] iĝis respubliko kaj poste evoluis al [[Naziismo|naziisma reĝimo]] kaj estis ĉefa kaŭzo de la Dua Mondmilito. La [[Regno de Italio (1861–1946)|regno de Italio]] ŝanĝis el demokratio al [[faŝismo]]. La plej britigitaj kolonioj de Britio ricevis ioman praktikan sendependon (La britaj [[Dominio|dominioj]] de [[Kanado]], [[Aŭstralio]], [[Novzelando]] kaj [[Sudafriko]]). Ĉefe Francio kaj Belgio klopodis ekspluati Germanion por rekuperiĝi. La ekonomia situacio en Germanio iĝis pli kaj pli neeltenebla. En Britio la ekonomia krizo fortondis la socialan politikon kaj unuafoje la [[Laborista Partio (Britio)|laborista partio]] atingis la povon. Praktika sendependo de plej gravaj kolonioj akcelis la krizon. En aliaj kolonioj ekflamis la deziron sendependiĝi ([[Barato]] kaj [[Mahatma Gandhi]]). La ekonomikisto [[John Maynard Keynes]] parolis kontraŭ la drastaj kondiĉoj starigitaj kontraŭ Germanio kaj la teruraj sekvoj, kiuj certe venos. Ĉefa gajninto estis Usono: en 1914 ties [[ekstera ŝuldo]] estis 2,000 milionoj da dolaroj; post la milito ĝi iĝis la unua pruntisto en la mondo kun 18,000 milionoj da dolaroj (en ties bankoj estis 40 % el la tutmonda [[oro]]). Ties riĉo estis ĉirkaŭkalkulita kiel simila al tiu de Francio, Britio kaj Italio kune. Ĉefe la industrio (ĉefe tiu [[Aŭtindustrio|porveturila]]) kreskis por respondi la demandoj de la landoj detruitaj dum la milito.<ref>David Solar, “La revancha de los vencedores” en “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. Por la tuta ĉapitro paĝoj 30-35. Por tiuj lastaj informoj paĝo 32.</ref> === Kaŝita armilo de la venkitoj === La maniero kiel oni subskribis la armisticon markis gravajn kondiĉojn por la estonteco. La aliancanoj volis nur fini la militon kaj akcelis la pacprocezojn. Sed kelkaj germanoj baraktis por daŭrigi la reziston. La generalo [[Erich Ludendorff]] sendis al la frontoj ordonon la [[24an de oktobro]] [[1918]] rezisti ĉiakoste, kio pliigus kompreneble la nombro de mortintoj, vunditoj kaj ĝenerala suferado ĉefe en ties propra flanko; sed ne nur. La kaisero elpostenigis lin kaj nomumis novan registaron de [[Max de Baden]]. Ankaŭ [[Hindenburg]], kiu kun Ludendorff, eltenis ĉian respondecon pri la agresema sinteno germana, tute malrespondecis je la fino. Dum la negocado de la armistico la kaisero [[Abdiko|abdikis]] kaj ankaŭ Max de Baden estis anstataŭita, de la socialisto [[Friedrich Ebert]]. La aliancanoj akceptis armistican subskribon de militistoj kaj politikistoj tute duarangaj: tio signifas ke la ĉefaj kulpuloj ne venis. Tio lasis liberajn manojn por posta [[mito]] por la [[Revenĝismo|revenĝo]]: la paco estis farata de maldekstruloj, dum ankoraŭ la germana armeo povis defendi sin. Temis ne pri malvenko, sed pri malfido. Hitler profitos je tio nur kelkajn jarojn poste. Fakte samtempe kun la relativa sukceso de la [[Kontraŭmilitarismo|kontraŭmilita]] romano de [[Erich Maria Remarque]], [[Im Westen nichts Neues]], Hitler sukcesis en balotado kaj Hindenburg alvokos lin al la povo januare de 1933.<ref>David Solar, “La revancha de los vencedores” en “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. Por la tuta ĉapitro paĝoj 30-35. Por tiuj lastaj informoj paĝo 35.</ref> === Neŭtraleco === Dum la milito multaj landoj estis neŭtralaj, eĉ kelkaj nur parte, kiaj Italio (kiu deklaris militon al Aŭstrio sed ne al Germanio), aŭ dumtempe, kiaj Usono, kiuj finfine eniris en la militon, post ampleksa enlanda [[polemiko]] pri tio. En aliaj neŭtralaj landoj la neŭtraleco ne malhelpis ke la tuta vivo de la lando estu tuŝita de la milito mem, ekzemple en [[Svisio]] (absolute en la mezo de ambaŭ flankoj, do celo por spionoj, [[kontrabando]], fuĝintoj ktp.) aŭ Hispanio. La kazo de [[Hispanio]] estis ĵuse amplekse studita en ''España en la Gran Guerra'' (Hispanio en la Granda Milito) de [[Fernando García Sanz]]. La aŭtoro eliras el la konstato ke Hispanio estis interesa lando por ambaŭ flankoj, ĉar posedis enorme ampleksajn [[marbordo]]jn (enkalkulante ambaŭ [[Insularo|insularojn]] [[Balearoj]] kaj [[Kanario]]j) kaj ĉar povis liveri enormajn kvantojn de materialojn necesajn por la milita agado ([[mineralo]]j, [[fero]], [[plumbo]], [[volframo]]) sed ankaŭ ĉiatipaj varoj necesaj ĉu por la milito ĉu por elteni la malfacilajn vivkondiĉojn de la ĉiutaga vivo ([[manĝaĵo]]j, [[Vesto|vestaĵoj]] ktp.). Tiukadre eksplodis la internaj premoj por klini la ŝtaton al unu el la flankoj, sed kvankam teorie la regantaj partioj (ĉefe liberaloj) estis je la flanko de la aliancanoj, tio ne okazis tiom por eniri en la militon kaj oni preferis elteni sin en la mezo kaj profiti la oportunon por komerci ĉefe kun Francio, Britio kaj duarange kun Italio. Sed tio kaj la disvolvigo de la [[marmilito]] puŝis la germanojn uzi la hispanajn marbordojn unue por malhelpi la komercon kun la aliancanoj kaj due por rekte ataki ([[submarŝipa milito]]) ĉiujn [[ŝipo]]jn, eĉ hispanajn, kio evidente rezultis en malhelpo por la preskaŭ neŭtrala Hispanio. Krome la facilo por [[eksportado]] de ĉiaj [[varo]]j plialtigis la [[Prezo|prezojn]] kio rezultis en malprofito por la loka loĝantaro, kio preparis la grundon por postaj [[Insurekcio|insurekcioj]]. Ĉefe la respektivaj helpo kaj malhelpo al la agado de la sekretemaj germanaj submarŝipoj postulis la agadon ambaŭflanke de enorma reto de [[spiono]]j kaj informantoj, foje de hispanoj mem, kaj ofte de socitavoloj el [[militisto]]j kaj policanoj en la favoro de Germanio.<ref>Fernando García Sanz, ''España en la Gran Guerra'', Galaxia Gutenberg - Círculo de Lectores, Barcelono, 2014, 445 p.</ref> == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:High Wood cemetery, France.jpg|eta|300ra|Franca militista tombejo;''konkludo de ĉi ĉio estis centmiloj da mortoj kaj centmiloj da krucoj'']] * [[Naciismo]] * [[Kurdio]] * [[Kvanto de viktimoj de la unua mondmilito]] * [[Thomas Edward Lawrence]] * [[Haŝemidoj]] * [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)]] * [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)]] * [[Prakatastrofo de la 20-a jarcento]] * Kristnasko 1914 kaj fraternigo intertranĉea <!-- [[Joyeux Noël]] estas filmo, ne kristnaska kanto -->[[Engelbert Humperdinck]] - [[Teatromuzikaĵo]]: pri ''Kristnasko 1914'' (''Christnacht 1914'', poste ''Weihnachten im Schützengraben''; EHWV&nbsp;157). popolteatraĵo (unuakta) de [[Ludwig Thoma]] * [[Henriette Ith-Wille]] * ''[[The Bond]]'' * ''[[Shoulder Arms]]'' * [[Paths of Glory|''Paths of Glory'']] * [[Au revoir là-haut (filmo)|''Au revoir là-haut'']] * ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' == Libroj == * [[Javier Alcalde|Alcalde, Javier]] kaj [[José María Salguero Rodríguez|José María Salguero]] (red.) (2018). ''[[Antaŭ unu jarcento. Esperanto kaj la unua mondmilito|Antaŭ unu jarcento. La granda milito kaj Esperanto]]''. Parizo: SAT-EFK, 375 p., il. * En [[Germanujo]] oni atentis la libron pri la unua monda milito verkitan de [[John Keegan]]: ('''Der erste Weltkrieg. Eine europäische Tragödie'''. (La unua monda milito. Unua eŭropa tragedio.) Eldonejo Reinbek [[2000]]).<ref>Vidu p.e. Cora Stephan: [http://www.welt.de/print-welt/article552098/Sie_erlitten_alle_dasselbe.html ''Sie erlitten alle dasselbe'']. Sobre priskribis John Keegan la simpla vero de la unua monda milito. En: Die Welt, 9. Dezember 2000; Thomas Karlauf: [http://www.zeit.de/2000/43/Panorama_der_Sinnlosigkeit ''Panorama der Sinnlosigkeit'']. Diversaj recenzoj en germana lingvo pri la granda verko de John Keegans pri la milita historio de unua monda milito. En: Die Zeit, 19. Oktober 2000; Holger Afflerbach: ''Im Felde ungestört. Kriegshandwerk ohne Staatskunst'': John Keegans Schlachtbeschreibungen. In: FAZ, 17. Oktober 2000.</ref> * [[John Keegan]], '''''The First World War''''' ([[Novjorko]], Eldonejo [[Alfred A. Knopf|Knopf]], [[1999]]) ISBN 0-375-40052-4 ({{de}}: ''Der Erste Weltkrieg Eine europäische Tragödie'', Eldonejo Reinbek 2001; ISBN 3-499-61194-5) * [[Erich Maria Remarque]], ''Im Westen nichts Neues'' ([[En okcidento nenio nova]], 1929, El germana lingvo trad. de kvar. - Köln: Heroldo de Esperanto, 1929. - 252 p. : ilustr. Originalo: Im Westen nichts Neues) * [[La travivaĵoj de la brava soldato Ŝvejk dum la mondmilito]], de la ĉeĥa verkisto [[Jaroslav Hašek]]. Estas diversaj tradukoj en Esperanton. * [[Los cuatro jinetes del apocalipsis]] de la hispana romanisto [[Vicente Blasco Ibáñez]], laŭ mendo de la franca registaro, kie la germanoj aperas kiel tute kulpuloj kaj malhumanaj, dum la francoj nur viktimoj. * ''[[Al la Forbuĉataj Popoloj]]'' / de [[Romain Rolland]]. El la franca originalo trad. [[Georg Mahn]] - 1.-3. milo. - [[Bern]]: [[Universala Esperanto Asocio]], 1920. – 16 p. === Bibliografio === * Aguirre de Cárcer, N., ''La neutralidad de España durante la I Guerra Mundial (1914-1918)'', Madrid, Ministerio de Asuntos Exteriores, 1995. * De Luna, G., ''El cadáver del enemigo'', Madrid, 451 Editores, 2007. * Morrow, J.H., ''La Gran Guerra'', Barcelona, Edhasa, 2008. * Quero Rodiles, F., ''Historia militar de la I Guerra Mundial. De la caballería al carro de combate'', Madrid, Sílex, 2009. * Preclík, Vratislav. ''Masaryk a legie (Masaryk and legions)'', váz. kniha, 219 pages, first issue vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karvina, Czech Republic) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, ISBN 978-80-87173-47-3, site 8-34, 36-39, 41-42, 106-107, 111-112, 124–125, 128, 129, 132, 140–148, 184–215. * Travers, T., ''The killing ground: the British Army, the Western Front and the emergence of modern warfare 1900-1918'', London, Routledge, 1993. * Zieger, R.H. ''America's Great War. World War I and the American experience'', Roeman & Littlefield Publishers, 2000. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|s=Kategorio:Unua mondmilito|q=Unua mondmilito}} == Eksteraj ligiloj == <!--* [http://r.platteau.free.fr/prozajtradukaĵoj.html#EKSTERORDINARA escepta sed sencplena okazaĵo: fraternigo intertranĉea]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> * (eo) [[s:La_origino_de_la_mondmilito|La origino de la mondmilito]], laŭ la publikigaĵoj de la Triple-Entente-ŝtatoj de d-ro Karl Helfferich. * [https://www.youtube.com/watch?v=Ao-IzasVuDM&feature=youtu.be Filmeto pri] ''[[Esperantisto]]j dum la unua mondmilito'', unue prezentita dum la [[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]] fare de Xavi Alcalde. * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/unua%20mondmilito Artikoloj pri la Unua mondmilito] {{eo}} {{Leginda}} {{ADLS|2005|37}} [[File:Verdun banner.jpg|775px]] [[File:Douaumont banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} {{Unua mondmilito}} {{Havenda artikolo|Unua mondmilito}} [[Kategorio:Unua Mondmilito| ]] [[Kategorio:Militoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Militoj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Militoj de Pollando]] [[Kategorio:Historio]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1914]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1915]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1916]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1917]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1918]] [[Kategorio:Nuntempa historio]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1910-1919]] t7lrz5smijcavh6p8vr8lz39hqxc4xk 0 12259 9493849 9395021 2026-10-15T09:17:16Z Sj1mor 12103 9493849 wikitext text/x-wiki {{Pluraj bildoj|pozicio=|direkto=|larĝeco=125|dosiero5=|dosiero4=Murray_Rothbard.jpg|dosiero3=Friedrich_Hayek_portrait.jpg|larĝeco1=|larĝeco2=|larĝeco3=|larĝeco4=|larĝeco5=|fono=|kaplinio=Reprezentantoj de la aŭstria skolo de ekonomiko|kaplinio_pozicio=|kaplinio_fono=|dosiero1=1Bawerk.png|priskribo1=|center=|centre=|dosiero2=Ludwig_von_Mises.jpg|priskribo2=|priskribo3=|priskribo4=|priskribo5=|malsupre=|piedlinio=|piedlinio_pozicio=|piedlinio_fono=}} La '''Aŭstria skolo''' estas skolo de [[Historio de ekonomika pensado|ekonomika pensado]] fondita en [[1871]] per la eldonado de ''Grundsätze der Volkswirtschaftslehre'' (Principoj de ekonomiko) de [[Carl Menger]]. Ĝi helpis komenci la [[Novklasika revolucio|Novklasikan revolucion]] en [[ekonomiko]] je la malfruaj jardekoj de la dek-naŭa jarcento. Aŭstria ekonomiko estas nun intime rilatigata kun proponado de radikala vidpunkto ''[[laissez-faire]]'' (ekonomia neintervenismo). Ĉi tio ne estis ĉiam tute vera, ĉar pli fruaj aŭstriaj ekonomikistoj estis pli singardemaj kompare kun pli malfruaj ekonomikistoj, ekzemple [[Ludwig von Mises]] kaj [[Murray Rothbard]]. La frua aŭstria ekonomikisto [[Eugen von Böhm-Bawerk]] diris, ke li timis ke el la senbrida libera konkurenco rezultus "anarkiismo en produktado kaj konsumado". Tamen, la aŭstria skolo, precipe per la verkoj de [[Friedrich August von Hayek]] influis la libermerkatan reviviĝon de la [[1980-aj jaroj]]. ==Priskribo== Aŭstriaj skolanoj opinias, ke [[entreprenemo]] estas la pelforto de ekonomika evoluigo. Ili vidas [[Privata posedaĵo|privatajn posedaĵojn]] kiel esencajn por efike uzi rimedojn, kaj ofte opinias, ke registara intervenado en la merkato estas malutila. La skolo devenas el [[Vieno]] kaj ŝuldas sian nomon al la anoj de la historia skolo de [[ekonomiko]]. Dum la ''[[Methodenstreit]]'', ili defendis la sendependadon, kaj la [[Klasika ekonomiko|klasikaj ekonomikistoj]] nomis ĝin la "Aŭstria skolo" por emfazi ĝian malsamecon disde la tiutempa kutima germana pensado kaj tiel sugesti ĝian provincan karakteron. Menger estis proksime sekvata de kontribuoj de [[Eugen von Böhm-Bawerk]] kaj [[Friedrich Von Wieser]]. Aŭstriaj ekonomikistoj evoluigis konscion de si mem kiel skolo malsama ol la [[novklasika ekonomiko]] dum la [[Debato pri ekonomika kalkulado]]. [[Ludwig von Mises]] kaj [[Friedrich August von Hayek]] reprezentis la Aŭstrian vidpunkton. La skolo ne plu estis centrigita en [[Aŭstrio]] post potenciĝo de [[Adolf Hitler|Hitler]]. Aŭstria ekonomiko estis malbone rigardata de la plejmulto da ekonomikistoj post la [[Dua mondmilito]]. Ĝia reputacio lastatempe leviĝis dank' al la verkoj de [[Israel Kirzner]] kaj [[Ludwig Lachmann]], aldone al intereso pri Hayek post kiam li gajnis la [[Premio Nobel de Ekonomiko|premion honore al Nobel pri Ekonomiko]]. [[Carl Menger]] estis unu el grupo de ekonomikistoj kiuj fondis novklasikan ekonomikon dum la [[1870-aj jaroj]]. Novklasikaj ekonomikistoj malakceptas [[Klasika ekonomiko|klasikajn]] teoriojn pri produktadkostoj, plej fame la [[Labora teorio de valoro|laboran teorion de valoro]]. Anstataŭ ili klarigas valoron per subjektivaj preferoj de individuoj. Eble la naskiĝo de la skolo je la fino de la jarcento ĉe [[Vieno]] eble parte klarigas ĉi tiun psikologian aspekton de la ekonomiko de Menger. Ĝi klarigas oferton kaj mendon per sumiĝado super la decidoj de individuoj, laŭ la [[precepto]]j de [[metologia individuismo]] kaj [[Marĝenismo|marĝenismaj]] argumentoj, kiuj komparas la kostojn kaj profitojn de inkrementaj ŝanĝoj. Aktualaj nov-Aŭstriaj ekonomikistoj pretendas ke ili adoptas [[Ekonomika subjektivismo|ekonomikan subjektivismon]] pli konsekvence ol ia ajn alia skolo de ekonomiko kaj malakceptas multajn novklasikajn [[formalismo]]jn. Ekzemple, dum novklasika ekonomiko formaligas la ekonomion kiel [[Ekonomika ekvilibro|ekvilibra]] sistemo, Aŭstriaj ekonomikistoj emfazas ĝian dinamikan, ĉiam malekvilibrigatan naturon. La aŭstriaj ekonomikistoj estis la unuaj liberalaj ekonomikistoj kiuj sisteme disputis kun la [[Marksismo|Marksisma]] skolo. Ĉi tiu estis parte reago al la ''[[Methodenstreit]]'' kiam ili atakis la [[Hegelo|Hegelajn]] doktrinojn de la [[Historia skolo de ekonomiko]]. Kvankam multaj Marksismaj verkistoj provis prezenti la Aŭstrian skolon kiel burĝa reago al Marx, tia interpreto estas maldefendebla: Menger skribis sian "[[Principoj de Ekonomiko]]" preskaŭ samtempe kiel [[Karl Marx|Marx]] finadis ''[[Das Kapital]]''. La aŭstriaj ekonomikistoj estis, tamen, la unuaj kiuj interkonfliktis rekte kun Marksismo ĉar ambaŭ pritraktis tiajn subjektojn kiaj mono, [[kapitalo]], [[Komerca ciklo|komercaj cikloj]], kaj ekonomikaj procezoj. Böhm-Bawerk skribis ampleksajn kritikojn de Marx je la 1880-a kaj 1890-a jardekoj, kaj kelkaj elstaraj Marksistoj -- inkluzive de [[Rudolf Hilferding]] -- kiuj ĉeestis lian seminarion je [[1905]]-[[1906|06]]. Kontraste, la klasikaj ekonomikistoj montris malmultan intereson en tiaj temoj, kaj multaj el ili ne eĉ akiris familiarecon kun la ideoj de Marx ĝis longe en la [[20-a jarcento]]. Verŝajne la plej konsekvenca kaj influa grupo de la Aŭstria skolo estas la [[Insistuto Ludwig von Mises]]. Iuj kontribuoj de aŭstriaj ekonomikistoj: * Teorio de distribuado en kiu prezoj de faktoroj devenas de la imputado de prezoj de konsumvaroj al varoj de "pli alta klaso", tio estas varoj uzataj en la produktado de konsumvaroj, varoj uzataj en la produktado de tiuj produktadvaroj, ktp. * Emfazo je [[okazokosto]] kaj rezerva demando kiam difini [[Marĝena teorio de valoro|valoron]], kaj malakceptado konsideri oferton kiel sendependa kaŭzo de valoro. (La brita ekonomikisto [[Philip Wicksteed]] adoptis ĉi tiun perspektivon.) * Emfazo je la antaŭenema naturo de elekto, vidante tempoN kiel la radiko de necerteco interne de ekonomiko (vidu ankaŭ [[tempa prefero]]). * Fundamenta malakcepto de matematikaj metodoj en ekonomiko, vidante la funkcion de ekonomiko kiel esploradon de la esencoj anstataŭ ol la specifaj kvantoj de ekonomikaj fenomenoj. Ĉi tiu estis vidita kiel evolua, aŭ "genetik-kaŭza" aliro kontraŭ la streĉoj de [[Ekonomika ekvilibro|ekvilibro]] kaj [[perfekta konkurenco]] trovataj en kutima novklasika ekonomiko. * La kritiko de Eugen von Böhm-Bawerk pri Marx centrite ĉirkaŭ la maldefendebleco de la [[labora teorio de valoro]] konsiderante la [[Problemo de transformado|problemon de transformado]]. Ankaŭ estis rilata argumento ke la kapitalistoj ne ekspluatas laboristojn; ili akomodas laboristojn - per provizi al ili enspezon pli frue ol la enspezo de la produktado kiun ili helpis produkti. * La kapitala teorio de Eugen von Böhm-Bawerk kiu egaligas [[Intenseco de kapitalo|intensecon de kapitalo]] kun la grado de nerekteco de la procezo de produktado. * La teorio de la [[komerca ciklo]] de Mises kaj Hayek kiu klarigas depresion kiel reago al la intertempa produktada strukturo stimulate per [[mona politiko]] fiksi interezprocentojn nekonforme kun individuaj tempopreferoj. * La koncepto de Hayek de [[intertempa ekvilibro]]. (J. R. Hicks transprenis ĉi tiun teorion en sia diskuto de dumtempa ekvilibro en ''Value and Capital'' (Valoro kaj kapitalo), libro kiu estis tre influa pri la evoluado de novklasika ekonomiko post la Dua mondmilito.) * La vidpunkto de Mises kaj Hayek ke prezoj kiel permesaj perantoj por utiligi [[Disigata kono|Disigatan subkomprenatan konon]]. * La [[Tempoprefera teorio de interezo]] kiu klarigas interezprocentojn per [[intertempa elekto]]. * Emfazo de necerteco en la farado de ekonomikaj decidoj, anstataŭ ol dependi de ''[[homo oeconomicus]]'' aŭ la racia homo kiu estis tute informata pri ĉiuj okazoj kiuj efektivigis liajn decidojn. La fakto ke perfekta sciado neniam ekzistas, signifas ke ĉiu ekonomika agado implicas riskon. * Vidante la rolon de entreprenistoj kiel kolektado kaj taksado de informo kaj agado al riskoj. * La [[debato pri ekonomika kalkulado]] inter Aŭstriaj kaj [[Marksismo|Marksismaj]] ekonomikistoj, en kiu la Aŭstriaj asertis ke Marksismo estis pereonta malsukcesi ĉar ĝi ne povas decidi prezojn por rekoni okazokostojn de faktoroj de produktado, kaj sekve socialismo ne povas kalkuli la plej bonajn uzojn sammaniere kiel kapitalismo. == Ĉefaj aŭstriaj ekonomikistoj == * [[Carl Menger]] * [[Eugen von Böhm-Bawerk]] * [[Friedrich Von Wieser]] * [[Ludwig von Mises]] * [[Friedrich August von Hayek]] * [[Ludwig Lachmann]] == Aliaj rilataj ekonomikistoj == * [[Frédéric Bastiat]] (antaŭulo) * [[Henry Hazlitt]] (enkondukis la Aŭstrian skolon en Usono) * [[Salamanka skolo]] (mezepokaj prauloj) * [[Etienne Bonnot de Condillac]] * [[Louis SAY]] * [[Leon Walras]] * [[Jules Dupuit]] * [[Joseph Schumpeter]] == Pli aktualaj skolanoj == * [[Murray Rothbard]] * [[Israel Kirzner]] * [[Hans-Hermann Hoppe]] * [[Llewelyn Rockwell]] * [[Walter Block]] == Fundamentaj verkoj == * ''[[Principles of Economics]]'' ("Principoj de ekonomiko") de [[Carl Menger]] * ''[[Capital and Interest]]'' ("Kapitalo kaj interezo") de [[Eugen von Böhm-Bawerk]] * ''[[Human Action]]'' ("Homa agado") de [[Ludwig von Mises]] == Vidu ankaŭ == * [[Neoklasika ekonomika skolo]] * [[Klasika liberalismo]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.mises.org <!-- La _Mises_ Instituto - granda _selection_ de surlinia (libroj, mendas), videoo/aŭda, (ĵurnalo, revuo) (arĥivoj, arkivejoj, arĥivejoj, arkivoj), kaj esplori sur (Aŭstra, Aŭstria) ekonomio --> * http://www.econlib.org/library/Mises/msS.html <!-- Socialismo --> * [http://www.freescholars.org/default_zone/fr/html/theme124.html Syllabus of Austrian economics vs neoclassical economics] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050420031231/http://www.freescholars.org/default_zone/fr/html/theme124.html |date=2005-04-20 }} * [http://www.freescholars.org/default_zone/fr/html/theme128.html Syllabus of Austrian economics vs institutional economics]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{projektoj}} [[Kategorio:Aŭstria skolo de ekonomiko| ]] 3goe8odw0ssdj2rvfvajw5j9vphegjy 0 16512 9493578 8149145 2026-10-14T12:56:44Z Sj1mor 12103 9493578 wikitext text/x-wiki La '''ozona tavolo''' estas parto de la [[stratosfero]], kiu entenas [[ozono]]n en grave pli granda kvanto (ĉ. 8 [[ppm]]) ol kompare en suba [[troposfero]]. Tiu fortenas la [[Ultraviola radiado|ultraviolan]] sun[[lumo]]n danĝeran al la plejmulto de vivaĵoj. Pro la liberigado de [[fluorklorkarbonhidrogenaĵoj]] (FKKH) kaj [[karbona tetraklorido]] dum la 1970-aj jaroj la ''ozona tavolo'' komencis ekde tiam malkreski - precipe super la [[arkto]] kaj [[antarkto]] (vidu ''[[ozontruo]]''). == Formiĝo == Ultraviolaj radioj de la [[suno]] (aŭ aliaj fontoj de ionigo) transformas [[molekulo]]jn de [[oksigeno]] en pozitivajn [[jono]]jn. Paralele tiuj radioj disigas oksigenajn molekulojn, t.e. faras el ili du neŭtralajn [[atomo]]jn. Liberiĝinta dum [[jonigo]] [[elektrono]] (aŭ iu alia elektrono en ionigita gaso) «gluiĝas» al iu el atomoj. Kaj nun negative ŝargita atomo de oksigeno kaj pozitive ŝargita molekulo de oksigeno, tiriĝas unu al alia, formante neŭtralan molekulon de ozono. Ĉefe kun oksigeno interagas ultraviolaj radioj aperigante ozonon ĉar oksigeno havas malplejan jonig-energion el la atmosferaj [[gaso]]j. ::O<sub>2</sub> + sunlumo ([[fotono]]j) → O + O , kaj: O + O<sub>2</sub> → O<sub>3</sub> == Ozontruo == {{Ĉefartikolo|Ozontavola detruo}} '''Ozontavola detruo''' konsistas el du rilataj aferoj observataj ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]]: konstanta malaltigo de ĉirkaŭ kvar procento en la totala kvanto de ozono en la [[atmosfero]] de la [[Tero]] (nome [[ozona tavolo]]), kaj multe pli granda pliiĝanta malpliigo de la [[stratosfero|stratosfera]] ozono ĉirkaŭ la [[poluso|polusaj]] regionoj de la Tero.<ref>[https://acd-ext.gsfc.nasa.gov/Documents/O3_Assessments/Docs/WMO_2010/Q2_QA.pdf "Twenty Questions and Answers About the Ozone Layer" (PDF).] Scientific Assessment of Ozone Depletion: 2010. World Meteorological Organization. 2011. Alirita la 29an de marto, 2020. </ref> Tiu lasta fenomeno estas referencata kiel '''ozona truo''' aŭ '''ozontavola truo'''. == Bildaro == <gallery> Dosiero:GlobusSonda.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_lancement_ d'_un_ _ballon_ sondilo _pour_ _des_ _mesures_ _dans_ _la_ ozona tavolo --> Dosiero:Ozone cycle.svg|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[Ozono-oksigena ciklo]] en la [[ozona tavolo]]. --> Dosiero:Ozone altitude UV graph.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Niveloj de ozono je diversaj (altoj, altas, altecoj, altecas) kaj (baranta, ŝtipanta, kojnanta, blokanta) de [[ultraviola radiada radiado]]. --> Dosiero:Ozone solar UV absorb DNA action.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_UV_ energiaj niveloj je kelkaj (altoj, altas, altecoj, altecas). Blua linio montras DNA sentkapablo. (Ruĝa, Legita) linio montras surfaca energia nivelo kun 10% malgrandiĝi en ozono. --> </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Oksigeno]] * [[DNA]] * [[Atmosfero (tero)]] * [[Ekologio]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Atmosfero de la tero}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Astronomio]] 497mqzi4y1n6twl2fomweb2jbx3t7l1 0 16645 9493817 9485203 2026-10-15T08:46:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493817 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=astronaŭto Neil Armstrong|apa=Armstrong}} {{Informkesto gravulo |priskribo=Foto de Neil Armstrong, Julio 1969, en spaca vesto sen kasko }} '''Neil Alden ARMSTRONG''' {{prononco|nil alden armstrong}} (naskiĝis la {{daton|5|aŭgusto|1930}}, mortis la {{daton|25|aŭgusto|2012}} en la aĝo 82 jaroj), estis [[Usono|usona]] testfluga [[piloto]] kaj [[kosmonaŭto]]. Li estis la unua homo sur la [[Luno]] per la misio [[Apollo 11]]. Li estis ankaŭ [[Aerospaca scienco|aerospaca]] [[inĝeniero]], ŝipoficiro, kaj [[universitata profesoro]]. Antaŭ iĝi kosmonaŭto, Armstrong estis [[oficiro]] en la [[Usona mararmeo]] kaj servis en la [[Korea Milito]]. Post la milito, li akiris sian [[Bakalaŭro|bakaulaŭron]] ĉe la [[Universitato Purdue]] kaj servis kiel testopiloto ĉe la [[Dryden Flight Research Center|Altrapida Flugostacio]] de la [[National Advisory Committee for Aeronautics]] (NACA, kie li faris ĉirkaŭ 900 flugojn. Li poste kompletigis la [[Graduate school|gradajn studojn]] ĉe la [[Universitato de Suda Kalifornio]]. Partopreninte en la spachomaj programoj ''Man in Space Soonest'' de la [[Usona Aerarmeo]] kaj ''X-20 Dyna-Soar'', Armstrong aliĝis al la Kosmonaŭta [[Korpuso (armeo)|Korpuso]] de [[NASA]] en 1962. Li faris sian unuan spacflugon kiel komandanta piloto de [[Gemini 8]] en Marto [[1966]], iĝante la unua civila (ne-armea) kosmonaŭto de NASA kiu flugis en spaco. Li plenumis la unuan [[:en:Docking and berthing of spacecraft|ŝipkunigon]] de du [[kosmoveturilo]]j, kun la piloto [[David Scott]].<ref name="Gemini 1965–1966">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.spacecollection.info/us_gemini/gemini.html|titolo=Gemini 1965–1966|alirdato=14a de Majo 2011|eldoninto=Spacecollection.info|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110513063104/http://www.spacecollection.info/us_gemini/gemini.html|arkivdato=2011-05-13}}</ref> Tiu misio estis haltigita post Armstrong uzis iome da sia [[:en:Atmospheric entry|reenirkontrolan]] [[fuelo]]n por eviti danĝeran turniĝon kaŭzitan de ŝtopita [[motoro]], en la unua dumfluga spaca krizo. La dua kaj lasta kosmoflugo de Armstrong estis kiel [[komandanto]] de [[Apollo 11]], nome la unua homenhava surluniga misio en Julio 1969. Armstrong kaj la piloto [[Buzz Aldrin]] de la [[:en:Apollo Lunar Module|Luna Modulo]] descendis sur la lunan surfacon kaj pasigis du horojn kaj duono ekster la kosmoveturilo, dum [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]] restis en luna [[orbito]] komandante la [[kosmoŝipo]]n. Kun Collins kaj Aldrin, Armstrong ricevis la [[Prezidenta medalo de libereco|Prezidentan Medalon de Libereco]] el la [[Prezidanto de Usono|Prezidento]] [[Richard Nixon]]. Prezidanto [[Jimmy Carter]] prezentis al Armstrong la [[Kongreso de Usono|Kongresan]] Spacmedalon de Honoro en 1978. Armstrong kaj liaj kunŝipanoj ricevis la [[Kongresa Ormedalo|Kongresan Ormedalon]] en 2009. Armstrong mortiĝis en [[Cincinnati]], [[Ohio]], la 25an de Aŭgusto, 2012, je la aĝo de 82, post komplikaĵoj el [[Koronaria angio|koronaria kirurgio]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://blogs.scientificamerican.com/molecules-to-medicine/2012/09/03/neil-armstrongs-deatha-medical-perspective/|titolo=Neil Armstrong's Death—a Medical Perspective|alirdato=30a de Decembro 2012|gazeto=[[Scientific American]]}}</ref><ref name=CNN-Armstrong-Death>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cnn.com/2012/08/25/us/neil-armstrong-obit/index.html|titolo=Space legend Neil Armstrong dies|alirdato=30a de Decembro 2012|verkaĵo=CNN}}</ref> == Biografio == Neil Armstrong naskiĝis al Stephen Koenig Armstrong kaj Viola Louise Engel en la Kantono [[Auglaize]], ĉe [[Wapakoneta, Ohio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wapakoneta.net/history|titolo=History of Wapakoneta (or is it Wapaghkonnetta?)|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|verko=City of Wapakoneta, Ohio|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111126114925/http://www.wapakoneta.net/history|arkivdato=2011-11-26}}</ref><ref name=Hansen49>Hansen 2005, pp. 49–50.</ref> Li devenas de [[Skotlando|skota]], [[Irlando|irlanda]], kaj [[Germanio|germana]] [[Praulo|praularo]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.irishcentral.com/news/distant-irish-relatives-mourn-moonwalker-neil-armstrong-167530445-237525201.html#|titolo=Distant Irish relatives mourn moonwalker Neil Armstrong|alirdato=26a de Marto 2015|familia nomo=Counihan|persona nomo=Patrick|dato=27a de Aŭgusto 2012}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theguardian.com/uk/2004/may/28/arts.northernireland|titolo=Ulster Scots' Eagle fails to take off|alirdato=26a de Marto 2015|familia nomo=Chrisafis|persona nomo=Angelique|dato=28a de Majo 2004}}</ref> kaj havis du pli junajn gefratojn, nome June kaj Dean. Stephen Armstrong laboris kiel [[Aŭdito|aŭditisto]]<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cbc.ca/news/technology/story/2012/05/24/f-neil-armstrong-interview-accountants.html|titolo=Neil Armstrong grants rare interview to accountants organization|alirdato=24a de Majo 2012|dato=24a de Majo 2012|verkaĵo=CBC News}}</ref> por la registaro de la [[Ohio|ŝtato Ohio]]; la familio moviĝis ĉirkaŭ la ŝtato ripete post la nasko de Armstrong, vivante en 20 urboj. La emo de Neil al flugado kreskiĝis dum tiu tempo, kaj kreskiĝis el frua starto kiam sia patro portis sian dujaran filon al Klevelandaj Aerkuradoj. Kiam li estis kvinjaraĝa, li espertis sian unuan aviadilan flugon en [[Warren (Ohio)|Warren, Ohio]], la 20an de Julio, 1936, kiam li kaj sia patro veturis per [[Ford Motor Company|Forda]] Trimotoro, konata ankaŭ kiel "Tin Goose" (lad-ansero).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://history.nasa.gov/ap11ann/astrobios.htm#Armstrong|titolo=Project Apollo: Astronaut Biographies|alirdato=12a de Majo 2011|verko=NASA}}</ref> La lasta movo de lia patro okazis en 1944, reen al la naskoloko de Neil, Wapakoneta, en la Kantono Auglaize. Armstrong ĉeestis en la Altlernejo Blume kaj komencis lecionojn de flugado ĉe la flughaveno de Wapakoneta.<ref name=Hansen49/> Li akiris studentan flugatestilon en sia 16a naskiĝtago, kaj sole flugis poste en Aŭgusto; ĉio antaŭ havi [[ŝoforpermesilo]]n.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=BnYzJKdNOM0C&pg=PA14|titolo=Neil Armstrong|familia nomo=Koestler-Grack|persona nomo=Rachel A.|dato=2009|eldoninto=Gareth Stevens|ISBN=1-4339-2147-2|paĝo=14}}</ref> Kiel junulo li estis [[skoltismo|skolto]] kaj atingis la rangon de aglo-skolto. Kiel plenkreskulo, li estis agnoskita de la Usonaj Skoltoj per la Premio de la Distingita Agloskolto kaj per la Premio de la Arĝenta Bubalo.<ref>"Distinguished Eagle Scouts" (PDF). Boy Scouts of America. [http://www.scouting.org/filestore/pdf/02-529.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160312002744/http://www.scouting.org/filestore/pdf/02-529.pdf|date=2016-03-12}} Alirita la 23an de Majo, 2016.</ref> La 18an de Julio, 1969, flugante al la Luno ene de la ''[[Columbia (kosmopramo)|Columbia]]'', Armstrong salutis la skoltojn: "Mi ŝatus saluti al ĉiuj miaj geskoltoj ĉe la Ŝtata Parko Farragut en [[Idaho]] kie ili havas [[Monda Ĵamboreo|Nacian Ĵamboreon]] tiun ĉi semajnon; kaj Apollo 11 ŝatus sendi al ili plej bonajn dezirojn". Houston reagis: "Dankon, Apollo 11. Mi certas ke se ili ne aŭdis tion, ili tenos la vorton pere de la novaĵoj. Certe aprezu tion."<ref>"Apollo 11 - Day 3, part 2: Entering Eagle - Transcript". NASA. [http://history.nasa.gov/ap11fj/09day3-entering-eagle.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120507010413/http://history.nasa.gov/ap11fj/09day3-entering-eagle.htm|date=2012-05-07}}. Alirita la 23an de Majo 2016.</ref> Inter la tre malmultaj personaj kunportitaĵoj kiujn Neil Armstrong portis kun li al la [[Luno]] kaj reen estis Monda Skolta Insigno.<ref>"World Scouting salutes Neil Armstrong". World Organization of the Scout Movement. [http://oldsite.scout.org/en/information_events/news/world_scouting_salutes_neil_armstrong] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150904004807/http://oldsite.scout.org/en/information_events/news/world_scouting_salutes_neil_armstrong|date=2015-09-04}} Alirita la 27an de Julio, 2015.</ref> En 1947, je aĝo de 17, Armstrong komencis studi [[kosmofluga inĝenierarto|kosmoflugan inĝenierarton]] ĉe la [[Universitato Purdue]]. Li estis la duapersono en sia familio kiu iris al [[altlernejo]]. Li estis ankaŭ akceptita en la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]] (MIT). La nura inĝeniero kiun li tiam konis (kiu estis studinta ĉe MIT) malkonvinkis lin el tiu studado, dirante al Armstrong ke ne necesas fari la tutan vojon al [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]], por akiri bonan edukadon.<ref>Hansen 2005, pp. 55–56.</ref> Lia altlerneja lernokosto estis pagita laŭ la Plano Holloway. Sukcesaj kandidatoj devigiĝis por du jaroj de studado, sekvataj de du jaroj de flugotrejnado kaj unu jaro de [[armeservo]] en la [[Usona mararmeo]] kiel [[aviadisto]], poste kompletado de la finaj du jaroj de liaj gradiĝjaroj. Kandidatoj devis promesi ne geedziĝi ĝis gradiĝo, subskribi la "Aviation Guarantee" por servo en Aktivaj Taskoj por almenaŭ kvar jaroj, kaj ne ricevi ascendon al [[subleŭtenanto]] ĝis du jaroj post ili ricevu sian ascendon al [[midŝipmano]]. == Armeservo == Alvoko por Armstrong al la Armeo alvenis la 26an de Januaro, 1949, postulanta lian alvenon al la Aerstacio Pensacola por flugtrejnado je aĝo de 18. Tio daŭris preskaŭ 18 monatojn, dum kiuj li kvalifikiĝis por surteriĝo sur [[Aviadila ŝipo|aviadilŝipoj]] sur la ''USS Cabot'' kaj la ''USS Wright''. La 16an de Aŭgusto, 1950, du semajnojn post sia 20a naskiĝtago, Armstrong estis informita per letero ke li estis finfine kvalifikita kiel ''ŝipaviadisto''.<ref>Hansen 2005, pp. 68–78.</ref> Lia unua posteno estis al la Flota Aviadserva [[Eskadrono|Eskadro]] 7 ĉe la ŝiparmea bazo NAS [[San-Diego|San Diego]] (nune konata kiel NAS Norda Insulo). Du monatojn poste li estis sendita al la Flugeskadro 51 (VF-51), nome ĉiatipa eskadro, kaj faris sian unuan flugon en [[reagaviadilo]], nome F9F-2B Panther, en la 5a de Januaro, 1951. En Junio, li faris sian unuan reagaviadilan surteriĝon sur aviadilŝipo nome sur la ''USS Essex'' kaj li estis ascendita la saman semajnon el midŝipmano al [[subleŭtenanto]]. Fine de la monato, la ''Essex'' eknavigis havante VF-51 surferdeke, direkte al [[Koreio]], kie ties VF-51 agados kiel [[Surterataka aviadilo|surteratakaj aviadiloj]].<ref>Hansen 2005, pp. 79–85.</ref> [[Dosiero:F9F-2 Panthers VF-51 over Korea 1951.jpg|eta|F9F-2 Panthers super Koreio, kun Armstrong pilote en S-116 (maldekstre).]] En la [[Korea Milito|milito kontraŭ Koreio]] li servis kiel milit-aviadisto. Armstrong unuafoje vidis milit-agadon en la Korea Milito la 29an de Aŭgusto, 1951, kiel [[eskorto]] por fotospiona aviadilo super [[Songjin]].<ref>Hansen 2005, p. 90.</ref> Kvin tagojn poste nome la 3an de Septembro, li flugis por armita spionado super la unuaranga transportado kaj stokinstalaĵoj sude de la vilaĝo [[Majon-ni]], okcidente de [[Vonsano]]. Dum malalta [[bombardado]] je ĉirkaŭ 560&nbsp;km/h, la aviadilo de Armstrong nome F9F Panther estis frapita de [[Aerdefendo|aerdefenda pafado]]. Klopodante rehavi kontrolon, li koliziis kontraŭ [[fosto]] de alto de ĉirkaŭ 6 m, kiu fortranĉis ĉirkaŭ unu metron de la dekstra flugilo de la Panther.<ref>Hansen 2005, pp. 92–93.</ref> Armstrong flugigis la aviadilon reen al amika teritorio, sed pro la perdo de [[alerono]], [[:en:Ejection seat|lanĉo de sidloko]] estis lia nura sekureca eblo. Li planis sidlanĉi super akvo kaj atendi savon fare de [[helikoptero]]j de la [[Ŝiparmeo]], kaj tiele flugis al flughaveno proksime de [[Pohan]]g, sed lia lanĉita sidloko estis falinta surtere.<ref>Hansen 2005, p. 95.</ref> [[Ĵipo]] ŝoforita de samĉambrano de la flugolernejo prenis Armstrong; oni ne konas tion kio okazis al la [[vrako]] de No. 125122 F9F-2.<ref>Hansen 2005, p. 96.</ref> Armstrong flugis 78 misiojn super Koreio por totalo de 121 horoj en la aero, plej el kiuj estis en Januaro 1952. Li ricevis la ''Air Medal'' (Aermedalo) pro 20 luktomisioj, orstelon pro la venontaj 20, kaj la Korean Servomedalon kaj la Engaĝigan Stelon.<ref>Hansen 2005, p. 112.</ref> Armstrong retiriĝis de la Ŝiparmeon je aĝo de 22 en la 23a de Aŭgusto, 1952, kaj iĝis [[leŭtenanto]], en la [[:en:Military reserve force|Rezerva]] Usona Ŝiparmeo. Li restis en la rezervo dum ok jaroj, poste rezignis sian komision en la 21a de Oktobro, 1960.<ref name="Hansen 2005, p. 118">Hansen 2005, p. 118.</ref> == Plia studado == [[Dosiero:Purdue University, West Lafayette, Indiana, Estados Unidos, 2012-10-15, DD 08.jpg|eta|maldekstra|Centra Oficejo de la [[Universitato Purdue]] kie studis Neil Armstrong.]] Post sia servo en la Ŝiparmeo, Armstrong revenis al Purdue, kie liaj plej bonaj gradoj okazis en la kvar semestroj post lia reveno el Koreio. Li antaŭe jam estis atinginta averaĝajn markojn, sed lia fina kvalifiko estis 4.8 el 6.0.<ref>Hansen 2005, p. 62.</ref> li aliĝis al la [[Frataroj kaj fratinaroj|frataro]] Phi Delta Theta fraternity<ref>"The Beginning". internacia retejo de Phi Delta Theta. [https://www.phideltatheta.org/?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=118] Alirita la 24an de Aprilo, 2017.</ref> post sia reveno kaj li verkis kaj kunreĝisoris ĝian [[muzikalo]]n kiel parto de la [[studenta gazeto]]; li estis ankaŭ membro de la Fratara Bando de Kappa Kappa Psi<ref>"Prominent Members of Kappa Kappa Psi". Kappa Kappa Psi. [https://www.kkpsi.org/prominentmembers.asp] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130926002824/http://www.kkpsi.org/prominentmembers.asp |date=2013-09-26 }} Alirita la 3an de Majo, 2011.</ref> kaj ludisto de [[Baritono|baritona]] [[Korno (muzikinstrumento)|korno]] en la [[Bando]] ''Purdue All-American Marching Band''. Armstrong gradiĝis en 1955 per Bakalaŭro de Scienco en [[Kosmofluga inĝenierarto|Kosmofluga Inĝenierarto]].<ref name="Hansen 2005, p. 118"/> Post reveni al Purdue, li konatiĝis kun Janet Elizabeth Shearon, kiu estis studante hejm-[[ekonomiko]]. Laŭ la propra paro, ne estis reala [[Amindumo|amindumado]], kaj neniu povis memori la precizajn cirkonstancojn de ties [[fianĉiĝo]], escepte ke ĝi okazis dum Armstrong estis laborante ĉe la [[Glenn Research Center|Flugopropulsa Laboratorio Lewis]] de NACA. Ili geedziĝis en la 28a de Januaro, 1956, ĉe la Kongregacia Eklezio en [[Wilmette (Ilinojso)|Wilmette]], [[Ilinojso]]. Kiam li translokiĝis al la Aerarmea Bazo Edwards, li loĝis en la kvartaloj de studentoj de la bazo, dum Janet loĝis en la distrikto Westwood de [[Los-Anĝeleso]]. Post unu semestro, ili translokiĝis al hejmo en Valo Antelope. Janet neniam finis sian gradon, kion ŝi bedaŭros poste en sia vivo.<ref>Hansen 2005, pp. 124–127.</ref> La paro havis tri gefilojn kune: Eric, Karen, kaj Mark.<ref>Hansen 2005, p. 128.</ref> En Junio de 1961, la filino Karen ricevis diagnozon de [[maligna]] [[tumoro]] en la meza parto de la [[cerba trunko]]; traktado per [[X-radio]]j malrapidigis ĝian kreskon, sed ŝia sano malboniĝis ĝis la punkto ke ŝi ne plu povis piediri aŭ paroli. La nur dujaraĝa Karen mortiĝis pro [[pneŭmonito]], rilata al ŝia malfortigita sano, la 28an de Januaro, 1962.<ref>Hansen 2005, pp. 161–164.</ref> Armstrong poste finigis sian gradon de [[Magistro]] de Scienco en [[kosmofluga inĝenierarto]] ĉe la [[Universitato de Suda Kalifornio]] en 1970.<ref>"Biographical Data: Neil A. Armstrong". NASA. Aŭgusto 2012. [https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/armstrong-na.html] Alirita la 24an de Aprilo 2017.</ref> Li finfine ricevos post jaroj [[Honora doktoreco|honorajn doktoriĝojn]] el kelkaj universitatoj.<ref>"Biography: Neil A. Armstrong". NASA (John H. Glenn Research Center). Marto 2008. [https://www.nasa.gov/centers/glenn/about/bios/neilabio.html] Alirita la 24an de Aprilo 2017.</ref> == Testfluga piloto == Post tio li kiel civila testfluga piloto laboris por [[NASA]]. [[Dosiero:Neil Armstrong 1956 portrait.jpg|eta|altdekstre|alt=A black-and-white photo of Armstrong|Armstrong, 26-jaraĝa, kiel testfluga piloto ĉe la la esplorcentro [[Dryden Flight Research Center]] en la Aerbazo Edwards de la ''National Advisory Committee for Aeronautics'' (NACA), [[Kalifornio]].]] Post sia gradiĝo el Purdue, Armstrong decidis iĝi eksperimenta esplortestfluga piloto. Li kandidatis ĉe la esplorcentro [[Dryden Flight Research Center]] en la [[Aerbazo]] Edwards de la ''National Advisory Committee for Aeronautics'' (NACA), kiu poste estos renomita kiel ‘‘NASA Neil A. Armstrong Flight Research Center’’ en 2014.<ref>An Act to Redesignate the Dryden Flight Research Center as the Neil A. Armstrong Flight Research Center and the Western Aeronautical Test Range as the Hugh L. Dryden Aeronautical Test Range [https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-113publ75/pdf/PLAW-113publ75.pdf] Alirita la 5an de Majo 2017.</ref> Kvankam la komitato ne havis malfermajn postenojn, ĝi resendis lian kandidatiĝon al la [[Glenn Research Center|Flugopropulsa Laboratorio]] en [[Klivelando]], kie Armstrong eklaboris en Marto 1955.<ref>Hansen 2005, pp. 119–120.</ref> La periodo de Armstrong en [[Klivelando]] daŭris paron de monatoj, kaj ĉirkaŭ Julio 1955 li jam estis reveninta al la bazo Edwards AFB por nova laboro.<ref>Hansen 2005, p. 122.</ref> Dum sia unua labortago ĉe Edwards, Armstrong ricevis siajn unuajn taskojn, nome piloti [[ĉasaviadilo]]jn dum liverigoj de eksperimentaj aviadiloj el modifitaj [[bombaviadilo]]j. Li flugigis ankaŭ la modifitajn bombaviadilojn, kaj en unu el tiuj misioj li havis sian unuan flugincidenton ĉe Edwards. La 22an de Marto, 1956, Armstrong estis en [[Superfortikaĵo]] Boeing B-29,<ref>Hansen 2005, p. 134.</ref> kiu devis lanĉi [[raketo]]n ''Douglas D-558-2 Skyrocket''. Li estis sidiĝinta en la dekstra pilotsidloko dum la maldekstre sidlokiĝinta komandanto, nome Stan Butchart, flugigis la B-29.<ref>Creech, Gray (15a de Julio, 2004). "From the Mojave to the Moon: Neil Armstrong's Early NASA Years". NASA. [https://www.nasa.gov/missions/research/neil_armstrong.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180918011253/https://www.nasa.gov/missions/research/neil_armstrong.html |date=2018-09-18 }} Alirita la 5an de Majo, 2017.</ref> Dum ili ascendis ĝis 30,000 futoj (9.1&nbsp;km), la kvara [[motoro]] haltiĝis kaj la [[propulsoro]] ekventomueliĝis (libere rotacii) en la aerfluo. Frapante la [[ŝaltilo]]n kiu devis haltigi la rotacion de la propulsoro, Butchart rimarkis ke la propulsoro unue malrapidiĝis sed poste ekrotaciis denove, tiam eĉ pli rapide ol la aliaj motoroj; se tiu rotacius tro rapide, ĝi povus rompiĝi aparte. Ilia aviadilo bezonis teni rapidon de 210&nbsp;mph (338&nbsp;km/h) por lanĉi sian eksplodan raketŝarĝon ''Skyrocket'', kaj la B-29 ne estos povinta surteriĝi havante ankoraŭ la ''Skyrocket'' ligita al sia ventro. Armstrong kaj Butchart ŝoforis la aviadilon en naz-suba alĝustigo por pliigi la rapidecon, kaj poste lanĉis la ''Skyrocket''. Je la momento de la lanĉo, la propulsoro de la kvara motoro diseriĝis. Pecoj el tiu damaĝis la trian motoron kaj frapis la duan. Butchart kaj Armstrong devis malŝalti la trian motoron, pro la damaĝo, kaj la unuan, pro la [[Torda momanto|tordo]] kiun ĝi estis kreinta. Ili faris malrapindan, cirklan descendon el 30,000&nbsp;ft (9,000 m) uzante nur la duan motoron (unu el kvar), kaj surteriĝis sekure.<ref>Hansen 2005, pp. 134–136.</ref> Kiel testfluga piloto, Armstrong servis kiel projekta piloto en ''F-100 Super Sabre'', nome por la variantoj A kaj C, en ''F-101 Voodoo'', kaj en la ''F-104A Starfighter'' de [[Lockheed]]. Li flugis ankaŭ per la ''Bell X-1B'', la ''Bell X-5'', la nordamerika X-15, la ''F-105 Thunderchief'', la ''F-106 Delta Dart'', la ''B-47 Stratojet'', la ''KC-135 Stratotanker'', kaj estis unu el ok elitaj pilotoj kiuj partoprenis en la esplora programo de [[Paraŝuto|paraŝuta]] vehiklo (Paresev). La unua flugo de Armstrong per raketa aviadilo okazis la 15an de Aŭgusto, 1957, per ''Bell X-1B'', je [[altitudo]] de 11.4 mejloj (18.3&nbsp;km). La naz-alteriĝa mekanismo rompiĝis surteriĝante, kio jam estis okazinta en ĉirkaŭ dekduo da antaŭaj flugoj de la ''Bell X-1B'' pro malbonaĵoj de la aviadila [[Desegnaĵo|desegnado]].<ref name="Hansen 2005, p. 145">Hansen 2005, p. 145.</ref> Li poste flugis per la nordamerika X-15 sep fojojn; lia antaŭlasta flugo atingis altitudon de 207,500 [[futo]]j (63.2&nbsp;km).<ref name="Hansen 2005, p. 145"/> Armstrong estis metita en kelkaj incidentoj kiuj estis kolektitaj en la folkloro de Edwards kaj/aŭ estis kronikigitaj en la memoroj de kolegoj. La unua okazis dum sia sesa flugo per X-15 la 20an de Aprilo, 1962, dum Armstrong estis testante mem-alĝustigan kontrolsistemon. Li estis flugante je alto de ĉirkaŭ 207,000 futoj (63&nbsp;km) (la plej alta je kiu li estis flugante antaŭ [[Gemini 8]]), sed la aviadila nazo teniĝis tro longe dum descendo kaj la X-15 revenis el la [[atmosfero]] reen al 140,000 futoj (43&nbsp;km). Je tiu altitudo, la aero estas tiom fajna ke la [[aerodinamika]]j surfacoj apenaŭ havas efikon. Li flugis preterpasante la surteriĝan kampon je [[Maĥo]] 3 (2,000&nbsp;mph (3,200&nbsp;km/h)) je ĉirkaŭ 100,000 futoj (30&nbsp;km) de altitudo, kaj finis je 40 mejloj (64&nbsp;km) sude de Edwards. Post sufiĉa descendo, li revenis super la surterigejon, kaj malfacile sukcesis surteriĝi sen frapi kontraŭ [[Josua arbo|Josuaj arboj]] de la suda pinto. Ĝi estis la plej longa flugo per X-15 kaj laŭ tempo kaj laŭ distanco el la grunda elterigejo.<ref>Hansen 2005, pp. 178–184.</ref> Nur kvar tagojn poste, Armstrong estis metita en dua incidento, kiam li flugis (por la nura fojo) kun [[Chuck Yeager]]. Ties laboro, flugante per ''[[Lockheed]] T-33 Shooting Star'', estis taksi la Sekan Lagon de la [[Ranĉo]] Smith por ties uzado kiel porurĝa surterigejo por la X-15. En sia [[membiografio]], Yeager verkis ke li estis konante ke la lagogrundo ne estis taŭga por surterigejoj post ĵusa [[pluvo]], sed Armstrong insistis flugi tamen. Dum ili klopodis cirklan halt-iron, la radoj frapis kaj ili devis atendi savon. Armstrong rakontis diferencan version de la okazaĵo, laŭ kiu Yeager neniam klopodis paroli malinstige kaj ili faris unuan sukcesan surteriĝon sur la orienta flanko de la [[lago]]. Poste Yeager sugestis al li klopodi denove, tiun fojon pli malrapide. Dum tiu dua surteriĝo, ili frapiĝis kaj laŭ Armstrong, Yeager ekridegis.<ref>Hansen 2005, pp. 184–189.</ref> [[Dosiero:Pilot Neil Armstrong and X-15 -1 - GPN-2000-000121.jpg|eta|maldekstra|alt=A black-and-white photo of Armstrong smiling outside of an X-15|Armstrong, 30-jaraĝa, kaj Nordamerika X-15 #1<br />post esplora flugo en 1960.]] Multaj el la testopilotoj ĉe Edwards laŭdis la inĝenieran kapablon de Armstrong. Milt Thompson diris ke li estis "la plej teknike kapabla inter la dekomencaj pilotoj de X-15". Bill Dana diris ke Armstrong "havis menson kiu absorbis aĵojn kiel [[spongo]]". Tiuj kiuj flugis por la Aera Forto tendencis havi diferencan opinion, speciale homoj kiaj Yeager kaj Pete Knight, kiuj ne havis inĝenierajn gradojn. Knight diris ke la pilot-inĝenieroj flugis laŭ maniero kiu estis "pli mekanika ol estas flugi", kaj montris tion kiel la tialo kial kelkaj pilot-inĝenieroj ekhavas problemojn: ties flugokapabloj ne venis nature.<ref>Hansen 2005, pp. 138–139.</ref> Kelkajn semajnojn poste nome la 21an de Majo, 1962, Armstrong estis metita en tio kion la folkloro de Edwards nomigis la "Afero Nellis". Li estis sendita per ''Lockheed F-104 Starfighter'' por inspekti la kondiĉojn de la Seka Lago Delamar en suda [[Nevado]], denove por porurĝaj surterigoj. Li mistaksis sian altitudon, kaj ankaŭ ne rimarkis ke la surteriga mekanismo ne tute estis etendiĝinta. Kiam li tuŝis grundon, la surteriga mekanismo ekreveniĝis; Armstrong aplikis tutan energion por nuligi la surterigon, sed la ventra flugileto kaj la pordo de la surteriga mekanismo frapis la grundon, damaĝante la radion kaj forigante olehidraŭlikan likvon. Sen radia komunikado, Armstrong flugis suden al la Aerforta Bazo Nellis, preterpasis la [[kontrolturo]]n, kaj skuis la [[flugilo]]jn, nome la [[signalo]] por alproksimiĝo sen-radia. La perdo de hidraŭlika likvo okazigis ankaŭ la perdon de la [[kaptohoko]], kaj dum la surterigo, li kaptis la haltigan kablon ligitan al ankroĉeno, kaj trenis la ĉenon laŭlonge de la [[surteriga kurejo]].<ref name="Hansen 2005, pp. 189–192">Hansen 2005, pp. 189–192.</ref> Necesis tridek minutoj por purigi la surterigan kurejon kaj aranĝi haltigan [[kablo]]n kaj Armstrong telefonis al Edwards kaj petis iun por kolekti lin. Milt Thompson estis sendita per F-104B, la nura dusidloka disponebla aviadilo, sed aviadilo kiun Thompson estis neniam pilotinta. Kun granda malfacilo, Thompson pilotis ĝin ĝis Nellis, sed forta kontraŭa vento okazigis malfacilan surterigon kaj la maldekstra ĉefa rado suferis trapikiĝon. La surteriga kurejo fermiĝis denove por purigi ĝin, kaj Bill Dana estis sendita al Nellis per iu ''T-33 Shooting Star'', sed li preskaŭ surteriĝis for — kaj la operacoficejo de la bazo Nellis decidis ke por eviti ajnajn pluajn problemojn, estus plej bone trovi surgrundan transporton por revenigi la tri pilotojn de la NASA reen al Edwards.<ref name="Hansen 2005, pp. 189–192"/><!--All good--> Armstrong faris sep flugojn per X-15 el Novembro 1960 al Julio 1962. Li atingis pintan altitudon de 207,500 futoj (63.2&nbsp;km) per la X-15-3,<ref name="Hansen, p. 178">Hansen 2005, p. 178.</ref> kaj pintan rapidon de [[Maĥo]] 5.74 (3,989&nbsp;mph (6,420&nbsp;km/h)) per la X-15-1; li lasis la ''[[Dryden Flight Research Center]]'' farinte totalon de 2,400 flugohoroj.<ref>Hansen 2005, p. 210.</ref> Laŭlonge de sia kariero, li pilotis pli ol 200 diferencajn modelojn de aviadiloj.<ref>"Biographical Data: Neil A. Armstrong". NASA. Aŭgusto 2012. [https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/armstrong-na.html] Alirita la 6an de Majo 2017.</ref> == Astronaŭto == En la jaro [[1962]] [[NASA]] elektis lin astronaŭto. Dum pluraj jaroj li estis rezerva piloto por diversaj kosmo-programoj. La [[12-a de marto|12-an de marto]] [[1966]] li faris sian unuan flugon en la kosmon, kadre de la ''[[Gemini-8]]''-programo, kiun li gvidis. Dum tiu ĉi programo li kaj lia kolego [[David Scott]] unuafoje kuplis du kosmoŝipojn en la kosmo. En [[1968]] Armstrong servis kiel komandanto por la anstataŭanta teamo de la programo ''[[Apollo 8]]''. En [[1969]] li gvidis la programon ''[[Apollo 11]]'', kiu atingis la lunon. Dum la surluniĝo kun sia kolego [[Buzz Aldrin]], la [[20-a de julio|20-an de julio]] 1969, li transprenis la stiradon de la surluniĝa kapsulo ''Eagle''. La tria kolego, [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]], dume restis en la kosmoŝipo. Ses horojn post la atingo de la luna surfaco, Armstrong kiel unua forlasis la kapsulon kaj surpaŝis la lunon. Dume li diris la neforgeseblajn vortojn: ''That's a small step for [a] man, one giant leap for mankind.'' (= ''Tio estas malgranda paŝo por [[homo]], sed granda salto por la [[homaro]].'') === Ekkariero === [[Dosiero:Neil Armstrong in Gemini G-2C training suit.jpg|eta|altdekstre|alt=Photo|Armstrong en frua vesto de [[Projekto Gemini|Gemini]].]] En 1958, Armstrong estis selektita por la programo de la Usona Aerforto ''Man In Space Soonest''. En Novembro 1960, li estis elektita kiel parto de la pilotkonsilanta grupo por la ''X-20 Dyna-Soar'', nome milita spacaviadilo disvolvigota fare de [[Boeing]] por la [[Usona Aerarmeo]], kaj en la 15a de Marto, 1962, li estis selektita de la Usona Aerarmeo kiel unu el sep pilot-inĝenieroj kiuj estus pilotontaj la spacaviadilon kiam ĝi estu desegnita.<ref>Hansen 2005, p. 173.</ref> En la monatoj post la anonco ke oni serĉis kandidatiĝojn por la dua grupo de kosmonaŭtoj de la NASA, Armstrong iĝis pli kaj pli ekscitita pro la aspirojn de kaj la [[programo Apollo]] kaj pro la esplorado de nova aeronaviga medio. La kandidatiĝo de Armstrong por iĝi astronaŭto alvenis ĉirkaŭ unu semajnon post la limdato de la 1a de Junio, 1962. Dick Day, kun kiu Armstrong estis laborante tre proksime ĉe Edwards, vidis la malfruan alvenon de la kandidatiĝo kaj enŝovis ĝin en la amaseto antaŭ neniu rimarku tion.<ref>Hansen 2005, p. 195.</ref><!--All good--> Ĉe la Aerforta Bazo Brooks fine de Junio, Armstrong suferis [[Medicina ekzameno|medicinan ekzamenon]] kiun multaj el la kandidatoj priskribis kiel doloriga kaj foje ŝajne neutila aŭ sensenca.<ref>Hansen 2005, pp. 195–204.</ref><!--All good--> Deke Slayton alvokis Armstrong la 13an de Septembro, 1962, kaj demandis ĉu li estus interesata en aliĝo al la NASA Astronaŭta Korpuso kiel parto de tio kion la gazetaro kromnomigis "la Novaj Naŭ"; sen [[hezito]], Armstrong respondis jese. La selektoj estis tenitaj sekrete ĝis tri tagoj poste, kvankam gazetaraj informoj estis estintaj cirkulantaj ekde pli frue tiun jaron ke li estis selektita kiel la "unua civila astronaŭto."<ref>Hansen 2005, pp. 201–202.</ref> Armstrong estis fakte unu el du civilaj pilotoj selektitaj por la dua grupo; la alia estis Elliot See, ankaŭ iama ŝipa aviadisto.<ref>"Elliot M. See, Jr.". NASA. [https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/see-em.html] Alirita la 6an de Majo, 2017.</ref> See estis nomumita por komandi [[Gemini 9]], sed mortiĝis en akcidento de T-38 en 1966 kiu ankaŭ okazigis la morton de la kolego Charles Bassett. Armstrong estos la unua usona [[civilulo]] en la spaco, sed la unua civilulo estis estinta [[Valentina Tereŝkova]] de [[Sovetunio]], preskaŭ tri jarojn antaŭe. Estinte tekstila laboristo kaj amatora [[paraŝutisto]], ŝi estis ene de [[Vostok 6]] kiam ĝi estis lanĉita la 16an de Junio, 1963.<ref>"Valentina Vladimirovna Tereshkova (Born March 6, 1937)". Adm.yar.ru. [http://www.yarregion.ru/eng/Pages/famous_people_Valentina_Vladimirovna_Tereshkova.aspx] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150904004808/http://www.yarregion.ru/eng/Pages/famous_people_Valentina_Vladimirovna_Tereshkova.aspx|date=2015-09-04}} Alirita la 6an de Majo, 2017.</ref> === Gemini programo === {{Ĉefartikolo|Projekto Gemini}} ==== ''Gemini 8'' ==== {{Ĉefartikolo|Gemini 8}} [[Dosiero:GEMINI-TITAN (GT)-8 - PRELAUNCH ACTIVITY - CAPE (s66-24446).jpg|eta|maldekstra|Armstrong, 35, prepare por ''[[Gemini 8]]'' en Marto 1966]] La [[Skipo|skip]]<nowiki/>taskoj por Gemini 8 estis sciigitaj la 20-an de septembro 1965, kun Armstrong kiel komandanta piloto kaj David Scott kiel piloto. Scott estis la unua membro de la tria grupo de astronaŭtoj se temas pri ricevi ĉefan skiptaskon. La misio estis lanĉita la 16-an de marto 1966; ĝi devis esti la plej kompleksa tiam, kun rendevuo kaj aldokiĝo (ŝipokunigo) kun la senpilota Agena celveturilo, la dua usona [[eksterveturila agado]] (EVA) fare de Scott. En totalo, la misio estis planita por daŭri 75 horojn kaj 55 orbitojn. Post la Agena leviĝis ĉe la 10 a.m. EST ([[orienta tempo]]), la Titan II portanta Armstrong kaj Scott ekbruliĝis ĉe 11:41:02 a.m. EST, metante ilin en orbiton de kie ili sekvus la Agena.<ref>Hansen 2005, ch. 19.</ref> La rendevuo kaj unua iama aldokiĝo inter du kosmoŝipoj estis sukcese kompletigitaj post 6.5 horoj en [[orbito]].<ref name="Gemini 1965–1966"/> La kontakto kun la skipo estis intermita pro la manko de spurstacioj kovrantaj iliajn tutajn orbitojn. Sen kontakto kun la grundo, la [[Garaĝo|garaĝita]] kosmoŝipo komencis ruliĝi, kaj Armstrong provis korekti tion per la Enorbita Manovra Sistemo (OAMS) de Gemini-kosmoŝipo. Sekvante la pli fruan konsilon de la [[misikontrolo]], ili eldokiĝis, sed trovis ke la rulado pliiĝis danĝere ĝis la punkto kie ili turnis proksimume unufoje por sekundo, kio signifis ke la problemo estis en la orientiĝo-stirado de ilia Gemini. Armstrong decidis ke la nura procedurmaniero estis engaĝigi la revenkontrolan sistemon ''Reentry Control System'' (RCS) kaj malŝalti la OAMS. Misioreguloj diktis ke post kiam tiu sistemo estus enŝaltita, la kosmoŝipo devus reeniri ĉe la venonta ebla ŝanco. Estis poste opiniite ke [[Difekto|difektita]] [[Drato|drataro]] faris ke unu el la reakciaj motoroj iĝis blokita en la ŝaltiga pozicio.<ref>{{cite web |last=Merritt |first=Larry |title=The abbreviated flight of Gemini 8 |publisher=Boeing |url=http://bts.boeing.com/news/frontiers/archive/2006/march/i_history.html |date=March 2006 |accessdate=14a de Majo, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812222659/http://bts.boeing.com/news/frontiers/archive/2006/march/i_history.html |archivedate=12a de Aŭgusto, 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110812222659/http://bts.boeing.com/news/frontiers/archive/2006/march/i_history.html |arkivdato=2011-08-12 }}</ref> [[Dosiero:Armstrong and Scott with Hatches Open - GPN-2000-001413.jpg|eta|alt=Photo of Armstrong and Scott in the Gemini capsule, in the water. They are being assisted by some recovery crew|Rekupero de [[Gemini 8]] el okcidento de Pacifika Oceano; Armstrong sidas dekstre.]] En la astronaŭta oficejo ekzistis kelkaj homoj, plej precipe Walter Cunningham, kiuj publike deklaris ke Armstrong kaj Scott ignoris la pripaneajn procedurojn por tia okazaĵo, kaj ke Armstrong povus esti savinta la mision se li estus ŝaltinta nur unu el la du RCS-ringoj, rezervante la alian por aliaj misioceloj. Tiuj kritikoj estis senbazaj; neniuj [[Paneo|pane]]<nowiki/>proceduroj estis skribitaj kaj estis eble ŝalti nur ambaŭ RCS-ringojn, ne ĝuste nur unun aŭ la aliajn. Gene Kranz skribis, "la skipo reagis kiel ili estis trejnitaj, kaj ili reagis malĝuste ĉar ni trejnis ilin malĝuste." La misiaj planistoj kaj kontrolistoj malsukcesis rimarki ke kiam du kosmoŝipoj estas kunigitaj, ili devas esti konsideritaj kiel unu kosmoŝipo.<ref>Kranz, p. 174.</ref> Armstrong mem estis malkontenta<ref>Hansen 2005, p. 274.</ref> ke la misio estis fortranĉita, nuligante la plej multajn misiocelojn kaj senigante al Scott lian [[Eksterveturila agado|EVA-n]]. ==== Gemini 11 ==== {{Ĉefartikolo|Gemini 11}} La lasta tasko por Armstrong en [[Projekto Gemini|Gemini]] estis kiel la helpa komandanta piloto por Gemini 11, anoncite du tagojn post la alteriĝo de Gemini 8. Trejnita por du flugoj, Armstrong estis tre sperta koncerne la sistemojn kaj estis pli en instrurolo<ref>Hansen 2005, pp. 292–293.</ref> por la novula helpa piloto, [[William Anders]]. La lanĉo estis la 12-an de septembro 1966,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://science.ksc.nasa.gov/history/gemini/gemini-xi/gemini-xi.html|titolo=Gemini-XI|alirdato=2010-07-24|verko=NASA (Kennedy Space Center)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120201213341/http://science.ksc.nasa.gov/history/gemini/gemini-xi/gemini-xi.html|arkivdato=2012-02-01}} {{Citaĵo el la reto |url=https://science.ksc.nasa.gov/history/gemini/gemini-xi/gemini-xi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-05-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180918011350/https://science.ksc.nasa.gov/history/gemini/gemini-xi/gemini-xi.html |arkivdato=2018-09-18 }}</ref> kun Pete Conrad kaj Dick Gordon surŝipe, kiuj sukcese kompletigis la misiocelojn, dum Armstrong funkciis kiel flugkomunikanto. Post la flugo, la prezidanto [[Lyndon B. Johnson]] petis Armstrong kaj sian edzinon partopreni en 24-taga bonvola [[turneo]] de [[Sudameriko]].<ref>Hansen 2005, pp. 296–297.</ref> Por la turneo, kiu iris en 11 landojn kaj 14 gravajn grandurbojn, estis ankaŭ Dick Gordon, George Low, iliaj edzinoj, kaj aliaj registaraj funkciuloj. En [[Paragvajo]], Armstrong impresis eminentulojn salutante ilin en ilia loka lingvo, la [[gŭarania]];<ref>Hansen 2005, p. 298.</ref> en [[Brazilo]] li parolis pri la atingoj de la Brazil-naskita [[Alberto Santos-Dumont]], kiu estis rigardita kiel venkinta super la [[fratoj Wright]] inter la unuaj aviadiloj per siaj [[14 bis]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.earlyaviators.com/edumonb.htm|titolo=Santos Dumont In France 1906–1916|alirdato=19a de Majo 2011|eldoninto=Earlyaviators.com}}</ref> === Programo Apollo === La 27-an de januaro [[1967]], la dato de la lanĉo de [[Apollo 1]], Armstrong estis en [[Vaŝingtono]], kun Gordon Cooper, Dick Gordon, [[Jim Lovell]] kaj Scott Carpenter por la subskribo de la Kosmospaca Traktato de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La astronaŭtoj babilis kun la kunvenintaj eminentuloj ĝis 6:45 p.m. kiam Carpenter iris al la flughaveno, kaj la aliaj estis resenditaj al la gastejo Georgetown Inn, kie ili ĉiuj trovis mesaĝojn por telefoni al la [[Lyndon B. Johnson Space Center|Pilotata Kosmoŝipo-Centro]]. Dum tiuj telefonalvokoj, ili aŭdis pri la mortoj de [[Gus Grissom]], [[Ed White]] kaj [[Roger Chaffee]]. Armstrong kaj la grupo pasigis la reston de la nokto trinkante [[viskio]]n kaj diskutante kio okazis.<ref>{{cite book |last1=Lovell |first1=Jim |authorlink1=|last2=Kluger |first2=Jeffrey |authorlink2= |title=Apollo 13 |date=2000 |publisher=Houghton Mifflin |isbn=0-618-05665-3 |pages=24–25 }}</ref> La 5-an de Aprilo, 1967, la saman tagon kiam la [[enketo]] pri Apollo 1 publikigis sian raporton pri la fajro, Armstrong kunvenis kun 17 aliaj astronaŭtoj por renkontiĝo kun Deke Slayton. La unua aĵo kiun Slayton menciis estis, "La uloj kiuj flugos la unuajn lunajn misiojn estas la uloj en tiu ĉambro."<ref>Cernan, Eugene; Davis, Don (1999). The Last Man on the Moon. New York: St Martin's Griffin. p. 165. ISBN 0-312-26351-1.</ref> Laŭ [[Eugene Cernan]], Armstrong montris neniun reagon al la deklaro. Al Armstrong ĝi venis kiel neniu surprizo - la ĉambro estis plena da veteranoj de [[Gemini-projekto]], la nuraj homoj kiuj povis flugi la lunajn misiojn. Slayton parolis pri la laŭplanaj misioj kaj nomis Armstrong al la rezervoskipo por [[Apollo 9]], kiu en tiu stadio estis planita por esti mez-terorbita testilo de la kombinaĵo Luna modulo-Komando-/Klientservmodulo. Post dezajno kaj produktado kaj prokrastoj en la provizo de la Luna modulo (LM), Apollo 9 kaj Apollo 8 interŝanĝis skipojn. Surbaze de la normala skipa rotacioskemo, Armstrong estis komandonta en Apollo 11.<ref>Hansen 2005, pp. 312–313.</ref> [[Dosiero:Apollo 11 LLRV 1.jpg|eta|Armstrong flosas algrunden post ejekto el LLRV 1.]] Por doni al la astronaŭtoj sperton kun kiel la LM flugus al sia fina alteriĝanta descendon, NASA komisiis la entreprenon Bell Aircraft por konstrui du surlunajn esplorajn vehiklojn (''Lunar Landing Research Vehicles''), poste pliigitaj al tri surlunaj trejnveturiloj (LTV). Kromnomitaj la "Flying Bedsteads", ili simulis la unu-sesonon de la Luno de la [[gravito]] de la Tero uzante turboventuman motoron por apogi la ceterajn kvin-sesonojn de la pezo de la kosmoŝipo. La 6-an de majo 1968, proksimume 100 futojn (30 m) super la grundo, la kontroloj de Armstrong komencis degradi kaj la veturilo komencis bremsadon.<ref>Hansen 2005, p. 330.</ref> Li elĵetiĝis sekure (pli posta analizo indikis ke se li estus elĵetinta sin duonan sekundon poste, lia [[paraŝuto]] ne estus malfermiĝinta en tempo). Lia nura vundo estis mordaĵo de lia [[lango]]. Eĉ se li estis preskaŭ mortigita, Armstrong asertis ke sen la LLRV kaj LLTV, la alluniĝoj ne estus estintaj sukcesaj, ĉar ili donis al komandantoj valoran sperton en la konduto de allunigaj kosmoŝipoj.<ref>Hansen 2005, p. 334.</ref> ==== Apollo 11 ==== {{Ĉefartikolo|Apollo 11}} Post kiam Armstrong funkciis kiel rezervkomandanto por [[Apollo 8]], Slayton ofertis al li la postenon de komandanto de [[Apollo 11]] la 23-an de decembro [[1968]], dum Apollo 8 orbitis la Lunon.<ref>Nelson 2009, p. 17</ref> En renkontiĝo kiu ne fariĝis publika ĝis la publikigo de la biografio de Armstrong en 2005, Slayton rakontis al li ke kvankam la laŭplana skipo estis Armstrong kiel komandanto, luna modulpiloto [[Buzz Aldrin]] kaj komandmodula piloto [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]], li ofertis la ŝancon anstataŭigi Aldrin per Jim Lovell. Post trapensado de ĝi dum unu tago, Armstrong diris al Slayton ke li restus ĉe Aldrin, ĉar li havus neniun malfacilecon laborante kun li kaj opinius ke Lovell meritis sian propran komandon. Anstataŭigado de Aldrin per Lovell igintus Lovell la Lunmodula Piloto, neoficiale la plej malsupra rangigita membro, kaj Armstrong ne povis pravigi loki Lovell, la komandanton de Gemini 12, en la numero 3a pozicio de la skipo.<ref>Hansen 2005, p. 338</ref> [[Dosiero:Ap11-s69-31740.jpg|eta|maldekstra|Skipo de Apollo 11. Maldekstre dekstren Armstrong, [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]] kaj [[Buzz Aldrin]].]] Renkontiĝo de marto 1969 inter Slayton, George Low, Bob Gilruth, kaj Chris Kraft determinis ke Armstrong estus la unua persono sur la Luno, en iu parto ĉar NASA-administrado vidis Armstrong kiel persono kiu ne havis grandan memon.<ref name="Hansen, ch. 25.">Hansen 2005, ch. 25.</ref> [[Aŭdienco|Gazetaŭdienco]] okazinta la 14-an de aprilo 1969, donis la dezajnon de la LM-budo kiel la kialo ke Armstrong estu la unua; la pordo malfermiĝis internen kaj dekstren, igante malfacile ke la luna modulpiloto, sur la dekstra flanko, elirus unue. Slayton aldonis, "Due, ĝuste laŭ pura protokolbazo, mi supozis ke la komandanto devus esti la unua ulo for ... mi ŝanĝis ĝin tuj kiam mi trovis ke ili havis la tempolinion kiu montris tion. Bob Gilruth aprobis mian decidon."<ref>Expeditions to the Moon, chapter 8, p. 160.</ref> Dum ilia renkontiĝo, la kvar viroj ne sciis pri la elirkonsidero. La unua scio pri la renkontiĝo ekster la grupeto venis kiam Kraft skribis sian aŭtobiografion de 2001.<ref>Hansen 2005, p. 373.</ref> La 16-an de julio 1969, Armstrong ricevis kreskolunon ĉizitan el [[Stireno|polistireno]] de la grupogvidanto, Guenter Wendt, kiu priskribis ĝin kiel [[ŝlosilo]]n al la Luno. Kiel revenaĵo, Armstrong donis al Wendt bileton por "[[Taksio|spactaksio]]" "bona inter du planedoj".<ref>Hansen 2005, p. 407</ref> ===== Veturo al la Luno ===== Dum la lanĉo de Apollo 11, la [[koro]] de Armstrong atingis maksimuman rapidecon de 110 [[Takto (muziko)|taktoj]] je minuto.<ref>Hansen 2005, p. 410</ref> Li trovis la unuan fazon kiel la plej laŭta - multe pli brua ol la lanĉo de Gemini 8 Titan II - kaj la Apollo CSM estis relative ampleksa komparite kun la kapsulo de Gemini. Tiu kapablo moviĝi ĉirkaŭe estis suspektita por esti la kialo kial neniu el la skipo de Apollo 11 suferis de [[spacmalsano]], dum membroj de antaŭaj skipoj estis suferintaj tion. Armstrong estis aparte feliĉa, ĉar li estis ema al [[movmalsano]] (kinetozo) kiel infano kaj povis travivi [[naŭzo]]n post farado de longaj periodoj de [[aerakrobatio]].<ref>Hansen 2005, pp. 411–412.</ref> [[Dosiero:Neil Armstrong.jpg|eta|alt=Photo of Armstrong smiling in his spacesuit|Aldrin faris tiun foton de Armstrong en la kajuto post la plenumo de [[Eksterveturila agado|EVA]] la 21an de Julio, 1969.]] La celo de Apollo 11 estis alteriĝi sekure pli ol veni malsupren kun precizeco en speciala loko. Tri minutojn antaŭ la luna devenbrulo, Armstrong notis ke [[kratero]]j pasis proksimume du sekundojn tro frue, kio signifis ke la ''Eagle'' (aglo) verŝajne tuŝos malsupren preter la laŭplana alteriĝa zono je pluraj mejloj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Moon Dust|url=https://archive.org/details/moondustinsearch0000smit|familia nomo=Smith|persona nomo=Andrew|dato=2006|eldoninto=Bloomsbury|ISBN=0-7475-6369-1|paĝo=11}}</ref> Kiam la [[radaro]] ''Eagle'' atingis la surfacon, pluraj komputilaj eraralarmoj ekaperis. La unua estis [[alarmo]] de kodo 1202, kaj eĉ kun ilia ampleksa trejnado, nek Armstrong nek Aldrin estis konsciaj pri kion tiu kodo signifis. Ili senprokraste ricevis averton de CAPCOM Charles Duke en [[Houston (Teksaso)|Houston]] laŭ kiu la alarmoj ne estis problemigaj; la 1202 kaj 1201 alarmoj estis kaŭzitaj de [[Plurtaskado (komputilo)|plurtaskado]] en la luna modulkomputilo. Kiel priskribite de Buzz Aldrin en la [[Dokumentario|dokumentrio]] ''In the Shadow of the Moon'', la plurtaskado estis kaŭzita de sia propra kontraŭ-kontrol-lista elekto de forlasado de la aldokiĝa radaro dum la alteriĝoproceso, tiel ke la [[komputilo]] devis prilabori nenecesajn radarajn [[dateno]]jn kaj oni ne havis sufiĉe da tempo por efektivigi ĉiujn taskojn, faligante malsupre prioritatajn taskojn. Aldrin deklaris ke li faris tion kun la celo faciligi re-kuniĝi kun la CM kies maldaŭrigo devus iĝi necesa, ne ekkomprenante ke ĝi kaŭzus la [[Plurtaskado (komputilo)|plurtaskadon]]. Kiam Armstrong rimarkis ke ili estis direktiĝintaj al alteriĝa areo kiu laŭ li estis nesekura, li transprenis manan kontrolon de la LM, kaj provis trovi areon kiu ŝajnus pli sekura, irante pli longe for ol atendite, kaj pli longe ol la plej multaj [[Simulado|simulaĵoj]] faris.<ref>Chaikin 1995, p. 199.</ref> Tial, ekzistis afero de misikontrolo ke la LM havis malmulte [[fuelo]]n.<ref>Chaikin 1995, p. 198.</ref> Dum alteriĝado, Aldrin kaj Armstrong kredis ke ili havis proksimume fuelon por 40 sekundojn, inkluzive de la fuelo kiu povis esti ŝparita por la 20 sekundoj en la okazaĵo de haltigo.<ref name="Chaikin 1995, p. 200.">Chaikin 1995, p. 200</ref> Dum trejnado, Armstrong estis surteriginta la LTV kun malpli ol 15 sekundoj forlasitaj dum pluraj okazoj, kaj li ankaŭ estis memcerta ke la LM povis postvivi rektan falon de 50 futoj (15 m) se necese. Analizo post la misio montris ke ĉe alteriĝo ekzistis 45 ĝis 50 sekundoj da brulaĵo forlasitaj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://history.nasa.gov/alsj/a11/A11_MissionReport.pdf|titolo=Apollo 11 Mission Report|dato=Novembro 1969|ĉapitro=9.8.3 Gaging System Performance|eldoninto=NASA}}</ref> La alteriĝo sur la surfaco de la Luno okazis plurajn sekundojn post 20:17:40 [[UTC]] la 20-an de Julio 1969,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11.landing.html|titolo=The First Lunar Landing, time 109:45:40|familia nomo=Jones|persona nomo=Eric M.|alirdato=2017-05-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171225232200/https://history.nasa.gov/alsj/a11/a11.landing.html|arkivdato=2017-12-25}} Tiu estis la tempo de sondila kontakto; la preciza tempo de alteriĝo estas malfacile determinebla, ĉar Armstrong diris ke la surteriĝo estis "tre milda" kaj "estas malfacila diri kiam ni surgrundiĝis."</ref> en kiu tempo unu el tri 67-colaj (1.7 m) longaj [[sondilo]]j ligitaj al tri el la kvar [[gambo]]j de la Luna modulo faris kontakton kun la surfaco, panellumo ene de la LM lumiĝis, kaj Aldrin alvokis, "kontakto-lumo." Armstrong fermis la motoron for kaj diris, "ĉesigon." Kiam la LM ekvenis sur la surfacon, Aldrin diris, "Okay. Motorhalto", tiam ili ambaŭ vokis kelkajn post-alteriĝajn kontrol-objektojn. Post dek-sekunda paŭzo, Duke agnoskis la alteriĝon per, "Ni kopias vin malsupren, Eagle." Armstrong sciigis la alteriĝon al Misikontrolo kaj la mondon per la vortoj, "Houston, ''[[Tranquility Base]]'' ĉi tie. La ''Eagle'' (aglo) alteriĝis." Aldrin kaj Armstrong festis per rapida manpremo kaj frapeto sur la dorso antaŭ rapida reveno al la kontrollisto de taskoj necesaj por pretigi la lunan modulon por ke la lanĉiĝo el la Luno devus krizon disvolvigi dum la unuaj momentoj sur la lunsurfaco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11.landing.html|titolo=The First Lunar Landing, time 1:02:45|alirdato=30a de Novembro 2007|familia nomo=Jones|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171225232200/https://history.nasa.gov/alsj/a11/a11.landing.html|arkivdato=2017-12-25}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.jsc.nasa.gov/history/mission_trans/apollo11.htm|titolo=Mission Transcripts, Apollo 11 AS11 PA0.pdf|alirdato=30a de Novembro 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Apollo 11 Mission Commentary 7-20-69 CDT 15:15 – GET 102:43 – TAPE 307/1 |url=http://history.nasa.gov/alsj/a11/a11transcript_pao.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130317060736/http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11transcript_pao.htm |arkivdato=2013-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130317060736/http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11transcript_pao.htm |archivedate=2013-03-17 |accessdate=2017-05-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11transcript_pao.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130317060736/http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11transcript_pao.htm |arkivdato=2013-03-17 }}</ref> Post kiam Armstrong estis konfirminta tuŝ-malsupren, Duke re-agnoskis, kaj esprimis la timon de la flugregantoj: "Roger, ... Trankvilo. Ni kopias vin sur la tero. Vi estas grupo de uloj kiuj fariĝos bluaj. Ni spiras denove. Multan dankon."<ref name="Chaikin 1995, p. 200." /> Dum la alteriĝo, la korfrekvenco de Armstrong, ĉe unu momento, atingis 160 taktojn je minuto, laŭ la misia informo de NASA pri [[Apollo 11]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/A11_MissionReport.pdf|titolo=SA Apollo 11 Mission Report|alirdato=2017-05-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120202192111/http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/A11_MissionReport.pdf|arkivdato=2012-02-02}}</ref> ===== Unua surluna piedirado ===== {{Ĉefartikolo|Apollo 11#Lunsurfacaj operacoj|l1=Apollo 11—Lunar surface operations}} {{Aŭskultu|dosiero=Frase de Neil Armstrong.ogg|titolo="That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind" }} Kvankam la oficiala flugoplano de NASA postulis restadon de la ŝipanaro dum periodo antaŭ la [[eksterveturila agado]], Armstrong petis ke la EVA estu translokigita al pli frue en la vespero, laŭ horo de Houston. Kiam Armstrong kaj Aldrin estis preta eliri, la lunmodulo de Apollo nome ''Eagle'' estis senpremigita, la pordo estis malfermita kaj Armstrong malsupreniris laŭ la [[ŝtuparo]] la unua. Ĉe la piedo de la ŝtuparo Armstrong diris, "Mi eliros el la LEM nune" (reference al la lunmodulo de Apollo). Li poste turniĝis kaj markis sian maldekstran [[boto]]n sur la luna surfaco je la 2:56 [[UTC]] de 21a de Julio, 1969,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Exploring the Moon: The Apollo Expeditions|url=https://archive.org/details/exploringmoonapo0000harl|familia nomo=Harland|persona nomo=David|dato=1999|ISBN=1-85233-099-6}}</ref> poste li diris la famajn vortojn, "Tiu estas unu malgranda [[paŝo]] por [[homo]], unu giganta paŝo por la [[homaro]]."<ref name="Snopes">{{cite web |last=Mikkelson |first=Barbara |author2=David Mikkelson |title=One Small Misstep: Neil Armstrong's First Words on the Moon |date=Oktobro 2006 |work=Snopes.com |url=http://www.snopes.com/quotes/onesmall.asp |accessdate=19a de Septembro, 2009}}</ref> [[Dosiero:Apollo 11 Landing - first steps on the moon.ogv|eta|maldekstra|Armstrong priskribas la lunan surfacon.]] Armstrong preparis sian faman [[epigramo]]n de si mem.<ref name="Plimpton" /> En post-fluga [[gazetkonferenco]], li diris ke li estis decidinta tiujn vortojn "ĝuste antaŭ lasi la LM [lunan modulon]."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://history.nasa.gov/ap11ann/FirstLunarLanding/ch-7.html|titolo=Apollo 11 Post Flight Press Conference, 16 September 1969|alirdato=24a de Julio 2015|citaĵo=Yes, I did think about it. It was not extemporaneous, neither was it planned. It evolved during the conduct of the flight and I decided what the words would be while we were on the lunar surface just prior to leaving the LM.}}</ref> En [[intervjuo]] de 1983 en ''[[Esquire]]'', Armstrong klarigis al George Plimpton: "Mi ĉiam komprenis ke estis bona ŝanco esti kapabla reveni al la Tero, sed mi kredis ke la ŝancoj de sukcesa tuŝo sur la luna surfaco estis ĉirkaŭ eĉ por mono kvindek–kvindek... Plej personoj ne konstatas kiel malfacila estis la misio. Tiele al mi ne ŝajnis ke estis multa bazo por pensi iom por diri se ni estus devintaj nuligi la surlunigon."<ref name="Plimpton">{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Neil Armstrong's Famous First Words|familia nomo=Plimpton|persona nomo=George|dato=Decembro 1983|verkaĵo=Esquire|paĝoj=113–118}}</ref> En 2012, lia frato Dean Armstrong plendis ke Neil estis montrinta al li noton kun desegno de la afero monatojn antaŭ la lanĉo,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.telegraph.co.uk/news/science/space/9770712/Neil-Armstrongs-family-reveal-origins-of-one-small-step-line.html|titolo=Neil Armstrong's family reveal origins of 'one small step' line|alirdato=24a de Julio 2015|familia nomo=Gray|persona nomo=Richard|dato=30a de Decembro 2012|verkaĵo=The Telegraph}}</ref> kvankam la historiisto Andrew Chaikin, kiu estis intervjuinta la astronaŭton en 1988 por sia libro ''A Man on the Moon'' (homo sur Luno), disputis ke li estis plendante ke la diraĵo venis al li spontane dum la misio.<ref>{{Cite web|last1=Chaikin|first1=Andrew|title=Neil Armstrong Didn't Lie About 'One Small Step' Moon Speech, Historian Says|url=http://www.space.com/19136-neil-armstrong-moon-speech-truth.html|website=Space.com|accessdate=24a de Julio 2015|date=4a de Januaro 2013}}</ref> Registroj de la elsendaĵo de Armstrong ne pruvis klare la anglalingvan nedifinan artikolon "a" antaŭ "man", tio estas "unu homo" anstataŭ "homo", kvankam la NASA kaj Armstrong mem insistis dum jaroj ke la [[blanka bruo]] malklarigis ĝin. Armstrong estis asertinta ke li neniam estus farinta tian eraron, sed post ripetita aŭskultado de la registraĵoj, li finfine admitis ke li eble lasis fali la "a".<ref name="Snopes" /> Li poste diris ke li "estus esperante ke la historio estus haviginta al mi la flekseblecon por lasi fali la silabon kaj kompreni ke ĝi estis certe intencita, eĉ se ĝi ne estis dirita — kvankam ĝi povus fakte okazi".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Guidebook for the scientific traveler: visiting astronomy and space|url=https://archive.org/details/guidebookforscie0000nick|familia nomo=Nickell|persona nomo=Duane S.|dato=2008|eldoninto=Rutgers University Press|ISBN=978-0-8135-4374-1|paĝo=[https://archive.org/details/guidebookforscie0000nick/page/175 175]}}</ref> [[Dosiero:Armstrong on Moon (As11-40-5886) (cropped).jpg|eta|Armstrong sur la Luno.]] Ekde tiam oni plendis, ke [[Akustiko|akustika]] analizo de la registraĵo pruvas la eston de la perdita "a";<ref name="Snopes" /><ref>{{cite news |last=Goddard |first=Jacqui |title=One small word is one giant sigh of relief for Armstrong |work=[[The Times]] |location=London |date=2a de Oktobro, 2006 |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/americas/article2000645.ece |accessdate=31a de Decembro, 2012}}</ref> Peter Shann Ford, aŭstrali-loĝanta komputilprogramisto, aplikis ciferecan kaj aŭdioanalizon kaj postulis ke Armstrong fakte diris "a man", sed la "a" estis neaŭdebla pro la limigoj de la komunika teknologio tiame.<ref name="Snopes" /><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.collectspace.com/news/news-100306a.html|titolo=Electronic Evidence and Physiological Reasoning Identifying the Elusive Vowel "a" in Neil Armstrong's Statement on First Stepping onto the Lunar Surface|alirdato=28a de Aŭgusto 2007|familia nomo=Ford|persona nomo=Peter Shann|dato=17a de Septembro 2006|verko=CollectSpace.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Software Finds Missing 'a' in Armstrong's Moon Quote |work=[[CNN]].com |agency=Associated Press |date=1a de Oktobro, 2006 |url=http://www.cnn.com/2006/US/09/30/moon.quote.ap/index.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061004151135/http://www.cnn.com/2006/US/09/30/moon.quote.ap/index.html |archivedate=4a de Oktobro, 2006 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061004151135/http://www.cnn.com/2006/US/09/30/moon.quote.ap/index.html |arkivdato=2006-10-04 }}</ref> Ford kaj James R. Hansen, rajtigita biografiisto de Armstrong, prezentis tiujn trovojn al Armstrong kaj al reprezentantoj de la NASA, kiuj kondukis siajn proprajn analizojn.<ref>{{cite news |last=Smith |first=Veronica |title=Armstrong's Moon landing speech rewritten |work=Cosmos Magazine |agency=Agence France-Presse |date=2a de Oktobro, 2006 |url=http://www.cosmosmagazine.com/node/717 |accessdate=29a de Aŭgusto, 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070831202457/http://www.cosmosmagazine.com/node/717 |arkivdato=2007-08-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cosmosmagazine.com/node/717 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070831202457/http://www.cosmosmagazine.com/node/717 |arkivdato=2007-08-31 }}</ref> Armstrong trovis la analizo de Ford "konvinka."<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/4225505.html|titolo=High-tech analysis may rewrite space history|alirdato=30a de Septembro 2006|familia nomo=Carreau|persona nomo=Mark|dato=29a de Septembro 2006|verkaĵo=Houston Chronicle}}</ref> Tamen, la artikolo de Ford estis publikigita en la retejo de Ford pli ol en duoble reviziita [[scienca gazeto]], kaj lingvistoj David Beaver kaj Mark Liberman verkis pri sia propra [[skeptikismo]] pri la postuloj de Ford en la [[blogo]] ''Language Log''.<ref> * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/%7Emyl/languagelog/archives/003630.html|titolo=One small step backwards|aŭtoro=Language Log}} (including audio) * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/%7Emyl/languagelog/archives/003632.html|titolo=One 75-millisecond step before a "man"|aŭtoro=Language Log}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/003634.html|titolo=Armstrong's abbreviated article: the smoking gun?|aŭtoro=Language Log}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/%7Emyl/languagelog/archives/003635.html|titolo=Armstrong's abbreviated article: notes from the expert|aŭtoro=Language Log}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/003639.html|titolo=First Korean on the moon!|aŭtoro=Language Log}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/003645.html|titolo=What Neil Armstrong said|aŭtoro=Language Log}} </ref> Tiele, la transskriboj de la NASA plumontras la "a" interparenteze.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/alsj/a11/a11.step.html|titolo=One Small Step, time 109:24:23|alirdato=18a de Decembro 2012|familia nomo=Jones|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130102060848/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/alsj/a11/a11.step.html|arkivdato=2013-01-02}}</ref> Duoble reviziita studo de 2016 denove konkludis ke estis Armstrong kiu estis inkludinta la artikolon.<ref>{{Cite journal |last1= Baese-Berk |first1= M. M. |last2= Dilley |first2= L. C. |last3= Schmidt |first3= S. |last4= Morrill |first4= T. H. |last5= Pitt |first5= M. A. |year= 2016 |title= Revisiting Neil Armstrong's Moon-Landing Quote: Implications for Speech Perception, Function Word Reduction, and Acoustic Ambiguity |journal= PLoS ONE |volume= 11 |number= 9 |at= e0155975 |doi= 10.1371/journal.pone.0155975 |issn = 1932-6203 }}</ref> Kiam Armstrong faris sian [[proklamo]]n, [[Voice of America]] estis reelsendita rekte tra la [[BBC]] kaj tra multaj aliaj stacioj tutmonde. La ĉirkaŭkalkulita tutmonda aŭskultantaro en tiu momento estis de 450 milionoj da aŭskultantoj,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Voice of America: A History|url=https://archive.org/details/voiceofamericahi0000heil|familia nomo=Heil|persona nomo=Alan L.|dato=2003|ISBN=0-231-12674-3}}</ref> el ĉirkaŭkalkulita tiama tutmonda loĝantaro de 3.631 mil milionoj da personoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.infoplease.com/year/1969.html|titolo=Information Please world statistics|alirdato=2a de Oktobro 2007}}</ref> [[Dosiero:Apollo 11 first step.jpg|eta|maldekstra|alt=A low-quality photo of a television monitor showing Armstrong on the lunar module's ladder|Armstrong, unu aŭ du minutoj antaŭ fari la unuan paŝon sur la Luno.]] Ĉirkaŭ 20 minutojn post la unua paŝado, Aldrin aliĝis al Armstrong sur la luna surfaco kaj iĝis tiele la dua homo kiu piediris sur la Luno, kaj la duopo ekis siajn taskojn de esplorado pri kiel facile persono povas operacii sur la luna surfaco. Jam dekomence, ili surlunigis [[memortabulo]]n de sia flugo, kaj ankaŭ plantis la [[Flago de Usono|flagon de Usono]]. La flago uzita en tiu misio havis metalan bastoneton por teni ĝin horizontale el ties fosto. Ĉar la bastoneto ne estis tute etendita, kaj la flago estis estinta forte faldita kaj pakita dum la veturado, finfine la flago rezultis kun iome onda aspekto, kvazaŭ estus venteto.<ref>Greene, Nick. "A Lunar Odyssey". Apollo 11 Mission. About.com. p. 3. [https://www.thoughtco.com/apollo-11-mission-3071335] Alirita en la 28a de Aŭgusto, 2007.</ref> En la fotoregistro de Apollo 11 estas nur kvin fotoj de Armstrong parte montrita aŭ respegulita. La misio estis planita je minute, kaj la majoritato de fotaj taskoj estis plenumita de Armstrong per unusola [[fotilo]] [[Hasselblad]].<ref name="AS11-40-5886">"[http://next.nasa.gov/alsj/a11/a11.5886.html AS11-40-5886] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728042723/http://next.nasa.gov/alsj/a11/a11.5886.html |date=2011-07-28 }}" ''Apollo Lunar Surface Journal''. 2a de Marto, 2010. Konsultita la 13an de Majo, 2011.</ref> Post helpi munti la sciencan eksperimentan aparataron de Apollo, Armstrong piediris al tio kio estas nune konata kiel Orienta Kratero, 59 m oriente de la LM, nome la plej granda distanco veturita el la LM dum la misio. La fina tasko de Armstrong estis memorigi al Aldrin lasi malgrandan aron de memoraĵoj pri la mortintaj sovetaj [[kosmonaŭto]]j [[Juri Gagarin]] kaj [[Vladimir Komarov]], kaj la kosmonaŭtoj de Apollo 1 nome Gus Grissom, Edward White kaj Roger B. Chaffee.<ref>{{cite web |last1=Jones |first1=Eric M. |last2=Glover |first2=Ken |title=EASEP Deployment and Closeout |url=http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/a11.clsout.html |work=Apollo Lunar Surface Journal |publisher=NASA |accessdate=28a de Marto, 2014 |at=111:36:38 |date=1995 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140225025455/http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/a11.clsout.html |archivedate=2014-02-25 }}</ref> La tempo pasinta en EVA dum Apollo 11 estis ĉirkaŭ du horojn kaj duono, nome la plej mallonga el ajna de ses allunigaj misioj Apollo;<ref name=ApolloSum/> kaj ĉiuj el la postaj kvin allunigoj estis atribuitaj al laŭgradaj pli longaj periodoj de agadoj EVA — la ŝipanaro de [[Apollo 17|Apollo&nbsp;17]], kompare, paŝis ĉirkaŭ 22 horojn esplore de la luna surfaco.<ref name=ApolloSum>{{Citaĵo el la reto|url=http://history.nasa.gov/SP-4214/app5.html|titolo=Summary Data on Apollo Missions|alirdato=20a de Majo 2011|eldoninto=NASA}}</ref> En intervjuo de 2010, Armstrong klarigis ke la NASA limigis sian piediradon surlunan al du horoj ĉar ili estis necertaj kiel al [[kosmovesto]]j estos eltenantaj la ekstreman temperaturon de la Luno.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.space.com/10469-neil-armstrong-explains-famous-apollo-11-moonwalk.html|titolo=Neil Armstrong Explains His Famous Apollo 11 Moonwalk|alirdato=14a de Oktobro 2013|eldoninto=Space.com}}</ref> En 2013, la fotaro de la gazeto ''[[Popular Science]]'' inkludis foton kiun Armstrong faris de Aldrin sed lia propra bildo estas videbla sur la [[kasko]] de Aldrin kiel unu el la plej bonaj kosmonaŭtaj [[memportreto]]j.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.popsci.com/gallery/best-astronaut-selfies|titolo=Best Astronaut Selfies|alirdato=27a de Decembro 2013|eldoninto=Popular Science Magazine}}</ref> ===== Reveno al la Tero ===== [[Dosiero:President Nixon welcomes the Apollo 11 astronauts aboard the U.S.S. Hornet.jpg|eta|alt=Photo of the three crew members smiling at the [[President of the United States|President]] through the glass window of their quarantine chamber. President Nixon is standing at a microphone, also smiling.|La ŝipanaro de Apollo 11 kaj la Prezidento [[Richard Nixon|Nixon]] dum la post-misia kvarantena periodo.]] Post ili re-eniris en la LM, oni fermis kaj sigelis la pordon. Dum la preparo por la ekeliro el la luna surfaco, Armstrong kaj Aldrin malkovris ke en siaj fortikaj kosmovestoj, ili estis rompintaj la ŝaltilon por la ascenda motoro; uzante parton de [[skribilo]], ili ŝaltis la cirkvitan rompilon por funkciigi la lanĉosekvencon.<ref>Hansen 2005, pp. 489–490</ref> La luna modulo poste pluis al sia rendevuo kaj kuniĝis kun ''Columbia'', nome la komanda kaj serva modulo. La tri kosmonaŭtoj revenis al la Tero kaj falis suben en la [[Pacifika Oceano|Pacifikan Oceanon]], kie ili estis plukitaj de la [[aviadilŝipo]] ''USS Hornet (CV-12)''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-059A|titolo=Apollo 11 Command and Service Module (CSM)|alirdato=26a de Aŭgusto 2012|eldoninto=NASA}}</ref> Post esti liberigita el 18-taga [[kvaranteno]] por certigi ke ili ne elprenis [[infekto]]n aŭ [[malsano]]n el la Luno, la ŝipanaro estis veturigita tra Usono kaj ĉirkaŭ la mondo kiel parto de 45-taga turneo "Giganta Salto". Armstrong poste partoprenis en la spektaklo de [[Bob Hope]] de 1969 por la [[United Service Organizations|USO]], ĉefe por la [[vjetnama milito]].<ref>Hansen 2005, p. 580.</ref> Poste el la 29a-31a de Oktobro, 1969, li kaj la resto de la kosmonaŭtoj de [[Apollo 11]] vizitis la urbon [[Teherano]], ĉefurbo de [[Irano]], kie ili renkontiĝis kun la [[Ŝaho]] [[Mohammad Reza Pahlavi]] kaj la resto de la [[reĝa familio]]. En Majo 1970, Armstrong veturis al la [[Sovetunio]] por prezenti prelegon ĉe la 13a jara konferenco de la Internacia [[Komitato pri Kosma Esplorado]]; post alveno en [[Sankt-Peterburgo|Leningradon]] el [[Pollando]], li veturis al [[Moskvo]] kie li renkontiĝis kun la [[ĉefministro]] [[Aleksej Kosigin]]. Li estis la unua okcidentano kiu vidis la [[Supersona rapido|supersonan]] [[Tupolev Tu-144]] kaj faris turneon por la [[Kosmonaŭta Trejnejo Jurij Gagarin]], kiun Armstrong priskribis kiel "iomete [[Viktoriana epoko|Viktoria]] laŭnature".<ref>Hansen 2005, p. 583.</ref> fine de la tago, li estis surprizita ĉar vidis iaman fimeton de la lanĉo de [[Sojuz 9]] — Armstrong ne sciis ankoraŭ ke la misio estis okazinta, kvankam [[Valentina Tereŝkova]] estis estinta ŝia gasto kaj ŝia edzo, [[Andrijan Nikolajev]], estis estinta en la kosmoŝipo.<ref>Hansen 2005, pp. 582–584.</ref> == Postkariero == Post lia retiriĝo el [[NASA]] en [[1971]], li okupis profesoran postenon en la [[universitato de Cincinnati]]. De [[1985]] ĝis [[1986]] li estis en la nacia komisiono pri kosmoveturado, kaj en [[1986]] li fariĝis dua prezidanto de la komisiono ekzamenanta la eksplodon de la [[kosmoŝipo]] ''[[Challenger]]''. === Instruado === <!--[[Dosiero:Neil Armstrong Hall of Engineering.png|eta|maldekstra|alt=Photo of a statue of Neil Armstrong sitting on a ledge. The words "Neil Armstrong Hall of Engineering" are visible on the building in the background.|''Neil Armstrong Hall of Engineering''<br />ĉe la [[Universitato Purdue]].]]--> Armstrong anoncis tuj post la flugo de Apollo 11 ke li ne planas flugi al la spaco denove.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.theguardian.com/science/2009/jul/09/apollo-astronauts-walking-moon|titolo=The Moon Walkers: Twelve Men Who Have Visited Another World|alirdato=3a de Majo 2011|familia nomo=Riley|persona nomo=Christopher|dato=10a de Julio 2009|eldoninto=Guardian.co.uk}}</ref> Li estis nomumita Deputita Asocia Administranto por [[aeronaŭtiko]] de la Oficejo de Antaŭenira Esplorado kaj Teknologio, de la Agentejo por Antaŭenira Esplorprojektoj ([[DARPA|ARPA]]), sed li servis en tiu posteno dum nur unu jaro, kaj rezignis el ĝi kaj el la NASA kiel tuto en 1971.<ref>Hansen 2005, p. 584.</ref> Li akceptis instruan postenon en la Departemento de [[Aerospaca scienco|Aerospaca Inĝenierado]] ĉe la [[Universitato de Cincinnati]],<ref>{{Cite web|title = Neil Armstrong Remembered|url = http://ceas.uc.edu/about/neil-armstrong-remembered.html|website = University of Cincinnati|accessdate = 2015-11-28|language = en-US|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151208165113/http://ceas.uc.edu/about/neil-armstrong-remembered.html|archivedate = 2015-12-08}}</ref> decidinte al Cincinnati super aliaj universitatoj, inkludi sian ''[[alma mater]]'', Purdue, ĉar ĝi havis malgrandan aerospacan departementon; li esperis ke la fakultatanoj ne estus ĝenataj de la fakto ke li venis rekte al la profesoreco havinte nur la usonan magistriĝon.<ref name="a11 crew">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/a11.crew.html|titolo=Apollo 11 Crew Information|alirdato=28a de Aŭgusto 2007|dato=1a de Novembro 2005|verko=Apollo 11 Lunar Surface Journal|eldoninto=NASA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070828070600/http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/a11.crew.html|arkivdato=2007-08-28}}</ref> Li eklaboris dum li estis stacie ĉe Edwards jarojn antaŭe, kaj finfine kompletis ĝin post Apollo 11 pere de prezentado de informo pri variaj aspektoj de Apollo, anstataŭe [[tezo]]n pri ŝajnigo de hipersona flugo. La oficiala labortitolo kiun li ricevis ĉe Cincinnati estis Universitata Profesoro de Aerospaca Inĝenierado. Post instrui dum ok jaroj, li rezignis en 1979 sen klarigi siajn tialojn por retiriĝo.<ref>Hansen, pp. 590–594.</ref> === Esplorado pri akcidentoj de NASA === Armstrong servis al du esploradoj pri kosmoflugaj akcidentoj. La unua estis en 1970, post [[Apollo 13]], kie kiel parto de la [[Stabo (armeo)|stabanaro]] de [[Edgar Cortright]], li produktis detalan [[kronologio]]n de la flugo. Armstrong kontraŭis la rekomendon de la informo por re-desegni la oksigenujojn de la servomodulo, nome la fonto de la eksplodo.<ref>Hansen, pp. 600–603.</ref> En 1986, la Prezidento [[Ronald Reagan]] nomumis lin por la Komisio Rogers kiu esploris la katastrofon de la [[Kosmopramo Challenger]] de tiu jaro. Kiel vicparolanto, Armstrong estis zorge de la operacia flanko de la komisio.<ref>Hansen, pp. 610–616.</ref> === Negocaj aktivecoj === [[Dosiero:NASALegendsUSO.jpg|eta|maldekstra|Neil Armstrong (dua el dekstre meze de la strio) vizitas kun usonaj aerfortanoj dum halto de Marto 2010 [[United Service Organizations|USO]] en [[Sudokcidenta Azio]]. Side ĉe li maldekstre estas kosmonaŭtoj [[Jim Lovell]] kaj [[Gene Cernan]].]] Post Armstrong retiriĝis el la NASA en 1971, li agadis kiel [[proparolanto]] por kelkaj negocoj. La unua kompanio al kiu li sukcese alproksimiĝis estis [[Chrysler]], por kiu li aperis en reklamado starte en Januaro 1979. Armstrong pensis, ke ili havis fortan inĝenieran divizion, kaj krome ili estis en financa malfacilo. Li poste agadis kiel proparolanto por aliaj kompanoj, kiaj General Time Corporation kaj la Bankers Association of America. Li plie agadis kiel proparolanto nur por usonaj negocoj.<ref>Hansen, p. 595.</ref> Kun proparolantaj taskoj, li servis ankaŭ al [[estraro]] de kelkaj komercaj kompanioj, kiel Marathon Oil, Learjet, Cinergy (Cincinnati Gas & Electric Company), Taft Broadcasting, [[United Airlines]], Eaton Corporation, AIL Systems kaj Thiokol.<ref>Hansen, pp. 596–598.</ref> Li aliĝis al estraro de Thiokol post ke li servis por la Komisio Rogers; fakte la [[Space Shuttle]] ''[[Challenger (kosmopramo)|Challenger]]'' estis detruita pro problemo kun la Thiokol-fabrikitaj solidaj raketaj [[Elektra potencialo|elektropotenciloj]]. Li retiriĝis kiel proparolanto de la estraro de EDO Corporation en 2002.<ref>"EDO Corporation CEO James M. Smith to become Chairman upon retirement of Neil A. Armstrong" (Press release). EDO Corporation. 8a de Februaro, 2000. Arkivita el la originalo la 17an de Oktobro, 2006. [https://web.archive.org/web/20061017094755/http://www.edocorp.com/pr2002/02r0208.htm] Alirita la 1an de Julio, 2006.</ref> === Nordpolusa esplorado === En 1985, profesia [[Ekspedicio|ekspediciestro]] Mike Dunn organizis veturon por porti la tiam "plej grandaj esploristoj" al la [[Norda Poluso]]. La grupo inkludis Armstrong, [[Edmund Hillary]], ties filo Peter, [[Steve Fossett]], kaj [[Patrick Morrow]], kaj alvenis tien la 6an de Aprilo, 1985. Armstrong diris ke li estas scivolema vidi kiel aspektas la Norda Poluso el grunda nivelo, ĉar li estis vidinta ĝin nur el la Luno.<ref>{{Cite web|url=http://www.atlasobscura.com/articles/neil-armstrong-and-sir-edmund-hillarys-trip-to-the-north-pole|title=When Neil Armstrong and Edmund Hillary Took a Trip to the North Pole|date=2013-08-27|website=Atlas Obscura|access-date=2016-05-19}}</ref> == Persona vivo == [[Dosiero:Neil Armstrong at 50th anniversary of John Glenn's first spaceflight.jpg|eta|Armstrong parolas en Februaro 2012 en la 50a jariĝo de la unua kosmoflugo de [[John Glenn]].]] Malkiel iamaj kosmonaŭtoj kiuj aktive serĉis politikajn karierojn post lasi NASA (kiel [[Usona Senato|usonaj senatanoj]] [[John Glenn]] [[Demokrata Partio (Usono)|(D-OH, 1974–1999)]] kaj [[Harrison Schmitt]] [[Respublikana Partio (Usono)|(R-NM, 1977–1983)]]), malgraŭ ke Armstrong estis alproksimigita de politikaj grupoj el ambaŭ partioj, sed li malakceptis ĉiujn proponojn. Li priskribis siajn politikajn tendencojn kiel favoraj al la rajtoj de la ŝtatoj kaj malfavora al la fakto ke Usono agu kiel la "[[monda policano]]".<ref>Hansen 2005, pp. 600–601.</ref> Fine de la 1950-aj jaroj, Armstrong kandidatis je loka [[Metodista eklezio|Metodisma eklezio]] por estri skoltan trupon. Demandite pri sia religia aliĝo, li etikedis sin kiel [[Deismo|deisto]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=First Man: The Life of Neil A. Armstrong|url=https://archive.org/details/firstmanlifeofne0000hans_y0q8|familia nomo=Hansen|persona nomo=James R.|dato=2005|eldoninto=Simon and Schuster|citaĵo=It is clear that by the time Armstrong returned from Korea in 1952 he had become a type of deist, a person whose belief in God was founded on reason rather than on revelation, and on an understanding of God's natural laws rather than on the authority of any particular creed or church doctrine. While working as a test pilot in Southern California in the late 1950s, Armstrong applied at a local Methodist church to lead a Boy Scout troop. Where the form asked for his religious affiliation, Neil wrote the word "Deist."|ISBN=978-0-7432-8171-3|paĝo=[https://archive.org/details/firstmanlifeofne0000hans_y0q8/page/33 33]}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sydney.edu.au/research/spacenet/news-events/20150402.shtml|titolo=Sydney SpaceNet Events|verko=sydney.edu.au}}</ref> Lia patrino poste diris ke la religiaj kredoj de Armstrong okazigis al ŝi penon kaj doloron en sia posta vivo ĉar ŝi estis pli religia.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=First Man: The Life of Neil A. Armstrong|url=https://archive.org/details/firstmanlifeofne0000hans_y0q8|familia nomo=Hansen|persona nomo=James R.|dato=2005|eldoninto=Simon and Schuster|citaĵo=[Neil Armstrong's mother] wrote on October 27, 1969, to a Methodist minister in Iowa&nbsp;..."but when he was a senior in high school, and even more in college, he began wondering about the truth of Jesus Christ. I felt sure he was praying less&nbsp;... [Today] he is not teaching his own two fine sons about Jesus Christ. This fact causes a million swords to be pierced through my heart constantly."|ISBN=978-0-7432-8171-3|paĝo=[https://archive.org/details/firstmanlifeofne0000hans_y0q8/page/35 35]}}</ref> Ankaŭ ''[[First Man: The Life of Neil A. Armstrong]]'', lia oficiala biografio, priskribas lin kiel deisto. En 1972, Armstrong estis bonvenigita en la urbo [[Langholm]], [[Skotlando]], nome la tradicia sidejo de la [[klano Armstrong]]; li estis farita la unua libera homo de la ''burgh'', kaj deklaris feliĉe la urbon kiel sia hejmo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8158762.stm|titolo=Recalling Moon man's 'muckle' leap|alirdato=20a de Julio 2009|familia nomo=Johnston|persona nomo=Willie|dato=20a de Julio 2009|verkaĵo=BBC News}}</ref> La [[Pacjuĝisto]] legis el nevalida 400-jaraĝa leĝo kiu postulis lin pendumi ajnan Armstrong trovita en la urbo.<ref>Hansen 2005, p. 13.</ref> En Novembro 1978, Armstrong estis laborante en sia [[farmo]] ĉe [[Lebanon (Ohio)]]. Kiam li saltis el la malantaŭo de sia grenkamiono, lia [[nuptoringo]] kaptiĝis en la rado, forigante la pinton de la [[ringofingro]] de lia maldekstra mano. Li kolektis la vunditan fingron kaj metis ĝin en [[glacio]], kaj [[Kirurgio|kirurgoj]] religis ĝin ĉe la Juda Hospitalo de [[Louisville]], [[Kentucky]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=First Man: The Life of Neil A. Armstrong|url=https://archive.org/details/firstmanlifeofne0000hans_y0q8|alirdato=15a de Januaro 2017|familia nomo=Hansen|persona nomo=James R.|dato=2005|eldoninto=Simon & Schuster|paĝo=[https://archive.org/details/firstmanlifeofne0000hans_y0q8/page/608 608]}}</ref> En Februaro 1991, unu jaron post la morto de sia patro, kaj naŭ monatojn post la morto de sia patrino, li suferis mildan [[koratako]]<nowiki/>n dum li estis skiante kun amikoj ĉe [[Aspen (Koloradio)]].<ref>Hansen 2005, pp. 639–640.</ref> Armstrong edziĝis al sia unua edzino Janet Shearon la 28an de Januaro, 1956. Ties unua filo Eric naskiĝis en 1957, sekve de filino, Karen, en 1959. Karen mortiĝis pro cerba tumoro en Januaro 1962, kaj la dua filo de la paro nome Mark naskiĝis en 1963.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.biography.com/people/neil-armstrong-9188943|titolo=Neil Armstrong, First Man on Moon, Dies at 82|alirdato=28a de Aŭgusto 2012|eldoninto=A+E Networks}}</ref> La unua edzino de Armstrong, nome Janet, [[Divorco|divorcis]] el li en 1994, post 38 jaroj de geedzeco.<ref>{{cite news |last=Schorn |first=Daniel |title=Being The First Man On The Moon |work=60 Minutes |publisher=CBS News |date=2a de Julio, 2006 |url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/11/03/60minutes/main1008288_page3.shtml |accessdate=9a de Januaro, 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101013013459/http://www.cbsnews.com/stories/2005/11/03/60minutes/main1008288_page3.shtml |arkivdato=2010-10-13 }}</ref> Li estis renkontinta sian duan edzinon, nome Carol Held Knight (n. 1945),<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.rightentertainment.com/?p=6272|titolo=Carol Held Knight: Neil Armstrong's Wife, Family Survive (Photos)|alirdato=16a de Septembro 2012|familia nomo=Cain|persona nomo=Pat|dato=25a de Aŭgusto 2012}}</ref> en 1992 je golfa konkurenco, kie ili estis sidintaj kune ĉe matenmanĝa tablo. Ŝi estis dirinta malmulte al Armstrong, sed du semajnojn poste ŝi ricevis alvokon el li demandante kion ŝi estis farante — ŝi respondis ke ŝi estis forhakinta [[ĉerizarbo]]n; 35 minutojn poste Armstrong estis ĉe ŝi helponte. Ili geedziĝis la 12an de Junio, 1994, en Ohio, kaj poste ili havis duan ceremonion, ĉe [[Ranĉo]] San Isidro, en [[Kalifornio]]. Li loĝis en [[Indian Hill (Ohio)]].<ref>{{cite news |last=Johnston |first=John |last2=Amrhein |first2=Saundra |last3=Thompson |first3=Richelle |title=Neil Armstrong, Reluctant Hero |date=18a de Julio, 1999 |work=The Cincinnati Enquirer |url=http://www.enquirer.com/editions/1999/07/18/loc_neil_armstrong_the.html }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200518093111/http://www.enquirer.com/editions/1999/07/18/loc_neil_armstrong_the.html/ |date=2020-05-18 }}</ref> Armstrong estas ĝenerale referencata kiel "reluctant" (obstina) usona heroo. [[John Glenn]], la unua usonano kiu orbitis la Teron, rememoris pri la legendan [[humileco]]n de Armstrong. "Li ne sentis kiel li devus [[Ĉarlatano|ĉarlatani]] sin mem," diris la iama senatano el Ohio al [[CNN]].<ref>{{cite web |title=Birjees S Hussain: One final leap for Neil&nbsp;... |publisher=gulftoday.ae |date=August 31, 2012 |url=http://gulftoday.ae/portal/506ecc20-6263-4750-a26d-4abffc2f8428.aspx |accessdate=27a de Novembro, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180918011256/http://gulftoday.ae/portal/506ecc20-6263-4750-a26d-4abffc2f8428.aspx |arkivdato=2018-09-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://gulftoday.ae/portal/506ecc20-6263-4750-a26d-4abffc2f8428.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180918011256/http://gulftoday.ae/portal/506ecc20-6263-4750-a26d-4abffc2f8428.aspx |arkivdato=2018-09-18 }}</ref> "Li estis humila persono, kaj tiele li restis post sia alluna flugo, same kiel antaŭe." [[Dosiero:Quincy Jones, John Glenn, and Neil Armstrong during NASA's 50th anniversary gala.jpg|eta|maldekstra|alt=Photo|[[Quincy Jones]] prezentas platenajn kopiojn de "[[Fly Me to the Moon]]" (flugigu min lunen) al [[John Glenn]] (''maldekstre'') kaj Armstrong, 24a de Septembro, 2008.]] Post 1994, Armstrong malakceptis ĉiujn petojn de [[aŭtografo]]j ĉar li estis konstatinta ke liaj subskribaĵoj estis vendataj kontraŭ grandaj monkvantoj kaj ke multaj [[Falsado|falsaĵoj]] estis cirkulantaj; la petoj kiujn li estis ricevinta siavice ricevis formulan leteron kiel respondo, kiu diris ke li estis ĉesinta subskribi ion ajn. Kvankam lia ne-aŭtografa decido estis bone konata, la aŭtoro [[Andrew Smith]] observis ke personoj ĉe la 2002 Reno Air Races ankoraŭ klopodis akiri subskribon, kaj unu persono eĉ asertis, "Se vi ŝovas ion sufiĉe proksime al li antaŭ lia vizaĝo, li subskribos."<ref>Smith 2005, p. 134.</ref> Li ankaŭ ĉesis sendi gratulajn leterojn al novaj skoltoj ''Eagle Scouts'', ĉar li kredis ke tiuj leteroj estis venintaj el personoj kiuj ne konas la skoltojn persone.<ref>Hansen 2005, p. 623.</ref> Uzado de la nomo, bildo, kaj famaj citaĵoj de Armstrong okazigis al li problemojn laŭlonge de la jaroj. [[MTV]] deziris uzi lian citaĵon por sia nune-fama identeca priskribo de Apollo 11 surteriĝo kiam ĝi estis lanĉita en 1981, sed li malakceptis.<ref name=VanityFair>{{cite news |last=Anson |first=Robert Sam |title=Birth of an MTV Nation |work=[[Vanity Fair]]|date=Novembro 2000 |location=New York Sam |url=http://www.vanityfair.com/culture/features/2000/11/mtv200011?printable=true&currentPage=allPittman }}</ref> Armstrong [[Proceso (juro)|jurprocesis]] kontraŭ la fama entrepreno de [[gratulkarto]]j ''Hallmark Cards'' en 1994 post ili estis uzanta lian nomon kaj registron de lia citaĵo "unu malgranda paŝo" en [[Kristnasko|kristnaska]] ornamaĵo sen permeso. La proceso estis forigita el [[Tribunalo (juro)|tribunalo]]<ref>Hansen 2005, p. 628.</ref> kontraŭ nediskonigita monkvanto kiun Armstrong donacis al Purdue.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://articles.chicagotribune.com/1995-12-02/business/9512020040_1_neil-armstrong-hallmark-cards-ornament|titolo=Neil Armstrong, Hallmark Settle|alirdato=19a de Majo 2011|dato=2a de Decembro 1995|verkaĵo=Chicago Tribune}}</ref> En Majo 2005, Armstrong vidiĝis ene de malofta jura disputo kun sia [[barbiro]] de 20 jaroj, nome Mark Sizemore.<ref>{{Cite web|title = One Small Snip Of Hair...|url = http://www.thesmokinggun.com/file/one-small-snip-hair|website = The Smoking Gun|accessdate = 2015-07-20}}</ref> Post fortondi la hararon de Armstrong, Sizemore vendis iome el ĝi al kolektanto por 3,000 usonaj dolaroj sen kono aŭ permeso de Armstrong.<ref>{{Cite news |title=Armstrong, barber in fight over locks |work=Dayton Daily News |location=Ohio |date=1a de Junio, 2005 |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-11945915.html |accessdate=17a de Majo, 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121106001601/http://www.highbeam.com/doc/1P2-11945915.html |arkivdato=2012-11-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121106001601/http://www.highbeam.com/doc/1P2-11945915.html |date=2012-11-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-11945915.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121106001601/http://www.highbeam.com/doc/1P2-11945915.html |arkivdato=2012-11-06 }}</ref> Armstrong minacis per jura agado kontraŭ Sizemore se li ne revenigis la hararon aŭ donacis la enspezon al [[bonfara organizo]] elektita de Armstrong. Malkapabla revenigi la hararon, Sizemore faris kiel Armstrong postulis de li <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://history1900s.about.com/b/2005/06/05/barber-sold-neil-armstrongs-hair.htm|titolo=Barber Sold Neil Armstrong's Hair|alirdato=29a de Aŭgusto 2007|familia nomo=Rosenberg|persona nomo=Jennifer|dato=5a de Junio 2005|verko=About.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080621121623/http://history1900s.about.com/b/2005/06/05/barber-sold-neil-armstrongs-hair.htm|arkivdato=2008-06-21}}</ref>. Ekde la komenco de la 1980-aj jaroj, Armstrong estis la celo de trompinformo ke li estis [[Konverto (religio)|konvertiĝinta]] al [[Islamo]] aŭskultinta la ''[[azano]]n'', nome la islama [[alvoko al preĝo]], dum li piediris surlune. La kantisto el [[Indonezio]] Suhaemi verkis kanton nome "Gema Suara Adzan di Bulan" ("La resonan sono de la preĝalvoko sur la Luno") kiu priskribis la supozitan konverton de Armstrong; la kanto estis amplekse diskonigita en variaj publikaĵoj pri novaĵoj el [[Ĝakarto]] en 1983.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=8uB6G2AVhcAC&pg=PA93|titolo=Religious Perspectives in Modern Muslim and Jewish Literatures|familia nomo=Abramson|persona nomo=Glenda|dato=2005|serio=RoutledgeCurzon Studies in Arabic and Middle-Eastern Literatures|volumo=8|eldoninto=Psychology Press|ISBN=0-415-35021-2|paĝo=93}}</ref> Aliaj similaj trompinformaj historioj estis vidataj en [[Egiptio]] kaj [[Malajzio]]. En Marto 1983, la [[Usona Ministerio por Eksterlandaj Aferoj]] respondis per la publikigo de tutmonda mesaĝo al islamanoj dirante ke Armstrong "ne konvertiĝis al Islamo".<ref name=Hansen631>Hansen 2005, pp. 630–631.</ref> Tamen, la trompinformo ne estis komplete silentigita; ĝi surfaciĝis foje dum la venontaj tri jardekoj. Parto de la konfuzo povus deveni el la simileco inter la usona loĝloko de Armstrong en [[Lebanon (Ohio)]], kaj la lando [[Libano]] (''Lebanon'', en angla lingvo), kiu havas majoritatan loĝantaron de islamanoj.<ref name=Hansen631/><ref>{{cite web |title=Neil Armstrong never converted to Islam! |date=25a de Aŭgusto, 2012 |publisher=The Arab Digest |url=http://www.thearabdigest.com/2012/08/neil-armstrong-never-converted-to-islam.html |accessdate=13a de Oktobro, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161113212320/http://www.thearabdigest.com/2012/08/neil-armstrong-never-converted-to-islam.html |arkivdato=2016-11-13 }}</ref> == Malsano kaj morto == [[Dosiero:Neil Armstrong family memorial service (201208310014HQ).jpg|eta|Foto de Armstrong kiel knabo ĉe memorservo de lia familio en [[Indian Hill (Ohio)]] ĉe Cincinnati la 31an de Aŭgusto, 2012.]] Armstrong suferis [[Ĉirkaŭiga kirurgio|ĉirkaŭigan kirurgion]] ĉe la [[Koronaria angio|koronariaj arterioj]] la 7an de Aŭgusto, 2012, por liberigi ŝtopitajn koronariajn arteriojn.<ref>{{cite web |title=Armstrong, First Man on the Moon, Recovering From Heart Surgery |publisher=Reuters |url=http://www.reuters.com/article/2012/08/08/us-usa-people-armstrong-idUSBRE8771KU20120808 |accessdate=8a de Aŭgusto, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120809070811/http://www.reuters.com/article/2012/08/08/us-usa-people-armstrong-idUSBRE8771KU20120808 |arkivdato=2012-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120809070811/http://www.reuters.com/article/2012/08/08/us-usa-people-armstrong-idUSBRE8771KU20120808 |archivedate=2012-08-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.reuters.com/article/2012/08/08/us-usa-people-armstrong-idUSBRE8771KU20120808 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120809070811/http://www.reuters.com/article/2012/08/08/us-usa-people-armstrong-idUSBRE8771KU20120808 |arkivdato=2012-08-09 }}</ref> Kvankam oni informis ke li bone estis rekuperanta sin,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://articles.latimes.com/2012/aug/09/science/la-sci-sn-armstrong-heart-surgery-20120809|titolo=Neil Armstrong recovering well after cardiac bypass surgery|alirdato=5a de Januaro 2014|familia nomo=H. Maugh II|persona nomo=Thomas|dato=9a de Aŭgusto 2012|eldoninto=Tribune Company|verkaĵo=Los Angeles Times}}</ref> li disvolvigis komplikaĵojn en la hospitalo kaj mortiĝis en la 25a de Aŭgusto, en Cincinnati, Ohio.<ref name=CNN-Armstrong-Death /> Post sia morto, Armstrong estis priskribita, en dokumento elsendita de la [[Blanka Domo]], kiel "inter la plej grandaj el usonaj herooj — ne nur de sia tempo, sed de ĉiuj tempoj".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://blogs.wsj.com/washwire/2012/08/25/president-obamas-statement-on-neil-armstrongs-death/|titolo=President Obama's Statement on Neil Armstrong's Death|alirdato=26a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012|eldoninto=Wall Street Journal}}</ref><ref name="AP-death">{{cite news |title=Neil Armstrong, First Man on Moon, Dies at 82 |date=25a de Aŭgusto, 2012 |work=The New York Times |agency=Associated Press |url=https://www.nytimes.com/2012/08/26/science/space/neil-armstrong-dies-first-man-on-moon.html |accessdate=25a de Aŭgusto, 2012}}</ref> Tiu dokumento poste diris ke Armstrong estis portinta la aspirojn de la usonaj civitanoj kaj ke li estis haviginta "momenton de homara atingo kiu neniam estos forgesita."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2012/08/25/statement-president-passing-neil-armstrong|titolo=Statement by the President on the Passing of Neil Armstrong|alirdato=26a de Aŭgusto 2012|eldoninto=The White House, Office of the Press Secretary|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120826022403/http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2012/08/25/statement-president-passing-neil-armstrong|arkivdato=2012-08-26}}</ref> Lia familio publikigis dokumenton priskribante Armstrong kiel "obstina usona heroo [kiu estis] servinta sian nacion fiere, kiel ŝiparmea militpiloto, testopiloto, kaj astronaŭto... Kvankam ni bedaŭras la perdon de tre bona homo, ni ankaŭ celebras sian rimarkindan vivon kaj esperas ke ĝi utilu kiel ekzemplo al junuloj ĉirkaŭ la tuta mondo por labori forte kaj realigi siajn revojn, por esti emaj esplori kaj puŝi la limojn, kaj sindoneme servi aferojn pli grandaj ol si mem. Por tiuj kiuj povas demandi kion ili povas fari por honori Neil, ni havas simplan peton. Honoru lian ekzemplon de servo, plenumo kaj modesto, kaj la venontan fojon ke vi piediru subĉiele dum klara nokto kaj vidu la lunon kiu ridetas al vi, pensu pri Neil Armstrong kaj [[Okulsigno|okulsigni]] al li."<ref name="NASA FAMILY">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/aug/HQ_12_600_armstrong_family.html|titolo=Family Statement Regarding the Death of Neil Armstrong|alirdato=2012-08-26|dato=2012-08-25|eldoninto=NASA}}</ref> Tio okazigis multajn reagojn, kiaj la [[kradvorto]] en [[Twitter]] "#WinkAtTheMoon" (okulsignu la lunon).<ref name="NASA FAMILY TRIBUTE Twitter HashTag">{{Citaĵo el la reto|url=https://twitter.com/search/?q=%23WinkAtTheMoon|titolo=Twitter #WinkAtTheMoon|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012}}</ref> La kolego de Armstrong en la misio de Apollo 11, nome Buzz Aldrin, diris ke li estis "profunde tristigita de la forpaso. Mi scias ke mi estas aligita de milionoj de aliaj kiuj bedaŭras la forpaso de vera usona heroo kaj de la plej bona piloto kiun mi iam konis. Mi ege estis esperinta ke la 20an de Julio, 2019, Neil, Mike kaj mi estus stare kune por rememori la 50an Jariĝon de nia surluniĝo... Bedaŭrinde, tio ne okazos."<ref name="ALDRIN Twitter 25 AUGUST 2012">{{Citaĵo el la reto|url=https://twitter.com/TheRealBuzz/status/239488144288927744|titolo=Buzz Aldrin on Twitter about passing of Neil Armstrong|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012|eldoninto=twitter.com}}</ref><ref name="ALDRIN Official Statement 25 AUGUST 2012">{{Citaĵo el la reto|url=http://buzzaldrin.com/buzz-aldrins-official-statement-on-the-passing-of-neil-armstrong/|titolo=Buzz Aldrin's Official Statement on the Passing of Neil Armstrong|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120830154317/http://buzzaldrin.com/buzz-aldrins-official-statement-on-the-passing-of-neil-armstrong/|arkivdato=2012-08-30}}</ref> La piloto de la komand-serva modulo de ''Apollo 11'' nome Michael Collins diris, pri Armstrong, "Li estis la plej bona, kaj li mankos al mi terure."<ref name="NASA Obituary">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nasa.gov/topics/people/features/armstrong_obit.html|titolo=Neil Armstrong: 1930–2012|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012|eldoninto=NASA}}</ref><ref name="Collins WashPost 20120912">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.washingtonpost.com/opinions/michael-collins-the-neil-armstrong-i-knew--and-flew-with/2012/09/12/b3f7556c-fb7c-11e1-8adc-499661afe377_story.html|titolo=The Neil Armstrong I knew—and flew with|alirdato=13a de Septembro 2012|familia nomo=Collins|persona nomo=Michael|dato=12a de Septembro 2012|eldoninto=Washington Post}}</ref> La administranto de la NASA nome [[Charles F. Bolden, Jr.|Charles Bolden]] diris ke: "Dum estos historiaj libroj, Neil Armstrong estos inkludita inter tiuj, kiuj estos memorata ĉar estas li kiu faris la unuan homan paŝon sur mondo trans tiu ol la nia".<ref name="BOLDIN 25 AUGUST 2012">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/aug/HQ_12-601_Bolden_Statement.html|titolo=NASA Administrator Statement on Neil Armstrong's Death|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012|eldoninto=NASA}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2012/08/201282519933640323.html|titolo=US space pioneer Neil Armstrong dies at 82 – Americas|alirdato=26a de Aŭgusto 2012|eldoninto=Al Jazeera English}}</ref> [[Dosiero:Neil Armstrong burial at sea (201209140008HQ).jpg|eta|maldekstra|[[Martombigo]] de Armstrong la 14an de Septembro, 2012.]] Okazis [[funebro]] honore al Armstrong la 13an de Septembro ĉe la [[Vaŝingtona Nacia Katedralo]], kies Spaca Fenestro priskribas la mision de Apollo 11 kaj tenas tranĉaĵon de roko de la Luno meze de sia [[Vitralo|vitraĵaj paneloj]].<ref name="aljazeu"/> Ĉeestis la kolegoj de Armstrong en la Apollo 11, nome Michael Collins kaj Buzz Aldrin; [[Eugene Cernan|Eugene A. Cernan]], komandanto de la misio de Apollo 17 kaj lasta homo kiu piediris sur la Luno; kaj iama Senatano kaj astronaŭto John Glenn, nome la unua usonano kiu orbitis la Teron. En [[funebra laŭdo]], [[Charles Bolden]] diris, "Neil ĉiam estos memorata ĉar estas li kiu faris la unuan homan malgrandan paŝon al mondo trans tiu nia propra, sed estis la [[kuraĝo]], [[Gracioj|gracio]], kaj humileco kiujn li montris tra sia tuta vivo estas kio plialtigis lin super la [[stelo]]j." Eugene Cernan memorigis la alproksimiĝon de Armstrong al la Luno havante malmultan [[fuelo]]n: "Kiam la aparato diris malplenon ni ĉiuj scias ke estas [[galjono]] aŭ du lasitaj en la ujo!" [[Diana Krall]] kantis la kanton "[[Fly Me to the Moon]]". [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]] kondukis preĝojn. Aldrin kaj Collins foriris tuj post la evento. La komandanto de [[Apollo 15]], nome [[David Scott]], parolis al la gazetaro; li memorigis la mision de [[Gemini 8]] kun Armstrong kiam li parolis, eble por la unua fojo, pri incidento en kiu [[gluo]] verŝiĝis sur sia [[Jungilaro|ŝirmjungilaro]] kaj evitis ke ĝi fermiĝu ĝuste minutojn antaŭ la pordo devis esti sigelita aŭ la misio haltigita. Armstrong tiam alvokis la helpan piloton [[Pete Conrad]] kiu solvu la problemon, kion li faris, por pluigi la mision sen haltigi la reenan kalkulon. "Tio okazis ĉar Neil Armstrong estis teamema, li ĉiam laboris enkalkulante la teamon."<ref name="aljazeu">{{cite web |last=Terrett |first=John |title=Above the stars now |publisher=Al Jazeera English |date=15a de Septembro, 2012 |url=http://blogs.aljazeera.com/blog/americas/above-stars-now |accessdate=26a de Septembro, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150120202904/http://blogs.aljazeera.com/blog/americas/above-stars-now |arkivdato=2015-01-20 }}</ref> La 14an de Septembro, la [[Kremacio|kremaciitaj]] restaĵoj de Armstrong estis disigitaj en la [[Atlantika Oceano]] dum ceremonio de [[mara entombigo]] sur la ŝipo ''Philippine Sea''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nasa.gov/topics/people/features/armstrong_cathedral_memorial.html|titolo=Neil Armstrong Laid to Rest in Atlantic|alirdato=14a de Septembro 2012|eldoninto=NASA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120913211523/http://www.nasa.gov/topics/people/features/armstrong_cathedral_memorial.html|arkivdato=2012-09-13}}</ref> Flagoj estis metitaj [[Duonhisigo|duonhise]] en la tago de la funebro de Armstrong.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://content.usatoday.com/communities/theoval/post/2012/08/obama-orders-flags-at-half-staff-for-armstrong/1#.UPMU3InjlU5/|titolo=Obama orders flags at half-staff for Neil Armstrong|alirdato=13a de Januaro 2013|dato=27a de Aŭgusto 2012|eldoninto=USA Today}}</ref> == Armstrong en Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj ([[eksterteranoj]]). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la [[drogo]] ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kaj poste la japana pentristo [[Hokusajo]] kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en [[Azio]], kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kaj poste [[Maria Sklodovska]], kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de [[Eŭropo]]. La venontaj [[ĉiĉerono]]j estas ankaŭ laŭvice unue [[Akenatono]] kaj poste [[Sunĝata Kejta]] kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue [[Nezaŭhtezoma]] la ĉiĉerono kiu vidigas mirindaĵojn kaj fine prezentas la historian gravon de Armstrong, kiu iĝos venonta ĉiĉerono: {{Citaĵo|:Dum ili superflugas la kabon Kanaveralan, :malantaŭ hela nubo proksimen venas amike :novtempa korpo kosma. Baldaŭ sin turnas al Uttu :tiel Nezaŭhtezoma: -Jen la figuro de Nejlo :Armstrong, kiu senmovan sablon de l'Luno surpaŝos, :l'unuan astron ekster tero de iu homido :paŝotan, kio efektivos komenco de multaj :esploroj universaj. Nun li informe kunulos.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 128.</ref>}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Cambridge Biographical Dictionary (1990). Cambridge: Cambridge University Press. * Chaikin, Andrew (1995). A Man on the Moon : The Voyages of the Apollo Astronauts. Penguin books. ISBN 978-0140241464. * Cornish, Scott; Rahman, Tahir; McLeon, Bob; Havekotte, Ken; Reznikoff, John. "Neil Armstrong Signature Exemplars". CollectSpace.com. Retrieved May 14, 2011. * Francis, French; Burgess, Colin (2007). "A Challenging Journey to Tranquility, 1965–1969". In the Shadow of the Moon. * Hansen, James R. (2005). First Man: The Life of Neil A. Armstrong. Simon & Schuster. ISBN 978-0743256315. * Jones, Eric (1995). "One Small Step". Apollo 11 Lunar Surface Journal. NASA. Retrieved May 14, 2001. * Kranz, Gene (2000). Failure is not an Option: Mission Control From Mercury to Apollo 13 and Beyond. Simon & Schuster. ISBN 978-0783556758. * Nelson, Craig (2009). Rocket Men: The Epic Story of the First Men on the Moon. New York, New York: John Murray. ISBN 978-0-670-02103-1. * Smith, Andrew (2005). Mondust: In Search of the Men Who Fell to Earth. London: Bloomsbury. ISBN 0-7475-6368-3. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/armstrong-na.html Oficiala biografio de Armstrong fare de NASA] * [http://uc.edu/armstrong Neil Armstrong Commemorative Website]{{404|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – [[University of Cincinnati]] * {{IMDb name|0035842}} * [[iarchive:NeilArmstrongFBIFile|FBI file on Neil Armstrong]] {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Neil Armstrong|revizio=721048871}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Programo Apollo]] [[Kategorio:Norda Poluso]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 5-an de aŭgusto|Armstrong, Neil]] [[Kategorio:Mortintoj la 25-an de aŭgusto|Armstrong, Neil]] 1jdyp347134zjea6nty98ngo4uy1sa6 0 18075 9493892 9276021 2026-10-15T11:52:32Z Sj1mor 12103 9493892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jakov DAVIDOV''' ([[Rusa lingvo|ruse]]: Яков Христофорович Давыдов, '''Jakov Ĥristoforoviĉ Davidov''') naskiĝis la [[10-a de oktobro|10-an de oktobro]] [[1888]], mortis jare [[1938]]. Jakov naskiĝis en la familio de eta komercanto kaj jare [[1907]] finstudis la 1-an [[Tbilissi|tbilissan]] gimnazion. Kiam li studis en la [[Peterburgo|peterburga]] universitato, li estis arestita por revolucia agado. Garantie libertinta de aresto, li elmigris en [[Belgio]]. Tie Jakov estiĝis spiono. Poste li revenis al [[Rusio]] kaj estis varbita de [[Sovetio|sovetia]] partio. Jare [[1920]] li estiĝis estro de fremdlanda sekcio de [[VĈK]] (estonta [[SVRR]]). Li laboris en [[Irano]], [[Francio]], [[Ĉinio]], [[Pollando]], [[Ukrainio]]. En la jaro [[1938]] laŭ kondamno de speciala konsiliĝo de [[VĈK]] estis pafmortigita. {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1888|Davidov, Jakov]] [[Kategorio:Mortintoj en 1938|Davidov]] leh8qofmuz5h45nj2x5u3vq2am2ta2k 0 18961 9493556 9088708 2026-10-14T12:46:02Z Sj1mor 12103 9493556 wikitext text/x-wiki '''Klorido''' estas kombinaĵo kiu enhavas la [[jono]]n, kiu formiĝas el la [[kemia elemento|elemento]] [[kloro]] per akcepto de unu [[elektrono]] tiel formante la negative ŝargitan jonon Cl<small><sup>−</sup></small>. La [[salo]]j de [[klorida acido]] (HCl) estas nomataj kloridoj. Ekzemplo estas la kuireja salo, kiu estas [[natria klorido]] (NaCl). La vorto ''klorido'' ankaŭ uzatas pri kemia kombinaĵo en kiu unu aŭ pliaj kloraj atomoj estas kovalente ligitaj en la [[molekulo]]. Do kloridoj povas esti aŭ organikaj aŭ neorganikaj kombinaĵoj. La plej simpla ekzemplo de kovalente ligita klorido estas [[klorida acido|hidrogena klorido]] (HCl). Simpla ekzemplo de organika kovalente ligita klorido estas [[klorometano]] (CH<sub>3</sub>Cl). Aliaj ekzemploj de neorganikaj kovalente ligitaj kloridoj uzeblaj kiel reakciantojn estas: == Kelkaj kloridoj == <center> <Gallery> Dosiero:Allyl chloride 3D.png|<center>[[Alila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=107-05-1 107-05-1] Dosiero:1-Chloro-pentane 3D.png|<center>[[Amila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=543-59-9 543-59-9] Dosiero:2-Chloro-pentane 3D.png|<center>[[2-Amila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=625-29-6 625-29-6] Dosiero:3-Chloro-pentane 3D.png|<center>[[3-Amila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=616-20-6 616-20-6] Dosiero:Tert-amyl chloride 3D.png|<center>[[t-Amila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=594-36-5 594-36-5] Dosiero:Isoamyl chloride3D.png|<center>[[Izoamila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=107-84-6 107-84-6] Dosiero:Neopentyl chloride 3D.png|<center>[[Neoamila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=753-89-9 753-89-9] Dosiero:Benzal chloride 3D 2.png|<center>[[Benzala klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=98-87-3 98-87-3] Dosiero:Butyryl chloride 3D.png|<center>[[Buterila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=141-75-3 141-75-3] Dosiero:Chlorobutane 3D.png|<center>[[Butila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=109-69-3 109-69-3] Dosiero:Sec-Butyl chloride 3D.png|<center>[[2-Klorobutano|2-Butila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=78-86-4 78-86-4] Dosiero:3-Butyl chloride 3D.png|<center>[[3-Butila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=507-20-0 507-20-0] Dosiero:Isobutyl chloride3D.png|<center>[[Izobutila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=513-36-0 513-36-0] Dosiero:Decyl chloride 3D.png|<center>[[Dekila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=1002-69-3 1002-69-3] Dosiero:Disulfur-dichloride-3D-balls.png|<center>[[Dusulfura duklorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=10025-67-9 10025-67-9] Dosiero:Chloroethane 3D.png|<center>[[Etila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=532-27-4 532-27-4] Dosiero:Phenacyl chloride 3D.png|<center>[[Fenacila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=75-00-3 75-00-3] Dosiero:Phosphorus-pentachloride-3D-balls.png|<center>[[Fosfora pentaklorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=10026-13-8 10026-13-8] Dosiero:Phosphorus-trichloride-3D-vdW.png|<center>[[Fosfora triklorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7719-12-2 7719-12-2] Dosiero:Thiophosphoryl-chloride-3D-balls.png|<center>[[Tiofosforila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=3982-91-0 3982-91-0] Dosiero:Citronellyl chloride3D.png|<center>[[Halogenido]]j Dosiero:Hexyl chloride3D.png|<center>[[Heksila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=544-10-5 544-10-5] Dosiero:2-Chloro-hexane 3D.png|<center>[[2-Kloroheksano]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=638-28-8 638-28-8] Dosiero:Heptyl chloride3D.png|<center>[[Heptila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=629-06-1 629-06-1] Dosiero:2-Chloro-heptane 3D.png|<center>[[2-Kloroheptano]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=1001-89-4 1001-89-4] Dosiero:Potassium chloride 3D.png|<center>[[Kalia klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7447-40-7 7447-40-7] Dosiero:Carbon-tetrachloride-3D-vdW.png|<center>[[Karbona tetraklorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=56-23-5 56-23-5] Dosiero:Chloromethane 3D.png|<center>[[Metila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=74-87-3 74-87-3] Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|<center>[[Natria klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7647-14-5 7647-14-5] Dosiero:Neophyl chloride 3D.png|<center>[[Neofila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=515-40-2 515-40-2] Dosiero:Nonyl chloride 3D.png|<center>[[Nonila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=2473-01-0 2473-01-0] Dosiero:2-Chloro-nonane 3D.png|<center>[[2-Klorononano]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=2216-36-6 2216-36-6] Dosiero:N-Octyl chloride3D.png|<center>[[Oktila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=111-85-3 111-85-3] Dosiero:2-Chloro-octane 3D.png|<center>[[2-Klorooktano]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=628-61-5 628-61-5] Dosiero:Chloropropane 3D.png|<center>[[Propila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=540-54-5 540-54-5] Dosiero:2-Chloro-propane 3D.png|<center>[[Izopropila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=75-29-6 75-29-6] Dosiero:Sulfonyl chloride 3D.png|<center>[[Sulfonila klorido#Aliaj sulfonilaj kloridoj|Sulfonilaj kloridoj]] Dosiero:Sulfuryl-chloride-3D-vdW.png|<center>[[Sulfurila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7791-25-5 7791-25-5] Dosiero:Thionyl-chloride-from-xtal-3D-balls-B.png|<center>[[Tionila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7719-09-7 7719-09-7] Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|<center>[[Vinila klorido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=75-01-4 75-01-4] </Gallery> </center> {{Projektoj|ReVo=klorid}} [[Kategorio:Kloridoj| ]] {{Kloridoj}} n6xwgjqanuckmf5rj067zhsz0s97qzn 0 19235 9493543 9481335 2026-10-14T12:40:58Z Sj1mor 12103 9493543 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Scienco}} La '''atomkerna fiziko''' (aŭ '''nuklea fiziko''') estas fako de la [[fiziko]], kiu studas la ecojn de [[atomkerno]]j. Ĝi ankaŭ studas la [[kernoreakcio|atomkernajn reakciojn]], kiel la [[fisio]]n kaj la [[fuzio]]n. Al la atomkerna fiziko apartenas interalie la branĉoj kiel [[radioaktiveco]], [[fuzio|atomkernfuzio]] kaj [[fisio|atomkernfendado]]. == Historio == La historio de nuklea fiziko kiel aparta [[fako (figure)|fako]] de "atoma fiziko" (studo de atomkerno kun ĝia ĉirkaŭaj elektronoj) komenciĝas per la malkovro de [[radioaktiveco]] fare de [[Henri Becquerel]] en 1896 <ref name=brm>{{Citaĵo el libro|titolo=Nuclear and Particle Physics|url=https://archive.org/details/nuclearparticlep0000mart_x0a3|aŭtoro=B. R. Martin|jaro=2006|eldoninto=John Wiley & Sons, Ltd.|ISBN=978-0-470-01999-3|lingvo=en}}</ref>, fare de sia esplorado de [[fosforesko]] en [[uranio|uraniaj]] [[salo]]j<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k30780/f422.chemindefer|titolo=''Sur les radiations émises par phosphorescence'' (Pri la radiadoj eldenditaj de fosforesko)|aŭtoro=Henri Becquerel|jaro=1896|lingvo=fr|gazeto=Comptes Rendus|volumo=122|paĝoj=420–421}}</ref>. La malkovro de la [[elektrono]] fare de [[J. J. Thomson]]<ref>{{cite journal|last1=Thomson|first=Joseph John|author1-link=Joseph John Thomson|title=''Cathode Rays'' (Katodaj radioj)|year=1897|journal=[[Royal Institution|Proceedings of the Royal Institution of Great Britain]]|volume=XV|pages=419–432|url=https://archive.org/stream/proceedings15roya#page/418/mode/2up|language=en}}</ref> unu jaron poste estis indiko, ke la [[atomo]] havas internan strukturon. Komence de la [[20a jarcento]] la akceptita modelo de la atomo estis la modelo de "[[atommodelo de Thomson|prunpudingo]]" de [[J. J. Thomson]], en kiu la atomo estis pozitive ŝargita pilko kun pli malgrandaj negative ŝargitaj elektronoj enigitaj en ĝi, nuligante la tutan elektran [[ŝargo]]n de l'[[atomo]]. En la sekvaj jaroj, radioaktiveco estis vaste esplorata, precipe de [[Marie Curie]], [[Pierre Curie]], [[Ernest Rutherford]] kaj aliaj. Je la jarcentŝanĝo, fizikistoj ankaŭ malkovris tri specojn de [[radiado]] eliranta el atomoj, kiujn ili nomis [[alfa-radiado|alfa]], [[beta-radiado|beta]] kaj [[gama-radiado]]. Eksperimentoj de [[Otto Hahn]] en 1911 kaj de [[James Chadwick]] en 1914 malkovris, ke la beta-[[disfala vico|disfala]] spektro estis kontinua anstataŭ diskreta. Tio estas, [[elektrono]]j estis elĵetitaj de la atomo kun kontinua gamo da energioj, anstataŭ la diskretaj kvantoj de energio, kiuj estis observitaj en gamma kaj alfa-disiĝoj. Ĉi tio estis problemo por tiama nuklea fiziko, ĉar ĝi ŝajnis indiki, ke energio ne konserviĝis en ĉi tiuj disiĝoj. La [[Nobel-premio pri fiziko]] de 1903 estis komune donita al Becquerel, pro lia malkovro kaj al Marie kaj Pierre Curie pro ilia posta esplorado pri radioaktiveco. Rutherford ricevis la [[Nobel-premio pri kemio|Nobel-premion pri kemio]] en 1908 pro siaj "esploroj pri la disfalo de la [[kemia elemento|elementoj]] kaj la kemio de radioaktivaj substancoj". En 1915, [[Alberto Ejnŝtejno]] formulis la ideon de ekvivalenteco de maso-energio (nome <math>E = mc^2</math>). Dum la laboro pri [[radioaktiveco]] de Becquerel kaj Marie Curie antaŭis ĉi tion, klarigo pri la fonto de la energio de la radioaktiveco devus atendi poste la malkovron en 1935, ke la [[kerno]] mem konsistis el pli malgrandaj eroj, la [[nukleono]]j. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|n=Kategorio:Nuklea fiziko}} * [[Atomfiziko]] * [[Kvantumfiziko]] * [[Partikla fiziko]] * [[Fisio]] * [[Fuzio]] * [[Atombombo]] * [[Nuklea energio]], [[Nuklea centralo]] * [[Masenergia ekvivalento]] * [[Moesbauer-efiko]] * [[Radiokarbona datado]] * [[Radiologio]] {{Portalo|Fiziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nuklea fiziko| ]] [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Kvantummekaniko]] [[Kategorio:Fiziko]] midrhmf2noitbh3urjv6f41tajy4xyz 0 19236 9493561 9491253 2026-10-14T12:47:21Z Sj1mor 12103 9493561 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nuclear fission.svg|eta|210px|Ekzemplo de nuklea fisio de uranio-235: [[neŭtrono]] aliĝas al nukleo de uranio-235 kaj igas ĝin malstabila uranio-236 kiu putriĝas en du novajn kaj pli stabilajn elementojn - [[bario]] kaj [[kriptono]].]] [[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|210px|Nuklea fisio]] [[Dosiero:Uranium-235 fission product-en.svg|eta|250px|Relativa ofteco de diversaj [[masnumero]]j en produktoj de fisio de <sup>235</sup>U]] En la [[partikla fiziko]], la '''fisio''' (ankaŭ nomata ''kernofendado'' aŭ ''nuklea fendiĝo'') estas fizika reago en kiu [[atomkerno]] fendiĝas en pli malgrandajn nukleojn dum elsendado de neŭtronoj. Ĉi tiu fenomeno okazas en la kernoj de pezaj elementoj kaj estas akompanata de liberigo de multe da energio, kiu estas elsendita en formo de [[kineta energio]] de la fisiaj produktoj kaj [[Gama-radiado|gamaradioj]]. La procezo povas estas [[spontanea fisio|spontanea]] ĉe kelkaj [[izotopo]]j, sed tio estas escepto. Ĝenerale, la fisio estas okazigita per [[nuklea reakcio]], en kiu unu [[fisiebla]] nukleo estas bombardata per [[neŭtrono]]j. Se la energio estas adekvata, la nukleo absorbas la neŭtronon, kaj post malstabila stato, ĝi fendiĝas, kaj la rezulto estas la kreado de du aŭ tri pli malgrandaj kernoj, plus la elsendo de aliaj [[Joniga radiado|radiadoj]], ĉefe pliaj neŭtronoj kaj [[gama-radiado]]. Ankaŭ produktiĝas granda kvanto da [[energio]], kio klarigas ĝian uzon en [[atomcentralo]]j aŭ en [[atombombo|armiloj]] (vidu artikolon [[atomeksplodo]]). En la tipa procezo de fisio, la nombro da elirintaj neŭtronoj estas egala aŭ pli granda ol tiuj produktintaj la unuan reakcion, kio permesas la daŭrigo de la procezo. Oni tiam parolas pri [[ĉenreakcio]]. La rezultantaj kernoj, aŭ [[fisiprodukto]]j, havas eksceson de neŭtronoj, kaj do estas [[radioaktiveco|radioaktivaj]]. Ili konsistigas parton de la [[reziduo]] de la atomcentraloj. Tipa ekzemplo de tiu reakcio estas jena: Neŭtrono + <sup>235</sup>U → fisiproduktoj + pliaj neŭtronoj + energio Aliaj [[nuklido]]j kiuj suferas fision estas <sup>238</sup>U kaj izotopoj de [[plutonio]] kaj [[torio]]. ==Fiziko== === Mekanismo === Younes kaj Loveland difinas fision kiel "...kolektivan moviĝon de la protonoj kaj neŭtronoj konsistigantaj la nukleon; tial ĝi distingiĝas de aliaj fenomenoj, kiuj disrompas la nukleon. Nuklea fisio estas ekstrema ekzemplo de kolektiva moviĝo kun granda [[amplitudo]], kiu rezultigas la disiĝon de gepatra nukleo en du aŭ plurajn fragmentajn nukleojn. La fisia procezo povas okazi spontanee aŭ esti induktita de alvenanta partiklo." La energio el fisia reakcio devenas de ĝiaj fisiaj produktoj; tamen la granda plimulto de ĝi – ĉirkaŭ 85 procentoj – troviĝas en la [[kineta energio]] de la fragmentoj, dum po ĉirkaŭ 6 procentoj devenas de la komencaj neŭtronoj kaj gama-radioj (kaj tiuj elsenditaj post [[Beta-radiado|beta-disfalo]]), kaj plie ĉirkaŭ 3 procentoj devenas de neŭtrinoj kiel produkto de tia disfalo.<ref name=ww/>{{rp|21–22,30}} [[File:UFission.gif|250px|right|thumb|Vida prezento de evento de induktita nuklea fisio, en kiu malrapidmovanta [[neŭtrono]] estas absorbata de la nukleo de [[atomo]] de [[uranio]]-235- kiu fisionas en du rapidmovantajn pli malpezajn elementojn (fisioproduktojn) kaj kromajn neŭtronojn. La plejparto de la liberigita energio aperas kiel la kineta energio de la fisioproduktoj kaj la neŭtronoj.]] [[File:ThermalFissionYield.svg|thumb|240px|Masaj rendimentoj de fisiaj produktoj por la fisio per termaj neŭtronoj de [[uranio]]-235, [[plutonio]]-239, kombinaĵo de ambaŭ (tipa por nunaj nukleaj energireaktoroj) kaj uranio-233 (uzata en la [[torio|toria ciklo]]).]] ====Radioaktiva disfalo==== Nuklea fisio povas okazi sen neŭtrona bombardado kiel speco de radioaktiva disfalo. Ĉi tiu speco de fisio nomiĝas [[spontanea fisio]], kaj estis unuafoje observita en 1940.<ref name=ww> Younes, Walid; Loveland, Walter (2021). ''An Introduction to Nuclear Fission''. Springer. pp. 28–30. ISBN 9783030845940.</ref>{{rp|22}} ====Nuklea reakcio==== {{Ĉefartikolo|nuklea reakcio}} Dum induktita fisio formiĝas kunmetita sistemo post kiam incidenta partiklo kunfandiĝas kun celo. La rezulta ekscit-energio povas sufiĉi por la eligo de neŭtronoj aŭ gama-radioj, kaj por nuklea fisio. Fisio en du fragmentojn nomiĝas ''duuma fisio'' kaj estas la plej ofta [[nuklea reakcio]]. La plej malofte okazanta estas ''triuma fisio'', ĉe kiu tria partiklo estas elĵetata. Tiu tria partiklo estas kutime [[alfa-partiklo]].[1]:21–24 Ĉar dum nuklea fisio la nukleo elĵetas pli da neŭtronoj ol ĝi absorbas, [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] eblas.<ref name=rr><ref> Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster Paperbacks. pp. 135–138. ISBN 9781451677614.</ref>{{rp|291,296}} Duuma fisio povas produkti iun ajn el la fisi-produktoj, ĉe 95±15 kaj 135±15 [[Atommasa unuo|daltonoj]]. Unu ekzemplo de duuma fisi-okazaĵo ĉe la plej ofte uzata fisiebla nuklido, ²³⁵U jenas: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> Tamen, la duuma procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En inter du kaj kvar el ĉiu milo da fisioj en nuklea reaktoro, triuma fisio povas produkti tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj neŭtronojn); la plej malgranda el tiuj povas varii de fragmento kun ŝargo kaj maso tiom malgrandaj kiel tiuj de [[protono]] ([[atomnombro|''Z'']] = 1) ĝis fragmento tiom granda kiel [[argono]] (Z = 18). Tamen, la plej oftaj malgrandaj fragmentoj konsistas el 90% da [[heliumo|helium-4]]-kernoj kun pli da energio ol alfa-partikloj el alfa-disfalo (tiel nomataj "longdistancaj alfa-partikloj" kun energio de ĉirkaŭ 16 [[Elektronvolto|megaelektronvoltoj]] (MeV)), kune kun helium-6-kernoj kaj tricionoj (la kernoj de [[tricio]]). Kvankam malpli ofta ol duuma fisio, ĝi tamen kaŭzas signifan amasiĝon de helium-4- kaj tricio-gaso en la fuelstangoj de modernaj [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]].<ref>S. Vermote, et al. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] en ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference.'' J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (eld.). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Singapore. {{ISBN|9812837523}}.</ref> Bohr kaj Wheeler uzis sian modelon de likva guto, la kurbon pri pak-frakcio de Arthur Jeffrey Dempster, kaj la taksojn de Eugene Feenberg pri nuklea radiuso kaj surfaca tensio, por taksi la mas-diferencojn inter la gepatra nukleo kaj la filaj nukleoj dum fisio. Poste, ili egaligis tiun mas-diferencon al energio per la formulo de Einstein pri la [[Masenergia ekvivalento|ekvivalenteco de maso kaj energio]]. La ekscito de la nukleo post bombardado per neŭtronoj estis analoga al la vibroj de likva guto, kie la [[surfaca tensio]] kaj la [[Kulomba leĝo|forto de Coulomb]] kontraŭstaras unu la alian. Grafikante la sumon de tiuj du energioj kiel funkcion de la plilongigita formo, ili konstatis, ke la rezulta energio-surfaco havas selo-formon. La [[selo]] kreis energian barieron, nomatan la ''kritika energia bariero''. Energio de proksimume 6 MeV, provizita de la alvenanta neŭtrono, estis necesa por superi tiun barieron kaj kaŭzi la fision de la nukleo.<ref name=ww/>{{rp|10–11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A.J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1938|volume=53 |issue=1 |pages=64–75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1939|volume=55 |issue=5 |pages=504–505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription }}</ref> Laŭ John Lilley: "La energio necesa por superi la fisian barieron estas nomata ''aktiviga energio'' aŭ ''fisia bariero'', kaj ĝi estas proksimume 6 MeV por [[Masnombro|''A'']] ≈ 240. Oni konstatas, ke la aktiviga energio malpliiĝas dum ''A'' pliiĝas. Fine oni atingas punkton, kie la aktiviga energio tute malaperas... ĝi spertus tre rapidan spontanean fision."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=9780471979364 |pages=7–9,13–14,38–43,265–267}}</ref> [[Maria Goeppert Mayer]] poste proponis la nuklean ŝelmodelon por la atomkerno. Nuklidoj kapablaj subteni ĉenreakcion de fisio taŭgas kiel [[Nuklea fuelo|nukleaj brulaĵoj]]. La plej oftaj nukleaj brulaĵoj estas <sup>235</sup>U (la [[izotopo]] de [[uranio]] kun [[masnumero|masnombro]] 235, uzata en nukleaj reaktoroj) kaj [[Plutonio|<sup>239</sup>Pu]] (la izotopo de [[plutonio]] kun masnombro 239). Tiuj brulaĵoj disiĝas en du-manieran gamon da kemiaj elementoj kun atomaj masoj centritaj ĉirkaŭ 95 kaj 135 daltonoj (fisi-produktoj). La plej multaj nukleaj brulaĵoj spertas spontanean fision nur tre malrapide; anstataŭe, ili plejparte disfalas per [[Alfa-radiado|alfa]]-beta [[Disfala vico|disfala ĉeno]] dum periodoj variantaj de [[jarmilo]]j ĝis [[Geologia temposkalo#Eono, Erao, Periodo, Epoko, Aĝo|eonoj]]. En nuklea reaktoro aŭ nuklea armilo, la vasta plimulto de fisi-okazoj estas induktita per bombardo per alia partiklo — neŭtrono —, kiu siavice estas produktita de antaŭaj fisi-okazoj. Fisiĝeblaj izotopoj, kiaj [[uranio]]-238, postulas kroman energion provizatan de rapidaj neŭtronoj (kiaj tiuj produktataj per [[nuklea fuzio]] en termonukleaj armiloj). Kvankam iuj el la neŭtronoj liberigitaj dum la fisio de ²³⁸U estas sufiĉe rapidaj por estigi plian fision en ²³⁸U, la plej multaj ne estas tiaj; tio signifas, ke ĝi neniam povas atingi kritikan staton. Kvankam ekzistas tre malgranda (kvankam ne nula) probablo, ke termika neŭtrono estigu fision en ²³⁸U, neŭtrona sorbo estas multe pli verŝajna – je pluraj grandecordoj. ===Energetiko=== ====Enigo==== [[File:Stdef2.png|150px|right|thumb|La stadioj de duopa fisio en la modelo de likva guto: Enigo de energio misformas la nukleon al dika "cigara" formo, poste al "arakida" formo, kaj sekvas duopa fisio, kiam la du loboj transpasas la distancon de altiro per la mallongdistanca nuklea forto kaj estas poste forpuŝataj unu de la alia pro sia elektra ŝargo. En la modelo de likva guto, oni antaŭvidas, ke la du fisi-fragmentoj havos la saman grandecon; tamen la nuklea ŝelmodelo ebligas diferencon en ilia grandeco, kio estas tio, kion oni kutime observas eksperimente.]] Fisiaj sekcoj estas mezurebla eco ligita al la probablo, ke fisio okazos en nuklea reakcio. Sekcoj dependas de la energio de la alvenanta neŭtrono; tiuj por ²³⁵U kaj ²³⁹Pu estas milionoble pli grandaj ol tiu por ²³⁸U ĉe pli malaltaj energiaj niveloj de neŭtronoj. La sorbo de iu ajn neŭtrono disponigas al la nukleo ligenergion de proksimume 5,3 MeV. ²³⁸U bezonas rapidan neŭtronon por provizi la kroman 1 MeV necesan por transiri la kritikan energibarieron por fisio. Kontraste, ĉe ²³⁵U tiu kroma energio estas provizita, kiam ²³⁵U transiras de nepara al para masnombro. Laŭ Younes kaj Lovelace, "...la sorbo de neŭtrono ĉe celo el ²³⁵U kreas nukleon de ²³⁶U kun ekscit-energio pli granda ol la kritika fisia energio, dum ĉe la reakcio n + ²³⁸U, la rezulta nukleo de ²³⁹⁸U havas ekscit-energion sub la kritika fisia energio."<ref name=ww/>{{rp|25–28}}<ref name=rr/>{{rp|282–287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=4 |pages=418–419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives|first1=Tom|last1=Giebultowicz|chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=July 2022 |access-date=9a de Oktobro 2023}}</ref> Ĉirkaŭ 6 MeV el la energio necesa por fisio devenas de la simpla ligiĝo de aldona neŭtrono al la peza nukleo per la forta nuklea forto; tamen, ĉe multaj fisiopovaj izotopoj, tiu energikvanto ne sufiĉas por kaŭzi fision. Uranio-238, ekzemple, havas preskaŭ nulan fision-sekcon por neŭtronoj kun energio malpli granda ol 1 MeV. Se neniu plia energio estas provizita per alia mekanismo, la nukleo ne fisioniĝos, sed simple sorbos la neŭtronon – kiel okazas kiam ²³⁸U sorbas malrapidajn (kaj eĉ iom da rapidaj) neŭtronojn – por iĝi ²³⁹U. La cetera energio necesa por estigi fision povas esti provizita per du aliaj mekanismoj: unu el ili estas pli granda kineta energio de la alvenanta neŭtrono, kiu pli kaj pli kapablas kaŭzi fision de peza nukleo kiam ĝia kineta energio superas 1 MeV (tiel nomataj rapidaj neŭtronoj). Tiaj alt-energiaj neŭtronoj kapablas rekte kaŭzi fision de ²³⁸U (vidu la kazon pri termonukleaj armiloj por ekzemplo de apliko, kie la rapidaj neŭtronoj devenas de nuklea kunfando). Tamen, tiu procezo ne povas okazi grandskale en nuklea reaktoro, ĉar tro malgranda frakcio de la fisioneŭtronoj (produktitaj per ia ajn fisio) posedas sufiĉan energion por efike kaŭzi fision de ²³⁸U. (Ekzemple, neŭtronoj el la termika fisio de ²³⁵⁸U havas [[Centra dispozicio|mezan]] energion de 2 MeV, [[Mediano (statistiko)|medianan]] energion de 1,6 MeV kaj modon de 0,75 MeV <ref>{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=Oktobro 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |quote=Consequently, the fast neutron energy spectrum of FBF is at above 0.4 eV, with an average of 2.0 MeV and the median energy of 1.6 MeV.|doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K }}</ref>, kaj la energispektro por rapida fisio estas simila.) Inter la pezaj [[aktiniidoj]] tamen tiuj izotopoj, kiuj havas neparan nombron da neŭtronoj (kiel ekzemple <sup>235</sup>U kun 143 neŭtronoj), ligas kroman neŭtronon per energio superanta je 1 ĝis 2 MeV tiun de izotopo de la sama elemento kun para nombro da neŭtronoj (kiel ekzemple <sup>238</sup>U kun 146 neŭtronoj). Tiu kroma liga energio disponebliĝas pro la mekanismo de neŭtrona pariĝo, fenomeno kaŭzata de la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]], kiu ebligas al kroma neŭtrono okupi la saman nuklean orbitalon kiel la lasta neŭtrono en la nukleo. Sekve, ĉe tiaj izotopoj ne necesas kineta energio de la neŭtrono, ĉar la tuta bezonata energio estas provizata per la sorbo de iu ajn neŭtrono, ĉu malrapida ĉu rapida (la unuaj estas uzataj en moderigitaj nukleaj reaktoroj, dum la lastaj estas uzataj en reaktoroj kun rapidaj neŭtronoj kaj en armiloj). Laŭ Younes kaj Loveland, "Aktiniidoj kiel ²³⁵U, kiuj facile fisiiĝas post la sorbo de termika (25 meV) neŭtrono, estas nomataj ''fisiiĝemaj'' (angle: ''fissile''), dum tiuj kiel ²³⁸U, kiuj ne facile fisiiĝas kiam ili sorbas termikan neŭtronon, estas nomataj ''fisiigeblaj'' (angle: ''fissionable'')."<ref name=ww/>{{rp|25}} ====Fisiproduktoj==== Post kiam incidenta partiklo kunfandiĝis kun patra nukleo, se la ekscit-energio estas sufiĉa, la nukleo disiĝas en fragmentojn. Tio nomiĝas ''disiĝo'' kaj okazas post proksimume 10⁻²⁰ sekundoj. La fragmentoj povas elsendi tujajn neŭtronojn inter 10⁻¹⁸ kaj 10⁻¹⁵ sekundoj. Post proksimume 10⁻¹¹ sekundoj, la fragmentoj povas elsendi gama-radiojn. Post 10⁻³ sekundoj de beta-disfalo, beta-malfruigitaj neŭtronoj kaj gama-radioj estas elsendataj de la disfalo-produktoj.<ref name=ww/>{{rp|23–24}} Tipaj fisiaj eventoj liberigas ĉirkaŭ ducent milionojn da [[elektronvolto]]j (200 MeV) da energio por ĉiu fisio. La preciza izotopo, kiu spertas fision, kaj tio, ĉu ĝi estas fisiebla aŭ fisiema (fisiigebla per termikaj neŭtronoj), havas nur malgrandan efikon sur la kvanton de liberigita energio. Tio estas facile videbla per ekzameno de la kurbo de ligenergio (bildo sube) kaj rimarkado, ke la averaĝa ligenergio de la aktiniidaj nuklidoj, komencante per [[uranio]], estas ĉirkaŭ 7,6 MeV por nukleono. Rigardante pli maldekstren sur la kurbo de ligenergio, kie grupiĝas la fisiaj produktoj, oni facile vidas, ke la ligenergio de la fisiaj produktoj tendencas centriĝi ĉirkaŭ 8,5 MeV por nukleono. Tial, en iu ajn fisia evento de izotopo en la mas-intervalo de aktiniidoj, proksimume 0,9 MeV estas liberigitaj por ĉiu nukleono de la komenca elemento. La fisio de <sup>235</sup>U per malrapida neŭtrono produktas preskaŭ identan energion kiel la fisio de <sup>238</sup>U per rapida neŭtrono. Ĉi tiu profilo de energi-liberigo validas ankaŭ por [[torio]] kaj la diversaj kromaj aktiniidoj.<ref name=ENS>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[File:Bucky1.gif|thumb|right|Animacio de Kulomba eksplodo ĉe aro da pozitive ŝargitaj nukleoj, similaj al aro da fisiaj fragmentoj. La [[kolornuanco]] estas proporcia al la ŝargo de la (pli grandaj) nukleoj. La (pli malgrandaj) elektronoj estas videblaj nur stroboskope ĉe ĉi tiu temposkalo, kaj ilia kolornuanco reprezentas ilian kinetan energion.]] Kiam [[uranio|urania]] nukleo fisiiĝas en du filajn nukleajn fragmentojn, proksimume 0,1 procentoj de la maso de la urania nukleo<ref name="bulletin1950">Hans A. Bethe (April 1950), [https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99 "The Hydrogen Bomb"], ''Bulletin of the Atomic Scientists'', p. 99.</ref> aperas kiel fisia energio de ~200 MeV. Ĉe uranio-235 (totala [[Centra dispozicio|averaĝa]] fisia energio 202,79 MeV<ref name="KopMikSin2004">{{cite journal |arxiv=hep-ph/0410100 |doi=10.1134/1.1811196 |last1=V |first1=Kopeikin |last2=L |first2=Mikaelyan and |last3=V |first3=Sinev |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004|bibcode=2004PAN....67.1892K |s2cid=18521811 }}</ref>), tipe ~169 MeV aperas kiel kineta energio de la filaj nukleoj, kiuj disflugas kun rapido de ĉirkaŭ 3% de la [[lumrapido]] pro [[Kulomba leĝo|kulomba repuŝo]]. Krome, averaĝe 2,5 neŭtronoj estas elsendataj, kun averaĝa kineta energio por neŭtrono de po ~2 MeV (entute 4,8 MeV).<ref>Ĉi tiuj fisiaj neŭtronoj havas vastan energispektron, etendiĝantan de 0 ĝis 14 MeV, kun averaĝo de 2 MeV kaj modo de 0,75 MeV. Vidu Byrne, op. cit.</ref> La fisia reakcio ankaŭ liberigas ~7 MeV en formo de tujaj gama-radiaj [[fotono]]j. Ĉi tiu lasta cifero signifas, ke nuklea fisia eksplodo aŭ drasta akcidento elsendas ĉirkaŭ 3,5% de sia energio kiel gama-radio, malpli ol 2,5% kiel rapidajn neŭtronojn (entute ~6% por ambaŭ raditipoj), kaj la ceteron kiel kinetan energion de fisiaj fragmentoj (tio aperas preskaŭ tuj kiel simpla [[varmo]], kiam la fragmentoj trafas la ĉirkaŭan materion).<ref>{{cite web |url = https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title = NUCLEAR EVENTS AND THEIR CONSEQUENCES by the Borden institute..."approximately '''82%''' of the fission energy is released as kinetic energy of the two large fission fragments. These fragments, being massive '''and highly charged particles''', interact readily with matter. They transfer their energy quickly to the surrounding weapon materials, which rapidly become heated" |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25a de Januaro 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=''Nuclear Engineering Overview'' The various energies emitted per fission event pg 4. ''"167&nbsp;MeV"'' is emitted by means of the repulsive electrostatic energy between the 2 daughter nuclei, which takes the form of the "kinetic energy" of the fission products, this kinetic energy results in both later blast and thermal effects. ''"5&nbsp;MeV"'' is released in prompt or initial gamma radiation, ''"5&nbsp;MeV"'' in prompt neutron radiation (99.36% of total), ''"7&nbsp;MeV"'' in delayed neutron energy (0.64%) and ''"13&nbsp;MeV"'' in beta decay and gamma decay(residual radiation) |archive-date=15a de Majo, 2018 |publisher=Technical University Vienna }}</ref> Iuj procezoj implikantaj neŭtronojn elstaras pro tio, ke ili sorbas aŭ finfine liberigas energion — ekzemple, la kineta energio de neŭtrono ne tuj produktas varmon, se la neŭtrono estas kaptita de atomo de uranio-238 por produkti plutonion-239, sed tiu energio liberiĝas, se la plutonio-239 poste spertas fision. Aliflanke, tiel nomataj malfruaj neŭtronoj — elsendataj kiel produktoj de radiaktiva disfalo de fisiaj id-nukleoj, kun duonvivoj atingantaj plurajn minutojn — estas tre gravaj por la regado de reaktoroj, ĉar ili difinas karakterizan tempon por ke la tuta [[nuklea reakcio]] duobliĝu laŭ intenseco, se la reakcio okazas en zono de "malfrua kritikeco", kiu intence dependas de tiuj neŭtronoj por superdrasta ĉenreakcio (tia, en kiu ĉiu fisia ciklo produktas pli da neŭtronoj ol ĝi sorbas). Sen ilia ekzisto, la nuklea ĉenreakcio estus "tuje drasta" kaj kreskus pli rapide ol eblus regi ĝin per homa interveno. En tia kazo, la unuaj eksperimentaj atomreaktoroj estus fuĝintaj el kontrolo al danĝera kaj katastrofa "tuje drasta reakcio" antaŭ ol la funkciigistoj povus mane haltigi ilin (tial la dezajnisto [[Enrico Fermi]] inkluzivis reg-stangojn aktivigatajn de radiad-mezuriloj kaj tenatajn de [[elektromagneto]]j, kiuj povus aŭtomate fali en la centron de la reaktoro ''Chicago Pile-1''). Se tiuj malfruaj neŭtronoj estas kaptataj sen kaŭzi fisiojn, ili same produktas varmon.<ref>{{cite web|url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions|publisher=National Physical Laboratory|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|archive-date=2010-03-05|url-status=dead}}</ref> ==Funkciado== Fisio povas okazi sen neŭtronbombado kiel speco de [[radiaktiva disfalo]]. Tiu speco de fisio (nomita [[spontanea fisio]]) estas malofta krom en kelkaj pezaj [[izotopo]]j. En realigitaj atomaparatoj, esence fisio okazas kiel "nuklea reago" - bombad-movita procezo kiu rezultas de la kolizio de du [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. En nukleaj reagoj, subatoma partiklo kolizias kun atomkerno kaj kaŭzas ŝanĝojn al ĝi. Nukleaj reagoj estas tiel movitaj per la mekaniko de bombado, ne preter la relative konstanta eksponenta atomdisfalo kaj duoniĝotempo karakterizaĵo de spontaneaj radioaktivaj procezoj. Multaj specoj de [[nuklea reakcio|nukleaj reakcioj]] estas nuntempe konataj. Fisio devias grave de aliaj specoj de nukleaj reagoj, en tio ke ĝi povas esti plifortigita kaj foje kontrolita per atomĉenreakcio (unu speco de ĝenerala ĉenreakcio). En tia reago, liberaj [[neŭtrono]]j liberigitaj per ĉiu fisiokazaĵo ankoraŭ povas ekigi pli da okazaĵoj, kiuj en victurno liberigas pli da neŭtronoj kaj kaŭzas pli da fisioj. La kemia elemento izotopoj kiuj povas daŭrigi fisian ĉenreakcion estas nomitaj nukleaj fueloj, kaj laŭdire estas fendeblaj. La plej oftaj nukleaj fueloj estas 235U (la izotopo de [[uranio]] kun atompezo de 235 kaj de uzo en [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]]) kaj 239Pu (la izotopo de [[plutonio]] kun atompezo de 239). Tiuj fueloj krevas dise en dumodalan vicon da kemiaj elementoj kun atompezcentrado proksime de 95 kaj 135 u (fisiproduktoj). La plej multaj nukleaj fueloj spertas spontanean fision nur tre malrapide, kadukiĝante anstataŭe plejparte per alfa-beta disfala vico dum periodoj de [[jarmilo]]j al [[eono]]j. En nuklea rektoro aŭ atombombo, la superforta plimulto de fisiokazaĵoj estas okazigita per bombado kun alia partiklo, neŭtrono, kiu estas sinproduktita per antaŭaj fisiokazaĵoj. Fisioj en fendeblaj fueloj estas la rezulto de la [[atomenergio]] produktita kiam fendebla nukleo kaptas neŭtronon. Tiu energio, rezultiĝante el la neŭtronasimilado, estas rezulto de la alloga nuklea forto aganta inter la neŭtrono kaj [[nukleo]]. Ĝi estas sufiĉe por misformi la nukleon en duoble-loba "guton", ĝis la punkto ke atomfragmentoj superas la distancojn ĉe kiuj la nuklea forto povas teni du grupojn de ŝargitaj nukleonoj kune kaj, kiam tio okazas, la du fragmentoj kompletigas sian apartigon kaj tiam estas movitaj pli malproksime dise per siaj reciproke fiaj pagendaĵoj, en procezo kiu iĝas nemaligebla kun pli granda distanco. Simila procezo okazas en fisieblaj izotopoj (kiel ekzemple urani-granda), sed por fisio, tiuj izotopoj postulas kroman energion disponigitan per rapidaj neŭtronoj (kiel ekzemple tiuj produktitaj per fuzio en termonukleaj armiloj). La likvaĵa gutmodelo de la atomkerno antaŭdiras egal-grandajn fisiproduktojn kiel rezulto de atomdeformado. La pli sofistika atomŝelmodelo estas necesa por mekanike klarigi la itineron al la pli energie favora rezulto, en kiu unu fisiprodukto estas iomete pli malgranda ol la alia. Teorio de la fisio bazita sur ŝelmodelo estis formulita fare de [[Maria Goeppert Mayer]]. La plej ofta fisioprocezo estas binara fisio, kaj ĝi produktas la fisiproduktojn supre, ĉe 95±15 kaj 135±15 u. Tamen, la binara procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En ie ajn de 2 ĝis 4 fisioj per 1000 en nuklea rektoro, procezo de ternara fisio produktas tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj plie neŭtronoj) kaj la plej malgranda el tiuj povas gami de tiom eta aĵo kiel [[protono]] (Z 1), ĝis same granda fragmento kiel [[argono]] (Z 18). La plej oftaj malgrandaj fragmentoj, aliflanke, estas kunmetitaj de 90% nukleoj de [[heliumo]] kun pli da energio ol alfa-partikloj de alfa-kadukiĝo (tielnomitaj "longdistancaj alfaoj" ĉe 16 MeV), kaj plie heliumnukleoj, kaj tritonoj (la nukleoj el [[tricio]]). La ternara procezo estas malpli ofta, sed daŭre finas produkti signifan helium-trician gasamasiĝon en la fuelstangoj de modernaj nukleaj reaktoroj. == Historio == [[Dosiero:Otto Hahn (Nobel).jpg|eta|maldekstre|180px|[[Otto Hahn]] estis nur unu el pluraj pioniroj pri fizio.]] La procezo de fisio estis renkontita plurfoje dum la esploroj pri [[kernenergio]] dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, sed ili ne estis ĝuste interpretitaj ĝis [[1939]], fare de [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] kaj aliaj en [[Berlino]]. Fisio de pezaj elementoj estis malkovrita precize la 17-an de decembro 1938 fare de germana Otto Hahn kaj lia asistanto Fritz Strassmann, kaj klarigita teorie en januaro 1939 fare de [[Lise Meitner]] kaj ŝia nevo [[Otto Robert Frisch]]. Frisch nomis la procezon de analogeco kun biologia fisio de vivantaj [[ĉelo]]j. Ĝi estas eksoterma reago kiu povas liberigi grandajn kvantojn de [[energio]] kaj same elektromagnetan ondon kaj kiel kineta energio de la fragmentoj (varmigante la grocan materialon kie fisio okazas). En ordo por fisio por produkti energion, la totala ligoenergio de la rezultaj elementoj devas esti malpli negativa (pli alta energio) ol tiu de la startelemento. Tre baldaŭ sekvis diversaj aliaj esploroj, kaj estis agnoskita la ebleco ĝin uzi por diversaj aplikoj, inter ili militaj. En [[Usono]], [[Enrico Fermi]] gvidis la konstruon de la unua [[atomreaktoro]]. [[Spontanea fisio]] estis malkovrita en 1940 fare de Fljorov, Petrĵak kaj Kurĉatov en Moskvo, kiam ili decidis konfirmi ke, sen bombado de neŭtronoj, la fisiofteco de uranio estis efektive nekonsiderinda, kiel antaŭdirite de Niels Bohr; fakte ĝi ne estis. Malmultaj jaroj poste eksplodis la unua [[atombombo]], bazita en la fenomeno (A-bombo: oni ne konfuzu ĝin kun la H-bombo, bazita en la procezo de [[fuzio]]). Nuklea fisio, aŭ pli ĝuste, nuklea fisia [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]], estas la bazo por funkciado de [[Nuklea reaktoro|nuklea rektoro]], en kiu nuklea fisio estas farita en malrapida kaj kontrolita maniero, kaj de [[atombombo]], en kiu nuklea fisio estas farita pleje rapide. Bomboj de tiu tipo estis ĵetitaj sur [[Japana Imperio|Japanio]], [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝimo kaj Nagasako]] ĉe la fino de [[Dua Mondmilito]] fare de [[Usono]]. En la [[1950-aj jaroj]] komenciĝis la paca uzo de la fisio, kaj la konstruado de la unuaj [[atomcentraloj]]. === Atombomboj === {{Ĉefartikolo|Atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] '''Atombombo''' aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la fisio aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: [[nuklea energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto ''atombombo'' estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. La unua atombombo estis konstruita de [[Usono]] dum la [[Dua mondmilito]]. Kiam estis malkovrita la [[nuklea fisio]], en [[1939]], la sciencistoj rimarkis, ke ĝi ebligis la militan uzon. La milita situacio, kaj la timo, ke la [[naziismo|nazia]] reĝimo en [[Germanio]] povus disvolvi la armilon antaŭe, okazigis la sisteman esploron, per la kreado de la [[Projekto Manhattan]]. La unuan bombon oni test[[Atomeksplodo|eksplodigis]] la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1945]] je la kvina kaj duono en la [[dezerto]] de [[Alamogordo]] en [[Nov-Meksiko]]. Nur kelkajn horojn, post kiam evidentiĝis, ke "la bombo funkciis", la usona [[krozoŝipo]] USS Indianapolis forlasis la havenon de [[San-Francisko]]. Ĝia celo estis la insulo Tinian en la [[Pacifiko]]. En ĝia ŝipkelo troviĝis "Little Boy", la urania bombo, kiu la {{daton|6|aŭgusto|1945}} detruos [[Hiroŝimo]]n. {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} Ĝis nun nur unu [[ŝtato]] faligis atombombon kontraŭ loĝataj urboj. Tiu estis [[Usono]], en [[1945]], en la finaj tagoj de la [[Dua mondmilito]], kontraŭ la [[Japanujo|japanaj]] urboj [[Hiroŝimo]] ([[6-a de aŭgusto|la 6-an de aŭgusto]] je la okaj kaj kvarono), kaj [[Nagasako]] ([[9-a de aŭgusto|la 9-an]]). Usono elektis uzi la bombojn por eviti eventualan invadon de la Japana ĉefinsulo, kaj la multcentoj da miloj da mortoj kiuj nepre sekvus. == Vidu ankaŭ == * [[Spontanea fisio]] * [[Fuzio]] * [[Akumuliĝa radiado]] * [[Nuklea energio]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea reaktoro]] ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 (PDF).] [[U.S. Department of Energy]]. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2014-03-19. Alirita en 2012-01-03. * [https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 (PDF).] U.S. Department of Energy. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-12-03. Alirita en 2012-01-03. * Bulgac, Aurel; Jin, Shi; Stetcu, Ionel (2020). [https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2020.00063/full "Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future".] Frontiers in Physics. 8: 63. arXiv:1912.00287. Bibcode:2020FrP.....8...63B. doi:10.3389/fphy.2020.00063. {{Havenda artikolo|Fisio}} {{Projektoj|ReVo=fisi}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] dzhxy56gk7zz1nwkmj6mr2cjrr63v6h 0 19412 9493552 9475295 2026-10-14T12:45:35Z Sj1mor 12103 9493552 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:M.V. Lomonosov by L.Miropolskiy after G.C.Prenner (1787, RAN).jpg|eta|180px|dekstre|Al la rusa ĥemiisto [[Miĥail Lomonosov]] oni atribuas la uzon de la termino "fizika ĥemio" por la unua fojo en januaro 1752.]] '''Fizika ĥemio''' estas [[scienco|scienca]] branĉo, kiu aplikas [[fiziko|fizikajn]] [[koncepto]]jn kaj [[metodo]]jn por priskribi [[ĥemio|ĥemiajn]] [[fenomeno]]jn. Ĝi estas formita de [[teorio|teoriaj]] kaj [[eksperimento|eksperimentaj]] priskribantaj bazoj por la tuto de la ĥemio inkluzive de [[Organika ĥemio|organika]], [[neorganika ĥemio|neorganika]] kaj [[Analiza ĥemio|analiza ĥemio]]. En ĝi oni studas [[ĥemia ekvilibro|ĥemian ekvilibron]], gradon de la ĥemiaj [[ĥemia reakcio|reakcioj]] kaj fizikajn propraĵojn de la [[pura substanco|substancoj]], ankaŭ influon de [[temperaturo]], [[premo]], [[elektro]] kaj [[lumo]] sur ili. En la fizika ĥemio ĉiun [[sistemo]]n oni povas rigardi el tri vidpunktoj: '''[[termodinamiko|termodinamika]]''', kiu studas kvalitojn de granda nombro da [[molekulo]]j en sia [[ensemblo]], '''[[ĥemia kinetiko|kinetika]]''', kiu studas ĥemiajn ŝanĝiĝojn tra [[tempo]] kaj '''studo de la [[molekulo|molekula strukturo]]''', kiu ankaŭ estas studo de [[elektrono|elektrona]] kaj [[atomo|atoma]] aranĝoj, kiuj estiĝas laŭ leĝoj de la [[kvantuma meĥaniko]]. Ĉi lasta aliro, kiu ĉefe estas teoria helpas ekkonon de [[Ĥemia ligo|ĥemiaj ligoj]], kiuj estas kaŭzoj de la strukturo de [[materialo]]j. Fizika ĥemio do provizas ankaŭ la bazon de [[Materiala Inĝenierarto|Materialscienco]]. == Ŝlosilaj konceptoj == La ŝlosilaj konceptoj de fizika ĥemio estas la manieroj per kiuj pura [[fiziko]] estas aplikata al ĥemiaj aferoj. [[Dosiero:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.png|eta|200px|maldekstre|Modelo de [[atomo]] kun [[atomkerno]] en centro kaj [[elektrono]]j orbitantaj ĉirkaŭ ĝi. Ĉi tiu modelo ne konvenas al la nuntempa fizika kompreno de atomo kaj estadas uzata plejparte kiel bilda simbolo de atomo.]] Unu el la ŝlosilaj konceptoj de klasika ĥemio estas, ke ĉiuj [[Ĥemia kombinaĵo|ĥemiaj kombinaĵoj]] povas esti priskribitaj kiel grupoj de [[atomo]]j kune [[Ĥemia ligo|ligitaj]] kaj la [[Ĥemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]] povas esti priskribitaj kiel la farado kaj malfarado de tiuj ligoj. Antaŭscio de la proprecoj de ĥemiaj komponaĵoj el la priskribo de atomoj kaj kiel ili ligas kaj ligigas estas unu el la ĉefaj celoj de la fizika ĥemio. Por priskribi la atomojn kaj ties ligojn precize, necesas scii kaj kie estas la [[atomkerno]]j, kaj kiel la elektronoj estas distribuataj ĉirkaŭ ili.<ref name=Atkins249>Atkins, Peter kaj Friedman, Ronald (2005). ''Molecular Quantum Mechanics'', p. 249. [[Oxford University Press]], New York. {{ISBN|0-19-927498-3}}.</ref><br /> [[Kvantuma ĥemio]], nome subfako de la fizika ĥemio speciale temas pri la aplikado de la [[kvantuma meĥaniko]] al ĥemiaj problemoj, havigas ilojn por determini kiom fortaj la ligoj estas kaj kian formon ili havas,<ref name=Atkins249 /> kiel la atomkernoj moviĝas, kaj kiel la lumo povas esti absorbita aŭ elsendita fare de ĥemia komponaĵoj<ref>Atkins, Peter kaj Friedman, Ronald (2005). ''Molecular Quantum Mechanics'', p. 342. Oxford University Press, New York. {{ISBN|0-19-927498-3}}.</ref> [[Spektroskopio]] estas la rilata sub-fako de la fizika ĥemio kiu specife temas pri la interagado de la [[elektromagneta radiado]] kun la materio. Alia aro de gravaj demandoj en ĥemio temas pri kia tipo de reakcioj povas okazi spontanee kaj kiuj proprecoj estas eblaj por difinita ĥemia miksaĵo. Estas studita en [[ĥemia termodinamiko]], kio metas limon al la kvantoj je kiuj povas okazi reakcio, aŭ kiom multe da [[energio]] povas esti konvertita en laboro en [[eksplodmotoro]], kaj kio havigas ligojn inter proprecoj kiel la [[dilatkoeficiento]] kaj la proporcio de ŝanĝo de [[entropio]] per efiko de [[premo]] super [[gaso]] aŭ [[likvaĵo]].<ref>Landau, L.D. kaj Lifshitz, E.M. (1980). ''Statistical Physics'', 3a. eldono. p. 52. Elsevier Butterworth Heinemann, New York. {{ISBN|0-7506-3372-7}}.</ref> Ĝi povas esti ofte uzata por pritaksi ĉu dezajno de reaktoro aŭ motoro estas farebla, aŭ por testi la validecon de eksperimentaj datumoj. Je limigita etendo, preskaŭ-ekvilibra kaj ne-ekvilibra [[termodinamiko]] povas priskribi nereverteblajn ŝanĝojn.<ref name=Hill1>Hill, Terrell L. (1986). ''Introduction to Statistical Thermodynamics'', p. 1. Dover Publications, New York. {{ISBN|0-486-65242-4}}.</ref> Tamen, klasika termodinamiko temas ĉefe pri sistemoj en ekvilibraj kaj reverteblaj ŝanĝoj kaj ne pri kio fakte okazas, aŭ pri kiom rapide, el ekvilibro. Kiuj reakcioj okazas kaj kiom rapide estas la temo de la [[ĥemia kinetiko]], nome alia branĉo de la fizika ĥemio. Ŝlosila ideo de la ĥemia kinetiko estas ke por ke reakciantoj reakciu kaj formu ĥemiajn produktojn, plej el la ĥemiaj specioj devas trairi transirajn statojn kiuj estas pli altaj en [[Libera energio|energio]] ol ĉu la reakciantoj ĉu la produktoj kaj tio utilas kiel bariero al la reakcio.<ref>Schmidt, Lanny D. (2005). ''The Engineering of Chemical Reactions'', 2a eld. p. 30. Oxford University Press, New York. {{ISBN|0-19-516925-5}}.</ref> Ĝenerale, ju pli alta estas la bariero, des pli malrapida estas la reakcio. Dua afero estas ke plej el la ĥemiaj reakcioj okazas kiel sekvenco de bazaj reakcioj,<ref>Schmidt, Lanny D. (2005). ''The Engineering of Chemical Reactions'', 2nd Ed. pp. 25, 32. Oxford University Press, New York. {{ISBN|0-19-516925-5}}.</ref> ĉiu el kiuj kun sia propra transira stato. Ŝlosilaj demandoj en kinetiko estas pri kiel la proporcio de reakcio dependas el la [[temperaturo]] kaj el la koncentrigo de reakciantoj kaj [[katalizilo]]j en la reakcia miksaĵo, same kiel pri kiel la kataliziloj kaj la reakciaj kondiĉoj povas esti inĝenierigitaj por optimumigi la reakcian proporcion. La fakto, ke kiom rapide okazas reakcioj povas ofte esti specifita per ĝuste nur malmultaj koncentroj kaj temperaturo, anstataŭ bezoni koni ĉiujn poziciojn kaj rapidojn de ĉiu molekulo en miksaĵo, estas speciala okazo de alia ŝlosila koncepto en fizika ĥemio, kio estas je la etendo kiun inĝeniero bezonas koni, ĉio en miksaĵo de tre grandaj nombroj (eble je la gamo de la [[Konstanto de Avogadro]], 6 x 10<sup>23</sup>) de partikloj kiujn ofte oni povas priskribi per nur kelkaj malmultaj variabloj kiel [[premo]], [[temperaturo]] kaj koncentriĝo. La precizaj tialoj por tio estas priskribitaj en statistika meĥaniko,<ref name=Chandler>Chandler, David (1987). ''Introduction to Modern Statistical Mechanics'', p. 54. Oxford University Press, New York. {{ISBN|978-0-19-504277-1}}.</ref> nome speciala fako ene de la fizika ĥemio, kiu estas kunhavita ankaŭ de la [[fiziko]]. La statistika meĥaniko havigas ankaŭ vojojn por antaŭdiri la proprecojn kiujn oni vidas en la ĉiutaga vivo el molekulaj proprecoj sen rilato al empiriaj kunrilatoj bazitaj sur ĥemiaj similecoj.<ref name=Hill1 /> == Historio == [[Dosiero:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|eta|dekstra|Fragmento de la manuskripto de M. Lomonosov 'Fizika ĥemio' (1752).]] La termino "fizika ĥemio" estis stampita de [[Miĥail Lomonosov]] en 1752, kiam li prezentis prelegojn titolitajn "Kurso pri vera fizika ĥemio" (en rusa: «Курс истинной физической химии») al la studentoj de la [[Peterburga Universitato]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=YoE1wsA6USQC&pg=PA388|titolo=Science in Russian culture|aŭtoro=Alexander Vucinich|jaro=1963|eldoninto=Stanford University Press|ISBN=0-8047-0738-3|paĝo=388}}</ref> En la prologo al tiuj prelegoj li havigis la difinon: "Fizika ĥemio estas la scienco kiu devas klarigi laŭ havigo de fizikaj eksperimentoj la tialon de tio kio okazas en kompleksaj korpoj pere de ĥemiaj operacioj". La laboro de [[Alessandro Volta]], speciale tiuj rilataj al la la pilo kiu portas lian nomon, estis elirejo por multaj laboroj en kiuj oni studis la efikojn de la [[elektro]] super la ĥemiaĵoj. Komence de la [[19-a jarcento]], [[Humphry Davy]] pasigis la elektran kurenton tra [[natria hidroksido]] kaj fandita [[Kalia hidroksido|kalia kaŭstikaĵo]], kio permesis lin studi du novajn metalojn: nome la [[natrio]] kaj la [[kalio]]. Lia ĉefa lernanto kaj sukcedanto en la [[Royal Institution]] estis [[Michael Faraday]], kiu pluigis la esplorojn de sia majstro. En artikolo publikigita en 1834, Faraday proponis siajn du famajn [[Leĝo de Faraday|leĝojn pri la elektrolizo]]. La unua asertas, ke la kvanto de substanco kiu stokiĝas en [[elektrodo]] estas proporcia al la kvanto de elektra ŝargo kiu trairas la cirkviton. En sia dua leĝo, Faraday asertas, ke la la kvanto de elektra ŝargo okazigita per la apartigo de unu gramo de hidrogeno okazigas la apartigon de kvanto egala al elektroĥemiaj ekvivalento de aliaj substancoj. [[Dosiero:Faraday-Millikan-Gale-1913.jpg|eta|maldekstre|190px|Michael Faraday grave kontribuis al la elektrika fako de fizikoĥemio; ĉi tie ĉirkaŭ 1861.]] Tre ofte oni konsideras la laborojn realigitajn de [[Antoine Lavoisier]] kaj [[Pierre-Simon Laplace]] kiel elirejo por la [[termoĥemio]]. Ili dezajnis novan instrumento, nome la [[kalorimetro]], per kiu ili povis realigi mezurojn pri la kvanto de "kaloriko" (laŭ teorio kiu klarigis la varmon kiel hipoteza fluaĵo) eligita dum la ĥemiaj reakcioj. Laplace kaj Lavoisier pensis, ke la "kaloriko" estas unu de la nepeseblaj elementoj kaj ke la gasoj estas komponaĵoj de kaloriko plus la koresponda elemento. En la unua duono de la 19-a jarcento, jam oni abandonis la teorion de la kaloriko kaj oni ekfaris la unuajn esplorojn kiuj kondukis al la establado de la leĝoj de la termodinamiko. La aplikado de tiuj esploroj al la ĥemiaj procezoj ebligis la aperon de la [[termoĥemio]], kiel rezulto de la laboroj de fakuloj kiel [[Marcelin Berthelot]] kaj [[Henry Le Châtelier]]. Unu de la unuaj laboroj dediĉitaj al la studo de la [[ĥemia kinetiko]] estis tiu farita de [[Ludwig Ferdinand Wilhelmy]] pri la rapideco de ŝanĝo de formo de difinitaj sukeroj en ĉeesto de acido. Meze de la 19-a jarcento, Wilhelmy alvenis al la konkludo ke la rapideco de la ŝanĝo estas proporcia al la [[koncentriteco]] de la sukero kaj de la acido kaj ke krome ĝi varias laŭ la temperaturo. La kunlaborado inter ĥemiisto, nome [[George Vernon Harcourt]], kaj matematikisto, nome [[William Esson]], ebligis la enkondukon de diferencialaj ekvacioj en la studo de la ĥemia kinetiko. Esson estis la enkondukisto de la konceptoj de reakcioj de "unua ordo", kies rapideco estas proporcia al la koncentriteco de unusola reakciilo, kaj de reakcioj de "dua ordo", en kiuj la rapideco estas proporcia al la produto de du koncentritecoj. Moderna fizika ĥemio originiĝis en la 1860-aj jaroj ĝis la 1880-aj jaroj per laboro pri [[ĥemia termodinamiko]], [[elektrolito]]j en solvaĵoj, [[ĥemia kinetiko]] kaj aliaj proksimaj temoj. Unu mejloŝtono estis la publikigo en 1876 fare de [[Josiah Willard Gibbs]] de sia artikolo, ''On the Equilibrium of Heterogeneous Substances'' (Pri la ekvilibro de heterogenaj substancoj). Tiu artikolo enkondukis kelkajn el la volboŝtonoj de la fizika ĥemio, kiel la [[Gibsa libera energio|Gibsa energio]], la [[ĥemia potencialo|ĥemiaj potencialoj]] kaj la Gibsa fazregulo.<ref>Josiah Willard Gibbs, 1876, "On the Equilibrium of Heterogeneous Substances", ''Transactions of the Connecticut Academy of Sciences''</ref> [[Dosiero:LinusPaulingGraduation1922.jpg|eta|dekstre|[[Linus Pauling]] (gradigo en Oregonstata Universitato, 1922) ricevis la Nobel-premion pri ĥemio ĉar estis unu el la ĉefaj figuroj de la disvolvigo de la [[kvantuma meĥaniko]] en la kvantuman ĥemion. Li eklernis Esperanton kiel 15-jarulo kaj laŭ letero sendita en 1991 li tiutempe ankoraŭ senĝene sciis legi ĝin<ref>Revuo Esperanto, aprilo 1998 (n-ro 1102), p. 78</ref>.]] La unua [[scienca gazeto]] specife en la fako de fizika ĥemio estis la germana gazeto, ''Zeitschrift für Physikalische Chemie'', fondita en 1887 fare de [[Wilhelm Ostwald]] kaj [[Jacobus Henricus van 't Hoff]]. Kune kun [[Svante August Arrhenius]],<ref>{{Cite book|last = Laidler|first = Keith|authorlink = | title = The World of Physical Chemistry|url = https://archive.org/details/worldofphysicalc0000laid|url-access = registration|publisher = Oxford University Press|year = 1993| location = Oxford|pages = [https://archive.org/details/worldofphysicalc0000laid/page/48 48]|isbn = 0-19-855919-4}}</ref> tiuj estis la ĉefaj figuroj en fizika ĥemio fine de la 19-a jarcento kaj komenco de la 20-a jarcento. Al la triopo estis atribuita la [[Nobel-premio pri ĥemio]] inter 1901–1909. Disvolvigoj en la postaj jardekoj estis la aplikado de la statistika meĥaniko al la ĥemiaj sistemoj kaj laboro pri [[koloido]]j kaj ĥemio de [[surfaco]]j, en kio [[Irving Langmuir]] faris multajn fruktodonajn kontribuojn. Alia grava paŝo estis la disvolvigo de la [[kvantuma meĥaniko]] en la [[kvantuma ĥemio|kvantuman ĥemion]] el la [[1930-aj jaroj]], en kio [[Linus Pauling]] estis unu el la ĉefaj figuroj. Teoria disvolvigo estis akompanata de disvolvigoj en la eksperimentaj metodoj, en kio la uzado de diversaj formoj de [[spektroskopio]], kiel la infraruĝa spektroskopio, la mikroonda spektroskopio, la elektronparamagneta rezonanco kaj la nuklemagneta rezonanca spektroskopio, estas probable la plej grava disvolvigo en la 20-a jarcento. Plua disvolvigo en fizika ĥemio povas esti atribuata al malkovroj en [[nuklea ĥemio]], speciale en separo de [[izotopo]]j (antaŭ kaj dum la Dua Mondmilito), pli ĵusaj malkovroj en [[astroĥemio]],<ref>{{Cite journal|author = Herbst, Eric|title = Chemistry of Star-Forming Regions|journal = Journal of Physical Chemistry A|date = May 12, 2005|volume = 109|number = 18|pages = 4017–4029 | doi = 10.1021/jp050461c|pmid=16833724|bibcode = 2005JPCA..109.4017H}}</ref> same kiel la disvolvigo de kalkulalgoritmoj en la fako de "fizikoĥemiaj proprecoj de aldonaĵoj" (praktike ĉiuj fizikoĥemiaj proprecoj, kiel bolpunkto, kriza punkto, surfaca tensio, vaporpremo, ktp. — pli ol 20 entute — povas esti precize kalkulataj el nur la ĥemia strukturo, even if the chemical molecule remains unsynthesized), and herein lies the practical importance of contemporary physical chemistry. == Fakoj de la fizika ĥemio == La fizika ĥemio aplikas la [[termodinamiko]]n al la studo de la [[gaso]]j, de la [[solvaĵo|solvaĵoj]] kaj de la [[Ĥemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]], kvantigante la energiajn aspektojn de tiuj lastaj kaj eĉ antaŭvidante la eblan spontanecon aŭ la kondiĉojn de teoria spontaneco. La termodinamiko ankaŭ aliras al la traktado de la [[ĥemia ekvilibro]] kaj de la ekvilibro inter la diversaj [[Fazo de materio|fazoj]]. La uzado de la [[kvantuma meĥaniko]] ebligas ne nur interpreti la atomajn kaj molekulajn spektrojn, sed ankaŭ uzante sian rigoran matematikan formalismon ebligas ankaŭ priskribi la [[Ĥemia ligo|ĥemiajn ligojn]] kaj antaŭvidi gravajn proprecojn de la molekuloj, kiel estas ties stabilecoj kaj reakciecoj. La [[spektroskopio]] ebligas determini eksperimente la strukturon kaj komponon de la molekuloj, dum la [[ĥemia kinetiko]] studas la rapidecon de la reakcioj kaj la aron de elementaj procesoj kiuj okazas dum ĥemia reakcio kiam el reakciiloj oni akiras la finajn [[Reakcia produkto|produktojn]]. La [[elektroĥemio]] estas alia grava areo de la fizika ĥemio kiu temas pri la rilatoj de la elektraj fenomenoj en ĥemia medio. === Koloida ĥemio === [[Dosiero:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|maldekstre|La [[mortero]] uzita por reteno kaj subteni kunaj la brikoj estas ekzemplo de la adhero.]] La Koloida ĥemio (de la greka, κόλλα) estas la tradicia nomo de la ĥemia fiziko de disaj sistemoj kaj surfacaj fenomenoj kiuj okazas en la interfaco.<ref> Захарченко В. Н. (1989). Коллоидная химия: Учеб. для для медико-биолог. спец. вузов. (en rusa) (2a eldono). p. 238. </ref> Ĝi studas la [[adhero]]n, la [[alsorbo]]n, la humidigon, la [[koagulado]]n, la [[elektroforezo]]n kaj la disvolvigon de teknologioj de [[konstrumaterialo]]j, la perforilojn, la procezon de nur-glacio ktp. La moderna koloida ĥemio estas scienco kiu troviĝas en la interagado inter ĥemio, fizio kaj biologio. La ĉefa fakoj de la moderna koloida ĥemio estas la jenaj: * La termodinamiko de la surfacaj fenomenoj. * La studo de la alsorbo de la tensioaktivo. * La studo de la formado kaj stabiligo de la disaj sistemoj, iliaj kinetikomolekulaj, optikaj kaj elektraj proprecoj. * La fiziko-ĥemia meĥaniko de disaj strukturoj. * Disvolvigo de la teorio kaj de la molekulaj meĥanismoj de la procezoj kiuj okazas en la disaj sistemoj laŭ la influo de la tensioaktivaj agentoj, la elektraj ŝargoj, la meĥanika rezistanco ktp. === Kristalĥemio === [[Dosiero:Copper sulfate.jpg|thumb|Kristaloj de [[Kupra sulfato]] II. Tiuj kristaloj havas [[Triklina kristalsistemo|triklinan kristalsstrukturon]].]] Kristalĥemio estas la scienco de la [[Kristala strukturo|kristalaj strukturoj]] kaj ties rilato kun la natureco de la materio.<ref name="Бокий"> Бокий Г. Б. (1960). Кристаллохимия (en rusa). Moskvo: Moscow State University Press. p. 357. </ref> Kiel branĉo de la ĥemio, la kristalĥemio estas tre forte rilata kun la studoj pri [[kristalografio]], la spaca lokigo de atomoj kaj pri la ĥemiaj ligoj en kristaloj, krom pri la dependeco de la fizikaj kaj ĥemiaj ecoj de la kristalaj substancoj en ties strukturo. Per la helpo de la difrakcio de ikso-radioj, de la difrakcio de elektronoj kaj neutronoj, kaj de la kristala struktura difrakcio, oni determinas la absolutajn valorojn de la interatomaj distancoj kaj de la anguloj inter la linioj de [[Ĥemia ligo|ĥemiaj ligoj]] (liganguloj). Tiu fako de la ĥemio havas abundan materialon pri la kristalaj strukturoj de pli ol 425 000 ĥemiaĵoj, el kiuj pli ol duono estas neorganikaj kombinaĵoj. La celoj de la kristalĥemio estas la jenaj: * taksonomio kaj priskribo de la kristalaj strukturoj observataj en tiuj tipoj de ĥemiaj ligoj; * interpretado de la kristalaj strukturoj (identigo de la faktoroj kiuj determinas la strukturoj de kristala materialo) kaj ties antaŭvido; * studo de la fizikaj kaj ĥemiaj proprecoj de la [[kristalo]]j kun ties strukturo kaj de la natureco de la ĥemia ligo. === Radioĥemio === {{Ĉefartikolo|Radioĥemio}} [[Radioĥemio]] - aŭ en alternativa literumo ''radioĥemio'' por simpla evito de la sono kaj litero [[ĥ]] - estas la [[ĥemio]] de [[radioaktiveco|radioaktivaj]] materialoj, kie radioaktivaj [[izotopo]]j de elementoj uzatas por studi la ecojn kaj [[ĥemia reakcio|ĥemiajn reakciojn]] de ne-radioaktivaj izotopoj (ofte en radioĥemio la foresto de radioaktiveco kondukas al substanco priskribata kiel ''senaga'' kiam la izotopoj estas ''stabilaj''). Ofte radioĥemiistoj traktas la uzon de [[radioaktiveco]] por studi ordinarajn ĥemiajn reakciojn. Radioĥemio inkludas la studon de kaj naturaj kaj homfaritaj [[radioizotopo]]j. La radioĥemio estas la parto de la ĥemia fiziko kiu laboras per malgrandaj kvantoj de substancoj, en tre dissolvitaj solvaĵoj, de fontoj de ioniga radiado.<ref>Несмеянов А. Н., Радиохимия (Radioĥemio), Мoskvo, 1972.</ref> La radioaktiveco de la studitaj ĥemiaĵoj povas esti radioĥemia kaj postulas la uzadon de metodoj tre sensivaj kaj specifaj por mezuri ties mikroskopajn kvantojn, per metodoj de aŭtomatigitaj analizoj. === Termoĥemio === [[Dosiero:Helium atom QM uk.svg|maldekstre|eta|La relativa mezuro de la atomo de [[heliumo]] kaj ties kerno.]] [[Termoĥemio]] estas fako de la ĥemio, kiu havas la jenajn celojn: * Identigi kaj studi la termajn efikojn de la ĥemiaj reakcioj. * La establado de ties rilatoj kun la diversaj fiziĥemiaj parametroj. * Mezuri la varmigon de substancoj kaj la establado de ties varmo de fazotransiro. [[Dosiero:Ice-calorimeter.jpg|250ra|dekstra|eta|La unua ''glacikalorimetro'' en la mondo, uzita en 1782, de [[Antoine Lavoisier]] kaj [[Pierre-Simon Laplace]], por determini la varmon eligitan en diversaj ĥemiaj ŝanĝoj; kalkuloj estis bazitaj sur la malkovro, fare de Joseph Black, de latenta varmo. Tiuj eksperimentoj markis la fondon de termoĥemio.]] Termoĥemio estas la studo de la energio kaj varmo asociita kun ĥemiaj reakcioj kaj/aŭ fizikaj transformoj. Reakcio povas liberigi aŭ absorbi energion, kaj fazoŝanĝo povas fari la saman, kiel ekzemple en [[fandado]] kaj [[bolado]]. Termoĥemio temas pri tiuj energiŝanĝoj, precipe la energiinterŝanĝo de la sistemo kun ĝia ĉirkaŭaĵo. Termoĥemio estas utila por antaŭkalkuli la kvantojn de reakciantoj kaj produktoj dum la progreso de donita reakcio. En kombinaĵo kun kalkuloj de la [[entropio]], ĝi estas uzebla por antaŭdiri ĉu reakcio estas spontanea aŭ ne-spontanea, favora aŭ malavantaĝa. Endotermaj reakcioj absorbas varmon. Eksotermaj reakcioj liberigas varmon. Termoĥemio kunfandas la konceptojn de termodinamiko kun la koncepto de energio en la formo de ĥemiaj ligoj. Termoĥemio ofte inkludas kalkulojn de tiaj kvantoj, kiaj [[varmokapacito]], varmo de bruligado, varmo de formiĝo, [[entalpio]], [[entropio]], kaj [[libera energio]]. === Studo de la strukturo de la atomo === Tiu fako temas pri la studo de la mikroskopaj partikloj de la materio kaj la troa, plej malgranda parto de [[ĥemia elemento]], kiu estas la portanto de ties proprecoj: nome la [[atomo]]. Atomo konsistas de unu [[Atomkerno|kerno]] kaj [[Elektrono|elektronoj]]. Se la nombro de [[Protono|protonoj]] en la kerno estas egala al la nombro de elektronoj en atomo estas elektre neŭtra ĝenerale. Male, ĝi havas parton de ŝargo ĉu pozitiva ĉu negativa. En kelkaj okazoj, atomoj elektre neŭtra estas komprenebla kiel sistemo en kiu la ŝargo de la kerno estas egala al la totala ŝargo de la elektronoj, nome tiu kiu kontrastiĝas kun la ionoj elektre ŝargitaj. === Studo de la metalkorodo === {{Ĉefartikolo|Korodo}} [[Dosiero:Rust and dirt.jpg|maldekstre|eta|Korodo.]] En tiu fako de la fizika ĥemio oni studas la [[korodo]]n de metaloj pro ĥemia aŭ fizikoĥemia interagado kun la medio.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=BpiKEx-3uwQ Коррозия металлов, способы защиты от нее] Учебный фильм для ВУЗов fare de Бриккер Ю., Меньшиков Ю. en [[Jutubo]] en 1980 nome Учебный фильм для ВУЗов, alirita en 2013-03-18</ref> La kaŭzo de la korodo estas la nestabileco termodinamika de la konstrumaterialoj pro la efikoj de la substancoj kiuj estas en kontakto kun ties medio. La malplej konataj okazoj de la korodo estas la polimeroj, pri kiuj estas la koncepto de "maljuniĝo", simila al la termino "korodo" por metaloj. La rapideco de korodo, krom ajna ĥemia reakcio estas tre dependa de la temperaturo. Pliiĝ de la temperaturo ĝis 100 °C povas pliigi la rapidecon de korodo en kelkaj ordoj. Korodo<ref> Plena Ilustrita Vortaro 2002, p.611 </ref> estas ago aŭ [[fenomeno]] per kiu la surfaco de io estas [[Ĥemio|ĥemie]] difektita. En la taga lingvouzo ĝi rilatas al ioma post ioma detruado de io. La plej bone konata speco de korodo estas la difektado de [[Metalo (fiziko)|metal]][[surfaco]]j per [[oksigeno]] kaj [[akvo]] en la [[aero]], kiaj la [[Rusto|rustado]] de [[fero]] kaj la [[Verdo|verdiĝado]] de [[kupro]]. Tamen, ankaŭ en akva [[medio]] kaj kun alta [[temperaturo]] eblas korodo. Tiu ĉi ankaŭ koncernas [[Ceramiko|ceramikajn]] [[materialo]]jn kaj [[plasto]]jn. === Studo de la solvaĵoj === [[Dosiero:SaltInWaterSolutionLiquid.jpg|eta|dekstre|170ra|Solvaĵo de akvo kaj [[natria klorido|salo]].]] {{Ĉefartikolo|Solvaĵo}} Tiu fako studas la [[Solvaĵo|solvaĵojn]], nome homogena miksaĵo kiu konsistas en partikloj de produktoj de soluto, dissolvilo kaj de ties interagado. La formadon de aparta tipo de solvaĵo oni determinas per la intenseco de la interatoma intermolekularo, aŭ per alia tipo de interagado de jonoj de litio, tio estas, la samaj fortoj kiuj determinas la aperon de aparta stato de la agregaĵo. La diferencoj inter ili rilatas al la maniero kiel la formado de solvaĵo dependas de la natureco kaj de la intenseco de la interagado inter la partikloj de diferencaj substancoj. La solvaĵoj povas esti gasaj, likvaj kaj solidaj. Plej ofte oni komprenas kiel solvaĵo likvan homogenan [[miksaĵo]]n de unu aŭ pliaj substancoj. Ordinara ekzemplo estas [[solido]] solvanta en [[likvo]], kiel [[salo]] aŭ [[sukero]] en [[akvo]]. Ankaŭ [[gaso]]jn oni povas solvigi en likvo, kiel [[karbona duoksido]] en akvo estiĝas [[karbonata akvo]]. La proporcio de la solvita materialo kaj la ''solvilo'' ([[solvanto]]) povas ŝanĝiĝi ĝis limo de la ''solvebleco''. La plimulto de la solvaĵoj estas likvaj, sed ekzistas gasaj ([[aerosolo]]) kaj solidaj solvaĵoj (ekz. [[alojo]]j). Krome la solveblo dependas ne nur de la substancoj, sed ankaŭ de la temperaturoj. Do, la solveblo de gasoj en akvo kun kreskanta temperaturo malkreskas, dum la solveblo de diversaj saloj kreskas. === Kinetika ĥemio === {{Ĉefartikolo|Ĥemia kinetiko}} '''Ĥemia kinetiko''', ''kinetika ĥemio'', ankaŭ konata kiel ''reakcia kinetiko'', estas la eksperimenta studado de la rapido de [[Ĥemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]]. Ĥemia kinetiko inkluzivas esplori kiel diversaj eksperimentaj kondiĉoj influas la rapidon de ĥemia reakcio kaj donas informon pri la [[reakcia meĥanismo]] kaj de [[stato|transiraj statoj]], kaj la konstruado de matematikaj modeloj kiuj povas priskribi la atributojn de ĥemia reakcio. En 1864, Peter Waage kaj Cato Guldberg pioniris la evoluigadon de ĥemia kinetiko formulante la leĝon de masa agado, kiu diras ke la rapido de ĥemia reakcio estas proporcia al la kvanto de reakciantoj. === Fotoĥemio === [[Dosiero:Spectre.svg|maldekstre|eta|250ra|Lumo.]] Parto de la ĥemio de altaj energioj, estas la fako de la fizika ĥemio kiu studas la ĥemiajn reakciojn de atomoj kaj molekuloj (ĥemio de la statoj ekscititaj de molekuloj, nome fotoĥemiaj reakcioj) kiuj okazas sub la influo de la [[lumo]] en gamo el ultraviolaj ĝis infraruĝaj radioj. Multaj el la plej gravaj procezoj de la [[medio]] kaj de la [[homo]]j mem havas naturecon fotoĥemian. Inter tiuj procezoj menciendas aferoj kiel la [[fotosintezo]], la [[okulo]]j, [[ozono]] kaj la ultraviola radiado. La fotoĥemio povas esti komprenita kiel la studo de reakcio devena de la alsorbo de lumo. Normale, reakció (ne nur fotoĥemia reakcio) okazas kiam molekulo ricevas la aktivigan energion necesan por ŝanĝiĝi. Ekzemplo de tio estas la bruligo de [[benzino]] (nome [[hidrokarbonido]]) en [[karbona dioksido]] kaj akvo. Tiu estas ĥemia reakcio en kiu unu aŭ pliaj molekuloj aŭ ĥemiaj substancoj transformiĝas en aliaj. Por ke tiu reakcio okazu oni devas havigi aktivigan energion. Tiu aktiviga energio estas havigita en formo de varmo aŭ [[sparko]]. Ĉe la fotoĥemiaj reakcioj, estas la lumo kio havigas la aktivigan energion. === Listo de fakoj === Resume, la ĉefaj fakoj de intereso de fizika ĥemio listigeblas jene: {{Div col|cols = 4}} * [[Kvantuma meĥaniko]] kaj [[kvantuma ĥemio]] * [[Komputa ĥemio]] * [[Termodinamiko]] kaj [[termoĥemio]] * Statistika meĥaniko * [[Ĥemia kinetiko]] * Molekula dinamiko * [[Elektroĥemio]] * [[Spektroskopio|Molekula spektroskopio]] * [[Solidstata ĥemio|Ĥemio de la solida stato kaj surfacoj]] * Koloida ĥemio * Fotoĥemio * Femtoĥemio * [[Supermolekula ĥemio]] * [[Nuklea ĥemio]] * Sonĥemio * [[Astroĥemio]] * Struktura ĥemio * [[Faztransiro|Faztransiroj]] * Magnetoĥemio {{Div col end}} == Gazetoj == [[Dosiero:David - Portrait of Monsieur Lavoisier (cropped).jpg|eta|[[Antoine Lavoisier]] estis unu el la fruaj redaktoroj de la gazeto ''Annales de chimie et de physique''.]] Kelkaj [[gazeto]]j kiuj temas pri fizika ĥemio estas ''Zeitschrift für Physikalische Chemie'' (1887); ''Journal of Physical Chemistry A'' (el 1896 kiel ''Journal of Physical Chemistry'', renomita en 1997); ''Physical Chemistry Chemical Physics'' (el 1999, iam ''Faraday Transactions'' kun historio el 1905); ''Macromolecular Chemistry and Physics'' (1947); ''Annual Review of Physical Chemistry'' (1950); ''Molecular Physics'' (1957); ''Journal of Physical Organic Chemistry'' (1988); ''Journal of Physical Chemistry B'' (1997); ''ChemPhysChem'' (2000); ''Journal of Physical Chemistry C'' (2007); kaj ''Journal of Physical Chemistry Letters'' (el 2010, kombinis "letters" iam publikigitajn en apartaj gazetoj). Historiaj gazetoj kiuj kovris kaj ĥemion kaj fizikon estis ''Annales de chimie et de physique'' (starte en 1789, publikigita sub tiu nomo el 1815–1914). == Gravaj fizik-ĥemiistoj == {{Div col|cols = 2}} * [[Svante Arrhenius]] * [[Francis Crick]] * [[Peter Debye]] * [[Rosalind Franklin]] * [[Josiah Willard Gibbs]] * [[Jacobus Henricus van 't Hoff]] * [[Walter Klöpffer]] * [[Lars Onsager]] * [[Wilhelm Ostwald]] * [[Linus Pauling]] * [[James Watson]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Elektroĥemio]] * [[Ĥemia kinetiko]] * [[Molekuloj (libro)]] * [[Solidstata ĥemio]] * [[Spektroskopio]] * [[Termoĥemio]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Atkins, P. W. (1978). [https://archive.org/details/physicalchemistr0000pete ''Physical Chemistry''.] Oxford University Press. ISBN 0-7167-3539-3. * W. Bechmann, J. Schmidt: ''Einstieg in die physikalische Chemie für Nebenfächler''. Teubner, 2005, ISBN 3-8351-0035-1 * Bertran Rusca, J. kaj J. Núñez Delgado (2002). ''Química Física''. Ariel, Barcelona. ISBN 84-344-8050-6. * Díaz Peña, M. kaj A. Roig Muntaner (1984). ''Química Física''. Alhambra. Madrid. ISBN 84-205-0569-2. * Hunter, R. J. (1993). [https://archive.org/details/introductiontomo0000hunt ''Introduction to Modern Colloid Science''.] Oxford University Press. ISBN 0-19-855386-2. * Paul Harteck: ''Die Quantentheorie in der Chemie''. En: ''Naturwissenschaften''. Band 38, Nr. 3, 1951, S. 61–67, doi:10.1007/BF00589913. * Laidler, K. J. (1993). ''The World of Physical Chemistry''. University Press, Oxford. * Kurt Schwabe: ''Physikalische Chemie''. Band 1. Akademie-Verlag, Berlin 1973. * Gerd Wedler, Hans-Joachim Freund: ''Lehrbuch der physikalischen Chemie''. 6. Auflage. Wiley-VCH, Weinheim 2012, ISBN 978-3-527-32909-0. == Eksteraj ligiloj == * [https://books.google.com/books?id=01LRlPbH80cC The World of Physical Chemistry] (Keith J. Laidler, 1993) * [https://books.google.com/books?id=1UZjU2WfLAoC Physical Chemistry from Ostwald to Pauling] (John W. Servos, 1996) * [http://www.joachimschummer.net/jslit/physchem.htm Physical Chemistry: neither Fish nor Fowl?] (Joachim Schummer, ''The Autonomy of Chemistry'', Würzburg, Königshausen & Neumann, 1998, pp.&nbsp;135–148) * [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Chemistry/?view=usa&ci=9780195321340 Cathedrals of Science] (Patrick Coffey, 2008) * [https://books.google.com/books?id=B3WvWhJTTX8C The Cambridge History of Science: The modern physical and mathematical sciences] (Mary Jo Nye, 2003) {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Physical chemistry|revizio=971780834}} {{Havenda artikolo|Fizika ĥemio}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fizika ĥemio]] [[Kategorio:Fiziko]] 7eczugb3wro9j836702spzz7xgdhql7 0 19680 9493774 9466575 2026-10-15T05:03:41Z Sj1mor 12103 9493774 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Oni ofte uzas la esprimojn '''Ruĝa Kruco''' kaj '''Ruĝa Krescento''' kiel mallongigojn por la "Internacia Movado de la Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento}} {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CH-GE |situo sur mapo = Ĝenevo |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 13 }} [[Dosiero:Movement-6-4.svg|alternative=Movement-6-4.jpg|eta|Internacia Movado 6-4.]] [[Dosiero:Schweiz Genf IRK-Museum.jpg|eta|Enirejo al la Muzeo de la Internacia Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento en Ĝenevo.]] [[Dosiero:Kp182-rugxa-kruco.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri la Ruĝa kruco.]] Laŭ la [[konvencioj de Ĝenevo]] (1864) la vunditoj kaj malsanuloj sur la militkampo ne estas rigardataj kiel malamikoj kaj oni deklaris la neŭtralecon ankaŭ de la [[kuracisto]]j kaj flegistoj. Necesas organizaĵoj, kiuj zorgu pri tiaj aferoj. La '''Ruĝa Kruco''' estas internacia [[Humanitarismo|humaneca]] movado kun ĉirkaŭ 97 milionoj da volontuloj, membroj kaj kunlaborantaro tutmondaj<ref name="ARC-understanding">[[Usona Ruĝa Kruco]]: [http://www.redcross.org/portal/site/en/menuitem.d229a5f06620c6052b1ecfbf43181aa0/?vgnextoid=6c7695e5ded8e110VgnVCM10000089f0870aRCRD&vgnextchannel=5002af3fbac3b110VgnVCM10000089f0870aRCRD "Understanding the Movement"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100626020853/http://www.redcross.org/portal/site/en/menuitem.d229a5f06620c6052b1ecfbf43181aa0/?vgnextoid=6c7695e5ded8e110VgnVCM10000089f0870aRCRD&vgnextchannel=5002af3fbac3b110VgnVCM10000089f0870aRCRD |date=2010-06-26 }} ([[angle]]: "komprenante la movadon", arkivigite)</ref> kiu estis fondita por protekti homan vivon kaj sanon, por certigi respekton por ĉiuj homoj, kaj por malhelpi kaj mildigi homan [[Sufero|suferon]]. La movado kiel [[tegmenta organizaĵo]] konsistas el pluraj apartaj organizaĵoj kiuj estas laŭleĝe sendependaj unu disde la alia, sed estas unuiĝintaj ene de la movado tra oftaj fundamentaj principoj, celoj, simboloj, statutoj kaj regantaj organizaĵoj. La partoj de la movado estas: * La [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]] (IKRK) estas privata humaneca institucio fondita en 1863 en [[Ĝenevo]], [[Svislando]], fare de [[Henri Dunant]] kaj [[Gustave Moynier]]. Ĝia 25-membra komisiono havas unikan aŭtoritaton sub internacia humaneca juro por protekti la vivon kaj dignon de la viktimoj de internaciaj kaj internaj armitaj konfliktoj. La IKRK estis premiita per la [[Nobel-premio pri paco|nobela pacpremio]] en tri okazoj (en 1917, 1944 kaj 1963).<ref name="faktoj pri Nobel-laŭreatoj"/> * La [[Internacia Federacio de Societoj de Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento]] (IFRK) estis fondita en 1919 kaj hodiaŭ ĝi kunordigas agadojn inter la 188 Landaj Societoj de Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento ene de la Movado. Je internacia nivelo, la federacio plugvidas kaj organizas, en proksima kunlaboro kun la Landaj Societoj, krizhelpajn asistadomisiojn reagante al grandskalaj krizoj. La Sekretariejo de la Internacia Federacio estas bazita en Ĝenevo, Svislando. En 1963, la federacio (tiam konata kiel la Ligo de Societoj de Ruĝa Kruco) estis premiita per la [[Nobel-premio pri paco|nobela pacpremio]] komune kun la IKRK.<ref name="faktoj pri Nobel-laŭreatoj">{{citaĵo el la reto|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/organizations.html|titolo=faktoj pri Nobel-laŭreatoj&nbsp;— organizaĵoj|eldoninto=[[Nobel-Fondaĵo]]|lingvo=en|alirdato=2009-10-13}}</ref> * Landaj Societoj de Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento ekzistas en preskaŭ ĉiu lando en la mondo. Nuntempe 188 Landaj Societoj estas rekonitaj fare de la IKRK kaj agnoskitaj kiel plenaj membroj de la federacio. Ĉiu unuo laboras en sia hejmlando laŭ la principoj de internacia humaneca juro kaj la statutoj de la internacia movado. Depende de iliaj specifaj cirkonstancoj kaj kapacitoj, la Landaj Societoj povas akcepti kromajn humanecajn taskojn kiuj ne estas rekte difinitaj per [[internacia humanitara juro]] aŭ la mandatoj de la internacia movado. En multaj landoj, ili estas forte ligitaj al la respektiva landa sansistemo disponigante taŭgajn urĝajn kuracservojn. == Historio == === Fondo === [[Dosiero:Sisters of Mercy at the Battle of Gravelotte.jpg|eta|maldekstre|260ra|La Ruĝa Kruco, post la [[Batalo de Gravelotte]] en 1870.]] [[Dosiero:Jean Henri Dunant.jpg|eta|[[Henry Dunant]], aŭtoro de ''Memoro de Solferino''.]] Ĝis la mezo de la 19-a jarcento, ne estis organizita aŭ bone establita sistemo por armekuracado ĉe vundoj, kaj ankaŭ ne sekuraj aŭ protektitaj tiucelaj institucioj, por kolekti kaj traktadi tiuj kiuj estis vunditaj en la batalkampo. Pia [[Kalvinismo|kalvinisto]], la svisa negocisto [[Jean-Henri Dunant]] veturis al Italio por kunsidi kun la tiam franca imperiestro [[Napoleono la 3-a]] en Junio 1859 kun la intenco studi malfacilaĵojn realigi negocojn en [[Franca Alĝerio|Alĝerio]], kiu tiam estis okupita de [[Francio]].{{sfn|Young|Hoyland|2016|p=354}} Li alvenis al la urbeto [[Solferino]] vespere de la 24a de Junio post la [[Batalo de Solferino]], nome milita konflikto de la [[Dua Itala Milito de Sendependeco|Aŭstri-Sardinia Milito]]. En ununura tago, ĉirkaŭ 40 000 soldatoj de ambaŭ flakoj mortis aŭ estis lasitaj vunditoj sur la batalkampo. Dunant estis frapita de la terura sekvo de la batalo, la suferado de la vunditaj soldatoj, kaj de la preskaŭ totala manko de medicina traktado kaj de baza zorgado. Li komplete abandonis la originan intencon de sia vojaĝo kaj dum kelkaj tagoj li dediĉis sin al helpado en la traktado kaj zorgado de vunditoj. Li baraktis por organizi urĝegan nivelon de helpo kun la lokanoj por zorgadi sen diskriminacio. [[Dosiero:Original Geneva Conventions.jpg|eta|maldekstra|Originala dokumento de la [[Unua Ĝeneva Konvencio]], 1864.]] Reen hejme en [[Ĝenevo]], li decidis verki libron titolitan ''[[Memoro de Solferino]]'', kiun li publikigis uzante sian propran monon en 1862. Li sendis ekzemplerojn de la libro al gravaj politikistoj kaj militistoj tra tuta Eŭropo, kaj al homoj kiuj laŭ li povus helpi lin fari demarŝojn. Lia libro enhavis fortajn priskribojn de liaj spertoj en Solferino en 1859, kaj li malferme defendis la formadon de naciaj organizaĵoj de helpaj volontuloj por asistado en la zorgado de vunditaj soldatoj okaze de milito, inspirita de kristana instruado rilate al la socia respondeco kaj al sia sperto ĉe la batalkampo de Solferino.<ref>{{harvnb|Sending|Pouliot|Neumann|2015|p=181}}; {{harvnb|Stefon|2011|p=221}}</ref> Li alvokis al la disvolvigo de internacia traktato por garantii la protektadon de kuracistoj kaj de kampohospitaloj por soldatoj vunditaj en la batalkampo. [[Dosiero:Cross_of_the_Serbian_Red_Cross_Society1876.jpg|eta|Kruco de la [[Serbio|Serbia]] Ruĝkruca Societo.]] En 1863, [[Gustave Moynier]], Ĝeneva advokato kaj prezidanto de la Ĝeneva Societo por Publika Bonfaro, ricevis ekzempleron de la libro de Dunant kaj enkondukis ĝin por studo en kunsido de tiu societo. Kiel rezulto de tiu dekomenca studado, la societo establis esploran komisionon por ekzameni la eblecon de la sugestoj de Dunant kaj finfine organizi internacian konferencon pri ilia ebla realigo. La membroj de tiu komitato, kiu poste estis referencata kiel la "Kvinopa Kommitato", kie anis krom Dunant kaj Moynier kuracisto [[Louis Appia]], kiu havis gravan sperton laborante kiel kampokirurgo; la amiko kaj kolego de Appia nome [[Théodore Maunoir]], el la Ĝeneva Higiena kaj Sana Komisiono; kaj [[Guillaume Henri Dufour|Guillaume-Henri Dufour]], nome generalo de la [[Svisa Armeo]] ege fama. Ok tagojn poste, la kvinopo decidis alinomi la komitaton kiel "Internacia Komitato por Helpo al Vunditoj". === Internacia Konferenco === El la 26a ĝis 29a de Oktobro 1863,{{sfn|Dunant|1863|p=2}} la internacia konferenco organizita de la komitato okazis en Ĝenevo por disvolvigi eblajn politikojn por realigi medicinajn servojn en batalkampoj. En la konferenco partoprenis 36 individuoj: nome dek ok oficialaj delegitoj el ŝtataj registaroj, ses delegitoj el neregistaraj organizaĵoj, sep neoficialaj eksterlandaj delegitoj, kaj la kvin membroj de la Internacia Komitato. La ŝtatoj kaj regnoj reprezentitaj de oficialaj delegitoj estis jenaj: [[Aŭstria Imperio]], [[Grandduklando Badeno]], [[Reĝlando Bavario]], [[Dua Franca Imperio|Franca Imperio]], [[Reĝlando Hanovro]], [[Hesio-Darmstadt]], [[Itala Reĝlando]], [[Reĝlando de Nederlando]], [[Reĝlando Prusio]], [[Rusia Imperio]], [[Reĝlando Saksio]], [[Reĝlando Hispanio]], [[Svedio-Norvegio]], kaj [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]].{{sfn|Bennett|2006}} [[Dosiero:Les 5 fondateurs.jpg|eta|dekstra|"Kvinopa Komitato": Gustave Moynier, Guillaume-Henri Dufour, Henry Dunant, [[Louis Appia]], [[Théodore Maunoir]].]] Inter la proponoj redaktitaj en la finaj rezolucioj de la konferenco, adoptitaj la 29an de Oktobro 1863,<ref>{{Cite web |url=https://www.icrc.org/es/doc/resources/documents/treaty/treaty-1863-october-conference.htm |title = Resoluciones y votos de la Conferencia Internacional de Ginebra, 26-29 de octubre de 1863 - CICR |trans-title=Rezolucioj kaj voĉdonoj de la Ĝeneva Internacia Konferenco, 26a–29a de Oktobro 1863 |date = 29a de Oktobro 1863 |language=es}}</ref> were: * La fondo de ŝtataj societoj por helpo al vunditaj soldatoj; * Neŭtraleco kaj protektado por vunditaj soldatoj; * La uzado de volontulaj fortoj por helpa asistado en batalkampoj; * La organizado de aldonaj konferencoj por plenumi tiujn konceptojn; * La enkonduko de komuna distingiga protektosimbolo por la medicina personaro en la kampo, nome blanka brakbendo kun ruĝa kruco. [[Dosiero:Gedenkstein-rotes-kreuz-1864.jpg|eta|Memormonumento memoranta la unuan uzon de la Ruĝkruca simbolo en armita konflikto dum la Batalo de Dybbøl (Danio) en 1864; kune starigita en 1989 de la naciaj Ruĝkrucaj societoj de Danio kaj Germanio.]] === Ĝeneva Konvencio, naciaj societoj kaj IKRK === Nur unu jaron poste, la svisa registaro invitis la registarojn de ĉiuj eŭropaj landoj, plus tiuj de [[Usono]], de la [[Brazila Imperio]] kaj de la [[Dua Meksika Imperio|Meksika Imperio]] partopreni en oficiala diplomatia konferenco. Dek ses landoj sendis totalon de 26 delegitoj al Ĝenevo. La 22an de Aŭgusto 1864, la konferenco adoptis la unuan [[Konvencioj de Ĝenevo|Ĝenevan Konvencion]] "por la Plibonigo de la Kondiĉo de Vunditoj en Armeoj en Batalkampo". Reprezentantoj de 12 ŝtatoj kaj reĝlandoj subskribis la konvencion:<ref>{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=120 |title=Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded in Armies in the Field. Geneva, 22 August 1864 |publisher=International Committee of the Red Cross ICRC |location=Geneva |access-date=2017-06-11}}</ref> # [[Grandduklando Badeno]] (nuntempe [[Germanio]]) # [[Belgio|Reĝlando Belgio]] # [[Reĝlando Danio|Danio]] # [[Dua Franca Imperio|Franca Imperio]] # [[Hesio-Darmstadt]] (nuntempe [[Germanio]]) # [[Itala reĝlando|Reĝlando Italio]] # [[Reĝlando de Nederlando|Reĝlando Nederlando]] # [[Reĝlando Portugalio]] # [[Reĝlando Prusio]] (nuntempe Germanio) # [[Reĝlando Hispanio]] # [[Svisio]] # [[Virtembergo]] (nuntempe Germanio) La konvencio enhavis dek artikolojn, kiuj establis por la unua fojo jure ligantajn regulojn garantiantajn neŭtralecon kaj protektadon por vunditaj soldatoj, kampomedicinan personaron, kaj specifajn humanajn instituciojn en armita konflikto.{{sfn|Telò|2014}} Rekte sekvante la establadon de la Ĝeneva Konvencio, la unuaj naciaj societoj estis fonditaj en Belgio, Danio, Francio, Granda Duklando de [[Oldenburgo]], Prusio, Hispanio, kaj Virtembergo. Ankaŭ en 1864, [[Louis Appia]] kaj Charles van de Velde, kapitano de la Nederlanda Armeo, iĝis la unuaj sendependaj kaj neŭtralaj delegitoj por labori sub la simbolo de la Ruĝa Kruco en armita konflikto. La [[Otomana Imperio|otomana]] registaro ratifis tiun traktaton la 5an de Julio 1865. La organizaĵo de la [[Turkia Ruĝa Krescento]] estis fondita en la Otomana Imperio en 1868, parte reage al la sperto de la [[Krimea milito]] (1853-1856), en kiu [[malsano]]j superis bataladon kiel ĉefa kaŭzo de morto kaj sufero inter [[Turkoj|turkaj]] soldatoj. Ĝi estis la unua societo de Ruĝa Krescento de tiu tipo kaj unu el la plej gravaj bonfaraj organizaĵoj en la [[Islama Mondo]]. En 1867, kunsidis la unua Internacia Konferenco de Naciaj Helposocietoj por la Zorgado de la Militvunditoj. Ankaŭ en 1867, Jean-Henri Dunant estis devigita deklari [[bankroto]]n pro negocaj malsukcesoj en [[Alĝerio]], parte ĉar li estis neglektinta siajn negocajn interesojn dum sia senlacaj aktivecoj por la Internacia Komitato. La polemiko pri la negocfarado de Dunant kaj la rezultinta negativa publika opinio, kombinita kun pliiĝanta konflikto kun Gustave Moynier, kondukis al la forpelo de Dunant el lia posteno kiel membro kaj sekretario. Li estis akuzita je fraŭda bankroto kaj oni elsendis averton por lia aresto. Tiel, li estis devigita foriri el Ĝenevo kaj neniam revenis al sia hejmurbo. En la sekvaj jaroj, oni fondis naciajn societojn en preskaŭ ĉiu lando en Eŭropo. La projekto famis per patriotaj sentoj kiuj estis modaj fine de la 19-a jarcento, kaj la naciaj societoj estis ofte kuraĝigitaj kiel simboloj de la nacia morala supereco.{{sfn|Dromi|2016|pp=79–97}} En 1876, la komitato adoptis la nomon "Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco" (IKRK), kiu estas ankoraŭ ĝia oficiala nomo nuntempe. Kvin jarojn poste, la [[Usona Ruĝa Kruco]] estis fondita pere de la klopodoj de [[Clara Barton]].<ref name="WDL">{{cite web |url=http://www.wdl.org/en/item/7315/ |title=The Story of My Childhood |website=[[World Digital Library]] |year=1907 |access-date=2013-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330064618/https://www.wdl.org/en/item/7315/ |archivedate=2021-03-30 }}</ref> Pliaj landoj subskribis la Ĝenevan Konvencion kaj komencis respekti ĝin praktike dum armitaj konfliktoj. En pli mallonga tempoperiodo, la Ruĝa Kruco atingis grandan momenton kiel internacie respektita movado, kaj la nacia societoj iĝis pli kaj pli popularaj kiel oportunoj por volontula laboro. [[Dosiero:Mikami Red Cross.jpg|eta|300ra|dekstra|Ruĝkruca flago de Gōtarō Mikami per kiu en 1905 li haltigis el sia kampohospitalo en Manĉurio la avancon de la Rusia armeo.]] Kiam la unua [[Nobel-premio pri paco]] estis atribuita en 1901, la [[Norvega Nobel-Komitato]] decidis doni ĝin kune al Jean-Henri Dunant kaj [[Frédéric Passy]], grava internacia [[Pacismo|pacisto]]. Pli grave ol la propra honoro de la premio mem, tiu premio markis la tamen malfruan rehabilitadon de Jean-Henri Dunant kaj reprezentis omaĝon al lia ŝlosila rolo en la formado de la Ruĝa Kruco. Dunant mortis naŭ jarojn poste en la malgranda svisa sanulejo de [[Heiden AR]]. Nur du monatojn antaŭe ankaŭ lia longdaŭra rivalo Gustave Moynier mortis, lasante markon en la historio de la komitato kiel ĝia plej longdaŭre servinta prezidanto. En 1906, la Ĝeneva Konvencio de 1864 estis reviziita por la unua fojo. Unu jaron poste, la [[Traktatoj de Hago|Haga 10-a Konvencio]], adoptita en la Dua Internacia Packonferenco en [[Hago]], etendis la atingon de la Ĝeneva Konvencio al la [[marmilito]]. Tuj antaŭ la komenco de la [[Unua Mondmilito]] en 1914, 50 jarojn post la fondo de la IKRK kaj de la adoptado de la unua Ĝeneva Konvencio, estis jam 45 naciaj helposocietoj tra la tuta mondo. La movado estis etendiĝinta trans Eŭropo kaj Nordameriko al Centra kaj Suda Ameriko ([[Argentino|Argentina Respubliko]], [[Brazilo|Unuiĝintaj Ŝtatoj de Brazilo]], [[Ĉilio|Respubliko Ĉilio]], [[Kubo|Respubliko Kubo]], [[Meksiko|Unuiĝintaj Ŝtatoj de Meksiko]], [[Peruo|Respubliko Peruo]], [[Salvadoro|Respubliko Salvadoro]], [[Urugvajo|Orienta Respubliko Urugvajo]], [[Venezuelo|Unuiĝintaj Ŝtatoj de Venezuelo]]), Azio ([[Ĉinio|Respubliko Ĉinio]], [[Japanio|Imperio de Japanio]] kaj [[Tajlando|Reĝlando Siamo]]), kaj Afriko ([[Sudafriko|Unio de Sudafriko]]). === Unua Mondmilito === [[Dosiero:War 1914-1918. International Prisoners-of-War Agency.jpg|eta|maldekstre|Milito 1914–1918. Ĝenevo, Muzeo Rath. Internacia Agentejo pri Militprizonuloj. Esplordepartemento. Germana sekcio. Mesaĝoj kaj komunikoj al familioj.]] Je la starto de la [[Unua Mondmilito]], la IKRK troviĝis fronte al enormaj defioj kiujn ĝi povus aliri nur laborante kune kun la naciaj Ruĝkrucaj societoj. Flegistinoj de la Ruĝa Kruco el la tuta mondo, inklude de Usono kaj de Japanio, venis helpi la medicinajn servojn de la armitaj fortoj de la eŭropaj landoj implikitaj en la milito. La 15an de Aŭgusto 1914, tuj post la starto de la milito, la IKRK kreis la Internacian Agentejon pri Militprizonuloj (IAM) por serĉi [[militprizonulo]]jn kaj re-establi komunikadon kun iliaj respektivaj familioj. La [[Aŭstroj|aŭstria]] [[verkisto]] kaj pacisto [[Stefan Zweig]] priskribis la situacio en la ĝeneva sidejo de IKRK:{{Citaĵo|Apenaŭ estis pafitaj la unuaj pafoj kiam angoraj ploroj ekestis aŭditaj en Svisio. Miloj kiuj estis sen novaĵoj pri patroj, edzoj kaj filoj en la batalkampoj, etendis desperajn brakojn al vakuo. Laŭ centoj, laŭ miloj, laŭ dekoj da miloj, leteroj kaj telegramoj amasiĝis en la dometo de la Ruĝa Kruco en Ĝenevo, la nura internacia rifuĝa loko kiu ankoraŭ restis. Izole, kiel [[petrelo|ŝtormopetreloj]], venis la unuaj petoj pri malaperintaj parencoj; poste tiuj petoj mem iĝis [[ŝtormo]]j. La leteroj alvenis en plenaj sakoj. Nenio estis preparita por fronti tian inundon de mizero. La Ruĝa Kruco ne havis spacon, nek organizon, nek sistemon, kaj super ĉio tio nek helpantojn.{{sfn|Zweig|1921|p=268}}}} [[Dosiero:ICRC V-P-HIST-01816-27.JPG|eta|Grupa foto de volontuloj – ĉefe virinoj – antaŭ la Muzeo Rath en 1914.]] Tamen, ĉirkaŭ la fino de la jaro, la Agentejo jam havis ĉirkaŭ 1 200 [[volontulo]]jn kiuj laboris en la [[Muzeo Rath]] de Ĝenevo, inter kiuj la [[Francoj|franca]] verkisto kaj pacisto [[Romain Rolland]]. Kiam li ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] en 1915, li donacis duonon de la premimono al la Agentejo.{{sfn|Schazmann|1955|pp=140–43}} Plej granda parto de la anaro estis virinoj,{{sfn|Zweig|1921|p=268}} kelkaj el kiuj – kiel Marguerite van Berchem, Marguerite Cramer kaj Suzanne Ferrière – servis en altaj postenoj kiel pioniroj de [[seksa egaleco]] en organizaĵo dominata de virinoj. Je la fino de la milito, la Agentejo estis transigintaj ĉirkaŭ 20 milionojn da leteroj kaj mesaĝoj, 1.9 milionojn da pakaĵoj, kaj ĉirkaŭ 18 milionojn da [[svisa franko|svisaj frankoj]] en mondonacoj al militprizonuloj de ĉiuj implikitaj landoj. Krome, pro la interveno de la Agentejo, ĉirkaŭ 200 000 prizonuloj estis interŝanĝitaj inter la batalintaj partioj, liberigitaj el kaptiveco kaj revenigitaj al siaj hejmlandoj. La organiza ŝliparo de la Agentejo akumulis ĉirkaŭ 7 milionojn da registroj el 1914 ĝis 1923. LA ŝliparo kondukis al la identigo de ĉirkaŭ 2 milionoj da militprizonuloj kaj al la kapablo kontakti kun iliaj familioj. La kompleta ŝliparo estis pruntedonita el la IKRK al la [[Muzeo de la Internaciaj Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento]] en Ĝenevo. La rajto aliri al la ŝliparo estas ankoraŭ strikte restriktita al la IKRK. [[Dosiero:World War I ambulance Pittsburgh 20th Century Club.png|eta|maldekstre|220ra|Ruĝkruca ambulanco de 1917.]] Dum la tuta milito, la IKRK inspektis ĉe la militantaj partioj ties plenumon de la revizio de la [[Konvencioj de Ĝenevo]] de 1907 kaj elsendis plendojn pri malobeoj al la respektiva lando. Kiam oni uzis [[Kemia armilo|kemiajn armilojn]] en tiu milito por la unua fojo en la historio, la IKRK distrumpetis viglan proteston kontraŭ ties uzado. Eĉ sen havi mandaton el la Ĝenevaj Konvencioj, la IKRK klopodis mildigi la suferadon de la civilaj loĝantaroj. En teritorioj kiuj estis oficiale deklaritaj "okupaciitaj teritorioj", la IKRK povis helpi la civilajn loĝantarojn sur la bazo de la "Leĝoj kaj Kutimoj de Surtera Milito" de la [[Traktatoj de Hago|Haga Konvencio]] de 1907.<ref>{{Cite web| url=https://travel.state.gov/content/travel/en/Intercountry-Adoption/Adoption-Process/understanding-the-hague-convention.html| title=Understanding the Hague Convention| website=US Department of State| access-date=2020-01-19| archiveurl=https://web.archive.org/web/20200214141453/https://travel.state.gov/content/travel/en/Intercountry-Adoption/Adoption-Process/understanding-the-hague-convention.html| archivedate=2020-02-14}}</ref> Tiu konvencio estis ankaŭ la jura bazo por la laboro de la IKRJ ĉe la militprizonuloj. Aldone al la laboro de la Internacia Agentejo pri Militprizonuloj jam priskribita, tio inkludis inspektajn vizitojn al la malliberejoj de militprizonuloj. Totalo de 524 malliberejoj tra tura Eŭropo estis vizititaj de 41 delegitoj el la IKRK ĝis la fino de la milito. [[Dosiero:Under the Red Cross flag at home and abroad (1915) (14781982685).jpg|eta|dekstre|300ra|La ŝipo MV ''Red Cross'' en la novjorka haveno ĉirkaŭ 1915.]] Inter 1916 kaj 1918, la IKRK publikigis nombrajn [[poŝtkarto]]jn kun scenoj de la malliberejoj de militprizonuloj. La fotoj montris la prizonulojn en ĉiutagaj aktivecoj kiel la distribuado de leteroj el hejmo. La intenco de la IKRK estis havigi al la familioj de la prizonuloj iom da espero kaj trankvileco por mildigi iliajn nesciarojn pri la sorto de iliaj amataj samfamilianoj. Je la militfino, nome inter 1920 kaj 1922, la IKRK organizis la revenon de ĉirkaŭ 500 000 prizonuloj al siaj hejmlandoj. En 1920, la tasko de repatriigo estis transdonita al la ĵus fondita [[Ligo de Nacioj]], kiu nomumis la norvegan diplomaton kaj scienciston [[Fridtjof Nansen]] kiel ĝia "Alta Komisionano por Repatriigo de Militprizonuloj". Lia jura mandato estis poste etendita por subteni kaj zorgi militrifuĝintojn kaj ellokigitaj personoj kiam lia posteno iĝis "Alta Komisionano por Rifuĝintoj" de la Ligo de Nacioj. Nansen, kiu kreis la [[Nansen pasporto]]n por senŝtataj rifuĝintoj kaj ricevis la Nobel Pac-Premion en 1922, nomumis du delegitojn el la IKRK kiel siaj delegitoj. Unu jaron antaŭ la militfino, la IKRK ricevis en 1917 la Nobel Pac-premion pro sia elstara milittempa laboro. Ĝi estis la nura Nobel Pac-premio atribuita en la milita periodo el 1914 ĝis 1918. En 1923, la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]] adoptis ŝanĝon en sia regularo pri la elekto de novaj membroj. Ĝis tiam, nur civitanoj el la urbo Ĝenevo povis servi en la komitato. Tiu limigo estis etendita por inkludi ĉiujn svisajn civitanojn. Rekta sekvo de la Unua Mondmilito, oni adoptis traktaton en 1925 kiu eksterleĝigis la uzadon de sufokigaj aŭ venenaj [[gaso]]j kaj biologiaj agentoj kiel armiloj. Kvar jarojn poste, la origina Konvencio estis reviziita kaj oni establis duan Ĝenevan Konvencion "rilata al la Plibonigo de la Stato de Vunditoj, Malsanuloj kaj Ŝiprompuloj Membroj de Armitaj Fortoj Mare". La okazaĵoj de la Unua Mondmilito kaj la respektivaj aktivecoj de la IKRK ege pliigis la bonan reputacion kaj aŭtoritaton de la Komitato inter la internacia komunumo kaj kondukis al etendo de ĝiaj agadoj. Jam en 1934, skiza propono por aldona konvencio por la protektado de la civilaj loĝantaro en okupaciitaj teritorioj dum armita konflikto estis adoptita de la Internacia Ruĝkruca Konferenco. Bedaŭrinde, plej granda parto de registaroj havis malmultan intereson en la plenumo de tiu konvencio, kaj tio malhelpis ĝian validigon antaŭ la komenco de la [[Dua Mondmilito]]. === Dua Mondmilito === [[Dosiero:War Agency.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Milito 1939–1945. Ĝenevo, Centra Agentejo pri Militprizonuloj, Balotejo / Palaco de la Ĝenerala Konsilio.}}]] La reago de la Ruĝa Kruco al la [[Holokaŭsto]] estis celo de grava polemiko kaj kritikaro. Jam en majo 1944, la IKRK estis kritikita pro sia indiferento al suferado kaj mortoj de [[judoj]] — kritikoj kiuj intensiĝis post la militfino, kiam la tuta etendo de la Holokaŭsto iĝis nedisputebla. Unu defendo kontraŭ tiuj akuzoj estas ke la Ruĝa Kruco estis klopodante konservi sian reputacion kiel neŭtrala kaj senpartia organizaĵo ne intermetante sin en tio kio estis vidita kiel germana interna afero. La Ruĝa Kruco ankaŭ konsideris sia unua celo la [[militprizonulo]]jn kies landoj estis subskribintaj la [[Ĝeneva Konvencio|Ĝenevan Konvencion]].{{sfn|Farré|Schubert|2009|p=72}} [[Dosiero:Infanoj en Theresienstadt dum vizito de la Ruĝa Kruco.jpg|eta|altdekstre=1.4|{{centre|Foto farita de Maurice Rossel, delegito de IRK, en koreografia vizito al la koncentrejo de [[Theresienstadt]] en junio 1944 (vidu tekste). Plej granda parto de la infanoj (en la foto) estis mortigitaj en Auschwitz aŭtune de 1944.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=759|titolo=Review of Karny, Miroslav, ed., Terezinska pametni kniha|alirdato=16-a de septembro 2018|familia nomo=Schur|persona nomo=Herbert|dato=1997}}</ref>}}<!-- vidu la diskutpaĝan noton-->]] La Ĝenevaj Konvencioj en sia revizio de 1929 formis la legalan bazon de la laboro de la IKRK dum la Dua Mondmilito. La aktivecoj de la komitato estis similaj al tiuj dum la Unua Mondmilito: viziti kaj inspekti malliberejojn de militprizonuloj, organizi helpan asistadon al la civilaj loĝantaroj, kaj administri la interŝanĝoj de mesaĝoj rilate al prizonulaj kaj malaperintaj personoj. Ĉirkaŭ la militfino, 179 delegitoj estis farintaj 12 750 vizitojn al malliberejoj de militprizonuloj en 41 landoj. La Centra Informagentejo pri Militprizonuloj (''Agence centrale des prisonniers de guerre'') havis 3 000 anojn, la ŝliparo de traserĉitaj prizonuloj enhavis 45 milionoj da kartoj, kaj la Agentejo estis interŝanĝinta 120 milionojn da mesaĝoj. Grava baro estis ke la [[Naziismo|Nazi]]-kontrolita [[Germana Ruĝa Kruco]] malakceptis kunlabori kun la Ĝenevaj statutoj rilate al la evidentaj malobeoj kiel la deportado de judoj el Germanio kaj la [[Holokaŭsto|amasmurdoj]] faritaj en la [[Naziaj koncentrejoj]]. Krome, du aliaj gravaj partoj en la konflikto, nome [[Sovetunio]] kaj [[Japanio]], ne estis parto de la Ĝenevaj Konvencioj de 1929 kaj ne estis jure devigitaj sekvi la regulojn de la konvencioj. Dum la milito, la IKRK estis malkapabla atingi interkonsenton kun [[Nazia Germanio]] pri la traktado de arestitoj en [[koncentrejo]]j, kaj finfine ĝi ĉesis meti premon por eviti interrompon de sia laboro ĉe la militprizonuloj. La IKRK estis malkapabla ankaŭ atingi respondon al fidinda informado pri la [[ekstermejo]]j kaj la amasmurdado de eŭropaj judoj, [[ciganoj]], kaj aliaj grupoj de persekutitoj. Post Novembro 1943, la IKRK atingis permeson sendi [[paketo]]jn (kun manĝaĵoj, tabako kaj higienaĵoj) al malliberejoj ĉe koncentrejoj kun konataj nomoj kaj lokoj. Ĉar la ricevoj de tiuj paketoj estis ofte subskribitaj de aliaj kolegoj, la IKRK sukcesis registri la identecojn de ĉirkaŭ 105 000 arestitoj el la koncentrejoj kaj liveris ĉirkaŭ 1.1 milionojn da paketoj, ĉefe al la koncentrejoj [[Koncentrejo Dachau|Dachau]], [[Buchenwald]], [[Ravensbrück]], kaj [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]]. [[Dosiero:Marcel Junod-5.jpg|eta|maldekstre|{{centre|[[Marcel Junod]], delegito de la IKRK, vizitanta [[militprizonulo]]jn en Germanio.}}]] Maurice Rossel estis sendita al Berlino kiel delegito de la Internacia Ruĝa Kruco; li vizitis la getoon de [[Theresienstadt]] en junio 1944. La elekto de la nesperta Rossel por tiu misio estis interpretita kiel indikilo de la indiferento de sia organizaĵo por la "Juda problemo", dum lia informo estis priskribita kiel "simbola de malsukceso de la IKRK" defendi judojn dum la Holokaŭsto.{{sfn|Farré|Schubert|2009|p=abstract}} La informo de Rossel montris sian nekritikan akceptadon de la [[Nazia Germanio|Naziisma propagando]].{{sfn |Rothkirchen|2006|p=258}}{{sfn|Dawidowicz|1975|p=138}} Li erare asertis, ke oni ne deportis judojn el [[Theresienstadt]].{{sfn|Rothkirchen|2006|p=258}} [[Claude Lanzmann]] registris siajn spertojn en 1979, produktante dokumentan filmeton titolitan ''A Visitor from the Living'' (en franca: ''Un vivant qui passe'').<ref>{{cite web |url=http://www.cine-holocaust.de/cgi-bin/gdq?dfw00fbw002569.gd |title=Un Vivant Qui Passe. Auschwitz 1943 - Theresienstadt 1944. |publisher=Fritz Bauer Institut |date=2005 |access-date=2009-04-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070219104041/http://www.cine-holocaust.de/cgi-bin/gdq?dfw00fbw002569.gd |archive-date=2007-02-19 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130510161119/http://www.cine-holocaust.de/cgi-bin/gdq?dfw00fbw002569.gd |date=2013-05-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cine-holocaust.de/cgi-bin/gdq?dfw00fbw002569.gd |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130510161119/http://www.cine-holocaust.de/cgi-bin/gdq?dfw00fbw002569.gd |arkivdato=2013-05-10 }}</ref> [[Dosiero:ICRC-Archives FritzBilfinger-TelegramFromHiroshima-30August1945.jpg|eta|{{centre|Telegramo de delegito de IKRK nome ''Fritz Bilfinger'' el [[Hiroŝimo]] tri semanojn post la [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|atoma bombado]].}}]] La 12-an de marto 1945, la prezidanto de IKRK nome Jacob Burckhardt ricevis mesaĝon el [[SS]]-generalo [[Ernst Kaltenbrunner]] rajtigantan delegitojn de IKRK viziti la koncentrejojn. Tiu interkonsento estis ligita al kondiĉo ke tiuj delegitoj devas resti en la koncentrejoj ĝis la fino de la milito. Dek delegitoj, inter kiuj Louis Haefliger ([[Mauthausen-Gusen]]), Paul Dunant ([[Theresienstadt]]) kaj Victor Maurer ([[Koncentrejo Dachau|Dachau]]), akceptis la proponon kaj vizitis la koncentrejojn. Louis Haefliger evitis devigan malplenigon aŭ detruon de Mauthausen-Gusen alertante usonajn trupojn. ''Friedrich Born'' (1903–1963), delegito de IKRK en [[Budapesto]] savis la vivojn de ĉirkaŭ 11 000 ĝis 15 000 judoj en [[Hungario]]. [[Marcel Junod]] (1904–1961), kuracisto el Ĝenevo estis unu el la unuaj eksterlandanoj kiuj vizitis [[Hiroŝimo]]n post la faligo de la [[Little Boy|atombombo]]. En 1944, la IKRK ricevis sian duan Nobel Pac-premion. Kiel en la Unua Mondmilito, ĝi ricevis la nuran Nobel Pac-premion atribuitan dum la ĉefa periodo de milito, nome el 1939 ĝis 1945. Je la militfino, la IKRK laboris kun naciaj Ruĝkrucaj societoj por organizi helpan asistadon por tiuj landoj plej akre damaĝitaj. En 1948, la Komitato publikigis informon reviziante siajn milittempajn aktivecojn el la 1-a de septembro 1939 ĝis la 30-a de junio 1947. La IKRK malfermis siajn arkivojn el la Dua Mondmilito en 1996. === Post la Dua Mondmilito === [[Dosiero:PoW 1945.jpg|eta|maldekstre|Budapesto 1945. Repatriigo de 2 000 italaj [[militprizonulo]]j.]] La 12an de Aŭgusto 1949, oni adoptis pluajn reviziojn de la jam ekzistintaj du Ĝenevaj Konvencioj. Aldona konvencio "por la Plibonigo de la Stato de Vunditoj, Malsanuloj kaj Ŝiprompuloj Membroj de Armitaj Fortoj Mare", nune nomita dua Ĝeneva Konvencio, estis metita sub la ombrelo de la Ĝeneva Konvencio kiel posteaĵo de la [[Traktatoj de Hago|Deka Haga Konvencio de 1907]]. La Ĝeneva Konvencio de 1929 "rilata al la Traktado de Militprizonuloj" povus esti la dua Ĝeneva Konvencio el historia vidpunkto (ĉar ĝi fakte formuliĝis en Ĝenevo), sed post 1949 ĝi estis nomita la tria Konvencio ĉar ĝi venis kronologie pli malfrue ol la Haga Konvencio. Reage al la sperto de la Dua Mondmilito, oni establis la [[Kvara Ĝeneva Konvencio|Kvaran Ĝenevan Konvencion]], nome nova konvencio "rilata al la Protektado de Civiluloj en Milittempo". Ankaŭ, aldonaj protokoloj de la 8a de Junio 1977 intencis, ke la konvencioj estus aplikataj al internaj konfliktoj kiel ĉe la enlandaj militoj. Nuntempe, la kvar konvencioj kaj iliaj aldonitaj protokoloj enhavas pli ol 600 artikoloj, rimarkinda ekspansio ĉefe kompare al la nuraj 10 artikoloj en la unua konvencio de 1864. [[Dosiero:International Committee of the Red Cross, Geneva (46907115094).jpg|eta|Sidejo de IKRK en Ĝenevo.]] En la celebrado de sia centjariĝo en 1963, la IKRK, kune kun la [[Internacia Federacio de Societoj de Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento|Ligo de Ruĝkrucaj Societoj]], ricevis sian trian Nobel Pac-premion. Ekde 1993, ne-svisaj individuoj rajtis servi kiel delegitoj de la Komitato eksterlande, tasko kiu estis antaŭe restriktita al svisaj civitanoj. Fakte, ekde tiam, la proporcio de membroj sen svisa ŝtataneco pliiĝis ĝis ĉirkaŭ 35%. La 16an de Oktobro 1990, la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] decidis garantii al la IKRK statuson de observantoj por siaj asembleaj sesioj kaj subkomitataj kunsidoj, nome la unua statuso de observanto havigita al privata organizaĵo. La rezolucio estis kune proponita de 138 membraj ŝtatoj kaj enkondukita de la [[Italio|itala]] ambasadoro, Vieri Traxler, memore al la deveno de la organizaĵo el la Batalo de Solferino. Interkonsento kun la svisa registaro subskribita en la 19a de Marto 1993, firmigis la jam longdaŭran politikon de tuta sendependeco de la komitato el ajna ebla interfero fare de Svisio. Tiu interkonsento protektas la tutan netuŝeblecon de ĉiuj propraĵoj de la IKRK en Svisio inklude ĝian sidejon kaj arkivon, garantias al membroj kaj dungitoj juran imunecon, liberigas la IKRK el ĉiuj impostoj kaj pagendaĵoj, garantias la protektitan kaj donganliberigitan transigon de havaĵoj, servoj kaj mono, havigas al la IKRK sekurajn komunikprivilegion je la sama nivelo kiel ĉe eksterlandaj ambasadejoj, kaj simpligas la komitatan veturadon en kaj el Svisio. Je la fino de la [[Malvarma Milito]], la laboro de la IKRK fakte iĝis eĉ pli danĝera. En la 1990-aj jaroj, mortis pli da delegitoj ol en iu ajna momento de ĝia historio, speciale ĉe lokaj kaj enlandaj armitaj konfliktoj. Tiuj okazaĵoj ofte montis mankon de respekto por la reguloj de la Ĝenevaj Konvencioj kaj por iliaj protektosimboloj. == Simboloj == [[Dosiero:Flag of the Red Cross.svg|eta|200ra|{{centre|Ruĝa Kruco}}]] [[Dosiero:Flag of the Red Crescent.svg|eta|200ra|{{centre|Ruĝa Krescento}}]] [[Dosiero:Flag of the Red Crystal.svg|eta|200ra|{{centre|Ruĝa Kristalo}}]] La insigno de tiuj ĉi helpaj organizaĵoj fariĝis laŭ la flago de [[Svisio]] invers-kolora, la '''ruĝa kruco'''. Iom post iom en la tuta mondo fondiĝis Ruĝ-Krucaj societoj kaj funkcias ankaŭ internacia organizaĵo de la Ruĝa Kruco. La [[simbolo]] de la ruĝa kruco estas metenda sur homamaj kaj kuracdonaj veturiloj kaj konstruaĵoj laŭ la [[konvencioj de Ĝenevo]], por ke ili protektiĝu de milita atako. Oni ne konfuzu la Ruĝan Krucon kun la [[kruco de Sankta Georgo]], kiu estas la flago de [[Anglio]], [[Barcelono]], [[Freiburg]] kaj multaj aliaj lokoj. La kruco de [[Sankta Georgo]] etendiĝas ĝis la rando de la flago, sed tiu de la flago de la Ruĝa Kruco ne etendiĝas tiel. Origine nur la Ruĝan Krucon oni uzis kiel simbolon de la Konvencioj de Ĝenevo, sed kelkaj [[Islamo|islamaj]] nacioj (ĉefe la [[otomana imperio]], nun nomata [[Turkio]]) kontraŭstaris tion, kaj rezulte oni ebligis la uzadon de kroma simbolo (la '''[[Ruĝa Krescento]]'''). Poste, [[Persio]] (nun [[Irano]]) sukcese aldonigis ruĝan leonon kun suno – la leono kun suno estis simbolo de Persio – al la listo de uzeblaj simboloj; kvankam Irano ne plu uzas tiun simbolon preferante la simbolon de la [[Ruĝa Krescento]], Irano pasintece rezervis la rajton ekreuzi ĝin iam ajn laŭ sia volo. Ekde [[2005]] validas por ne kristanaj landoj kaj ne islamaj landoj la simbolo de la [[Ruĝa Kristalo]]. La [[Ruĝa Davida Stelo|israela sekcio kaj registaro]] tiam petis aldonon de Ruĝa [[Stelo de Davido]], rezonante ke oni agnosku [[Judismo|judan]] simbolon krom la [[Kristanismo|kristana]] kaj [[Islamo|islama]]. Tiun ĉi simbolon uzas la Israela Ruĝa Kruco, sed oni oficiale ne agnoskas ĝin sub internaciaj homamaj leĝoj. La Movado de la Ruĝa Kruco neis la peton rezonante ke, se oni donus alian simbolon al la judoj (aŭ alia grupo), nenombreble da grupoj petos proprajn simbolojn por si, ĉu religiecaj, ĉu ne. Tio malpliigus la originan celon de la simbolo de la Ruĝa Kruco: krei unu simbolon por indiki veturilojn kaj konstruaĵojn protektatajn pro homamo. Responde, la Movado de la Ruĝa Kruco nun prilaboras novan simbolon nereligiecan, kiu estu facile agnoskebla sur la batalkampo; kiam jam la Movado ekuzos la simbolon, oni prezentos ĝin al la Ŝtataj Partioj de la Konvencioj de Ĝenevo por amendi la traktatojn. == El la mondmilita agado == * 21.08.1940: En [[Nov-Jorko]] pollingva revuo "Nowy Świat" (Nova Mondo) informis, ke la Usona Ruĝa Kruco ricevis 40 mil demandojn pri sortoj de parencoj kaj amikoj en [[invado en Pollandon|okupata de germanoj Pollando]]; * 11.01.1940: en [[Londono]] bulteno "News from Poland" informis ke en 1939 la Usona Ruĝa Kruco transdonis 850 mil dolarojn por helpo al [[viktimo]]j de la milito, el tio 300 mil por Pollando kaj 140 mil por [[Finnlando]] == Esperanto kaj la Ruĝa Kruco == [[Dosiero:Afiŝo Pola Ruĝa Kruco helpos kaj instruas helpadi.jpg|eta|{{centre|esperantlingva afiŝo "[[Pola Ruĝa Kruco]] helpos kaj instruas helpadi", vidita en aprilo [[1986]]}}]] La iniciatinto de aplikado de Esperanto ĉe la Ruĝa Kruco estis la propagandisto de Esperanto en la franca armeo, nome kapitano [[Georges Bayol]]. Antaŭ la [[UK 1906|2-a Universala Kongreso]] li eldonis libreton pri utileco de Esperanto por flegado de diverslingvaj vunditoj, ankaŭ specialajn ŝlosilojn kun necesa frazaro por flega servo<ref>Esperanto kaj la Ruĝa Kruco, [[Monato (gazeto)|Monato]], nro 10, oktobro 2018</ref>. Post tio Esperanto komencis penetri en la naciajn societojn de Ruĝa Kruco. Ekzemple en 1907 en la urbodomo de [[Antverpeno]] [[Van der Biest]] legis referaton pri Esperanto por anoj de [[Belga Ruĝa Kruco]]. Samjare en la [[Franca Ruĝa Kruco|franca societo de Ruĝa Kruco]] oni fondis nacian komitaton por propagando de Esperanto. En 1909 administracio de la [[Germana Ruĝa Kruco]] en [[Königsberg]] proponis al sia subularo lerni Esperanton. Kelkan tempon (1910) aperis faka gazeto ''Espéranto et Croix Rouge.'' En 1911 por ruĝkrucanoj estis aranĝitaj Esperanto-kursoj en [[Dresdeno]]; same en [[Kaŭnaso]] zorge de [[Vasilij Devjatnin|Devjatnin]]. [[Dosiero:Protektu vian vivon.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|esperantlingva broŝuro "Protektu vian vivon..." pri [[sangodonacado]] (Ruĝa Kruco de Makedonio, Skopje, 1976)}}]] Dum la [[4-a UK]] en [[Dresdeno]] dum somero 1908, por la unua fojo reprezentis sin la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]] per [[Adolphe Moynier]], kiu ĉeestis eksperimenton de ekzerca flegado de diverslingvaj vunditoj; ordonoj, demandoj k.&nbsp;a. estis farataj sole en Esperanto. Partoprenis 50 portilistoj kaj multaj militaj kuracistoj en la korto de la Saksa Ruĝa Kruco. La sama estis ripetata dum la [[5-a UK]] en [[Barcelono]] 1909. Ankaŭ dum la [[UK 1911|7-a UK]] en [[Antverpeno]], 1911 okazis ekzercoj; poste pri tio estis eldonita serio de poŝtkartoj. En 1916 [[Justin GODART]], honora ano de UEA, franca ŝtata subsekretario de la sansistema fako (poste ministro), cirkulere rekomendis la lernadon de Esperanto al la militistaj flegistoj kaj tiucele mendis 10 000 erojn de la lernolibro de Esperanto de kapitano Georges Bayol. Fine de la [[Unua Mondmilito]] la Ruĝa Kruco uzis la delegitan reton de [[UEA]] por retrovi homojn kaj kunvenigi gefamilianojn. Delegitoj tiucele skribis proksimume 180 000 leterojn. Post la milito la 10-a Internacia Konferenco de la Ruĝa Kruco 1921, kiun prezidis [[Gustave Ador]] kaj en kiu partoprenis preskaŭ ĉiuj registaroj de la mondo, havis tre solenan karakteron. Ankaŭ Esperanto havis rolon tie. La ideoj de la dummilite mortigita apostolo de Esperanto ĉe Ruĝa Kruco, kapitano Bayol, estis prezentata al la delegitara komisiono. Ĝi diskutis proponon de finna delegito d-ro Wang kaj favore raportis al la plenkunsido. La 7-an de aprilo la konferenco unuanime voĉdonis la jenan rezolucion: : ''Konstatinte la fakton, ke la lingva malfacileco multmaniere malhelpas la realigon de l' internacia idealo de la Ruĝa Kruco, ĉu por savhelpo sur batalkampoj, ĉu inter militkaptitoj aŭ eĉ en la kongresoj de la Ruĝa Kruco, la konferenco instigas ĉiujn ruĝkrucajn organizaĵojn, ke ili disvastigu la lernadon de la helplingvo Esperanto inter siaj anoj, kaj speciale ĉe la junulaj sekcioj, kiel unu el la plej potencaj rimedoj al internacia kompreniĝo kaj kunlaborado laŭ la celo de la Ruĝa Kruco.'' Laŭ tiu ĉi rekomendo la nova statuto de la hispana Ruĝa Kruco, adoptita la sekvintan jaron, jam enhavas unu paragrafon en kiu ĝi rekomendis, ke ĉiuj Landaj Societoj de la Ruĝa Kruco kuraĝigu siajn membrojn lerni Esperanton<ref>(en) ''[https://www.swissinfo.ch/eng/esperanto---more-than-a-language/2937168 Esperanto - more than a language]'', SwissInfo, la 27-an de novembro 2002.</ref>. == Gravuloj == * [[Clara Barton]] * [[Georges Bayol]] * [[Henri Dunant]] * [[Marcel Junod]] * [[Gustave Moynier]] == En Esperanto aperis == * ''La belle histoire de la Croix Rouge : en espéranto / La bela historio de la Ruĝa Kruco'', teksto liverita de UNESKO, Esperanta traduko de Pierre Delaire, ilustraĵoj de Jean Bernadac, Orleano, Centre National Espéranto-Office, jaro ne indikita (5–8 paĝoj). == Bibliografio == * Bennett, Angela. ''The Geneva Convention: The Hidden Origins of the Red Cross''. Sutton Publishing, Gloucestershire, England, 2005. ISBN 0-7509-4147-2 * Bennett, Angela (2006). ''The Geneva Convention. The Hidden Origins of the Red Cross''. Gloucestershire: The History Press. ISBN 978-0752495828. * Boissier, Pierre. ''History of the International Committee of the Red Cross. Volume I: From Solferino to Tsushima.'' Henry Dunant Institute, Geneva, 1985. ISBN 2-88044-012-2 * Bugnion, François. ''The International Committee of the Red Cross and the Protection of War Victims.'' ICRC & Macmillan (ref. 0503), Geneva, 2003. ISBN 0-333-74771-2 * Dawidowicz, Lucy S. (1975). "Bleaching the Black Lie: The Case of Theresienstadt". ''Salmagundi'' (29): 125–140. JSTOR 40546857. * Dromi, Shai M. (2016). "For good and country: nationalism and the diffusion of humanitarianism in the late nineteenth century". ''The Sociological Review''. 64 (2): 79–97. doi:10.1002/2059-7932.12003. * Dunant, Jean-Henri (1863). [https://library.icrc.org/library/docs/AF/AF_3012.pdf Compte rendu de la Conférence internationale réunie à Genève les 26, 27, 28 et 29 octobre 1863 pour étudier les moyens de pourvoir à l'insuffisance du service sanitaire dans les armées en campagne] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210724020013/https://library.icrc.org/library/docs/AF/AF_3012.pdf |date=2021-07-24 }} [Report of the International Conference meeting in Geneva on 26, 27, 28 and 29 October 1863 to study the means of providing for the insufficiency of the medical service in the Armies in the field] (PDF) (france). Ĝenevo: Jules-Guillaume Fick. * Dunant, Henry. ''A Memory of Solferino.'' ICRC, Geneva 1986. ISBN 2-88145-006-7 * Durand, André. ''History of the International Committee of the Red Cross. Volume II: From Sarajevo to Hiroshima.'' Henry Dunant Institute, Geneva, 1984. ISBN 2-88044-009-2 * Farmborough, Florence. ''With the Armies of the Tsar: A Nurse at the Russian Front 1914-1918.'' Stein and Day, New York, 1975. ISBN 0-8128-1793-1 * Farré, Sébastien; Schubert, Yan (2009). [https://www.cairn-int.info/article-E_LMS_227_0065--the-illusion-of-the-objective.htm "L'illusion de l'objectif"] [The Illusion of the Objective (La iluzio de la celo)]. ''Le Mouvement Social'' (france). 227 (2): 65–83. doi:10.3917/lms.227.0065. S2CID 144792195. * Favez, Jean-Claude. ''The Red Cross and the Holocaust'', Cambridge University Press, 1999. * Forsythe, David P. ''Humanitarian Politics: The International Committee of the Red Cross.'' Johns Hopkins University Press, Baltimore 1978. ISBN 0-8018-1983-0 * Forsythe, David P. ''The Humanitarians: The International Committee of the Red Cross.'' Cambridge University Press, Cambridge 2005. ISBN 0-521-61281-0 * Haug, Hans. ''Humanity for All: The International Red Cross and Red Crescent Movement.'' Henry Dunant Institute, Geneva in association with Paul Haupt Publishers, Bern, 1993. ISBN 3-258-04719-7 * ''Handbook of the International Red Cross and Red Crescent Movement''. 13th edition, International Committee of the Red Cross, Geneva, 1994. ISBN 2-88145-074-1 * Hutchinson, John F. ''Champions of Charity: War and the Rise of the Red Cross.'' Westview Press, Boulder, Colorado, 1997. ISBN 0-8133-3367-9 * Moorehead, Caroline. ''Dunant's Dream: War, Switzerland and the History of the Red Cross''. HarperCollins, London, 1998. ISBN 0-00-255141-1 (Hardcover edition); HarperCollins, London 1999, ISBN 0-00-638883-3 (Paperback edition) * Rothkirchen, Livia (2006). ''The Jews of Bohemia and Moravia: Facing the Holocaust''. Lincoln: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-0502-4. * Schazmann, Paul-Emile (1955). [https://international-review.icrc.org/fr/articles/romain-rolland-et-la-croix-rouge-romain-rolland-collaborateur-de-lagence-internationale "Romain Rolland et la Croix-Rouge: Romain Rolland, Collaborateur de l'Agence internationale des prisonniers de guerre" (PDF).] ''International Review of the Red Cross'' (france). 37 (434): 140. doi:10.1017/S1026881200125735. S2CID 144703916. * Sending, Ole Jacob; Pouliot, Vincent; Neumann, Iver B. (20a de Aŭgusto 2015). ''Diplomacy and the Making of World Politics''. Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-36878-7. * Stefon, Matt (2011). ''Christianity: History, Belief, and Practice''. The Rosen Publishing Group. ISBN 978-1-61530-493-6. * Telò, Mario (2014). ''Globalisation, Multilateralism, Europe: Towards a Better Global Governance?''. London: Routledge. ISBN 978-1-4094-6449-5. * Willemin, Georges; Heacock, Roger. ''International Organization and the Evolution of World Society. Volume 2: The International Committee of the Red Cross.'' Martinus Nijhoff Publishers, Boston, 1984. ISBN 90-247-3064-3 * Young, John; Hoyland, Greg (14a de Julio 2016). ''Christianity: A Complete Introduction''. Hodder & Stoughton. ISBN 978-1-4736-1577-9. * Zweig, Stefan (1921). [[iarchive:romainrollandman00zweirich|''Romain Rolland; the man and his work''.]] Tradukita de Eden, Paul; Cedar, Paul. New York: T. Seltzer. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Ruĝa Krescento]] * [[Ruĝasvastika Societo]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.icrc.org retejo de la] [[Internacia Movado de la Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento]] :''kaj jen '''kiel ekzemploj''' la retejoj de la naciaj membroasocioj en'' :{{flago|Aŭstralio}} [http://www.redcross.org.au Aŭstralio], {{flago|Barato}} [http://www.indianredcross.org Barato], {{flago|Barato}} [http://cruzvermelha.org.br Brazilo], {{flago|Ĉinio}} [http://www.redcross.org.cn/hhzh Ĉinio], {{flago|Francio}} [http://www.croix-rouge.fr Francio], {{flago|Germanio}} [http://www.drk.de Germanio], :{{flago|Japanio}} [http://www.jrc.or.jp Japanio], {{flago|Kanado}} [http://www.redcross.ca Kanado], {{flago|Meksiko}} [http://www.cruzrojamexicana.org.mx Meksiko], {{flago|Rusio}} [https://web.archive.org/web/20240810105237/http://www.redcross.ru/ Rusio (arkivigite en aŭgusto 2024)], {{flago|Svedio}} [http://www.redcross.se Svedio] kaj en {{flago|Usono}} [http://www.redcross.org Usono] * [http://www.icrc.org/ International Committee of the Red Cross (ICRC)] * [http://www.ifrc.org/ International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC)] * [http://www.rcstandcom.info/ Standing Commission of the Red Cross and Red Crescent] * [http://www.rcrcconference.org International Conference of the Red Cross and Red Crescent] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190102141505/http://rcrcconference.org/ |date=2019-01-02 }} * [https://kern.punkto.info/2020/05/19/kp182-rugxa-kruco/ KP182 Ruĝa kruco. Internacia helporganizaĵo por interalie militaj kaj katastrofaj situacioj], epizodo de la podkasto [[Kern.punkto]], aperinta 2020-05-19 {{eo}} {{Koord|46|13|40|N|6|8|14|E|type:landmark_region:CH|display=inline}} {{Havenda artikolo|Ruĝa Kruco}} {{EdE|R}} {{Societoj de Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ruĝa Kruco| ]] [[Kategorio:Humaneca helpo]] [[Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1864]] [[Kategorio:Leĝoj de milito]] 88npz2zrt7uhvc1mmikrrfn5rgc0sxx 0 19741 9493637 9493467 2026-10-14T16:42:55Z Alifono 114488 ref 5 9493637 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Carles Riba i Bracons | dosiero = Carles Riba Bracons 0921.JPG | grandeco de dosiero = | priskribo = | pseŭdonimo = | naskonomo = | dato de naskiĝo = [[1893]] | loko de naskiĝo = [[Barcelono]] | dato de morto = [[1959]] | loko de morto = [[Barcelono]] | profesio = Poeto, humanisto, helenisto, tradukisto kaj kritikisto. | nacieco = | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = | ĝenro = | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = [[Clementina Arderiu]] | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Carles Riba i Bracons''' ([[Barcelono]], [[1893]]-[[1959]]) estis [[Poezio|poeto]], [[Humanismo|humanisto]], [[Helenisma Epoko|helenisto]], [[tradukisto]] kaj [[Literatura kritiko|literatura kritikisto]] kaj [[Listo de katalunaj esperantistoj|esperantisto]]. Li iam gvidis la [[Filologio|filologian]] sekcion de ''Institut d’Estudis Catalans'', la oficiala akademio de la [[Kataluna lingvo|kataluna]]<ref>(eo) [https://www.liberafolio.org/2021/12/21/esperantisto-prezidos-la-katalunan-akademion/ Esperantisto prezidos la katalunan akademion], [[Libera Folio]], la 21-an de decembro 2021</ref>. == Vivkuro == Estante mezlernejano, li jam enskribiĝis en la superaj studoj pri filozofio kaj literaturo kaj en tiuj pri juro ĉe la [[Universitato de Barcelono]]. Ĉi tio ebligis al li akiri gravan [[Helenisma filozofio|helenisman]] edukiĝon. La duan diplomiĝon — devigitan de lia familio — li ne finis ĝis pluraj jaroj poste. Malgraŭ tio, lia patro ne hezitis subteni lian humanisman alvokiĝon. En [[1909]], kiam li estis 15 aŭ 16-jara, li estis premiita ĉe la [[Internaciaj Floraj Ludoj]], okaze de la [[UK 1909|5-a Universala Kongr]] [[UK 1909|eso de Esperanto]] en Barcelono, pro siapoemo en Esperanto ''Nu''<ref name=":1">(eo) Enciklopedio de Esperanto. Monda Literaturo, 1933-1934. [https://web.archive.org/web/20141011133308/http://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-a.htm Arkivita de la originalo], la 11-an de oktobro 2014. Alirdato, la 22-an de septembro 2014.</ref>. Fakte, en [[1911]] lia patro mem finance subtenis la eldonon de la ''Bukolikoj'' de Vergilio, kiujn Carles Riba estis tradukinta kiam li havis nur deksep jarojn. En la sama jaro, la verkisto gajnis la "Naturan Floron''"'' ĉe la [[Floraj Ludoj]] (katalune: [[:ca:Jocs_Florals|Jocs Florals]]) en [[Ĝirono]], kiuj haltis dum la [[Hispana Enlanda Milito]]<ref>(cat) Carme PUIG, ''[https://web.archive.org/web/20190722102136/https://www.raco.cat/index.php/RevistaGirona/article/view/111487/139084 Els primers anys dels Jocs Florals de Girona i els seus precedents immediats]'' (La fruaj jaroj de la Jocs Florals de Ĝirono kaj iliaj tujaj precedencoj). Revista de Girona, n-ro 205, marto-aprilo 2001, pp. 65-70. [https://www.raco.cat/index.php/RevistaGirona/article/view/111487/139084 Arkivita de la originalo] je la 22-a de julio 2019. Alirdto : la 22-an de julio 2019.</ref>. La "Natura Floro" estis la premio por la plej bona poemo pri libera temo, tradicie nomata "de honoro kaj ĝentileco". Laŭ kutimo, la gajninto de ĉi tiu premio devis doni la floron al virino laŭ sia elekto, kiu, proklamita Reĝino de la Festivalo, donus la aliajn premiojn al la gajnintoj. En [[1916]] li edziĝis kun la poetino Clementina Arderiu kiun li ekkonis dum la [[Floraj Ludoj]] (katalune: [[:ca:Jocs_Florals|Jocs Florals]]) kaj komencis labori en instruado, ĵurnalismo, kaj en eldonejoj. Tiam li eklaboris por Editorial Catalana kiel tradukisto kaj verkis beletran kritikon en la gazetoj ''La veu de Catalunya'' kaj ''La Revista''. [[Dosiero:Carles Riba - Estances 1930.jpg|maldekstra|eta|Unua eldono de la definitiva verko (kiu inkluzivas la duan libron) de ''Estances, e''ldonita en Sabadell en 1930.]] [[1919]] estis decida jaro en la vivo de Carles Riba, ĉar la ''Unua Libro de Estances'' estis publikigita – ''la Dua'' estas de 1930–. Unuavide ĝi ŝajnas malfacila verko, sed ''Estances'' estas, ĉefe, venko de la poeto super la konstruata lingvo. Riba sukcesas igi ĝin valida por esprimi psikologiajn, emociajn statojn, ene de perfekte fiksitaj formalaj modeloj. Laŭ Gabriel Ferrater, la ĝenerala temo de ĉi tiu poezio estas ''la provo'' rekonstrui la propran identecon per la sentoj de ĉiu momento. <ref name="gencat1307" /> En [[1919]] li publikigis ankaŭ lian unuan katalunlingvan tradukon de ''[[Odiseado]],'' kies plenan maturan revizion li aperigis en [[1953]]. En la jaro [[1922]] aperis la fondaĵo Bernat Metge kaj li komencis traduki helenajn klasikajn verkojn en la [[kataluna lingvo|katalunan]]. En [[1925]] li fariĝis profesoro pri [[Greka lingvo|helena lingvo]] en la Aŭtonoma Universitato de Barcelono. En [[1932]] li estis elektita membro de la Instituto de Katalunaj Studoj. En [[1993]] la [[Generalitato de Katalunio|Generalitat de Katalunio]] memorfestis la centjariĝon de lia naskiĝo. En [[1937]] li publikigas poezian verkon ''Tres Suites'' kaj kritikan libron ''Per comprendre''. Post la [[Hispana Enlanda Milito]], li devis forlasi sian universitatan postenon kaj rifuĝis al Francio, kie li komencis la verkadon de ''Elegies de Bierville'' (kiu estos plej elstara lirika poezio en la [[Katalunlingva literaturo|kataluna beletro]]), kaj poste li ekloĝis en [[Montpellier|Montpeliero]]. En 1943 li kaj lia edzino revenis en Katalunion kie li reprenis la tradukajn laborojn por la fondaĵo Bernat Metge, ĉar li ne rajtis profesori, kaj ankaŭ ricevis mendojn de mecenatoj por fari bibliofilajn eldonaĵojn de originalaj kaj tradukitaj tekstoj. En [[1952]] li partoprenis hispanan kongreson pri poezio en [[Segovio]] kun [[Josep Vicenç Foix|J. V. Foix]] kaj [[Marià Manent]], pro invito de [[Dionisio Ridruejo]]. Dum la [[Francisco Franco|diktaturaj jaroj]] li ofte kunvenigis katalunajn verkistojn kaj intelektulojn en sia hejmo, kaj agis kiel gvida majstro por junaj poetoj. == Verkaro == === Poezio === * ''Estances'' * ''Tres suites'' * ''Elegies de Bierville'' * ''Salvatge cor'' * ''Esbós de tres oratoris'' === Prozaj verkoj === * ''Les aventures d'en Perot Marrasquí'' * ''Guillot, bandoler'' * ''L'ingenu amor'' === Literaturaj kritikoj === * ''Escolis i altres articles'' * ''Els marges'' * ''...Més els poemes'' * ''Polítics i intel·lectuals'' (Entute temas pri gazetaj artikoloj, eseoj, recenzoj, antaŭparoloj de aliaj verkoj, leteroj, prelegoj kaj lecionoj.) == Verkoj en la galega kaj Esperanto == Relative nekonata aspekto, precipe en [[Katalunio]] mem, estas ke Carles Riba estis esperantisto kaj verkis ankaŭ en la galega. === En la galega === Apenaŭ 18-jaraĝa, li verkis kelkajn nov-trobadorajn poemojn en la [[galega lingvo]]. Ĉi tiuj poemoj estas dediĉitaj al Pepita Vila, knabino el Barcelono, filino de galicanoj kiu havis romantikan rilaton kun Carles Riba. === En Esperanto === En [[1909]], kiam li estis 15 aŭ 16-jara, li ricevis sian unuan poezian premion ĉe la [[Internaciaj Floraj Ludoj]], okaze de la [[UK 1909|5-a Universala Kongr]] [[UK 1909|eso de Esperanto]] en Barcelono, pro siapoemo en Esperanto *Nu* pri kiu ni ekzistas spuro krom la titolo, ĉar la teksto perdiĝis<ref>(cat) Nicolau Dolsn, ''[https://publicacions.iec.cat/repository/pdf/00000257/00000083.pdf Actualitat de l’esperanto. Notes des de Ceret, lloc d’entrada del moviment esperantista als Països Catalans]'', (PDF) p. 127, Institut d’Estudis Catalans, Universitat de les Illes Balears</ref>. === Tradukoj === Konforme al la kultura normaliga programo de la naŭcentismo, li faris multajn tradukojn de la moderna beletro, de [[Edgar Allan Poe]] li tradukis ''Històries extraordinàries'', de [[Friedrich Hölderlin]] ''Esbossos de versions de Hölderlin'', plurajn poemojn de [[Konstantinos Kavafis]], la [[Fabelo|fabelojn]] de [[Fratoj Grimm|Grimm]], ''El romanç de Tristany i Isolda'' de Joseph Bédier. Por la Fundació Bernat Metge (Fondumo Bernat Metge) li tradukis helenajn verkojn de [[Ksenofono]], [[Plutarĥo]], [[Esĥilo]], [[Sofoklo]] kaj [[Eŭripido]]. En [[1948]] duafoje li tradukis en versoj la ''Odiseadon'' de [[Homero]], kiu estas unu el plej grandaj beletraj monumentoj en la kataluna lingvo. === Heredaĵo === La dokumentado pri la poeziaj kongresoj, en kiuj Riba ludis gravan rolon, kaj la korespondado pri lia omaĝo en 1954, estas parto de la dokumenta heredaĵo de la Arkivo Santos Torroella. Pri la prilaborado respondecas la Municipa Arkivo de [[Ĝirono]].{{Projektoj}} == Referencoj == [[Kategorio:Katalunlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunlingva literaturo]] [[Kategorio:Barcelonaj esperantistoj]] <references />{{Bibliotekoj}} 3409x5hmmu4aqbq3z7xhejzboaewddh 9493640 9493637 2026-10-14T16:47:41Z Alifono 114488 /* Verkoj en la galega kaj Esperanto */ 9493640 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Carles Riba i Bracons | dosiero = Carles Riba Bracons 0921.JPG | grandeco de dosiero = | priskribo = | pseŭdonimo = | naskonomo = | dato de naskiĝo = [[1893]] | loko de naskiĝo = [[Barcelono]] | dato de morto = [[1959]] | loko de morto = [[Barcelono]] | profesio = Poeto, humanisto, helenisto, tradukisto kaj kritikisto. | nacieco = | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = | ĝenro = | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = [[Clementina Arderiu]] | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Carles Riba i Bracons''' ([[Barcelono]], [[1893]]-[[1959]]) estis [[Poezio|poeto]], [[Humanismo|humanisto]], [[Helenisma Epoko|helenisto]], [[tradukisto]] kaj [[Literatura kritiko|literatura kritikisto]] kaj [[Listo de katalunaj esperantistoj|esperantisto]]. Li iam gvidis la [[Filologio|filologian]] sekcion de ''Institut d’Estudis Catalans'', la oficiala akademio de la [[Kataluna lingvo|kataluna]]<ref>(eo) [https://www.liberafolio.org/2021/12/21/esperantisto-prezidos-la-katalunan-akademion/ Esperantisto prezidos la katalunan akademion], [[Libera Folio]], la 21-an de decembro 2021</ref>. == Vivkuro == Estante mezlernejano, li jam enskribiĝis en la superaj studoj pri filozofio kaj literaturo kaj en tiuj pri juro ĉe la [[Universitato de Barcelono]]. Ĉi tio ebligis al li akiri gravan [[Helenisma filozofio|helenisman]] edukiĝon. La duan diplomiĝon — devigitan de lia familio — li ne finis ĝis pluraj jaroj poste. Malgraŭ tio, lia patro ne hezitis subteni lian humanisman alvokiĝon. En [[1909]], kiam li estis 15 aŭ 16-jara, li estis premiita ĉe la [[Internaciaj Floraj Ludoj]], okaze de la [[UK 1909|5-a Universala Kongr]] [[UK 1909|eso de Esperanto]] en Barcelono, pro siapoemo en Esperanto ''Nu''<ref name=":1" />. Fakte, en [[1911]] lia patro mem finance subtenis la eldonon de la ''Bukolikoj'' de Vergilio, kiujn Carles Riba estis tradukinta kiam li havis nur deksep jarojn. En la sama jaro, la verkisto gajnis la "Naturan Floron''"'' ĉe la [[Floraj Ludoj]] (katalune: [[:ca:Jocs_Florals|Jocs Florals]]) en [[Ĝirono]], kiuj haltis dum la [[Hispana Enlanda Milito]]<ref>(cat) Carme PUIG, ''[https://web.archive.org/web/20190722102136/https://www.raco.cat/index.php/RevistaGirona/article/view/111487/139084 Els primers anys dels Jocs Florals de Girona i els seus precedents immediats]'' (La fruaj jaroj de la Jocs Florals de Ĝirono kaj iliaj tujaj precedencoj). Revista de Girona, n-ro 205, marto-aprilo 2001, pp. 65-70. [https://www.raco.cat/index.php/RevistaGirona/article/view/111487/139084 Arkivita de la originalo] je la 22-a de julio 2019. Alirdto : la 22-an de julio 2019.</ref>. La "Natura Floro" estis la premio por la plej bona poemo pri libera temo, tradicie nomata "de honoro kaj ĝentileco". Laŭ kutimo, la gajninto de ĉi tiu premio devis doni la floron al virino laŭ sia elekto, kiu, proklamita Reĝino de la Festivalo, donus la aliajn premiojn al la gajnintoj. En [[1916]] li edziĝis kun la poetino Clementina Arderiu kiun li ekkonis dum la [[Floraj Ludoj]] (katalune: [[:ca:Jocs_Florals|Jocs Florals]]) kaj komencis labori en instruado, ĵurnalismo, kaj en eldonejoj. Tiam li eklaboris por Editorial Catalana kiel tradukisto kaj verkis beletran kritikon en la gazetoj ''La veu de Catalunya'' kaj ''La Revista''. [[Dosiero:Carles Riba - Estances 1930.jpg|maldekstra|eta|Unua eldono de la definitiva verko (kiu inkluzivas la duan libron) de ''Estances, e''ldonita en Sabadell en 1930.]] [[1919]] estis decida jaro en la vivo de Carles Riba, ĉar la ''Unua Libro de Estances'' estis publikigita – ''la Dua'' estas de 1930–. Unuavide ĝi ŝajnas malfacila verko, sed ''Estances'' estas, ĉefe, venko de la poeto super la konstruata lingvo. Riba sukcesas igi ĝin valida por esprimi psikologiajn, emociajn statojn, ene de perfekte fiksitaj formalaj modeloj. Laŭ Gabriel Ferrater, la ĝenerala temo de ĉi tiu poezio estas ''la provo'' rekonstrui la propran identecon per la sentoj de ĉiu momento. En [[1919]] li publikigis ankaŭ lian unuan katalunlingvan tradukon de ''[[Odiseado]],'' kies plenan maturan revizion li aperigis en [[1953]]. En la jaro [[1922]] aperis la fondaĵo Bernat Metge kaj li komencis traduki helenajn klasikajn verkojn en la [[kataluna lingvo|katalunan]]. En [[1925]] li fariĝis profesoro pri [[Greka lingvo|helena lingvo]] en la Aŭtonoma Universitato de Barcelono. En [[1932]] li estis elektita membro de la Instituto de Katalunaj Studoj. En [[1993]] la [[Generalitato de Katalunio|Generalitat de Katalunio]] memorfestis la centjariĝon de lia naskiĝo. En [[1937]] li publikigas poezian verkon ''Tres Suites'' kaj kritikan libron ''Per comprendre''. Post la [[Hispana Enlanda Milito]], li devis forlasi sian universitatan postenon kaj rifuĝis al Francio, kie li komencis la verkadon de ''Elegies de Bierville'' (kiu estos plej elstara lirika poezio en la [[Katalunlingva literaturo|kataluna beletro]]), kaj poste li ekloĝis en [[Montpellier|Montpeliero]]. En 1943 li kaj lia edzino revenis en Katalunion kie li reprenis la tradukajn laborojn por la fondaĵo Bernat Metge, ĉar li ne rajtis profesori, kaj ankaŭ ricevis mendojn de mecenatoj por fari bibliofilajn eldonaĵojn de originalaj kaj tradukitaj tekstoj. En [[1952]] li partoprenis hispanan kongreson pri poezio en [[Segovio]] kun [[Josep Vicenç Foix|J. V. Foix]] kaj [[Marià Manent]], pro invito de [[Dionisio Ridruejo]]. Dum la [[Francisco Franco|diktaturaj jaroj]] li ofte kunvenigis katalunajn verkistojn kaj intelektulojn en sia hejmo, kaj agis kiel gvida majstro por junaj poetoj. == Verkaro == === Poezio === * ''Estances'' * ''Tres suites'' * ''Elegies de Bierville'' * ''Salvatge cor'' * ''Esbós de tres oratoris'' === Prozaj verkoj === * ''Les aventures d'en Perot Marrasquí'' * ''Guillot, bandoler'' * ''L'ingenu amor'' === Literaturaj kritikoj === * ''Escolis i altres articles'' * ''Els marges'' * ''...Més els poemes'' * ''Polítics i intel·lectuals'' (Entute temas pri gazetaj artikoloj, eseoj, recenzoj, antaŭparoloj de aliaj verkoj, leteroj, prelegoj kaj lecionoj.) == Verkoj en la galega kaj Esperanto == Relative nekonata aspekto, precipe en [[Katalunio]] mem, estas ke Carles Riba estis esperantisto kaj verkis ankaŭ en la galega. === En la galega === Apenaŭ 18-jaraĝa, li verkis kelkajn nov-trobadorajn poemojn en la [[galega lingvo]]. Ĉi tiuj poemoj estas dediĉitaj al Pepita Vila, knabino el Barcelono, filino de galicanoj kiu havis romantikan rilaton kun Carles Riba. === En Esperanto === En [[1909]], kiam li estis 15 aŭ 16-jara, li ricevis sian unuan poezian premion ĉe la [[Internaciaj Floraj Ludoj]], okaze de la [[UK 1909|5-a Universala Kongr]] [[UK 1909|eso de Esperanto]] en Barcelono, pro siapoemo en Esperanto *Nu* pri kiu ni ekzistas spuro krom la titolo, ĉar la teksto perdiĝis<ref name=":1">(cat) Nicolau Dolsn, ''[https://publicacions.iec.cat/repository/pdf/00000257/00000083.pdf Actualitat de l’esperanto. Notes des de Ceret, lloc d’entrada del moviment esperantista als Països Catalans]'', (PDF) p. 127, Institut d’Estudis Catalans, Universitat de les Illes Balears</ref>. === Tradukoj === Konforme al la kultura normaliga programo de la naŭcentismo, li faris multajn tradukojn de la moderna beletro, de [[Edgar Allan Poe]] li tradukis ''Històries extraordinàries'', de [[Friedrich Hölderlin]] ''Esbossos de versions de Hölderlin'', plurajn poemojn de [[Konstantinos Kavafis]], la [[Fabelo|fabelojn]] de [[Fratoj Grimm|Grimm]], ''El romanç de Tristany i Isolda'' de Joseph Bédier. Por la Fundació Bernat Metge (Fondumo Bernat Metge) li tradukis helenajn verkojn de [[Ksenofono]], [[Plutarĥo]], [[Esĥilo]], [[Sofoklo]] kaj [[Eŭripido]]. En [[1948]] duafoje li tradukis en versoj la ''Odiseadon'' de [[Homero]], kiu estas unu el plej grandaj beletraj monumentoj en la kataluna lingvo. === Heredaĵo === La dokumentado pri la poeziaj kongresoj, en kiuj Riba ludis gravan rolon, kaj la korespondado pri lia omaĝo en 1954, estas parto de la dokumenta heredaĵo de la Arkivo Santos Torroella. Pri la prilaborado respondecas la Municipa Arkivo de [[Ĝirono]].{{Projektoj}} == Referencoj == [[Kategorio:Katalunlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunlingva literaturo]] [[Kategorio:Barcelonaj esperantistoj]] <references />{{Bibliotekoj}} nu7ndr79fxlfy8x0gmyxp1hrikemgt7 9493642 9493640 2026-10-14T16:48:05Z Alifono 114488 /* En Esperanto */ 9493642 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Carles Riba i Bracons | dosiero = Carles Riba Bracons 0921.JPG | grandeco de dosiero = | priskribo = | pseŭdonimo = | naskonomo = | dato de naskiĝo = [[1893]] | loko de naskiĝo = [[Barcelono]] | dato de morto = [[1959]] | loko de morto = [[Barcelono]] | profesio = Poeto, humanisto, helenisto, tradukisto kaj kritikisto. | nacieco = | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = | ĝenro = | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = [[Clementina Arderiu]] | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Carles Riba i Bracons''' ([[Barcelono]], [[1893]]-[[1959]]) estis [[Poezio|poeto]], [[Humanismo|humanisto]], [[Helenisma Epoko|helenisto]], [[tradukisto]] kaj [[Literatura kritiko|literatura kritikisto]] kaj [[Listo de katalunaj esperantistoj|esperantisto]]. Li iam gvidis la [[Filologio|filologian]] sekcion de ''Institut d’Estudis Catalans'', la oficiala akademio de la [[Kataluna lingvo|kataluna]]<ref>(eo) [https://www.liberafolio.org/2021/12/21/esperantisto-prezidos-la-katalunan-akademion/ Esperantisto prezidos la katalunan akademion], [[Libera Folio]], la 21-an de decembro 2021</ref>. == Vivkuro == Estante mezlernejano, li jam enskribiĝis en la superaj studoj pri filozofio kaj literaturo kaj en tiuj pri juro ĉe la [[Universitato de Barcelono]]. Ĉi tio ebligis al li akiri gravan [[Helenisma filozofio|helenisman]] edukiĝon. La duan diplomiĝon — devigitan de lia familio — li ne finis ĝis pluraj jaroj poste. Malgraŭ tio, lia patro ne hezitis subteni lian humanisman alvokiĝon. En [[1909]], kiam li estis 15 aŭ 16-jara, li estis premiita ĉe la [[Internaciaj Floraj Ludoj]], okaze de la [[UK 1909|5-a Universala Kongr]] [[UK 1909|eso de Esperanto]] en Barcelono, pro siapoemo en Esperanto ''Nu''<ref name=":1" />. Fakte, en [[1911]] lia patro mem finance subtenis la eldonon de la ''Bukolikoj'' de Vergilio, kiujn Carles Riba estis tradukinta kiam li havis nur deksep jarojn. En la sama jaro, la verkisto gajnis la "Naturan Floron''"'' ĉe la [[Floraj Ludoj]] (katalune: [[:ca:Jocs_Florals|Jocs Florals]]) en [[Ĝirono]], kiuj haltis dum la [[Hispana Enlanda Milito]]<ref>(cat) Carme PUIG, ''[https://web.archive.org/web/20190722102136/https://www.raco.cat/index.php/RevistaGirona/article/view/111487/139084 Els primers anys dels Jocs Florals de Girona i els seus precedents immediats]'' (La fruaj jaroj de la Jocs Florals de Ĝirono kaj iliaj tujaj precedencoj). Revista de Girona, n-ro 205, marto-aprilo 2001, pp. 65-70. [https://www.raco.cat/index.php/RevistaGirona/article/view/111487/139084 Arkivita de la originalo] je la 22-a de julio 2019. Alirdto : la 22-an de julio 2019.</ref>. La "Natura Floro" estis la premio por la plej bona poemo pri libera temo, tradicie nomata "de honoro kaj ĝentileco". Laŭ kutimo, la gajninto de ĉi tiu premio devis doni la floron al virino laŭ sia elekto, kiu, proklamita Reĝino de la Festivalo, donus la aliajn premiojn al la gajnintoj. En [[1916]] li edziĝis kun la poetino Clementina Arderiu kiun li ekkonis dum la [[Floraj Ludoj]] (katalune: [[:ca:Jocs_Florals|Jocs Florals]]) kaj komencis labori en instruado, ĵurnalismo, kaj en eldonejoj. Tiam li eklaboris por Editorial Catalana kiel tradukisto kaj verkis beletran kritikon en la gazetoj ''La veu de Catalunya'' kaj ''La Revista''. [[Dosiero:Carles Riba - Estances 1930.jpg|maldekstra|eta|Unua eldono de la definitiva verko (kiu inkluzivas la duan libron) de ''Estances, e''ldonita en Sabadell en 1930.]] [[1919]] estis decida jaro en la vivo de Carles Riba, ĉar la ''Unua Libro de Estances'' estis publikigita – ''la Dua'' estas de 1930–. Unuavide ĝi ŝajnas malfacila verko, sed ''Estances'' estas, ĉefe, venko de la poeto super la konstruata lingvo. Riba sukcesas igi ĝin valida por esprimi psikologiajn, emociajn statojn, ene de perfekte fiksitaj formalaj modeloj. Laŭ Gabriel Ferrater, la ĝenerala temo de ĉi tiu poezio estas ''la provo'' rekonstrui la propran identecon per la sentoj de ĉiu momento. En [[1919]] li publikigis ankaŭ lian unuan katalunlingvan tradukon de ''[[Odiseado]],'' kies plenan maturan revizion li aperigis en [[1953]]. En la jaro [[1922]] aperis la fondaĵo Bernat Metge kaj li komencis traduki helenajn klasikajn verkojn en la [[kataluna lingvo|katalunan]]. En [[1925]] li fariĝis profesoro pri [[Greka lingvo|helena lingvo]] en la Aŭtonoma Universitato de Barcelono. En [[1932]] li estis elektita membro de la Instituto de Katalunaj Studoj. En [[1993]] la [[Generalitato de Katalunio|Generalitat de Katalunio]] memorfestis la centjariĝon de lia naskiĝo. En [[1937]] li publikigas poezian verkon ''Tres Suites'' kaj kritikan libron ''Per comprendre''. Post la [[Hispana Enlanda Milito]], li devis forlasi sian universitatan postenon kaj rifuĝis al Francio, kie li komencis la verkadon de ''Elegies de Bierville'' (kiu estos plej elstara lirika poezio en la [[Katalunlingva literaturo|kataluna beletro]]), kaj poste li ekloĝis en [[Montpellier|Montpeliero]]. En 1943 li kaj lia edzino revenis en Katalunion kie li reprenis la tradukajn laborojn por la fondaĵo Bernat Metge, ĉar li ne rajtis profesori, kaj ankaŭ ricevis mendojn de mecenatoj por fari bibliofilajn eldonaĵojn de originalaj kaj tradukitaj tekstoj. En [[1952]] li partoprenis hispanan kongreson pri poezio en [[Segovio]] kun [[Josep Vicenç Foix|J. V. Foix]] kaj [[Marià Manent]], pro invito de [[Dionisio Ridruejo]]. Dum la [[Francisco Franco|diktaturaj jaroj]] li ofte kunvenigis katalunajn verkistojn kaj intelektulojn en sia hejmo, kaj agis kiel gvida majstro por junaj poetoj. == Verkaro == === Poezio === * ''Estances'' * ''Tres suites'' * ''Elegies de Bierville'' * ''Salvatge cor'' * ''Esbós de tres oratoris'' === Prozaj verkoj === * ''Les aventures d'en Perot Marrasquí'' * ''Guillot, bandoler'' * ''L'ingenu amor'' === Literaturaj kritikoj === * ''Escolis i altres articles'' * ''Els marges'' * ''...Més els poemes'' * ''Polítics i intel·lectuals'' (Entute temas pri gazetaj artikoloj, eseoj, recenzoj, antaŭparoloj de aliaj verkoj, leteroj, prelegoj kaj lecionoj.) == Verkoj en la galega kaj Esperanto == Relative nekonata aspekto, precipe en [[Katalunio]] mem, estas ke Carles Riba estis esperantisto kaj verkis ankaŭ en la galega. === En la galega === Apenaŭ 18-jaraĝa, li verkis kelkajn nov-trobadorajn poemojn en la [[galega lingvo]]. Ĉi tiuj poemoj estas dediĉitaj al Pepita Vila, knabino el Barcelono, filino de galicanoj kiu havis romantikan rilaton kun Carles Riba. === En Esperanto === En [[1909]], kiam li estis 15 aŭ 16-jara, li ricevis sian unuan poezian premion ĉe la [[Internaciaj Floraj Ludoj]], okaze de la [[UK 1909|5-a Universala Kongr]] [[UK 1909|eso de Esperanto]] en Barcelono, pro siapoemo en Esperanto *Nu* pri kiu ne ekzistas spuro krom la titolo, ĉar la teksto perdiĝis<ref name=":1">(cat) Nicolau Dolsn, ''[https://publicacions.iec.cat/repository/pdf/00000257/00000083.pdf Actualitat de l’esperanto. Notes des de Ceret, lloc d’entrada del moviment esperantista als Països Catalans]'', (PDF) p. 127, Institut d’Estudis Catalans, Universitat de les Illes Balears</ref>. === Tradukoj === Konforme al la kultura normaliga programo de la naŭcentismo, li faris multajn tradukojn de la moderna beletro, de [[Edgar Allan Poe]] li tradukis ''Històries extraordinàries'', de [[Friedrich Hölderlin]] ''Esbossos de versions de Hölderlin'', plurajn poemojn de [[Konstantinos Kavafis]], la [[Fabelo|fabelojn]] de [[Fratoj Grimm|Grimm]], ''El romanç de Tristany i Isolda'' de Joseph Bédier. Por la Fundació Bernat Metge (Fondumo Bernat Metge) li tradukis helenajn verkojn de [[Ksenofono]], [[Plutarĥo]], [[Esĥilo]], [[Sofoklo]] kaj [[Eŭripido]]. En [[1948]] duafoje li tradukis en versoj la ''Odiseadon'' de [[Homero]], kiu estas unu el plej grandaj beletraj monumentoj en la kataluna lingvo. === Heredaĵo === La dokumentado pri la poeziaj kongresoj, en kiuj Riba ludis gravan rolon, kaj la korespondado pri lia omaĝo en 1954, estas parto de la dokumenta heredaĵo de la Arkivo Santos Torroella. Pri la prilaborado respondecas la Municipa Arkivo de [[Ĝirono]].{{Projektoj}} == Referencoj == [[Kategorio:Katalunlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunlingva literaturo]] [[Kategorio:Barcelonaj esperantistoj]] <references />{{Bibliotekoj}} bg71m61il9ic3csfvhpuhma9zsk5ad2 9493677 9493642 2026-10-14T18:00:14Z Arbarulo 135469 9493677 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Carles Riba i Bracons | dosiero = Carles Riba Bracons 0921.JPG | grandeco de dosiero = | priskribo = | pseŭdonimo = | naskonomo = | dato de naskiĝo = [[1893]] | loko de naskiĝo = [[Barcelono]] | dato de morto = [[1959]] | loko de morto = [[Barcelono]] | profesio = Poeto, humanisto, helenisto, tradukisto kaj kritikisto. | nacieco = | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = | ĝenro = | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = [[Clementina Arderiu]] | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Carles Riba i Bracons''' ([[Barcelono]], [[1893]]-[[1959]]) estis [[Poezio|poeto]], [[Humanismo|humanisto]], [[helenisto]], [[tradukisto]] kaj [[Literatura kritiko|literatura kritikisto]] kaj [[Listo de katalunaj esperantistoj|esperantisto]]. Li iam gvidis la [[Filologio|filologian]] sekcion de ''Institut d’Estudis Catalans'', la oficiala akademio de la [[Kataluna lingvo|kataluna]]<ref>(eo) [https://www.liberafolio.org/2021/12/21/esperantisto-prezidos-la-katalunan-akademion/ Esperantisto prezidos la katalunan akademion], [[Libera Folio]], la 21-an de decembro 2021</ref>. == Vivkuro == Estante mezlernejano, li jam enskribiĝis en la superaj studoj pri filozofio kaj literaturo kaj en tiuj pri juro ĉe la [[Universitato de Barcelono]]. Ĉi tio ebligis al li akiri gravan [[Helenisma filozofio|helenisman]] edukiĝon. La duan diplomiĝon — devigitan de lia familio — li ne finis ĝis pluraj jaroj poste. Malgraŭ tio, lia patro ne hezitis subteni lian humanisman alvokiĝon. En [[1909]], kiam li estis 15 aŭ 16-jara, li estis premiita ĉe la [[Internaciaj Floraj Ludoj]], okaze de la [[UK 1909|5-a Universala Kongr]] [[UK 1909|eso de Esperanto]] en Barcelono, pro siapoemo en Esperanto ''Nu''<ref name=":1" />. Fakte, en [[1911]] lia patro mem finance subtenis la eldonon de la ''Bukolikoj'' de Vergilio, kiujn Carles Riba estis tradukinta kiam li havis nur deksep jarojn. En la sama jaro, la verkisto gajnis la "Naturan Floron''"'' ĉe la [[Floraj Ludoj]] (katalune: [[:ca:Jocs_Florals|Jocs Florals]]) en [[Ĝirono]], kiuj haltis dum la [[Hispana Enlanda Milito]]<ref>(cat) Carme PUIG, ''[https://web.archive.org/web/20190722102136/https://www.raco.cat/index.php/RevistaGirona/article/view/111487/139084 Els primers anys dels Jocs Florals de Girona i els seus precedents immediats]'' (La fruaj jaroj de la Jocs Florals de Ĝirono kaj iliaj tujaj precedencoj). Revista de Girona, n-ro 205, marto-aprilo 2001, pp. 65-70. [https://www.raco.cat/index.php/RevistaGirona/article/view/111487/139084 Arkivita de la originalo] je la 22-a de julio 2019. Alirdto : la 22-an de julio 2019.</ref>. La "Natura Floro" estis la premio por la plej bona poemo pri libera temo, tradicie nomata "de honoro kaj ĝentileco". Laŭ kutimo, la gajninto de ĉi tiu premio devis doni la floron al virino laŭ sia elekto, kiu, proklamita Reĝino de la Festivalo, donus la aliajn premiojn al la gajnintoj. En [[1916]] li edziĝis kun la poetino [[Clementina Arderiu]] kiun li ekkonis dum la [[Floraj Ludoj]] (katalune: [[:ca:Jocs_Florals|Jocs Florals]]) kaj komencis labori en instruado, ĵurnalismo, kaj en eldonejoj. Tiam li eklaboris por Editorial Catalana kiel tradukisto kaj verkis beletran kritikon en la gazetoj ''La veu de Catalunya'' kaj ''La Revista''. [[Dosiero:Carles Riba - Estances 1930.jpg|maldekstra|eta|Unua eldono de la definitiva verko (kiu inkluzivas la duan libron) de ''Estances, e''ldonita en Sabadell en 1930.]] [[1919]] estis decida jaro en la vivo de Carles Riba, ĉar la ''Unua Libro de Estances'' estis publikigita – ''la Dua'' estas de 1930–. Unuavide ĝi ŝajnas malfacila verko, sed ''Estances'' estas, ĉefe, venko de la poeto super la konstruata lingvo. Riba sukcesas igi ĝin valida por esprimi psikologiajn, emociajn statojn, ene de perfekte fiksitaj formalaj modeloj. Laŭ Gabriel Ferrater, la ĝenerala temo de ĉi tiu poezio estas ''la provo'' rekonstrui la propran identecon per la sentoj de ĉiu momento. En [[1919]] li publikigis ankaŭ lian unuan katalunlingvan tradukon de ''[[Odiseado]],'' kies plenan maturan revizion li aperigis en [[1953]]. En la jaro [[1922]] aperis la fondaĵo Bernat Metge kaj li komencis traduki helenajn klasikajn verkojn en la [[kataluna lingvo|katalunan]]. En [[1925]] li fariĝis profesoro pri [[Greka lingvo|helena lingvo]] en la Aŭtonoma Universitato de Barcelono. En [[1932]] li estis elektita membro de la Instituto de Katalunaj Studoj. En [[1993]] la [[Generalitato de Katalunio|Generalitat de Katalunio]] memorfestis la centjariĝon de lia naskiĝo. En [[1937]] li publikigas poezian verkon ''Tres Suites'' kaj kritikan libron ''Per comprendre''. Post la [[Hispana Enlanda Milito]], li devis forlasi sian universitatan postenon kaj rifuĝis al Francio, kie li komencis la verkadon de ''Elegies de Bierville'' (kiu estos plej elstara lirika poezio en la [[Katalunlingva literaturo|kataluna beletro]]), kaj poste li ekloĝis en [[Montpellier|Montpeliero]]. En 1943 li kaj lia edzino revenis en Katalunion kie li reprenis la tradukajn laborojn por la fondaĵo Bernat Metge, ĉar li ne rajtis profesori, kaj ankaŭ ricevis mendojn de mecenatoj por fari bibliofilajn eldonaĵojn de originalaj kaj tradukitaj tekstoj. En [[1952]] li partoprenis hispanan kongreson pri poezio en [[Segovio]] kun [[Josep Vicenç Foix|J. V. Foix]] kaj [[Marià Manent]], pro invito de [[Dionisio Ridruejo]]. Dum la [[Francisco Franco|diktaturaj jaroj]] li ofte kunvenigis katalunajn verkistojn kaj intelektulojn en sia hejmo, kaj agis kiel gvida majstro por junaj poetoj. == Verkaro == === Poezio === * ''Estances'' * ''Tres suites'' * ''Elegies de Bierville'' * ''Salvatge cor'' * ''Esbós de tres oratoris'' === Prozaj verkoj === * ''Les aventures d'en Perot Marrasquí'' * ''Guillot, bandoler'' * ''L'ingenu amor'' === Literaturaj kritikoj === * ''Escolis i altres articles'' * ''Els marges'' * ''...Més els poemes'' * ''Polítics i intel·lectuals'' (Entute temas pri gazetaj artikoloj, eseoj, recenzoj, antaŭparoloj de aliaj verkoj, leteroj, prelegoj kaj lecionoj.) == Verkoj en la galega kaj Esperanto == Relative nekonata aspekto, precipe en [[Katalunio]] mem, estas ke Carles Riba estis esperantisto kaj verkis ankaŭ en la galega. === En la galega === Apenaŭ 18-jaraĝa, li verkis kelkajn nov-trobadorajn poemojn en la [[galega lingvo]]. Ĉi tiuj poemoj estas dediĉitaj al Pepita Vila, knabino el Barcelono, filino de galicanoj kiu havis romantikan rilaton kun Carles Riba. === En Esperanto === En [[1909]], kiam li estis 15 aŭ 16-jara, li ricevis sian unuan poezian premion ĉe la [[Internaciaj Floraj Ludoj]], okaze de la [[UK 1909|5-a Universala Kongr]] [[UK 1909|eso de Esperanto]] en Barcelono, pro siapoemo en Esperanto *Nu* pri kiu ne ekzistas spuro krom la titolo, ĉar la teksto perdiĝis<ref name=":1">(cat) Nicolau Dolsn, ''[https://publicacions.iec.cat/repository/pdf/00000257/00000083.pdf Actualitat de l’esperanto. Notes des de Ceret, lloc d’entrada del moviment esperantista als Països Catalans]'', (PDF) p. 127, Institut d’Estudis Catalans, Universitat de les Illes Balears</ref>. === Tradukoj === Konforme al la kultura normaliga programo de la naŭcentismo, li faris multajn tradukojn de la moderna beletro, de [[Edgar Allan Poe]] li tradukis ''Històries extraordinàries'', de [[Friedrich Hölderlin]] ''Esbossos de versions de Hölderlin'', plurajn poemojn de [[Konstantinos Kavafis]], la [[Fabelo|fabelojn]] de [[Fratoj Grimm|Grimm]], ''El romanç de Tristany i Isolda'' de Joseph Bédier. Por la Fundació Bernat Metge (Fondumo Bernat Metge) li tradukis helenajn verkojn de [[Ksenofono]], [[Plutarĥo]], [[Esĥilo]], [[Sofoklo]] kaj [[Eŭripido]]. En [[1948]] duafoje li tradukis en versoj la ''Odiseadon'' de [[Homero]], kiu estas unu el plej grandaj beletraj monumentoj en la kataluna lingvo. === Heredaĵo === La dokumentado pri la poeziaj kongresoj, en kiuj Riba ludis gravan rolon, kaj la korespondado pri lia omaĝo en 1954, estas parto de la dokumenta heredaĵo de la Arkivo Santos Torroella. Pri la prilaborado respondecas la Municipa Arkivo de [[Ĝirono]].{{Projektoj}} == Referencoj == [[Kategorio:Katalunlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunlingva literaturo]] [[Kategorio:Barcelonaj esperantistoj]] <references />{{Bibliotekoj}} 2mzub52dbl6kah66imkm296npacl9ll 0 21184 9493544 9448412 2026-10-14T12:41:12Z Sj1mor 12103 9493544 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Molekula biologio''' estas la fako de [[biologio]] kiu esploras [[molekulo]]jn esencajn por [[vivo]]. Molekula biologio esploras, interalie, la strukturojn kaj funkciojn de [[DNA]]j, [[RNA]]j kaj [[proteino]]j de ĉeloj. [[Gentekniko]] ludas gravan rolon en tiu branĉo de biologio. La [[struktura biologio]] estas branĉo de la molekula biologio, la [[biokemio]] kaj de la [[biofiziko]], kiu studas la strukturon de [[Proteina strukturo|biologiaj makromolekuloj]]. Molekula biologio estas branĉo de biologio, kiu celas kompreni la molekulan bazon de biologia agado en kaj inter ĉeloj, inkluzive de biomolekula sintezo, modifado, mekanismoj, kaj interagoj. Malgraŭ ke oni observis ĉelojn kaj aliajn mikroskopajn strukturojn en vivaj organismoj jam en la 18-a jarcento, detala kompreno de la mekanismoj kaj interagoj regantaj ilian konduton ne elmontriĝis ĝis la 20-a jarcento, kiam teknologioj uzataj en fiziko kaj kemio progresis sufiĉe por permesi ilian aplikadon en la biologiaj sciencoj. La terminon "molekula biologio" unue uzis en 1945 la angla fizikisto William Astbury, kiu priskribis ĝin kiel aliron fokusitan sur elĉerpado de la fundamentoj de biologiaj fenomenoj—t.e. malkovrado de la fizikaj kaj kemiaj strukturoj kaj ecoj de biologiaj molekuloj, same kiel iliaj interagoj kun aliaj molekuloj kaj kiel tiuj interagoj klarigas observojn de tiel nomata klasika biologio, kiu anstataŭe studas biologiajn procezojn je pli grandaj skaloj kaj pli altaj niveloj de organizaĵo. En 1953, Francis Crick, James Watson, Rosalind Franklin, kaj iliaj kolegoj ĉe la Medical Research Council Unit, Cavendish Laboratory, unue priskribis la duoblan heliksmodelon por la kemia strukturo de deoksi-ribonuklea acido (DNA), kio ofte konsideriĝas kiel markanta evento por la naskiĝanta kampo, ĉar ĝi provizis fiziko-kemian bazon per kiu kompreni la antaŭe neklarigan ideon pri nukleaj acidoj kiel la ĉefa substanco de biologia heredaĵo. Ili proponis tiun strukturon bazitan sur antaŭa esplorado farita de Franklin, kiun oni transdonis al ili de Maurice Wilkins kaj Max Perutz. Ilia laboro kondukis al la malkovro de DNA en aliaj mikroorganismoj, plantoj, kaj bestoj. La kampo de molekula biologio inkluzivas teknikojn kiuj ebligas al sciencistoj lerni pri molekulaj procesoj. Tiuj teknikoj estas uzataj por efike celigi novajn medikamentojn, diagnozi malsanojn, kaj pli bone kompreni ĉelpisologion. Iuj klinikaj esploradoj kaj medicinaj terapioj elirantaj el molekula biologio estas kovritaj sub gena terapio, dum la uzado de molekula biologio aŭ molekula ĉelbiologio en medicino nun nomiĝas molekula medicino. Historio de molekula biologio Molekula biologio sidas ĉe la intersekciĝo de biokemio kaj genetiko; dum ĉi tiuj sciencaj disciplinoj elmontriĝis kaj evoluis en la 20-a jarcento, klare fariĝis ke ili ambaŭ celis determini la molekulajn mekanismojn kiuj subtendas vitajn ĉelajn funkciojn. Avanciĝoj en molekula biologio estis dense rilataj al la evoluo de novaj teknologioj kaj ilia optimaligo. Molekula biologio estas elklarigita per la laboro de multaj sciencistoj, kaj tial la historio de la kampo dependas de kompreno pri ĉi tiuj sciencistoj kaj iliaj eksperimentoj. La kampo de genetiko leviĝis el provoj kompreni la serion da reguloj subtenantaj reprodukton kaj heredon, kaj la naturon de la hipotetaj heredeccelluloj konataj kiel genoj. Gregor Mendel pioniris ĉi tiun laboron en 1866, kiam li unue priskribis la leĝojn de heredo kiujn li observis en siaj studoj de krucoj interrasaj en pizoplantoj. Unu el tia leĝo de genetika heredo estas la leĝo de apartigo, kiu indikas ke diploidaj individuoj kun du aleloj por specifa geno pasos unu el ĉi tiuj aleloj al sia idaro. Pro sia kritika laboro, la studo de genetika heredo estas ofte nomata Mendela genetiko. Grava etapaĵo en molekula biologio estis la malkovro de la strukturo de DNA. Ĉi tiu laboro komenciĝis en 1869 de Friedrich Miescher, svisa biokemiisto kiu unue proponis strukturon nomatan nuklein, kiu nun sciiĝas esti (deoksi-ribonuklea acido), aŭ DNA. Li malkovris ĉi tiun unikan substancon studante la komponentojn de pusbazitaj bandagetoj, kaj rimarkante la unikajn ecojn de la "fosforon enhavaj substancoj". Alia rimarkinda kontribuanto al la modelo de DNA estis Phoebus Levene, kiu proponis la "polinukleotidmodelon" de DNA en 1919 kiel rezulton de siaj biokemiaj eksperimentoj pri pano. En 1950, Erwin Chargaff pluevoluis la laboron de Levene kaj elklarigis kelkajn kritikajn ecojn de nukleaj acidoj: unue, la serio de nukleaj acidoj varias inter specioj. Due, la tuta koncentriĝo de purinoj (adenino kaj guanino) ĉiam egalas la tutan koncentriĝon de pirimidinoj (citozino kaj timino). Tio nun estas konata kiel la regulo de Chargaff. En 1953, James Watson kaj Francis Crick publikigis la duoblan heliksan strukturon de DNA, bazitan sur la rontena kristalografia laboro farita de Rosalind Franklin kiu estis transdonita al ili de Maurice Wilkins kaj Max Perutz. Watson kaj Crick priskribis la strukturon de DNA kaj konsideris la implicaĵojn de ĉi tiu unika strukturo por eblaj mekanismoj de DNA-replikado. Watson kaj Crick ricevis la Nobelan Premion en Fiziologio aŭ Medicino en 1962, kune kun Wilkins, pro proponi modelon de la strukturo de DNA. En 1961, oni montris ke kiam geno kodos proteon, tri sekvaj bazaĵoj de gena DNA specifas ĉiun sekvan aminoacidon de la proteino. Tial la genetika kodo estas tripleta kodo, kie ĉiu trioblo (nomata kodono) specifas apartan aminoacidon. Plue, oni montris ke la kodonoj ne supermetiĝas inter si en la DNA-serio kiu kodos proteon, kaj ke ĉiu serio estas legata de fiksa komencpunkto. Dum 1962–1964, per la uzo de kondiĉaj mortaj mutantoj de bakteria viruso, estis faritaj fundamentaj avanciĝoj en nia kompreno de la funkcioj kaj interagoj de la proteinoj uzataj en la aparataro de DNA-replikado, DNA-riparado, DNA-rekombinado, kaj en la asembleo de molekulaj strukturoj. Eksperimento de Griffith En 1928, Frederick Griffith renkontis virulentan econ en pneumokokaj bakterioj, kiu mortigis laboratoriajn ratojn. Laŭ Mendel, prevalanta tiam, la gena transiro povis okazi nur de gepatro al idoj. Griffith antaŭenigis alian teorion, asertante ke gena transiro okazanta en membro de sama generacio estas konata kiel horizontala gena transiro (HGT). Ĉi tiu fenomeno nun estas nomata gena transformiĝo. La eksperimento de Griffith temis pri pneumokokaj bakterioj, kiuj havis du malsamajn stampojn, unu virulentan kaj glatan kaj unu nevirulentan kaj malsaman. La glata stampo havis brilan aperon pro la ĉeesto de specifa tipo de polisakkarido – polimero de glukozo kaj glucuron-acido kapsulo. Pro tiu polisakkarida tavolo de bakterioj, la imuna sistemo de gastiganto ne povas rekoni la bakteriojn kaj ĝi mortigas la gastiganton. La alia, nevirulenta, malglata stampo mankas tiun polisakkaridan kapsulon kaj havas malfacilan, malsmatan aperon. La ĉeesto aŭ foresto de la kapsulo en la stampo estas konata esti genetike determinita. Glataj kaj malglata stampoj okazas en pluraj malsamaj tipoj, kiel S-I, S-II, S-III, ktp., kaj R-I, R-II, R-III, ktp. respektive. Ĉiuj la subtajpoj de S kaj R bakterioj malsamas inter si laŭ la antigen-tipo kiun ili produktas. Eksperimento de Avery–MacLeod–McCarty La eksperimento de Avery–MacLeod–McCarty estis marka studo farita en 1944 kiu montris ke DNA, ne proteino kiel antaŭe pensite, portas genetikan informon en bakterioj. Oswald Avery, Colin Munro MacLeod, kaj Maclyn McCarty uzis ekstrakton de stampo de pneumokokoj kiuj povis kaŭzi pneŭmonion ĉe musoj. Ili montris ke gena transformiĝo en la bakterioj povis okazi per enjektado de purigita DNA de la ekstrakto. Ili malkovris ke kiam ili digestis la DNA-on en la ekstrakto per DNazo, la transformiĝo de senperilaj bakterioj en virulentajn estis perdita. Tio provizis fortajn indicojn ke DNA estis la genetika materialo, defiante la prevalantan kredon ke proteinoj estis respondecaj. Tio estigis la bazon por la posta malkovro de ĝia strukturo de Watson kaj Crick. Eksperimento de Hershey–Chase Konfirmo ke DNA estas la genetika materialo kiu estas kaŭzo de infekto venis de la eksperimento de Hershey–Chase. Ili uzis E.coli-on kaj bakteriofagon por la eksperimento. Ĉi tiu eksperimento ankaŭ estas konata kiel blendera eksperimento, ĉar kuireja miksmakulilo estis uzata kiel ĉefa aparato. Alfred Hershey kaj Martha Chase montris ke la DNA enjektita de faga partiklo en bakterion enhavas ĉiun informon necesan por sintezigi idajn faga partiklojn. Ili uzis radioaktivecon por marki la proteinan tavolon de la bakteriofago per radioaktiva sulfuro kaj DNA-on per radioaktiva fosforo, en du malsamaj prov- tuboj respektive. Post miksaĵo de bakteriofago kaj E.coli en la prov- tubon, la inkubadoperiodo komenciĝas en kiu la fago transformas la genetikan materialon en la E.coli ĉelojn. Poste la miksaĵo estas blendita aŭ agitita, kiu apartigas la fagon de la E.coli ĉeloj. La tuta miksaĵo estas centrifugita kaj la sedimento kiu enhavas E.coli ĉelojn estis kontrolata kaj la supernatanto estis forĵetita. La E.coli ĉeloj montris radioaktivan fosforon, kio indikis ke la transformita materialo estis DNA, ne la proteina tavolo. La transformita DNA atingas al la DNA de E.coli kaj la radioaktiveco nur videblas sur la DNA de la bakteriofago. Ĉi tiu mutaciita DNA povas esti transdonita al la sekva generacio kaj la teorio de Transduktado venis en ekziston. Transduktado estas procezo en kiu la bakteria DNA portas la fragmenton de bakteriofagoj kaj transdonas ĝin al la sekva generacio. Tio ankaŭ estas tipo de horizontala gena transiro. Eksperimento de Meselson-Stahl La eksperimento de Meselson-Stahl estis marka eksperimento en molekula biologio, kiu provizis pruvon por la duonkonserveca replikado de DNA. Kondukita en 1958 de Matthew Meselson kaj Franklin Stahl, la eksperimento implikis kreskigi bakteriojn E. coli en medio enhavanta pezan izotopon de nitrogeno (15N) dum pluraj generacioj. Tio kaŭzis ke ĉiuj nov-sintezitaj bakteriaj DNA-oj estu enkonstruitaj kun la peza izotopo. Poste, post kiam la bakterioj estis permesitaj replikiĝi en medio enhavanta norman nitrogenon (14N), provajn prenojn estis faritaj je diversaj tempopunktoj. Ĉi tiuj provoj poste estis submetitaj al centrifugado en densa gradiento, kiu disigis la DNA-molekulojn laŭ ilia denseco. La rezultoj montris ke post unu generacio de replikado en la 14N medio, la DNA formis zonon de meza denseco inter tiu de pura 15N DNA kaj pura 14N DNA. Tio subtenis la duonkonservecan replikadon de DNA proponitan de Watson kaj Crick, kie ĉiu fadeno de la gepatra DNA-molekulo servas kiel modelo por la sintezo de nova komplementa fadeno, rezultigante du filojn de filio-DNA, ĉiu konsistanta el unu gepatra kaj unu nova sintezita fadeno. La eksperimento de Meselson-Stahl provizis konvinkan pruvon por la duonkonserveca replikado de DNA, kiu estas fundamenta por la kompreno de genetiko kaj molekula biologio. Moderna molekula biologio En la fruaj 2020-aj jaroj, molekula biologio eniris orepokon difinitan de kaj vertikala kaj horizontala teknika disvolviĝo. Vertikale, novaj teknologioj permesas realtempa monitorado de biologiaj procesoj ĉe la atomika nivelo. Molekulaj biologoj hodiaŭ havas aliron al pli kaj pli alireblaj datumaroj pri sekvenctrovo ĉe pli kaj pli profundaj niveloj, faciligante la disvolvon de novaj genetikaj manipulmetodoj en novaj ne-modelaj organismoj. Same, sintezaj molekulaj biologoj stimulos la industriajn produktojn de malgrandaj kaj makro-molekuloj per la enkonduko de eksteraj metabolikaj vojoj en diversaj prokariotaj kaj eŭkariotaj ĉellinioj. Horizontale, datumaroj pri sekvenctrovo iĝas pli alireblaj kaj uzataj en multaj malsamaj sciencaj kampoj. Tio stimulos la disvolvon de industrioj en evoluigitaj nacioj kaj pligrandigos la alireblecon al individuaj esploristoj. Same, eksperimentoj pri genredaktado per CRISPR-Cas9 nun povas esti koncipataj kaj efektivigitaj de individuoj sub 10,000 USD en novaj organismoj, kio stimulos la disvolvon de industriaj kaj medicinaj aplikoj. Rilato al aliaj biologiaj sciencoj La jena listo priskribas vidpunkton pri la interdisciplinaj rilatoj inter molekula biologio kaj aliaj rilataj kampoj. -Molekula biologio estas la studo de la molekulaj bazo de biologiaj fenomenoj, fokusante sur molekula sintezo, modifo, mekanismoj, kaj interagoj. -Biokemio estas la studo de la kemiaj substancoj kaj vitalaj procesoj okazantaj en vivaj organismoj. Biokemiistoj forte fokusiĝas sur la rolon, funkcion, kaj strukturon de biomolekuloj kiel proteinoj, lipidoj, karbonhidratoj, kaj nukleaj acidoj. -Genetiko estas la studo de kiel genetikaj diferencoj influas organismojn. Genetikistoj provas antaŭdiri kiel mutacioj, individuaj genoj, kaj genetikaj interagoj povas influadi la esprimon de fenotipo. Dum esploristoj praktikas teknikojn specifajn al molekula biologio, estas kutime kombini ĉi tiujn kun metodoj de genetiko kaj biokemio. Multe de molekula biologio estas kvantiga, kaj lastatempe signifa kvanto de laboro estis farita uzante teknikojn de komputiko kiel bioinformatiko kaj komputila biologio. Molekula genetiko, la studo de genea strukturo kaj funkcio, estis inter la plej eminentaj subkampoj de molekula biologio ekde la fruaj 2000-aj jaroj. Aliaj branĉoj de biologio estas informitaj de molekula biologio, aŭ rekte studante la interagojn de molekuloj en sia propra direkto, kiel en ĉela biologio kaj evolubiltempa biologio, aŭ ne rekte, kie molekulaj teknikoj estas uzataj por supozi historiajn atributojn de populacioj aŭ specioj, kiel en kampoj de evolua biologio kiel populacia genetiko kaj filogenetiko. Ekzistas ankaŭ longa tradicio de studado de biomolekuloj "de la fundamento", aŭ molekule, en biofiziko. Teknikoj de molekula biologio Molekula klonado Molekula klonado estas uzata por izoli kaj poste transigi DNA-sekvon de intereso en plasmidajn vektorojn. Ĉi tiu rekombina DNA-teknologio unue estis evoluigita en la 1960-aj jaroj. En ĉi tiu tekniko, DNA-sekvenco koda por proteino de intereso estas klonita uzante polimerazan ĉenonreakcion (PCR), kaj/aŭ restrikciajn enzimojn, en plasmidon (esprimo-vektoron). La plasmida vektoro kutime havas minimume 3 apartajn trajtojn: originon de replikado, lokon de multepla klonado (MCS), kaj selektivan markilon (ofte antibiotika rezisto). Krome, antaŭ la MCS estas la promotaj regionoj kaj la ekkomenco de transskribo, kiuj regulas la esprimon de klonita geno. Ĉi tiu plasmido povas esti enmetita en aŭ bakterian aŭ bestan ĉelon. Introdukto de DNA en bakteriajn ĉelojn povas esti farita per transformado per preno de nuda DNA, konjugacio per ĉel-ĉela kontakto, aŭ per transduktado per virusa vektoro. Introdukto de DNA en eŭkariotajn ĉelojn, kiel ekzemple bestajn ĉelojn, per fizikaj aŭ kemiaj metodoj estas nomata transfekto. Disponeblas pluraj diversaj transfektaj teknikoj, kiel ekzemple transfekto per kalcia fosfato, elektroporacio, mikroinjekto, kaj liposoma transfekto. La plasmido povas integri en la genomon, rezultigante stabilan transfekton, aŭ resti sendependa de la genomo kaj esprimiĝi dumtempe, nomata tranzita transfekto. DNA koda por proteino de intereso nun estas ene de ĉelo, kaj la proteino povas nun esti esprimita. Diversaj sistemoj, kiel ekzemple indukseblaj promotiloj kaj specifaj ĉel-signalantaj faktoroj, estas haveblaj por helpi esprimi la proteino de intereso je altaj niveloj. Grandaj kvantoj de proteino poste povas esti eltiritaj el la bakteria aŭ eŭkariota ĉelo. La proteino povas esti testita por enzimiga agado sub diversaj situacioj, la proteino povas esti kristaligita por ke ĝia tria strukturo povu esti studata, aŭ, en la farmacia industrio, la agado de novaj medikamentoj kontraŭ la proteino povas esti studata. Polimeraza ĉenreakcio (PCR) La polimeraza ĉenreakcio (PCR) estas ekstreme versatila tekniko por kopii DNA-on. Mallonge, PCR ebligas kopii aŭ modifi specifan DNA-sekvon laŭ antaŭdifinitaj manieroj. La reakcio estas tre potenca kaj sub perfektaj kondiĉoj povas amplifi unu DNA-molekulon por fariĝi 1.07 miliardoj da molekuloj en malpli ol du horoj. PCR havas multajn aplikaĵojn, inkluzive de la studo de gena esprimo, la detekto de patogena mikroorganismoj, la detekto de genetikaj mutacioj, kaj la enkonduko de mutacioj al la DNA. La PCR-tekniko povas esti uzata por enmeti restriktigilojn al la fino de DNA-molekuloj, aŭ por mutacii specifajn bazojn de DNA, la lasta estas metodo referata kiel direktema mutagenezo. PCR ankaŭ povas esti uzata por determini ĉu specifa DNA-fragmento estas trovata en cDNA-biblioteko. PCR havas multajn variaĵojn, kiel ekzemple inversa transskriba PCR (RT-PCR) por amplifi RNA-on, kaj, pli lastatempe, kvantitativa PCR kiu permesas kvantitativan mezuradon de DNA- aŭ RNA-molekuloj. Ĝela elektroforezo La ĝela elektroforezo estas tekniko kiu disigas molekulojn laŭ ilia grandeco uzante agarozan aŭ poliakrilamidan ĝelon. Tiu ĉi tekniko estas unu el la ĉefaj iloj de molekula biologio. La bazprincipo estas ke fragmentoj de DNA povas disiĝi per aplikado de elektra fluo tra la ĝelo - pro la fakto ke la DNA-bazaĵo enhavas negativajn ŝargitajn fosfatajn grupojn, la DNA migras tra la agaroz-ĝelo al la pozitiva fino de la fluo. Proteinoj ankaŭ povas disiĝi laŭ grandeco uzante SDS-PAGE-ĝelon, aŭ laŭ grandeco kaj ilia [[elektra ŝargo]] uzante tion kio estas konata kiel 2D ĝela elektroforezo. == Bibliografio == ''Internacia Vortaro de Mikroba Genetiko'' (Esperanta - angla - ĉina), kompilis [[Ralph A. Lewin]], Pekino: Ĉina Esperanto-Eldonejo, 1994. La vortaro entenas pli ol 700 terminojn. Krom terminoj specifaj en mikroba genetiko kaj molekula biologio, la vortaro entenas ankaŭ la plej ofte uzatajn terminojn de la ordinara genetiko (de eŭkariotaj plantoj kaj bestoj) kaj biokemio. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Kemio}} {{Portalo Biologio}} * [[Ĉelbiologio]] * [[Proteina sintezo]] * [[Genetika Kodo]] * [[Klonado]] * [[Bakteriofago]] * [[Blu-blanka kribro-sistemo]] * [[DNA-vicrivelado]] * [[Elektroforezo]] * [[Envitra transskribado]] * [[Faĝemido]] * [[Gen-silentigo]] * [[Molekula anatomio]] * [[Molekula klonado]] * [[Molekuloj (libro)]] * [[Mutacio]] * [[Plasmido]] * [[Prajmilo]] * [[PĈR]] * [[Promotoro]] * [[Restriktaj enzimoj]] * [[Transformo]] * [[Trimoo]] * [[Sibley kaj Ahlquist]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biologio}} <gallery> Dosiero:Schematic relationship between biochemistry, genetics and molecular biology.svg|<!-- thumb|maldekstra|180px|''_Schematic_ interrilato inter (biokemio, bioKemio), genetiko kaj molekula biologio'' --> Dosiero:Eppendorf Mastercycler Pro S.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_En_ PĈR-maŝino. _Enkelt_ _uttryckt_ _består_ _denna_ _av_ _ett_ _programmerbart_ _värmeblock_, _som_ _ändrar_ temperaturo i _en_ biciklo _om_ _tre_ _steg_ _och_ _sedan_ _upprepar_ _denna_ _så_ _många_ _gånger_ _man_ _önskar_. --> Dosiero:Pcr clone.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Att_ _klona_ (_mångfaldiga_) _en_ geno _med_ _hjälp_ _av_ _en_ [[_plasmid_]]. <br> 1. [[_Kromosom_]]_alt_ DNA _från_ _den_ _organism_ _man_ _vill_ _studera_, _organism_ A <br> 2. _Mångfaldigande_ _av_ _en_ geno _med_ PĈR <br> 3. _Stor_ aro _av_ _genen_ _från_ _organism_ A <br> 4. _Genen_ _infogas_ i _en_ [[_plasmid_]] <br> 5. _Plasmiden_ _med_ _genen_ _från_ _organism_ A <br> 6. _Plasmiden_ _förs_ _in_ i _organism_ B <br> 7. _Överst_: _genen_ _tillverkas_ i _många_ _kopior_ _av_ _värdcellen_. _Nederst_: _värdcellen_ _uttrycker_ proteino _med_ _genen_ _som_ _mall_ --> Dosiero:Pcr gel.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|PĈR-_produkt_ _körd_ _på_ _agarosgel_. _Längst_ _till_ _vänster_ (1) _en_ _storleksmarkör_, _en_ _så_ _kallad_ _stege_. _Genom_ _att_ _ladda_ DNA _av_ _känd_ _storlek_ _på_ _gelen_, _kan_ _man_ _bestämma_ _storleken_ _på_ DNA-_fragmenten_ i _provet_. _bp_ _står_ _för_ [[_baspar_]]. I _mitten_ (2) _provet_, PĈR-_produkt_. _Till_ _höger_ (3) _samma_ DNA-_fragment_, i _större_ aro. --> </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Molekula biologio]] 187je22vwis27hobfadh9czrgt9i1o2 0 21194 9493834 9039018 2026-10-15T09:07:23Z Sj1mor 12103 9493834 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Historia regiono |lando = Turkio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |dosiero_grandeco=300px |regiono-ISO = TR |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Goreme valley.jpg|eta|dekstra|250px|{{center|La malkutima kaj scena pejzaĝo de Kapadocio, vidata el varmaera balono.}}]] En la antikva geografio, '''Kapadocio''' ({{lang-tr|Kapadokya}}, {{lang-el|Καππαδοκία}}) estis vasta, enlanda distrikto de [[Malgranda Azio]] (la nuna [[Turkio]]). En la tempo de [[Herodoto]], la Kapadocianoj okupis la tutan regionon inter la [[Toros-montaro|Torosoj-Montaro]] kaj la [[Nigra Maro]]. Tiu aŭtoro diras al ni, ke la nomo de la kapadocianoj ("Katpatouka") devenis de la [[persoj]], dum la [[grekoj]] nomis ilin "sirioj" aŭ "blankaj sirioj" (Leŭkosiri). Sub la rego de pli malfruaj reĝoj de la [[Persa Imperio]] ili dividiĝis en du registarojn, la unua konsistiganta la centran kaj enlandan eron, kiun grekaj geografiistoj daŭrigis nomi Kapadocio, dum la alia nomiĝis "[[Ponto (geografio)|Ponto]]" ("[[maro]]"). La dividiĝo okazis jam antaŭ la tempo de [[Ksenofono]]. Post la falo de la persa registaro, la du provincoj daŭre estis disaj, kaj la disecon oni eternigis, kaj la nomo Kapadocio limiĝis al la enlanda provinco (foje nomata Granda Kapadocio), kiu estos la nura temo de la ĉi-jena artikolo.[[Dosiero:Cappadocia (Imperium Romanum).png|eta|250px|La provinco Kapadocio en la romia imperio]] En tiu senco, la landlimoj de Kapadocio estis la montaro de Toroso en la sudo, en la okcidento la [[Eŭfrato]] en la nordo, [[Ponta Montaro|Ponto]], kaj en la oriento, malprecize la granda centra [[saldezerto]]. Sed estas neebla difini la limojn ekzakte. [[Strabo]], estante la nura antikva aŭtoro kiu skribis ajnan cirkonstancan raporton pri la lando, ege troigis ĝian amplekson; en la realo ĝi estis nur ĉirkaŭ 400 kilometrojn longa kaj malpli ol 240 kilometrojn larĝa. [[Dosiero:Cappadoce-montagne.jpg|dekstra|eta|Neĝa monto somere en Kapadocio.]] La [[reĝlando]] de Kapadocio ankoraŭ en la tempo de [[Strabono]] estis sendependa ŝtato. Oni donis la nomon "[[Kilikio]]" al la distrikto en kiu estis la ĉefurbo de la tuta lando, "[[Caesarea Mazaca]]". La du nuraj urboj, kiujn Strabono juĝis indaj de tiu vorto, estis Caesarea (unue nomita Mazaca) kaj [[Tyana]], ne for de la piedo de Monto Toroso. == Historio == Oni scias malmulton pri la historio de Kapadocio antaŭ ol ĝi fariĝis regato de la Persia Imperio, krom ke la lando estis la hejmo de granda [[Ĥetidoj|ĥetida]] povo, bazita en [[Hatuso]], la moderna vilaĝo de [[Boguskoj]] en la nordcentra Turkujo, kiu lasis monumentojn ĉe multaj lokoj. Post la malkresko de la Siria-Kapadocianoj malvenkite de [[Krezo]], Kapadocion ekregis iu feŭda aristokratio, kiu loĝis en fortaj kasteloj kaj tenis la kamparanojn en [[Servuteco|servuteca]] kondiĉo. Tiu, plimalfrue, taŭigis (?) ilin por eksterlanda [[sklaveco]]. [[Dario la 1-a|Dario]] inkluzivigis ĝin en la tria [[satrapo|satraplandon]] en la distrikto, kiun li estigis, sed Kapadocio daŭre estis regata de ĝiaj proprioj regantoj el kiuj neniu estis ŝajne suprema super la tuta lando kaj, pli-malpli, omaĝanta al la Granda Reĝo. Plene subjugita finfine de la satrapo Datameso, Kapadocio ricevis sendependecon sub la unuopa reganto Ariartheso (poste nomata Ariatheso 1-a), kiu estis samtempulo de [[Aleksandro la Granda]], kaj restis sur la trono de Kapadocio post la falo de la Persa Monarkio. Aleksandro ne vizitis la provincon; li kontentiĝis kun la [[Tributo|tributa]] agnosko de lia suvereneco fare de Ariaratheso, antaŭ ol la foriro de la venkinto el Asia Malgranda, kaj la daŭro de la indiĝena dinastio interrompiĝis, nun mallongtempe, nur post la morto de Aleksandro, kiam la reĝlando falis, koncerne la ĝeneralan erigon de la imperio, al [[Eŭmeneso]]. Liaj pretendoj validiĝis en [[322]], fare de la regento [[Perdikkas|Perdiko]] kiu [[Krucumado|krucumis]] Ariaratheson; sed en la malkonsentado post la morto de Eŭmeneso, la filoj de Ariaratheso rehavigis al si lian heredon kaj lasis ĝin al linio de sekvantoj kiu plejparte havis la nomon de la fondinto de la dinastio. Sub la kvara de tiu nomo, Kapadocio eniris en interrilato kun [[Romio]], unue kiel malamiko adoptanta la kaŭzon de [[Antioĥo la 3-a la Granda|Antioĥo la Granda]], poste kiel aliancano kontraŭ [[Persujo]] de [[Makedonio (regiono)|Makedonio]]. De tiam, la reĝoj kunligis ilian sorton kun tiu de Romio kontraŭ la [[Seleŭkia Imperio|Seleŭcida Imperio]], al kiu ili foje estis pagintaj tributon. Ariarathes la V-a marŝis kun la Roma [[prokonsulo]] [[Kraso]] kontraŭ [[Aristoniko]], pretendanto al la trono de [[Pergamo]], kaj ilia soldataro estis neniigita (130 a-K). La konfuzao sekvanta lian morton fine kondukis al interfero fare de la kreskanta povo de Ponto kaj la [[Komploto|komplotoj]] kaj militoj kiuj rezultigis la detruon de la [[dinastio]]. Subtenata de Romio kontraŭ [[Mithradateso]], voĉdonis por la indiĝena lordo Heredu (93 a.-K.): Ariobarazanes; sed nur post kiam Romio forigis tuj la Pontajn kaj Armeniajn reĝojn, lia reĝado establiĝis (63 a.K.) Dum la enlandaj militoj, Kapadocio estis jen por [[Pompeo]], jen por [[Cezaro]], jen por [[Marko Antonio|Antonio]], jen kontraŭ li. La Ariobarzanesa dinastio venis al sia fino, kaj Arĥelaŭso regis anstataŭe, unue subtenate de Antonio, poste de [[Oktaviano]] kaj restis tribute sendependa ĝis 17 p.K. kiam la imperiestro [[Tiberio]], (intertempe Arhelaŭso mortis en malhonoro), igis fine Kapadocion provinco de la [[Romia Imperio]], kiu havis la [[latina lingvo|latinan]] nomon [[Cappadocia (Romia Imperio)|Cappadocia]]. == Lingvo == La [[malnova kapadokia]] estas [[Mortinta lingvo|lingvo mortinta]] parolita en la antikva tempo en la historia regiono de Kapadocio. Ĝi estas lingvo ne klasifikita kvankam oni konjektas ke ĝi povus esti el la [[Hindeŭropa lingvaro]] ene de la [[anatolia lingvaro]] aŭ eble boparenciĝita al la [[friga]] aŭ la [[Likaonidoj|likaonia]]. Oni ne konas tekstojn aŭ surskribojn en kapadocia. == Vidu ankaŭ == * [[Areteo de Kapadokio]] * [[Georgo de Kapadokio]] * [[Kapadociaj Patroj]] {{1911}} {{Projektoj|commonscat=Cappadocia|ReVo=kapadoki}} {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Turkio]] [[Kategorio:Historio de Turkio]] [[Kategorio:Geografio de Turkio]] 7cixoekcwrqx8vgfipg41kigamj88oy 0 22350 9493864 9112354 2026-10-15T11:21:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493864 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kemia elemento |simbolo=Ni |numero=28 |nukleona=58 |nomo=Nikelo |latine=niccolum |super= |sub=[[Paladio|Pd]] |maldekstre=[[Kobalto|Co]] |dekstre=[[Kupro|Cu]] |suba tabelo=jes |kemia grupo=Transiraj metaloj |RN-CAS=7440-02-0 |grupo=[[Elemento de grupo 10|10]] |periodo=[[Elemento de periodo 4|4]] |bloko=[[Bloko d|d]] |pezono en terkrusto=0,0084 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=5 |dosiero=Nickel chunk.jpg |aspekto=metala arĝenta solido kun ora nuanco |relativa atompezo=58.6934 |atomradiuso=135 |kovalenta radiuso=124 |radiuso de van der waals=163 |elektrona konfiguracio=[[Argono|Ar]] 3d8 4s2 |elektronoj en surfacoj=2; 8; 16; 2 |oksidiĝa nombro=+2, +3, +4 |materia stato=[[Solido|solida]] |kristala strukturo=kuba (vizaĝocentrita) |denseco=8,908 g/cm3 |malmoleco=4,0 |magneta konduto=[[Feromagnetismo|feromagneta]] |degelpunkto c=1455 |degelpunkto k=1728,15 |bolpunkto c=2730 |bolpunkto k=3003,15 |molarvolumeno=6,59 · 10−6 m3/mol |premo de satura vaporo= |rapido de sono= |specifa varmokapacito=444 J/(kg·K) |elektra konduktivo=14,3 · 106 S/m |elektra rezistivo= |termika konduktivo=90,9 W/(m·K) |diversaj=jes |elektroda potencialo= |elektronegativeco=1,91 |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio=737,1 kJ/mol |ionta radiuso= |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=58 | simbolo=Ni | apero=68,077 % | n=30 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=60 | simbolo=Ni | apero=26,223 % | n=32 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=61 | simbolo=Ni | apero=1,1399 % | n=33 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=62 | simbolo=Ni | apero=3,6346 % | n=34 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=64 | simbolo=Ni | apero=0,9256 % | n=36 }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=59 | simbolo=Ni | apero=sinteza | duoniĝa tempo=76000 a | speco=[[Elektrona kapto|ε]] | MeV=0,067 | A de produkto=59 | simbolo de produkto=[[Kobalto|Co]] }} }} '''Nikelo''' ([[Latina lingvo|latine]] niccolum) estas [[kemia elemento]] de la [[perioda tabelo]] kun la simbolo '''Ni''' kaj la [[atomnumero]] 28. Ĝi estas arĝent-kolora [[transirmetalo]]. Kun [[fero]] kaj [[kobalto]], ĝi estas unu el la nur tri [[feromagnetismo|feromagnetaj]] elementoj de la perioda tabelo, inter la transirmetaloj. Pura natura nikelo ankaŭ ĉeestas en tre malgrandaj kvantoj en la terkrusto, kutime trovebla en ultramafaj rokoj<ref>Anthony, John W.; Bideaux, Richard A.; Bladh, Kenneth W.; Nichols, Monte C., red. (1990). "[http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/nickel.pdf Nikelo]" (PDF). Manlibro de Mineralogio. Volumo I. Chantilly, Virginio, Usono: Mineralogia Societo de Ameriko. <nowiki>ISBN 978-0962209703</nowiki>.</ref><ref>"[https://www.mindat.org/min-2895.html Nikelo: Nikelaj mineralaj informoj kaj datumoj]". Mindat.org. Arkivita de la originalo je la 3-a de marto 2016. Prenita la 2-an de marto 2016.</ref> kaj ene de pli grandaj nikel-feraj meteorŝtonoj. Oni supozas, ke la miksaĵo de fero kaj nikelo estas la konstrubriketo de la ekstera kaj interna kernoj de la Tero.<ref>Stixrude, Lars; Waserman, Evgeny; Cohen, Ronald (novembro 1997). "Komponaĵo kaj temperaturo de la interna kerno de la Tero". Journal of Geophysical Research. 102 (B11): 24729–24740. [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1997JGR...10224729S Bibcode:1997JGR...10224729S]. [[doi:10.1029/97JB02125]].</ref> Ĉefe, ĝi estas valora pro sia uzo en [[alojo]]j (ekz. en multaj [[rustorezista ŝtalo|rustorezistaj ŝtaloj]]). * '''Atompezo:''' 58,693 [[amu]] * '''Bolpunkto:''' 2 917 <sup>o</sup>C * '''Fandpunkto:''' 1 455 <sup>o</sup>C * '''Malkovrinto''' [[Axel Fredrik Cronstedt]] == Karakterizaĵo == Nikelo havas Curie-temperaturon de 355 °C (671 °F), kio signifas, ke super tiu temperaturo ne estas magneta.<ref>Coey, J. M. D.; Skumryev, V.; Gallagher, K. (1999). "Rarateraj metaloj: Ĉu gadolinio vere estas feromagneta?". Nature. 401 (6748): 35–36. [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1999Natur.401...35C Bibcode:1999Natur.401...35C]. doi:10.1038/43363.</ref> La unuobla ĉelo de nikelo estas facocentrita kubo; ĝia kradparametro estas 0,352 nm kaj ĝia atomradiuso estas 0,124 nm. Ĉi tiu kristalstrukturo estas stabila ĝis premoj de almenaŭ 70 GPa. Nikelo estas malmola, modlebla, muldebla, kaj havas relative altan elektran kaj varmokonduktecon inter transiraj metaloj.<ref>Hammond, C.R.; Lide, C. R. (2018). "La elementoj". En Rumble, John R. (red.). [[:en:CRC_Handbook_of_Chemistry_and_Physics|CRC Manlibro de Kemio kaj Fiziko]] (99a eld.). Boca Raton, FL: CRC Press. p. 4.22. <nowiki>ISBN 9781138561632</nowiki>.</ref> Pro la formiĝo kaj movado de dislokacioj, faktaj grocaj materialoj neniam povas atingi la altan kunpreman forton de 34 GPa antaŭdiritan de idealaj kristaloj. Tamen, Ni-nanopartikloj jam atingis ĉi tiun nivelon.<ref>Sharma, A.; Hickman, J.; Gazit, N.; Rabkin, E.; Mishin, Y. (2018). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6173750 Nikelaj nanopartikloj starigis novan rekordon pri forto]". Nature Communications. 9 (1): 4102. Bibcode:2018NatCo...9.4102S. [[doi:10.1038/s41467-018-06575-6]]. PMC 6173750. <nowiki>PMID 30291239</nowiki>.</ref> == Aplikoj == Tutmonda uzo de nikelo nuntempe estas 68% en rustorezista ŝtalo, 10% en neferaj alojoj, 9% [[galvanizado]], 7% alojŝtalo, 3% fandejoj, kaj 4% aliaj (inkluzive de baterioj).<ref>"[https://nickelinstitute.org/en/about-nickel-and-its-applications/nickel-in-batteries/ Nikelo en Baterioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170921000402/https://www.nickelinstitute.org/NickelUseInSociety/AboutNickel/FirstAndEndUsesofNickel.aspx |date=2017-09-21 }}". Nikela Instituto. Arkivita de la originalo je la 21-a de septembro 2017.</ref><ref>[https://powder.samaterials.com/nickel-powder-preparation-uses%20and-selection-tips.html Nikela Pulvoro: Preparado, Uzoj kaj Selektaj Konsiloj]. Prenite la 20-an de majo 2025.</ref> Nikelo estas uzata en multaj rekoneblaj industriaj kaj konsumaj produktoj, inkluzive de rustorezista ŝtalo, alnikomagnetoj, moneroj, reŝargeblaj baterioj (ekz. nikelo-fero), elektraj gitarkordoj, mikrofonkapsuloj, tegado sur akvotubaraj instalaĵoj,<ref>[[iarchive:americanplumbing00newyrich|Amerika Tubista Praktiko: El la Inĝeniera Rekordo]] (Antaŭ 1887 la Sanitara Inĝeniero.) Inĝeniera rekordo. 1896. p. 119. Prenite la 28-an de majo 2016.</ref> kaj specialaj alojoj kiel permalojo, elinvaro, kaj invaro. Ĝi estas uzata por tegado kaj kiel verda nuanco en vitro. Nikelo estas ĉefe alojmetalo, kaj ĝia ĉefa uzo estas en nikelŝtaloj kaj nikelgisferoj, en kiuj ĝi tipe pliigas la streĉreziston, durecon, kaj elastan limon. Ĝi estas vaste uzata en multaj aliaj alojoj, inkluzive de nikellatunoj kaj bronzoj kaj alojoj kun kupro, [[Kromio|kromo]], [[aluminio]], [[plumbo]], [[kobalto]], [[arĝento]], kaj oro ([[Inconel]], Incoloy, [[Monelo|Monel]], Nimonic).<ref>Davis, Joseph R. (2000). "[https://books.google.com/books?id=IePhmnbmRWkC Uzoj de Nikelo]". ASM Specialty Handbook: Nikelo, Kobalto kaj Iliaj Alojoj. ASM International. pp. 7–13. <nowiki>ISBN 978-0-87170-685-0</nowiki>.</ref><ref>[https://www.samaterials.com/tungsten-nickel-iron-alloy-in-the-defense-industry.html Kazesploro: Volframa Nikelo-Fera Alojo en la Defendindustrio]. Stanford Advanced Materials. 25-a de oktobro 2024. Prenite la 20-an de majo 2025.</ref> Nikela ŝaŭmo aŭ nikela reto estas uzata en gasaj difuzaj elektrodoj por alkalaj fuelpiloj.<ref>Kharton, Vladislav V. (2011). [https://books.google.com/books?id=5n5Fwf5D2EMC&pg=PT166 Solidstate Electrochemistry II: Electrodes, Interfaces and Ceramic Membranes. Wiley-VCH]. pp. 166–. <nowiki>ISBN 978-3-527-32638-9</nowiki>. Arkivita de la originalo je la 10-a de septembro 2015. Prenita la 27-an de junio 2015.</ref><ref>Bidault, F.; Brett, D. J. L.; Middleton, P. H.; Brandon, N. P. "[https://web.archive.org/web/20110720233739/http://perso.ensem.inpl-nancy.fr/Olivier.Lottin/FDFC08/Bidault.pdf A New Cathode Design for Alkaline Fuel Cells (AFCs)]" (PDF). Imperial College London. Archived from the original (PDF) on July 20, 2011.</ref> Nikelo kaj ĝiaj alojoj ofte estas uzataj kiel kataliziloj por hidrogenigaj reakcioj. Raney-nikelo, fajne dividita nikelo-aluminia alojo, estas unu ofta formo, kvankam rilataj kataliziloj ankaŭ estas uzataj, inkluzive de Raney-tipaj kataliziloj.<ref>Tucker, S. Horwood (septembro 1950). "Kataliza hidratigo uzante Raney-nikelon". Journal of Chemical Education. 27 (9): 489. [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1950JChEd..27..489T Bibcode:1950JChEd..27..489T]. [[doi:10.1021/ed027p489]].</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Ni-TableImage.svg|<!-- thumb|maldekstra|180px|perioda tabelo, nikelo --> Dosiero:Ni,28.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Nikelo --> Dosiero:Nickel Briketts.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Nikelo --> Dosiero:NickelDMG.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Nikelo-_dimethylglyoxim_ --> </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=nikel}} * [[Izotopoj de nikelo]] * [[Kemio]] * [[Kupronikelo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{PeriodaTabelo}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Kemiaj elementoj]] [[Kategorio:Transirmetaloj]] 0hk1uor93grd4tz6i6kh7z597ga1vmu 0 22763 9493524 9450085 2026-10-14T12:05:22Z Sj1mor 12103 9493524 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=fizika fenomeno kaj formo de energio|povumaj kaj energiaj aspektoj|Elektra energio|apa=Elektro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:AtmosphericDischarges.jpg|eta|[[Fulmo]] estas unu el la plej spektaklaj kaj danĝeraj efikoj de elektro.]] [[Dosiero:Galvana ĉelo bazita sur kupro kaj zinko.svg|eta|Galvana ĉelo.]] '''Elektro''' estas nomo por ĉiuj fizikaj fenomenoj, kiuj baziĝas sur elektraj [[ŝargo]]j kaj ties moviĝo ([[fulmo]], [[elektra kurento]], [[elektra tensio]], [[elektra kampo]], [[elektromagneta indukto]] kaj ankaŭ fakaj [[atmosfera elektro]], [[biologia elektro]] ktp). Krome elektro ebligas la kreadon kaj ricevon de [[Elektromagneta ondo|elektromagneta radiado]] kiel ĉe [[radioondo]]j. Elektra ŝargo estas eco de kelkaj [[partiklo]]j, ekzemple [[protono]]j kaj [[elektrono]]j. La forto inter tiuj partikloj estas unu el la kvar konataj [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de naturo. Ankaŭ [[energio]] en la [[potencialo]] de elektraj ŝargoj estas nomata elektro. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Elektro''' estas ''Unu el la formoj de la fizika energio, montriĝas per lumaj, mekanikaj, varmaj fenomenoj.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 65.</ref> Kaj li indikas [[etimologio]]n el greka ''elektron'' ([[sukceno]]), kaj de tie la [[latina]] ''electrum''. Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj ''elektrotipio'', por apliko de la galvanoplastiko al la metalizo de preskliŝoj; kaj ''elektrotipo'', por kupraĵo sur kiu oni reproduktas elektrolize gravurojn; krom elektrotekniko, [[elektrolito]], elektrolizo, elektrografio, elektroforo, elektrometro, elektroscienco, elektrostatiko, elektrodinamiko, elektroĥemio kaj elektromovilo.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Rilataj konceptoj == [[Dosiero:VFPt charges plus minus thumb.svg|eta|dekstre|200ra|[[Elektra kampo]] de positiva kaj negativa ŝargoj.]] En elektro, ŝargoj produktas [[Elektromagneta kampo|elektromagnetajn kampojn]] kiuj agadas sur aliaj ŝargoj. Elektro okazas pro kelkaj tipoj de [[fiziko|fizikaj fenomenoj]]: * '''[[elektra ŝargo]]''': nome propreco de kelkaj [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]], kiuj determinas siajn [[Elektromagnetismo|elektromagnetajn interagadojn]]. Elektre ŝargita materialo estas tuŝita de, kaj produktas, elektromagnetajn kampojn, tiele ke elektraj ŝarĝoj povas esti pozitivaj aŭ negativaj. * '''[[elektra kampo]]''' (vidu artikolon [[elektrostatiko]]): ŝargoj estas ĉirkaŭitaj de elektra kampo. La elektra kampo produktas forton super aliaj ŝargoj. Ŝanĝoj en la elektra kampo veturas laŭ la [[lumrapido]]. * '''[[elektra potencialo]]''': la kapablo de elektra kampo por fari [[Laboro (fiziko)|laboron]] super [[elektra ŝargo]], tipe mezurita en [[volto]]j. * '''[[elektra kurento]]''': nome movo aŭ fluo de elektre ŝargitaj partikloj, tipe mezurita en [[ampero]]j. * '''[[elektra povumo]]''': nome kvanto da energio transformita en la unuo de tempo. Se la energio transformita estas elektra energio oni parolas pri elektra povumo. La elektra povumo estas la rilato pase de energio de fluo por unueco de tempo; tio estas, la kvanto de energio transdonita aŭ absorbita de elemento en difinita momento. La unueco en la [[Internacia Sistemo de Mezurunuoj]] estas la [[Vato (mezurunuo)|vato]]. * '''[[elektromagneto]]j''': movoŝargoj produktas [[magneta kampo|magnetajn kampojn]]. Elektraj kurentoj generas magnetajn kampojn, kaj ŝanĝo de magnetaj kampoj generas elektrajn kurentojn. * '''[[magnetismo]]''': la elektra kurento produktas magnetajn kampojn, kaj la variaj magnetaj kampoj laŭlonge de la tempo generas elektran kurenton. En [[elektrotekniko]], elektro estas uzata por: * '''[[elektra energio]]''' kie elektra kurento estas uzata por energiigi ekiparon; * '''[[elektroniko]]''' kiu temas pri [[elektra cirkvito|elektraj cirkvitoj]] kiuj siavice temas pri aktivaj elektraj komponantoj kiaj [[vakutubo]]j, [[transistoro]]j, [[diodo]]j kaj [[Integra cirkvito|integrataj cirkvitoj]], kaj asociaj pasivaj interkonektitaj teknologioj. * '''[[elektriza sistemo]]''' estas sistemo kiu disdonas elektrogeneradon kaj elsendas energion elektre el la elektroproduktejo al konsumantoj. La termino ankaŭ priskribas ajnan partan sekcion de la sistemo. Elektraj fenomenoj estis studitaj ekde antikveco, kvankam la progreso en teoria kompreno pluestis malrapida ĝis la 17a kaj 18a jarcentoj. Eĉ tiam, la praktika aplikado de elektro estis malgranda, kaj nur finde de la 19a jarcento [[elektrotekniko|elektro-inĝenieroj]] kapablis uzi ĝin por industria kaj hejma uzadoj. La rapida etendo de elektra teknologio tiame transformis kaj [[industrio]]n kaj [[socio]]n ĝenerale. La eksterordinaraj kapabloj de elektro signifas ke ĝi povas esti uzata por preskaŭ senlima serio de aplikaĵoj kio inkludas [[transporto]]n, [[klimatizilo|klimatizadon]], [[Elektra lumo|lumigadon]], [[Telekomunikado|komunikadon]], kaj [[komputiko]]n. Elektra energio estas nune ŝlosilo de moderna industria societo.<ref> {{Citation | first = D.A. | last = Jones | title = Electrical engineering: the backbone of society | journal = Proceedings of the IEE: Science, Measurement and Technology | pages = 1–10 | volume = 138 | issue = 1 | doi = 10.1049/ip-a-3.1991.0001 | year = 1991}} </ref> == Necesa infrastrukturo == [[Dosiero:Turbogenerator01.jpg|eta|maldekstre|<center>[[Generatoro]] (500 [[MW]]) per [[vapormaŝino|vaporturbino]].]] [[Elektrogenerado]] estas la procezo de generado de elektra energio pere de fontoj de primara energio. Por elektraj servaĵoj, ĝi estas la unua procezo en la livero de elektro al konsumantoj. La aliaj procezoj kiel dissendo, distribuo, konservado de energio kaj normaligo uzanta stokadajn metodojn estas normale aranĝitaj fare de la elektra industrio. La [[elektrodukto]] estas inĝeniera reta infrastrukturo destinita por transportado de alt-tensia elektro, inkluzivanta kaj la suprajn kurantajn liniojn kaj la subterajn kablajn liniojn en specialaj strukturoj aŭ ene de kablaj tuboj. La aro de elektraj kurentkonduktiloj konsistigas la primaran elektran reton, sur kiu la transdono de elektro (transporto de alt-tensia elektro je longaj distancoj) kaj la distribuado de elektro (transporto de mez-malalta tensia energio per kapilara reto) sur la teritorio ĝis la finaj uzantoj. Subtenaj turoj de la elektroduktoj estas kutime faritaj el [[ligno]] (natura aŭ laminita) aŭ lastatempe, pli ofte, el [[ŝtalo]] (aŭ krado-strukturoj aŭ tubaj stangoj). [[Elektroturo]] estas alta strukturo kiu estas uzata por [[transmisio de elektra energio]]. == Historio == [[Dosiero:thales.jpg|eta|170ra|Taleso de Mileto.]] Longe antaŭ ajna kompreno pri elektro, homoj jam konis ion pri batofrapo fare de [[elektraj fiŝoj]]. [[Antikva Egiptio|Antikvegiptaj]] tekstoj datitaj el [[28-a jarcento a.K.|2750 a.K.]] referencis al tiuj fiŝoj kiel "Fulmoj de la [[Nilo]]", kaj priskribis ilin kiel "protektantoj" de ĉiuj aliaj fiŝoj. Elektraj fiŝoj estis denove referencataj jarmilojn poste fare de [[antikva Grekio|antikvaj grekoj]], [[Romia Imperio|romianoj]] kaj [[Islama scienco|arabaj naturalistoj]] kaj [[Islama medicino|kuracistoj]].<ref>{{citation|title=Review: Electric Fish|first=Peter|last=Moller|journal=BioScience|volume=41|issue=11|date=Decembro 1991|pages=794–6 [794]|doi=10.2307/1311732|jstor=1311732|publisher=American Institute of Biological Sciences|last2=Kramer|first2=Bernd}}</ref> Kelkaj antikvaj verkistoj, kiaj [[Plinio la Maljuna]] kaj Skribonio Largo, atestis pri la endormiga efiko de elektraj ŝokoj okazigintaj de elektraj [[katfiŝo]]j kaj [[rajo]]j, kaj sciis ke tiuj frapoj povas veturi laŭlonge de konduktaj objektoj.<ref name=Electroreception> {{Citation | first = Theodore H. | last = Bullock | title = Electroreception | pages = 5–7 | publisher = Springer | year = 2005 | isbn = 0-387-23192-7}} </ref> Pacientoj suferantaj el malsanoj kiaj [[podagro]] aŭ [[kapdoloro]] estis direktitaj al tuŝado de elektraj fiŝoj esperante ke la povega frapo kuracu ilin.<ref name=morris> {{Citation | first = Simon C. | last = Morris | title = Life's Solution: Inevitable Humans in a Lonely Universe | pages = 182–185 | publisher = Cambridge University Press | year = 2003 | isbn = 0-521-82704-3}}</ref> Eble la plej frua kaj plej proksima alproksimiĝo al la malkovro de la identeco de [[fulmo]], kaj de elektro el ajna alia fonto, estas atributebla al [[araboj]], kiuj antaŭ la 15a jarcento havis [[araba lingvo|arablingvan]] vorton por fulmo (''raad'') aplikebla ankaŭ al la [[elektra rajo]].<ref name="EncyclopediaAmericana">''The Encyclopedia Americana; a library of universal knowledge'' (1918), New York: Encyclopedia Americana Corp</ref> En la antikveco greka, la filozofo [[Taleso]] eltrovis, ke [[sukceno]] polurata per tuko altiras malgrandaĵojn.<ref>Stewart, Joseph (2001), ''Intermediate Electromagnetic Theory'', [[World Scientific]], p. 50, ISBN 981-02-4471-1</ref><ref>Simpson, Brian (2003), Electrical Stimulation and the Relief of Pain, Elsevier Health Sciences, pp. 6–7, ISBN 0-444-51258-6</ref> En ĉirkaŭ 1600 [[William Gilbert]] ankaŭ eksperimentis pri sukceno, kaj nomis la fenomenon ''electricity'', de la greka vorto ἤλεκτρον ''elektron'', «sukceno».<ref>Baigrie, Brian (2006), Electricity and Magnetism: A Historical Perspective, Greenwood Press, pp. 7–8, ISBN 0-313-33358-0</ref> En [[1720]] la fizikisto [[Pieter van Musschenbroek]] inventis la [[lejdena botelo|lejdenan botelon]], specon de [[kondensatoro]]. En [[1770]] la kuracisto [[Luigi Galvani]] observis, ke detranĉitaj gamboj de [[rano]]j ektremas sub la influo de du malsamaj [[metalo]]j (kio konsistigis [[pilo]]n); tio pruvis ke elektro estas la rimedo per kiu [[neŭrono]]j pasigas signalojn al la [[muskolo]]j.<ref>Kirby, Richard S. (1990), Engineering in History, Courier Dover Publications, pp. 331–333, ISBN 0-486-26412-2</ref> En [[1775]]/76 [[Alessandro Volta]] inventis ŝargodisigilon kaj [[baterio]]n.<ref>Kirby, Richard S. (1990), pp. 331–333.</ref> En ĉirkaŭ 1800 [[André Marie Ampère]] inventis la [[ampermetro]]n, elektran telegrafon kaj elektran magneton kaj fondas la teorion de [[elektromagnetismo]].<ref>Kirby, Richard S. (1990), samloke.</ref> Pri la invento de elektra [[telegrafo]] oni disputas inter pluraj inventintoj. En [[1821]] [[Georg Ohm]] malkovris la [[leĝo de Omo|leĝon de Omo]], ke la [[elektra kurento]] tra donita [[rezistilo]] estas proporcia al la [[tensio]]. [[Varmigilo]]j enkondukas [[elektra energio|elektran energion]] en [[varmo]]n aplikante la [[ĵula efiko|ĵulan efikon]]. En [[1832]] [[Michael Faraday]] formulis la leĝojn de [[magneta kampo|magneta indukdenso]] kaj komencis la ellaboron de la elektrodinamiko. [[Motoro]]j enkondukas [[elektra energio|elektran energion]] en [[elektrodinamiko|mekanikan energion]] aplikante tiun teorion. Dum la jaroj [[1860]]–[[1870]] [[James Clerk Maxwell]] formulis la teorion de elektro kaj [[magnetismo]] surbaze de senmovaj kaj moviĝantaj [[elektra ŝargo|elektraj ŝargoj]]. Tiu teorio estas ĝis nun valida. Surbaze de siaj teorioj Maxwell postulis la ekziston de [[elektromagnetaj ondoj]] kaj deklaris, ke lumo konsistas el tiaj ondoj. En [[1879]] [[Edisono]] konstruis elektran [[ampolo]]n, kiu male al petrola aŭ [[Gaslumigo|gasa lumo]] ne emis kaŭzi incendiojn. En [[1884]] [[Heinrich Rudolf Hertz]] eksperimente produktis elektromagnetajn ondojn kaj tiel konfirmis la teorion de Maxwell. En [[1886]] [[Nikola Tesla]] demonstris la avantaĝojn de [[alterna kurento]]. En [[1904]] [[John Ambrose Fleming]] inventis la [[vakua tubo|vakuan tubon]]. En [[1906]] [[Lee De Forest]] inventis la tri-elektrodan tubon, kiu ebligis [[amplifilo|amplifi]] elektrajn signalojn, eĉ altfrekvencajn. En [[1948]] [[Walter H. Brattain]], [[John Bardeen]] kaj [[William Shockley]] evoluigis la [[transistoro]]n, kiu kompare al la vakua tubo estas rezista al skuoj kaj ne bezonas varmigon. === Elektro en la moderna mondo === [[Dosiero:Leidse flessen Museum Boerhave december 2003.jpg|eta|200ra|maldekstre|La [[baterio]] de 4 lejdenaj boteloj ligitaj paralele, Muzeo en [[Leiden|Lejdeno]].]] La studoj faritaj dum la [[scienca revolucio]] el la 17-a jarcento estis sekvitaj de sistememaj esploristoj kiel [[Otto von Guericke|von Guericke]], [[Henry Cavendish|Cavendish]],<ref> Cavendish, Henry (1771). «An Attempt to Explain Some of the Principal Phaenomena of Electricity, by means of an Elastic Fluid». ''Philosophical Transactions'' 61: 564-677. doi:10.1098/rstl.1771.0056. </ref><ref> Cavendish, Henry (1776). «An Account of Some Attempts to Imitate the Effects of the Torpedo by Electricity». ''Philosophical Transactions'' 66: 195-225. doi:10.1098/rstl.1776.0013. </ref>​ [[Charles du Fay|Du Fay]],<ref>[http://www.sparkmuseum.com/BOOK_DUFAY.HTM «Dufay»] (en angla). Konsultita la 20an de septembro 2012. </ref>​ [[Pieter van Musschenbroek|van Musschenbroek]]<ref>[https://www.fisicanet.com.ar/biografias/cientificos/m/musschenbroek-pieter-van.php «Biografía de Musschenbroek».] Konsultita la 20an de septembro 2012. </ref>​ ([[botelo de Leiden]]) aŭ William Watson.<ref>[https://scienceworld.wolfram.com/biography/WatsonWilliam.html «Watson, William»] (en angla). Wolfram Research. Konsultita la 20an de septembro 2012. </ref>​ La observado laŭ scienca metodo ekfruktis ĉe [[Luigi Galvani|Galvani]],<ref>[https://www.historiadelamedicina.org/Galvani.html Biografía de Luigi Galvani] Epónimos médicos. Historia de la medicina. [14a de majo 2008] </ref>​ [[Alessandro Volta|Volta]],<ref> Pancaldi, Giuliano. ''Volta: Science and culture in the age of enlightenment'', Princeton University Press, 2003. </ref> [[Charles-Augustin de Coulomb|Coulomb]]<ref> Coulomb (1785a) [https://books.google.es/books?id=by5EAAAAcAAJ&pg=PA569&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q&f=false «Premier mémoire sur l’électricité et le magnétisme»,] ''Histoire de l’Académie Royale des Sciences'', pp. 569-577. </ref>​ kaj [[Benjamin Franklin|Franklin]],<ref>[https://scienceworld.wolfram.com/biography/FranklinBenjamin.html ''Benjamin Franklin (1706–1790)''.] Science World, from Eric Weisstein's World of Scientific Biography. </ref>​ kaj, jam komence de la 19-a jarcento, ĉe [[André-Marie Ampère|Ampère]],<ref>[https://ethw.org/Andre-Marie_Amp%C3%A8re «Andre-Marie Ampere».] IEEE Global History Network. IEEE. Konsultita la 21an de julio 2011. </ref>​ [[Michael Faraday|Faraday]]<ref>[https://ethw.org/Michael_Faraday «Michael Faraday Biography»] (en angla). Konsultita la 20an de septembro 2012. </ref>​ kaj [[Georg Ohm|Ohm]]. La nomoj de tiuj pioniroj utilis por la nomado de la mezurunuoj kiuj nuntempe estas uzataj por la mezurado de la diversaj kvantoj de la fenomeno. La finan komprenon de la elektro oni ĵus atingis pere de la unuigo kun la [[magnetismo]] en ununura [[Elektromagnetismo|elektromagneta fenomeno]] priskribita per la [[ekvacioj de Maxwell]] (1861-1865).<ref> La web de Física. [https://www.lawebdefisica.com/dicc/maxwell/ «Ecuaciones de Maxwell».] Konsultita la 11an de majo 2008. </ref>​ La teknologia disvolvigo okazigita dum la [[Industria Revolucio|Unua Industria Revolucio]] apenaŭ faris uzadon de la elektro. Ĝia unua praktika aplikado ĝeneraligita estis la elektra [[telegrafo]] fare de [[Samuel Morse]] (1833) —antaŭita de [[Carl Friedrich Gauss|Gauss]] kaj de [[Wilhelm Eduard Weber|Weber]], 1822—, kio estis vera revolucio de la [[telekomunikado]].<ref>[https://ethw.org/Samuel_Morse «Samuel Morse»] (en angla). Konsultita la 20an de septembro 2012. </ref>​ La industria generado de elektro ekestis el la fina kvarono de la 19-a jarcento, kiam disvastiĝis la elektra iluminado de stratoj kaj loĝejoj. La kreskanta sinsekvo de aplikaĵoj de tiu forma de energio faris la elektron unu de la ĉefaj movfortoj de la [[Dua industria revolucio]].<ref> Ford, Henry; Crowther, Samuel (1922). [https://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=22786&pageno=45 ''My Life and Work: An Autobiography of Henry Ford''.] </ref> La epoko, anstataŭ de grandaj teoriuloj kiel [[William Thomson|lordo Kelvino]], estis tiu de grandaj inĝenieroj kaj inventistoj, kiel [[Zénobe-Théophile Gramme|Gramme]],<ref>[https://web.archive.org/web/20080620112327/http://chem.ch.huji.ac.il/history/gramme.html Biografio de Zenobe Gramme] Arkivita la 20an de junio 2008 en Wayback Machine. (en angla), Chem.ch [17a de majo 2008] </ref>​ [[Nikola Tesla|Tesla]],<ref> {{citaĵo el libro| |titolo=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |lasta=Seifer |unua=Marc J |jaro=2001 |eldoninto=Citadel |ISBN=978-0-8065-1960-9 |url=http://books.google.co.uk/books?id=h2DTNDFcC14C |referenco=harv}}</ref> [[Frank J. Sprague|Sprague]],<ref> Greller, James Clifford (2014). ''The Men who Pioneered Electric Transportation''. West Orange, NJ: Xplorer Press Inc. ISBN 978-0-9853551-0-4. OCLC 918986909.</ref> [[George Westinghouse|Westinghouse]],<ref>[https://ethw.org/George_Westinghouse «George Westinghouse».]IEEE Global History Network. IEEE. Konsultita la 22an de julio 2011. </ref>​ [[Werner von Siemens|von Siemens]],<ref>[https://web.archive.org/web/20111005110916/http://www.siemens.com/history/pool/perseunlichkeiten/gruendergeneration/werner_von_siemens_en.pdf «Werner von Siemens».] Biografio en la retejo de la entrepreno Siemens (en angla). Arkivita el la originalo la 5an de oktobro 2011. Konsultita la 18an de januaro 2011. </ref>​ [[Alexander Graham Bell|Graham Bell]],<ref>[https://web.archive.org/web/20120918174032/http://fi.edu/franklin/inventor/bell.html «Bell's Telephone»] (en angla). Arkivita el la originalo la 18an de septembro 2012. Konsultita la 20an de septembro 2012. </ref>​ kaj, ĉefe, [[Thomas Alva Edison|Edison]] kaj lia revolucia maniero kompreni la rilaton inter esplorado scienc-teknika kaj kapitalisma merkaro, kiu konvertis la teknologian plinovigon en industria aktiveco.<ref> Cheney M (2001). ''Tesla : Man Out of Time''. New York, NY: Touchstone. ISBN 0-7432-1536-2. </ref><ref>[http://www.thomasedison.com/ «Thomas Edison».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240119220535/http://www.thomasedison.com/ |date=2024-01-19 }} 11a de februaro 2011. Oficiala retejo de Thomas Alva Edison.</ref>​ La sinsekvaj modelŝanĝoj okazintaj dum la unua duono de la 20-a jarcento ([[Teorio de la relativeco|relativisma]] kaj [[Kvantuma mekaniko|kvantuma]]) studis la funkciadon de la elektro laŭ tute nova dimensio: nome [[Atomo|atoma]] kaj subatoma. [[Dosiero:Stator and rotor by Zureks.JPG|eta|200ra|dekstre|[[Elektromotoro]].]] La [[elektrizo]] estis ne nur teknika procezo, sed enorma socia ŝanĝo de neimageblaj konsekvencoj, starte per la [[lumigo]] kaj sekve per ĉia tipo de industriaj procezoj (nome [[elektromotoro]], [[metalurgio]], malvarmigo...) same kiel en la kampo de [[komunikado]] ([[telefono|telefonado]], [[radiofonio|radio]]). [[Lenin]], dum la [[Oktobra Revolucio]], difinis [[socialismo]]n kiel la aldono de la elektrizo al la povo de [[soveto]]j,<ref>Slavoj Žižek, [http://www.infoamerica.org/teoria_articulos/zizek02.htm "Lenin ciberespacial: ¿por qué no?"] ''International Socialism'' Nº 95, 2002.</ref>​ sed ĉefe estis la [[konsumo|konsumsocio]] naskita en la kapitalismaj landoj, kio nepre dependis plejgrandkvante de la hejma uzado de elektro ĉe la [[Elektra hejmilaro|elektraj hejmiloj]], kaj estis en tiuj landoj kie la interrilato inter scienco, teknologio kaj socio disvolvis la kompleksajn strukturojn kiuj ebligis la nuntempajn sistemojn de [[Esplorado kaj Evoluigo|E+E]] kaj de E+E+P (Esplorado, Evoluigo kaj Plibonigo), en kiuj la publikaj kaj privataj iniciatoj interplektiĝas, kaj la individuaj figuroj svaĝiĝas ene de la esplorteamoj. La elektra energio estas esenca por la [[informa socio]] de la [[Tria industria revolucio]] kiu disvolviĝis ekde la dua duono de la 20-a jarcento ([[transistoro]], [[televido]], [[komputiko]], [[robotiko]], [[interreto]]...). Tio kompareblas laŭ gravo nur kun la moveblo dependa de la [[nafto]] (kiu krome estas amplekse uzata, kiel la ceteraj [[fosiliaj brulaĵoj]], por la generado de elektro). Ambaŭ procezoj postulis kvantojn pli kaj pli grandaj de energio, kio estas la deveno de la energiaj kaj [[Aera poluado|mediaj krizoj]] kaj de la neceso por serĉado de novaj [[energifonto]]j, el kiuj la plimulto rezultas en tuja elektroproduktado ([[atomenergio]] kaj alternativaj energifontoj, pro la limigoj de la tradicia [[hidroelektro]] = dependo de pluvo). La problemoj kiujn okazigas la elektro por siaj stokado kaj transportado longdistanca, kaj por la aŭtonomeco de la moveblaj aparatoj, estas teknikaj defioj ne ankoraŭ solvitaj sufiĉe efike. [[Dosiero:Gundremmingen Nuclear Power Plant.jpg|eta|200ra|maldekstre|[[Atomcentralo]] ĉe [[Gundremmingen]].]] La kultura efiko de tio kion [[Marshall McLuhan]] nomis "Elektrepoko", kiu sekvus post la "Epoko de [[Mekanizado]]" (kompare al la maniero kiel la [[Metalepoko]] sekvis post la [[Ŝtonepoko]]), kuŝas ĉefe sur la enorma rapideco de propagado de la elektromagneta radiado (300 000 km/s) kio faras, ke ĝin oni perceptas je formo preskaŭ tujtuja. Tiu fakto rezultas en ebloj antaŭe tute neimageblaj, kiel la samtempeco kaj la dividado de ĉiu procezo en sekvenco. Ĉeftendencis kultura ŝanĝo kiu devenis de la fokuso al «specializitaj atentosegmentoj» (nome adoptado de aparta perspektivo) kaj la ideo de la «tuja sentokonscio de la totalo», nome atento al la «totala kampo», nome «sento de la totala strukturo». Evidentiĝis kaj hegemoniiĝis la senco de «formo kaj funkcio kiel unuo», nome «integrala ideo de strukturo kaj kunfigurado». Tiuj novaj mensokonceptoj okazigis grandan efikon en ajna tipo de sciencaj, edukaj kaj eĉ artaj medioj (por ekzemplo ĉe [[pentrarto]]], nome [[kubismo]]). Se temas pri spaco kaj politiko, «la elektro ne centralizas, sed tute male decentralizas... dum la fervojo postulas unuforman politikan spacon, aviado kaj radio ebligas pli grandan diskontinuecon kaj diversecon en la spaca organizado».<ref> [[Marshall McLuhan]] (1964) ''Understanding Media'', p. 13; ''Reversal of the Overheated Medium'', p. 36 [https://web.archive.org/web/20071011132326/http://www9.georgetown.edu/faculty/irvinem/theory/McLuhan-Understanding_Media-I-1-7.html] </ref>​ <gallery mode="packed" heights="140px" caption="Kelkaj de la grandaj kontribuantoj al la sciaro pri elektro" style="margin:0;"> Coulomb.jpg|[[Charles-Augustin de Coulomb|Coulomb]] (1736-1806), establis la kvantajn regulojn de elektrostatiko Anoniem - Luigi Galvani (1737-1798) - Bologna Museo di Palazzo Poggi 29-04-2012 11-18-23.jpg|[[Luigi Galvani|Galvani]] (1737-1798), fama pro sia esplorado pri la efiko de elektro en la [[muskolo]]j de la animaloj Volta A.jpg|[[Alessandro Volta|Volta]] (1745-1827), inventisto de la [[Galvana pilo|pilo]] Ampere Andre 1825.jpg|[[André-Marie Ampère|Ampère]] (1775-1836), unu de la malkovrintoj de la [[elektromagnetismo]] M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|[[Michael Faraday|Faraday]] (1791-1867), malkovrinto de la [[elektromagneta indukto]] </gallery> == Elektra ŝargo == {{Ĉefartikolo|Elektra ŝargo}} [[Dosiero:Two transmission towers.jpg|eta|maldekstre|200ra|La elektran energion oni transmisias kutime per kondukt[[lineo]]j sur turoj.]] '''Elektra ŝargo''' estas fundamenta konservita eco de [[materio]]. Materio kiu posedas ŝargon influiĝas de kaj produktas [[elektromagnetismo|elektromagnetajn]] kampojn. La interagoj inter ŝargo kaj [[elektromagneta kampo]] estas la fonto de unu el la kvar [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]]. Elektra ŝargo povas mezuriĝi rekte de [[elektrometro]]. Ĝia [[mezurunuo]] estas la [[kulombo (mezurunuo)|kulombo]] (simbolo '''C'''). Observataj partikloj havas ŝargon kiu estas aŭ pozitiva aŭ negativa entjera oblo de la [[elementa ŝargo]], kiu estas fundamenta [[fizika konstanto]]. La diskreta naturo de elektra ŝargo estis montrita de Robert Millikan per lia ole-guta eksperimento. Plej multaj fizikistoj kredas, ke [[hadronoj]] entenas [[kvarko]]jn, kies ŝargoj estas obloj de triono de la elementa ŝargo, sed ne povas rekte observiĝi krom en kombinaĵoj kiuj havas ŝargon kiu estas oblo de la elementa ŝargo. Ankoraŭ unu natura unuo de ŝargo estas [[elektra ŝargo de Planck]]. == Elektra kurento == {{Ĉefartikolo|Elektra kurento}} '''Elektra kurento''', aŭ '''elektra fluo''', estas moviĝado de [[elektra ŝargo]], normale en [[konduktilo]], t.e. elektrokonduktilo. La mezurunuo de elektra kurento estas [[ampero]] (simbolo: [[A]]), kiu estas unu el la bazaj unuoj de la [[Sistemo Internacia de Unuoj]]. La [[rapido]] de moviĝo de [[ŝargo]]portaj eroj (en normala konduktilo tiuj partikloj estas [[elektrono]]j) dependas interalie de materialo de la [[konduktanto]], de la [[maso]] kaj ŝargo de la [[partiklo]]j, kaj de la [[tensio]] pelanta la ŝargojn. Ĝi estas multe malpli granda ol la rapido de lumo. Malgraŭ ĉi tio, la rapido de disvastiĝo de elektra kurento (de [[energio]] kaj de eventuale kunportata [[signalo]]) egalas la [[lumrapido]]n, do la rapidon de fronto de [[elektromagneta ondo]]. En la praktikaj aplikoj de elektro oni distingas [[rekta kurento|rektan kurenton]], kiu fluas, eventuale kun varia intenso, daŭre en sama direkto, kaj [[alterna kurento|alternan kurenton]], kies direkto periode ŝanĝiĝadas. La plejmulto de la monde uzata energio estas provizata en formo de 50- aŭ 60-[[herco|herca]] alterna kurento. Por fari rektan kurenton el alterna kurento oni uzas [[rektifilo]]jn. Rektan kurenton oni iam nomas ankaŭ kontinua kurento, sed tiu nomo estas nebona, ĉar ankaŭ alterna kurento estas plej ofte seninterrompa, el la vidpunkto de utiliganto. Konstanta kurento estas tia rekta kurento, kies intenso ne ŝanĝiĝas, aŭ kiun almenaŭ provizas fonto kun konstanta tensio. == Elektra kampo == {{Ĉefartikolo|Elektra kampo}} [[Dosiero:14. Електрични силови линии.ogv|eta|dekstra|280ra|]] En [[fiziko]], '''elektra kampo''' aŭ '''E-kampo''' estas efiko produktita de [[elektra ŝargo]] per [[forto (fiziko)|forto]] sur alia ŝargita objekto. La unuo de la intenso de elektra kampo estas neŭtono/kulombo aŭ ekvivalente volto/metro. Elektraj kampoj komponiĝas el [[fotonoj]] kaj entenas [[elektra energio|elektran energion]] kun [[energia denseco]] proporcia al la kvadrato de la kampa intenso. Je statika kazo, la elektra kampo komponiĝas el virtualaj fotonoj interŝanĝataj de la elektre ŝargitaj partikloj kreantaj la kampon. Je dinamika kazo, la elektra kampo estas akompanata de [[kampo (magneto)|magneta kampo]], de fluo de energio, kaj de realaj fotonoj. == Elektra potencialo == {{Ĉefartikolo|Elektra potencialo}} La '''elektra potencialo''' estas unu el la fizikaj grandoj, kiuj difinas la elektran econ de iu punkto el la spaco. Ĝia mezurunuo estas [[volto]]. La elektra [[tensio]] inter du punktoj estas la diferenco de la potencialoj de tiuj du punktoj. Ĝi estas [[Algebro|algebra]] grando, tie estas, ke ĝi povas esti [[Negativa kaj nenegativa nombroj|aŭ negativa aŭ pozitiva]]. Oni mezuras la potencialon kiel la elektran tension, ([[voltmetro]], [[osciloskopo]]). Tiu-ĉi mezuro povas esti nur relativa (inter du punktoj). Ofte oni elektas kiel referencan potencialon tiun de la [[tero]], aŭ tiun de la elektra maso, tie estas de la metala framo aŭ ŝirmilo de la aparato, kies potencialo estas difinata kiel "''0 Volt''". == Elektromagnetismo == {{Ĉefartikolo|Elektromagnetismo}} [[Dosiero:Ferrofluid poles.jpg|eta|280ra|maldekstre|[[Ferofluaĵo]], enhavanta etajn magnetajn partiklojn, amasiĝas ĉe la polusoj de potenca [[magneto]]]] '''Elektromagnetismo''' estas tiu parto de [[fiziko]], kiu okupiĝas pri la [[elektra kampo|elektra]] kaj [[magneta kampo|magneta]] [[kampo]]j kaj ĝiaj efikoj al ŝargaj partikloj. La [[lorenca forto]] estas la [[elektromagneta forto]], kiu interagas inter du [[elektra ŝargo|elektraj ŝargaj]] [[partiklo]]j. La ĝeneralaj ekvacioj, kiuj regas elektromagnetismon estas la [[ekvacioj de Maxwell]], en kiuj aperas la [[lumrapido]] en [[libera spaco|vakuo]]: :::<math> c_0=2,99792458 \times 10^8 \, [m/s] \ .</math> == Elektraj cirkvitoj == {{Ĉefartikolo|Elektra cirkvito}} '''Elektra cirkvito''' estas la vojo, laŭ kiu la kurento povas cirkuli (PIV). Ĝi konsistas el fonto(j) de [[elektra kurento]] kaj unu aŭ pluraj konsumantoj, [[Elektronika komponanto|elektronikaj komponanto]]<nowiki/>j, kunigitaj per [[konduktilo]]j. La plej simpla elektra cirkvito konsistas el du eroj (ekzemple, [[akumulatoro]] kaj inkandeska [[ampolo]]), sed ne estas supera limo por la nombro de eroj en cirkvito: la plej malsimplaj povas enhavi milojn da komponantoj. Se [[borno]]j de fonto de elektra kurento rekte kuniĝas (do, sen konsumanto) okazas [[kurta cirkvito]]. == Statika elektro == {{Ĉefartikolo|Statika elektro}} Statika elektro estas amasiĝo de elektraj ŝargoj en aŭ sur la surfaco de korpo. Ĉi tiuj elektraj ŝargoj restas tie ĝis ili aŭ fluas al la tero aŭ okazas malŝargo al alia korpo. La amasiĝo de ŝargoj povas okazi kiam du korpoj el malsamaj materialoj, el kiuj almenaŭ unu estas [[dielektriko]], estas frotitaj unu sur la alia kaj poste apartigitaj. Tiam, depende de la materialo unu de la du korpoj povas forpreni negativajn ŝargojn (elektronojn) de la alia kaj ŝargiĝi negative, dum la alia restas pozitive ŝargita pro la manko de la forprenitaj elektronoj. La ŝargoj restas amasitaj nur se la korpo estas izolita de la tero kaj de aliaj korpoj. == Triboelektro == {{Ĉefartikolo|Triboelektro}} La triboelektro aŭ frotelektro estas tipo de kontakta elektro, pro kiu certaj materialoj fariĝas elektre ŝargitaj post frotado kun alia malsama materialo. Ĝi estis priskribita jam en 550 a.K. de [[Taleso de Mileto]], kiu spertis ĝin frotante [[sukceno]]n. La kaŭzo de tiu efiko estas la energie favora transiro de [[elektrono]]j de unu el la tuŝiĝantaj korpo al la alia pro la diferenco de la forpuŝa laboro. La elektronoj transiras, ĝis la pro tio kreiĝinta diferenco de [[potencialo]] egalas al gajno de energio. == Elektriko == [[Elektristo]] estas persono, kies [[profesio]] estas '''elektrotekniko''' - la elektra kabligado de [[Konstruaĵo|konstruaĵoj]], [[Maŝino|maŝinaro]] kaj senmova ekipaĵo. Elektristo okupiĝas pri instalado de nova elektra ekipaĵo aŭ prizorgado de ekzistanta infrastrukturo. En elektriko, ekzistas specifaj specialiĝofakoj, kiel ekzemple aŭtomobila elektrotekniko aŭ aviada kabligado. La profesio de elektristo postulas [[Metia instruado|trejnadon]]. <ref>{{cite book|title=Electrician|author=Roger Jones|publisher=Trotman Publishing|year=2004|isbn=0-85660-997-8}}</ref> == Aparatoj == * [[Elektrodo]] * [[Elektrometro]] * [[Elektromezurilo]] == Organizoj == * [[Internacia Elektroteknika Komisiono]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == === En Esperanto === * Franz-Joseph Geidel en sespaĝa artikolo sub la rubriko "La granda malhelo" detaligas la probablajn sekvojn al eventuala kurentoĉeso, kiu haltigus la tutajn strukturojn de la moderna vivo kaj proponas diversajn rimedojn por prepariĝi tiukadre.Franz-Joseph Geidel, "Ĉio malhelas - kaj nun?", [[Kontakto (gazeto)|Kontakto]], nº 310, aprilo 2002, pp. 12-17. === Alilingve === * Jackson, J. D. (1975). [https://archive.org/details/classicalelectro00jack_0 ''Classical Electrodynamics'']. John Wiley & Sons, Inc. Dua eldono. ISBN 978-0-471-43132-9. * Feynman, R. y Leighton, R. B. (1987). [https://archive.org/details/fisica0002unse_k9m3 ''Física Vol. II: Electromagnetismo y materia''.] Addison-Wesley Iberoamericana, cop. ISBN 0-201-06622-X. * Gérardin, Lucien (1968). ''Bionics''. World University Library. * Sears, Francis W., Zemansky, Mark W., Young, Hugh D. (2004). ''Física Universitaria'' vol. 2 (Electricidad y Magnetismo). Editorial Pearson Educación; Madrid (España). ISBN 970-26-0512-1. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=elektr}} * [[Elektromagnetismo]] * [[Elektrostatiko]] * [[Elektrotekniko]] * [[Elektroniko]] * [[Statika elektro]] == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20080617002427/http://gitel.unizar.es/contenidos/cursos/FTE/Web_Ferrocarriles/INTRODUCCION_HISTORICA(Traccion_electrica).html Historio de la elektra movado de fervojo] (konsultita la 1an de julio 2008). * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Electricidad|revizio=160253906}} {{Havenda artikolo|Elektro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Energio]] s8h0non84jntte6zq1wmw6iuwmo1n7a 0 24994 9493878 9308866 2026-10-15T11:39:56Z Sj1mor 12103 9493878 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano | Nomo = Alzheimer-malsano | Dosiero = Auguste D aus Marktbreit.jpg | Larĝo de dosiero = 190px | Priskribo = Virino kun Alzheimer-malsano | KIM-10 = G30 | DSM-V = 331.0 | MeshID = D000544 | MeshName = Alzheimer Disease | Prevalenco = Ĉirkaŭ 50 milionoj da homoj tutmonde (2020) | Incidenco = Kreskanta pro maljuniĝanta populacio | Mortofteco = Ĉirkaŭ 2 milionoj da mortoj jare (rilataj kaŭzoj) | Aĝo = Plej ofte super 65 jaroj | Paso = kronika | Kaŭzo = Amasiĝo de amiloidaj plakoj kaj tau-proteinoj en la cerbo | Sistemo = Nerva sistemo }} [[Dosiero:Alzheimer-tablica.JPG|eta|dekstra|180ra|<center>memortabulo omaĝe al Alois Alzheimer, kiu troviĝas ĉe la muro de vilao de Alois Alzheimer - tiama direktoro de psikiatria kliniko ĉe la strato de [[Odo Bujwid]] n-ro 42 en nuna [[Vroclavo]]]] [[Dosiero:Alzheimer-ffm002.jpg|La tombo de Alois Alzheimer|eta]] '''''Alzheimer''-[[malsano]]''' (esperantigebla al '''Alchajmero''' aŭ '''Alchejmero'''; vidu sube) estas [[neŭrodegenera malsano]], nome difuza [[cerbo|cerba]] [[atrofio]], kutime manifestata kiel [[Kogno|kogna]] kadukiĝo kaj malordo de [[konduto]], okazanta kune kun [[demenco]], normale dum la [[senileco]]. Ĝi estas la ĉefa kaŭzo de demenco ĉe la maljunuloj. [[2000-aj jaroj|Nune]], ĝi trafas ĉirkaŭ 26 milionojn da homoj en la mondo (kaj eble kvaroblo en ĉirkaŭ [[2050-aj jaroj|2050]])<ref name=Delphi_consensus>''Global prevalence of dementia: a Delphi consensus study'' (Tutmonda prevalenco de demenco: konsentostudo "Delphi"). Cleusa P Ferri, Martin Prince, Carol Brayne kaj aliaj. Ĵurnalo ''[[The Lancet]]'', volumo 366, eldono 9503, 17-a de decembro 2005 ĝis 6-a de januaro 2006, paĝoj 2112-2117 {{doi |10.1016/S0140-6736(05)67889-0}} [http://www.toxcenter.de/artikel/Amalgam-vermehrt-Alzheimer-in-Indien-und-China-r.pdf artikolo ''Amalgam vermehrt Alzheimer in Indien und China'' (Amalgamo pliigas Alzheimer-malsanon en Barato kaj Ĉinio)]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pri la studo en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]] kadre de la retejo ''toxcenter.de'' ({{de}})</ref>. Alchajmeron karakterizas grada perdo de la ĵusa [[memoro]] kaj de aliaj [[menso|mensaj]] kapabloj, des pli grave ju pli da [[neŭrono|neŭronaj]] [[ĉelo]]j mortas kaj diversaj cerbaj zonoj [[Atrofio|atrofias]]. La malsano kutimas daŭri ĉ. 10 jarojn ekde la [[diagnozo]],<ref>Oni informis ke, averaĝe, Alchejmero havas survivon post la diagnozo inter: * 10 jaroj: MUNOZ CHACON, Yalile. ''Demencia, el reto del presente siglo'' ("Demenco, la defio de ĉi tiu jarcento"). Acta méd. costarric. [rete]. jun. 2003, vol. 45, no.2 [konsultita la 2-an de januaro 2010], p.42-42. ISSN 0001-6002. * 8-10 jaroj: ''La enfermedad de Alzheimer en el año 2000'' ("Alzheimer-malsano en 2000"). Rev Panam Salud Publica [rete]. 2001, vol. 10, n.4 [konsultita la 3-an de januaro 2010], paĝoj 268-276. ISSN 1020-4989. doi: 10.1590/S1020-49892001001000012. * 7-9 jaroj: DONOSO S, Archibaldo y BEHRENS P, María Isabel. ''Variabilidad y variantes de la enfermedad de Alzheimer'' ("Variebleco kaj variaĵoj de Alzheimer-malsano"). Rev. méd. Chile [rete]. 2005, vol.133, n.4 [Konsultita la 2an de januaro 2010], paĝoj 477-482. ISSN 0034-9887. doi: 10.4067/S0034-98872005000400013. * 7-8 jaroj: DONOSO S, Archibaldo. La enfermedad de Alzheimer. Rev. chil. neuro-psiquiatr. v. 41 supl. 2 [[Santiago de Ĉilio]] nov. 2003. Lasta aliro 2a de januaro 2010. ISSN 0717-9227. doi: 10.4067/S0717-92272003041200003. </ref> post kiuj la detruiĝo de la cerbo atingas [[vivo]]neprajn zonojn, kio rezultigas [[morto]]n. Kvankam tio povas varii en rekta proporcio kun la akreco de la malsano en la momento de la diagnozo. Oni ankoraŭ ne eltrovis plene la kaŭzojn de alchajmero, kvankam oni identigis kvar [[geno]]jn kun rilato al alchajmeremo. Nuntempe ne ekzistas [[kuraco]] por ĉi tiu malsano. La malsano de Alzheimer estas la formo plej ofta de [[frenezo]], estas nekuracebla kaj finigebla, kaj aperas plej ofte en personoj pli aĝaj ol 65 jaroj.<ref> Brookmeyer R., Gray S., Kawas C. (septembro 1998). «Projections of Alzheimer's disease in the United States and the public health impact of delaying disease onset» ("Projekcioj de Alzheimer-malsano en Usono kaj la efiko al publika sano en prokrasto de malsaniĝo"), en ''American Journal of Public Health'' ("Usona ĵurnalo de publika sano") 88 (9): 1337-42. PMC 1509089. PMID 9736873. doi:10.2105/AJPH.88.9.1337. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1509089/] Alirita la 21an de Marto 2018.</ref>​ Kvankam en raraj okazoj ankaŭ povas esti disvolvigita el la 40 jaroj. La simptomoj de la malsano kiel gnozologia afero difinita estis identigitaj de Emil Kraepelin,<ref>Emil Kraepelin ([[d:Q76828|d]]). ''Psychiatrie: Ein Lehrbuch für Studierende und Ärzte'' ("Psikiatrio: lernolibro por studentoj kaj kuracistoj"). II. Band / dua volumo ([[eldonejo Barth]], Leipzig, 1910)</ref>​ dum la [[neŭropatologio]] karaktera estis observita por la unua fojo de Alois Alzheimer en 1906.<ref> A. Alzheimer. ''Allgemeine Zeitschrift für Psychiatrie'' 64,146 (1907)</ref><ref> A. Alzheimer. ''Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie'' 4, 356 (1911)</ref><ref> Berchtold NC, Cotman CW (1998). «Evolution in the conceptualization of dementia and Alzheimer's disease: Greco-Roman period to the 1960s» ("Evolucio en la konceptigo de demenco kaj Alzheimer-malsano: de la greko-romia periodo ĝis la 1960-aj jaroj), en la ĵurnalo ''Neurobiological Aging'' ("Neŭrobiologia maljuniĝo") 19 (3): 173-89. PMID 9661992. doi:10.1016/S0197-4580(98)00052-9.</ref>​ Tiele, la malkovro de la malsano estis verko de ambaŭ psikiatroj, kiuj laboris en la sama laboratorio. Tamen, pro la granda gravo kiun Kraepelin atribuis al la trovo de la neŭropatologia bazo de la malordoj psikiatriaj, oni decidis nomumi la malsanon Alzheimer honore al sia kompano. Ĝenerale, la dekomenca simptomo estas la malkapablo akiri novajn memorojn, sed kutime ĝi estas konfuzata kun agado rilata kun la maljunuleco aŭ la [[streso]].<ref name="pmid17222085"> Waldemar G, Dubois B, Emre M kaj aliaj (januaro 2007). «Recommendations for the diagnosis and management of Alzheimer's disease and other disorders associated with dementia: EFNS guideline» ("Rekomendoj por la diagnozo kaj administrado de Alzheimer-malsano kaj aliaj malordoj asociitaj kun demenco: EFNS-gvidlinio"), en ''European Journal of Neurology'' (Eŭropa ĵurnalo de neŭrologio) 14 (1): e1-26. PMID 17222085. doi:10.1111/j.1468-1331.2006.01605.x.</ref> Antaŭ la supozo de Alzheimer, la diagnozo fariĝas per pritaksado de kogna konduto, same kiel de neŭrobildoj, se ili estas disponeblaj.<ref name="alzres"> «Alzheimer's diagnosis of AD». Alzheimer's Research Trust, arkivita el la originalo la 22-an de oktobro 2007, [https://web.archive.org/web/20071022154220/http://alzheimers-research.org.uk/info/diagnosis/] konsultita la 21-an de marto 2018.</ref> Dum progresas la malsano, aperas mensa konfuzo, iriteblo kaj [[agresemo]], ŝanĝoj de [[humoro]], malordo de la lingvaĵo, perdo de la ĵusa memoro kaj antaŭdispono al izoleco dum malpliiĝo de la sentoj de la pacienco.<ref name="pmid17222085"/><ref name="pmid17823840"> Tabert MH, Liu X, Doty RL kaj aliaj (2005). «A 10-item smell identification scale related to risk for Alzheimer's disease». Ann. Neurol. 58 (1): 155-160. PMID 15984022. doi:10.1002/ana.20533.</ref> Laŭgrade oni perdas la biologiajn funkciojn, kio finfine portas la pacienton al la morto.<ref name="nihstages"> «Understanding stages and symptoms of Alzheimer's disease». National Institute on Aging. 26a de oktobro 2007. Arkivita el la originalo en la 16a de majo 2008. [https://web.archive.org/web/20080516213955/http://www.nia.nih.gov/Alzheimers/Publications/stages.htm] Konsultita la 21an de marto 2018.</ref> La [[prognozo]] por ĉiu individuo estas malfacile determinebla. La ĝenerala averaĝo estas de 7 jaroj,<ref name="pmid3776457"> Mölsä PK, Marttila RJ, Rinne UK (aŭgusto 1986). «Survival and cause of death in Alzheimer's disease and multi-infarct dementia». Acta Neurol Scand 74 (2): 103-7. PMID 3776457. doi:10.1111/j.1600-0404.1986.tb04634.x. </ref> malpli ol 3% de la pacientoj vivas malpli ol 14 jarojn post la diagnozo.<ref name="pmid7793228"> Mölsä PK, Marttila RJ, Rinne UK (marzo de 1995). «Long-term survival and predictors of mortality in Alzheimer's disease and multi-infarct dementia». ActaNeurol Scand 91 (3): 159-64. PMID 7793228.</ref> La kaŭzo de la malsano de Alzheimer restas nekonata, kvankam la lastaj esploroj ŝajne indikas ke ĝi rilatas al procezoj de [[Priono|priona]] tipo.<ref> Prion, Prion protein and Alzheimer disease. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2807690/] Konsultita la 21an de marto 2018.</ref>​ La esploroj kutime asociigas la malsanon al la apero de senilaj platoj kaj neŭrofibraj fadenaroj.<ref> Tiraboschi P, Hansen LA, Thal LJ, Corey-Bloom J (junio de 2004). «The importance of neuritic plaques and tangles to the development and evolution of AD». Neurology 62 (11): 1984-9. PMID 15184601.</ref> La nuntempa traktado havigas moderajn simptomajn profitojn, sed ne estas traktado kiu klare prokrastu aŭ haltigu la progreson de la malsano.<ref> «Alzheimer's Disease Clinical Trials». US National Institutes of Health. [https://www.clinicaltrials.gov/ct2/results?term=alzheimer] Konsultita la 21an de marto 2018.</ref> Tamen, kelkaj kazoj de asociigo de demenco pro Alzheimer kun la [[celiakio]] montris la plibonigon pere de la plenumo de [[dieto]] sen [[gluteno]].<ref> Makhlouf S, Messelmani M, Zaouali J, Mrissa R (15a de decembro 2017). «Cognitive impairment in celiac disease and non-celiac gluten sensitivity: review of literature on the main cognitive impairments, the imaging and the effect of gluten free diet». Acta Neurol Belg (Revisión). PMID 29247390. doi:10.1007/s13760-017-0870-z.</ref> Por eviti Alzheimer, oni sugestis varian nombron de kondutaj modeloj, sed ne estas publikitaj pruvaroj kiuj elstarigu la profitojn de tiuj rekomendoj, inklude la mensan stimuladon kaj la ekvilibran dieton.<ref> «Can Alzheimer's disease be prevented» (pdf). National Institute on Aging. 29a de aŭgusto 2006. Arkivita el la originalo en la 27a de februaro 2008. [https://web.archive.org/web/20080227161413/http://www.nia.nih.gov/NR/rdonlyres/63B5A29C-F943-4DB7-91B4-0296772973F3/0/CanADbePrevented.pdf] Konsultita la 21an de marto 2018.</ref> La rolo ludata de la zorganto de la paciento de Alzheimer estas ŝlosila,<ref> «The MetLife study of Alzheimer's disease: The caregiving experience» (PDF). MetLife Mature Market Institute. aŭgusto 2006. Arkivita el la originalo en la 25a de junio 2001. [https://web.archive.org/web/20080625071754/http://www.metlife.com/WPSAssets/14050063731156260663V1FAlzheimerCaregivingExperience.pdf] Konsultita la 21an de marto 2018.</ref> sed la premo kaj la fizika postulo de tiuj zorgoj povas iĝi granda persona ŝarĝo.<ref> Thompson CA, Spilsbury K, Hall J, Birks Y, Barnes C, Adamson J (2007). «Systematic review of information and support interventions for caregivers of people with dementia». BMC Geriatr 7: 18. PMC 1951962. PMID 17662119. doi:10.1186/1471-2318-7-18. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1951962/] Konsultita la 21an de marto 2018.</ref><ref> Schneider J, Murray J, Banerjee S, Mann A (agosto de 1999). «EUROCARE: a cross-national study of co-resident spouse carers for people with Alzheimer's disease: I—Factors associated with carer burden». International Journal of Geriatric Psychiatry 14 (8): 651-661. PMID 10489656. doi:10.1002/(SICI)1099-1166(199908)14:8<651::AID-GPS992>3.0.CO;2-B. </ref><ref> Murray J, Schneider J, Banerjee S, Mann A (agosto de 1999). «EUROCARE: a cross-national study of co-resident spouse carers for people with Alzheimer's disease: II—A qualitative analysis of the experience of caregiving». International Journal of Geriatric Psychiatry 14 (8): 662-667. PMID 10489657. doi:10.1002/(SICI)1099-1166(199908)14:8<662::AID-GPS993>3.0.CO;2-4.</ref> Solide traitement à la Lysine Stéphane Schmutz Professeur Oncologue == Pri la nomo == La nomo de la malsano devenas de la germana medicinisto [[Alois Alzheimer]], profesoro de Universitato en [[Breslau]] (nun [[Vroclavo]]), kiu priskribis la simptomojn. La esperantigo de la nomo ne estas stabila, kaj oni proponis diversajn variaĵojn. Vidu la [[Diskuto:Alzheimer-malsano|diskutpaĝon]]. En la [[Esperanta Retradio]], oni uzas ambaŭ Alchajmero-n<ref>[http://esperantaretradio.blogspot.jp/2014/01/cu-rusto-en-la-kapo-vekas-alchajmeron.html Ĉu 'rusto en la kapo' vekas Alchajmeron?]</ref> kaj Alchejmero-n.<ref>[http://esperantaretradio.blogspot.jp/2014/12/ Komputiloj malhelpas lernadon]</ref><ref>[http://esperantaretradio.blogspot.jp/2014/11/aktiva-vivostilo-tenas-la-cerbon-fresa.html Aktiva vivostilo tenas la cerbon freŝa]</ref> La nova PIV de 2020 daŭre ne mencias la malsanon, nek la formon „Alchejmero”<ref>[https://vortaro.net/#Alchajmero_kd neniu trafo por formo „Alchajmero”] en [[PIV]], eldono de 2020, reta versio</ref> nek la formon „Alchejmero”.<ref>[https://vortaro.net/#Alchejmero_kd same neniu trafo por formo „Alchejmero”] en [[PIV]], eldono de 2020, reta versio</ref> La uzanto de [[H-sistemo]] devas scii, ke oni ne elparolu tion kiel "Alĉajmero". == Epidemiologio == La Alzheimer-malsano estas la plej ofta el la degeneraj demencoj. El ĉiuj demencoj ĝi kovras elcentaĵon de proksimume 60%. Ĝi trafas precipe maljunulojn, tamen malofte la malsano aperas en junaj plenkreskuloj. La plej juna paciento de Alzheimer-malsano mortis 33jara.<ref>Skript der Sendung ''Quarks & Co'' zum Thema Alzheimer (Memento vom 21. September 2008 im ''Internet Archive'') (PDF; 612 kB)</ref> Kvankam la ofteco iomete varias laŭ etno kaj sekso, oni povas diri, ke ĝenerale de la aĝo de 65 jaroj la prevalenco de Alzheimer-malsano duobliĝas pli-malpli ĉiujn 5 jarojn. Tio signifas, ke el la homoj en la aĝo inter 65-74 jaroj 2,5-6% suferas de Alzheimer-malsano, en la grupo de vivaĝo inter 75-84 jaroj estas 7,5-14%. En la aĝo de 85 jaroj aŭ pli jam ĉe 12,5-25% de la homoj detekteblas la malsano.<ref><nowiki>http://www.who.int/medicines/areas/priority_medicines/BP6_11Alzheimer.pdf</nowiki> p.11, elŝutita la 20an de februaro 2018</ref> En la jaro 2012 oni taksis, ke en la tuta mondo ekzistas proksimume 35,6 milionoj de Alzheimer-malsanuloj. Pro la pliaĝiĝo de la populacio la kvanto de malsanuloj kreskos en la estonteco, tiel ke WHO kalkulas, ke la kvanto de malsanuloj duobliĝos ĝis la jaro 2030 kaj triobliĝas ĝis la jaro 2050. Sekve estos proksimume 106 milionoj da Alzheimer-pacientoj en la jaro 2050.<ref><nowiki>http://www.who.int/medicines/areas/priority_medicines/BP6_11Alzheimer.pdf</nowiki> p.11, elŝutita la 20an de februaro 2018</ref> == Simptomoj kaj gradoj == Jam multaj jaroj antaŭ ol oni rimarkas simptomojn de Alzheimer-malsano en la konduto de la paciento, oni povus montri per laboratoriaj ekzamenoj la aperon de specifaj markiloj (beta-amiloido kaj taŭ-proteino) en la cerbospina likvo. Kaj proksimume ok jarojn antaŭ ol oni povas „klinike verŝajne“ diagnozi la malsanon laŭ la oficialaj kriterioj, rimarkeblas unuaj malpliboniĝoj en la neŭropsikologiaj testoj. Tiun periodon oni nomas la antaŭ-klinikan stadion; oni ankaŭ trovis la nomon „mild cognitive impairment“ (milda kogna damaĝo) por tiu etapo, kiu ofte estas transira periodo inter la normala aĝiĝo kaj la komenco de Alzheimer-malsano. === Milda Alzheimer-malsano === Malpliboniĝo de lernado kaj memoro estas la [[Simptomo|simptomoj]], kiuj unue kondukas al diagnozo. Tipe por la malsano estas la malsamgrada efiko sur diversaj kampoj de la memorkapablo: Unue aperas malfacilaĵoj lerni novajn aferojn; la epizoda memoro (scioj pri la propra biografio kaj antaŭaj jaroj de sia vivo) kaj la implicita memoro (la scio pri sinsekvo de ĉiutagaj procedoj kiel laĉi ŝuojn ktp.) en tiu frua stadio kutime bone funkcias, kvankam malfunkcio povas jam apereti. Ankaŭ aliaj neŭropsikologiaj deficitoj kiel malatentemo, problemoj en planado aŭ perceptado povas jam akompani la memorperdon, sed ne estas la ĉefa simptomo kaj nur diskrete rimarkeblas. En tiu stadio ofte la paciento kaj eĉ parencoj ankoraŭ ne rimarkas, ke temas pri malsano; deficitoj estas atribuitaj al la aĝo, al streĉo kaj aliaj vivcirkonstancoj<ref>Waldemar G., Dubois, B. Emre M., Georges J., McKeith I.G., Rossor M., Scheltens P., Tariska P., Winblad B. (2007) "Recommendations for the diagnosis and management of Alzeheimer's disease and other disorders associatted with dementia: EFNS Guideline". European Journal of Neurology (14)1: e1-26. doi:10.1111/j.1468-1331.2006.01605.x. <nowiki>PMID 17222085</nowiki></ref>. Tipaj simptomoj en tiu stadio: * Forgesi epizodojn de forgesemo * Forgesi nomojn de amikoj, najbaroj aŭ aliaj konatoj * La ŝanĝiĝon eksteruloj rimarkas pli ol la paciento * La paciento sentas streĉon, se situacioj estas ne tiom konataj aŭ kutimaj === Mez-grada Alzheimer-malsano === Kiam la malsano progresas, la deficitoj iĝas pli evidentaj. Ŝanĝiĝo de personeco kaj miskonduto iĝas gravaj defioj por la flegantoj. Ofte pacientoj akuzas aliajn personojn pri priŝtelado, kiam ili ne plu retrovas siajn aĵojn. Ankaŭ senbaza ĵaluzo, agresemo kaj ŝanĝiĝemo de emocioj aperas. La pacientoj nun bezonas helpon ĉe ĉiutagaj aferoj; kvankam ili povas ankoraŭ mem plenumi multajn farendaĵojn, ili bezonas la observadon, memorigadon aŭ instrukcion de aliaj. La malsano montras la tipajn simptomojn de kortika demenco: * Pli gravaj problemoj kun lernado de novaj informoj * Pacientoj ofte estas konfuzitaj * Problemo dormi (ŝanĝita tagnokta-ritmo kun nokta aktivemo) * Loka malorientiĝo: paciento ne scias, kie li estas aŭ kiel li povas reveni hejmen * Unuaj problemoj trovi la ĝustajn vortojn kaj konkrete nomi ĉiutagajn aĵojn === Severa Alzheimer-malsano === Dum la fina stadio la paciento bezonas daŭran helpon<ref>Förstl, H. Kurz. A. (1999) "Clinical features of Alzheimer's disease". European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience. 249 (6): 288-290. doi: 10.1007/s004060050101. <nowiki>PMID 10653284</nowiki></ref>. Tipaj simptomoj en tiu stadio<ref name=":0">Poeck, K.& Hacke, W. (2006) Ĉapitro 25 "Demencoj". Neurologie. Springer-Medizin-Verlag, Heidelberg, ISBN 9783540299974</ref>: * Ripetado de sama konversacio * Problemoj kun parolo (stereotipa ripetiĝo de vortoj au frazoj, * Timo, [[paranojo]] * pliiĝantaj problemoj kun moviĝo (altiĝanta muskola tonuso, nenormala sintenado, stereotipaj au sensencaj movoj) Fine pacientoj ne plu povas piediri, havas problemojn kun manĝado, la lingva kapablo estas limigita al facilaj kaj mallongaj frazoj, kelkfoje paciento eĉ ne plu povas paroli. Agresemo povas okazi, ĉar la pacientoj ofte ne plu komprenas la cirkonstancoj aŭ la celoj de siaj helpantoj aŭ flegistoj; ankaŭ apatio kaj elĉerpiĝo videblas. == Kaŭzoj == [[Dosiero:APP-Schema.jpg|eta|dekstra|200ra|<!-- de:[[Prozessierung]] des Amyloid Precursor Proteins -->]] Oni supozas, ke Alzheimer-malsano okazas kiam neormalaj kvantoj de amiloida beta (Aβ), eksterĉela akumulado kiel amiloidaj plakoj kaj taŭ [[proteino]]j, aŭ enĉele kiel neŭrofibraj fadenaroj, formiĝas en la cerbo, tuŝante neŭronan funkciadon kaj konektivon, rezulte en iompostioma perdo de cerbofunkciado.<ref>{{cite web | title=Alzheimer's disease – Causes | website=[[National Health Service]] (NHS) | date=24 April 2023 | url=https://www.nhs.uk/conditions/alzheimers-disease/causes/ | access-date=10a de Julio 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200929103158/https://www.nhs.uk/conditions/alzheimers-disease/causes/ |archive-date=29a de Septembro 2020 | url-status = live }}</ref><ref name=Tackenberg>{{cite journal | vauthors = Tackenberg C, Kulic L, Nitsch RM | title = Familial Alzheimer's disease mutations at position 22 of the amyloid β-peptide sequence differentially affect synaptic loss, tau phosphorylation and neuronal cell death in an ex vivo system | journal = PLOS ONE | volume = 15 | issue = 9 | pages = e0239584 | date = 2020 | pmid = 32966331 | pmc = 7510992 | doi = 10.1371/journal.pone.0239584 | bibcode = 2020PLoSO..1539584T | doi-access = free | title-link = doi | issn=1932-6203}}</ref> Tiu ŝanĝita kapablo por proteinklarigado estas aĝ-rilata, regulata de cerba ĥolesterolo,<ref name=WangHao>{{cite journal | vauthors = Wang H, Kulas JA, Wang C, Holtzman DM, Ferris HA, Hansen SB | title = Regulation of beta-amyloid production in neurons by astrocyte-derived cholesterol | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 118 | issue = 33 | pages = e2102191118 | date = August 2021 | pmid = 34385305 | pmc = 8379952 | doi = 10.1073/pnas.2102191118|issn=0027-8424 | s2cid = 236998499 | doi-access = free | title-link = doi | bibcode = 2021PNAS..11802191W }}</ref> kaj asocia kun aliaj neŭrodegeneraj malsanoj.<ref name=Vilchez>{{cite journal | vauthors = Vilchez D, Saez I, Dillin A | title = The role of protein clearance mechanisms in organismal ageing and age-related diseases | journal = Nature Communications | volume = 5 | issue = | pages = 5659 | date = December 2014 | pmid = 25482515 | doi = 10.1038/ncomms6659 | bibcode = 2014NatCo...5.5659V | doi-access = free | title-link = doi }}</ref><ref name=OUP>{{Cite book| vauthors = Jacobson M, McCarthy N |title=Apoptosis |date=2002|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, OX|isbn=0199638497|page=290}}</ref> La kaŭzo de plimulto de kazoj de Alzheimer-malsano estas ankoraŭ plej grandparte nekonata,<ref name=Breijyeh2020>{{cite journal | vauthors = Breijyeh Z, Karaman R | title = Comprehensive Review on Alzheimer's Disease: Causes and Treatment | journal = Molecules | volume = 25 | issue = 24 | date = December 2020 | page = 5789 | pmid = 33302541 | pmc = 7764106 | doi = 10.3390/molecules25245789 | type = Review | doi-access = free | title-link = doi }}</ref> escepte ĉe 1–2% de kazoj en kiuj oni identigis determinitajn genetikajn diferencojn.<ref name=Long /> Kelkaj konkurencaj [[hipotezo]]j klopodas klarigi la subkuŝan kaŭzon; el kiuj la plej hegemonia hipotezo estas la hipotezo pri amiloida beta (Aβ).<ref name=Breijyeh2020 /> La plej antikva hipotezo, sur kiu baziĝis plimulto de drogterapioj, estas la ĥolinergia hipotezo, kiu proponas, ke Alzheimer-malsanon okazigas reduktita sintezo de neŭrotransmisiila [[acetilĥolino]].<ref name=Breijyeh2020 /> La perdo de ĥolinergiaj neŭronoj notita en la [[limba sistemo]] kaj cerba kortekso, estas ŝlosila trajto en la progreso de Alzheimer-malsano.<ref name="Petersen"> Petersen RC, Lopez O, Armstrong MJ, Getchius TS, Ganguli M, Gloss D, et al. (Januaro 2018). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5772157/ "Practice guideline update summary: Mild cognitive impairment: Report of the Guideline Development, Dissemination, and Implementation Subcommittee of the American Academy of Neurology".] ''Neurology''. 90 (3): 126–135. doi:10.1212/WNL.0000000000004826. PMC 5772157. PMID 29282327. </ref> La amiloida hipotezo de 1991 postulis, ke eksterĉelaj stokejoj de amiloidaj beta (Aβ) estas la fundamenta kaŭzo de la malsano.<ref name=pmid1763432>{{cite journal | vauthors = Hardy J, Allsop D | title = Amyloid deposition as the central event in the aetiology of Alzheimer's disease | journal = Trends in Pharmacological Sciences | volume = 12 | issue = 10 | pages = 383–388 | date = Oktobro 1991 | pmid = 1763432 | doi = 10.1016/0165-6147(91)90609-V }}</ref><ref name=pmid11801334>{{cite journal | vauthors = Mudher A, Lovestone S | title = Alzheimer's disease-do tauists and baptists finally shake hands? | journal = Trends in Neurosciences | volume = 25 | issue = 1 | pages = 22–26 | date = Januaro 2002 | pmid = 11801334 | doi = 10.1016/S0166-2236(00)02031-2 | s2cid = 37380445 }}</ref> Subteno de tiu postulo venas el la loko de la geno por la amiloida antaŭ-proteino (''amyloid precursor protein'' (APP)) en la kromosomo 21, kun la fakto ke la personoj kun la [[Down-sindromo|trisomio 21]] (Down-sindromo) kiu havas kroman genkopion preskaŭ universale aperitan almenaŭ en la plej fruaj simptomoj de la Alzheimer-malsano je ĉirkaŭ 40&nbsp;jaroj de aĝo.<ref name="Lott2019"> Lott IT, Head E (Marto 2019). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8061428/ "Dementia in Down syndrome: unique insights for Alzheimer disease research".] Nat Rev Neurol. 15 (3): 135–147. doi:10.1038/s41582-018-0132-6. PMC 8061428. PMID 30733618. </ref> Specifa izoformo de apolipoproteino (APOE4), estas grava genetika riskofaktoro de la Alzheimer-malsano.<ref name="Simon2018p111"> Simon RP, Greenberg DA, Aminoff MJ (2018). Clinical neurology (deka eld.). [New York]: McGraw Hill. p. 111. ISBN 978-1-259-86173-4. OCLC 1012400314. </ref> Kvankam apolipoproteinoj helpas la aperon de beta amiloido, kelkaj izoformoj ne estas tre efektivaj en tiu tasko (kiel ĉe APOE4), konduke al troa pliigo de amiloido en la cerbo.<ref name=pmid7566000>{{cite journal | vauthors = Polvikoski T, Sulkava R, Haltia M, Kainulainen K, Vuorio A, Verkkoniemi A, Niinistö L, Halonen P, Kontula K | title = Apolipoprotein E, dementia, and cortical deposition of beta-amyloid protein | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 333 | issue = 19 | pages = 1242–1247 | date = November 1995 | pmid = 7566000 | doi = 10.1056/NEJM199511093331902 | doi-access = free }}</ref> === Genetiko === ==== Malfrua apero ==== Malfrua apero de la Alzheimer-malsano estas ĉirkaŭ 70% [[heredeblo|heredebla]].<ref name=Andrews2023>{{cite journal |vauthors=Andrews SJ, Renton AE, Fulton-Howard B, Podlesny-Drabiniok A, Marcora E, Goate AM |date=Aprilo 2023 |title=The complex genetic architecture of Alzheimer's disease: novel insights and future directions |url= |journal=eBioMedicine |volume=90 |pages=104511 |doi=10.1016/j.ebiom.2023.104511 |pmc=10024184 |pmid=36907103}}</ref><ref name=Scheltens2021>{{cite journal |vauthors=Scheltens P, De Strooper B, Kivipelto M, Holstege H, Chételat G, Teunissen CE, Cummings J, van der Flier WM |date=Aprilo 2021 |title=Alzheimer's disease |url= |journal=Lancet |volume=397 |issue=10284 |pages=1577–1590 |doi=10.1016/S0140-6736(20)32205-4 |pmc=8354300 |pmid=33667416}}</ref> Genetikaj modeloj en 2020 antaŭavertis la Alzheimer-malsanon per 90% de akurateco.<ref>{{cite journal |vauthors=Sims R, Hill M, Williams J |date=Marto 2020 |title=The multiplex model of the genetics of Alzheimer's disease |url= https://orca.cardiff.ac.uk/id/eprint/129659/1/Nature%20Neuroscience.pdf|journal=Nat Neurosci |volume=23 |issue=3 |pages=311–322 |doi=10.1038/s41593-020-0599-5 |pmid=32112059|s2cid=256839971 }}</ref> Plimulto de kazoj de la Alzheimer-malsano ne estas [[Familio|familidevenaj]], kaj tial ili estas termigitaj kiel sporada Alzheimer-malsano. Plimulto de kazoj de la sporada Alzheimer-malsano estas malfruaj, kaj disvolviĝas post la aĝo de 65 jaroj.<ref>{{cite journal |vauthors=Piaceri I, Nacmias B, Sorbi S |title=Genetics of familial and sporadic Alzheimer's disease |journal=Front Biosci (Elite Ed) |volume=5 |issue=1 |pages=167–177 |date=Januaro 2013 |pmid=23276979 |doi=10.2741/e605|doi-access=free }}</ref> La plej forta genetika riskofaktoro por sporada Alzheimer-malsano estas la apolipoproteino Eε4 (APOEε4).<ref name="NIA2021" >[https://www.nia.nih.gov/news/study-reveals-how-apoe4-gene-may-increase-risk-dementia "Study reveals how APOE4 gene may increase risk for dementia".] ''National Institute on Aging''. 16a de Marto 2021. Arkivita el la originalo la 17an de Marto 2021. Alirita la 17an de Marto 2021. </ref> APOEε4 estas unu el la kvar aleloj de la apolipoproteino E (APOE). APOE ludas gravan rolon en lipid-ligantaj proteinoj en lipoproteinaj partikloj kaj la alelo ε4 disrompas tiun funkcion.<ref name="Perea">{{cite journal |vauthors=Perea JR, Bolós M, Avila J |date=October 2020 |title=Microglia in Alzheimer's Disease in the Context of Tau Pathology |journal=Biomolecules |volume=10 |issue=10 |page=1439 |doi=10.3390/biom10101439 |pmc=7602223 |pmid=33066368 |doi-access=free |title-link=doi}}</ref> Inter 40 kaj 80% de personoj kun la Alzheimer-malsano posedas almenaŭ unu alelon APOEε4.<ref name="pmid16567625">{{cite journal |vauthors=Mahley RW, Weisgraber KH, Huang Y |date=April 2006 |title=Apolipoprotein E4: a causative factor and therapeutic target in neuropathology, including Alzheimer's disease |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=103 |issue=15 |pages=5644–5651 |bibcode=2006PNAS..103.5644M |doi=10.1073/pnas.0600549103 |pmc=1414631 |pmid=16567625 |doi-access=free |title-link=doi}}</ref> La alelo APOEε4 pliigas la riskon de la malsano trifoje en heterozigotoj kaj ĉirkaŭ 15 fojojn en homozigotoj.<ref name="pmid16876668">{{cite journal |vauthors=Blennow K, de Leon MJ, Zetterberg H |date=Julio 2006 |title=Alzheimer's disease |journal=Lancet |volume=368 |issue=9533 |pages=387–403 |doi=10.1016/S0140-6736(06)69113-7 |pmid=16876668 |s2cid=47544338}}</ref> Kiel ĉe multaj aliaj homaj malsanoj, mediaj efektoj kaj genetikaj modifiloj rezultas en nekompleta penetreco. Por ekzemplo, Niĝeriaj [[Joruboj]] ne montras la rilaton inter dozo de APOEε4 kaj influo de malfrua aĝo por la Alzheimer-malsano vidita en aliaj homaj popoloj.<ref name="pmid16434658">{{cite journal |vauthors=Hall K, Murrell J, Ogunniyi A, Deeg M, Baiyewu O, Gao S, Gureje O, Dickens J, Evans R, Smith-Gamble V, Unverzagt FW, Shen J, Hendrie H |date=Januaro 2006 |title=Cholesterol, APOE genotype, and Alzheimer disease: an epidemiologic study of Nigerian Yoruba |journal=Neurology |volume=66 |issue=2 |pages=223–227 |doi=10.1212/01.wnl.0000194507.39504.17 |pmc=2860622 |pmid=16434658}}</ref><ref name="pmid16278853">{{cite journal |vauthors=Gureje O, Ogunniyi A, Baiyewu O, Price B, Unverzagt FW, Evans RM, Smith-Gamble V, Lane KA, Gao S, Hall KS, Hendrie HC, Murrell JR |date=Januaro 2006 |title=APOE epsilon4 is not associated with Alzheimer's disease in elderly Nigerians |journal=Annals of Neurology |volume=59 |issue=1 |pages=182–185 |doi=10.1002/ana.20694 |pmc=2855121 |pmid=16278853}}</ref> ==== Frua apero ==== Nur 1–2% de Alzheimer-kazoj estas [[Genetika malsano|hereda]] pro [[Dominanteco (genetiko)|memsomaj dominantaj]] efektoj, ĉar Alzheimer-malsano estas tre poligenia. Kiam la malsano estas okazigita per memsomaj dominantaj variantoj, ĝi estas konata kiel Fruaperinta Alzheimer-malsano, kiu estas multe pli rara kaj havas pli rapidan proporcion de progreso.<ref name="Long">{{cite journal | vauthors = Long JM, Holtzman DM | title = Alzheimer Disease: An Update on Pathobiology and Treatment Strategies | journal = Cell | volume = 179 | issue = 2 | pages = 312–339 | date = October 2019 | pmid = 31564456 | pmc = 6778042 | doi = 10.1016/j.cell.2019.09.001 }}</ref> Malpli ol 5% de sporada Alzheimer-malsano havas pli fruan aperon,<ref name="Long" /> kaj fruaperinta Alzheimer-malsano estas ĉirkaŭ 90% heredebla.<ref name=Andrews2023/><ref name=Scheltens2021/> Tiu kazaro ĝenerale suferigas multajn personojn en unu aŭ pliajn generaciojn.<ref>{{cite journal |vauthors=Piaceri I |date=2013 |title=Genetics of familial and sporadic Alzheimer s disease |journal=Frontiers in Bioscience |volume=E5 |issue=1 |pages=167–177 |doi=10.2741/E605 |issn=1945-0494 |pmid=23276979 |doi-access=free}}</ref> Fruaperinta familia Alzheimer-malsano povas esti atribuata al [[mutacio]]j en unu el tri genoj: tiuj kodigitaj en amiloida antaŭ-proteino (''amyloid precursor protein'' (APP)) kaj presenilinoj PSEN1 kaj PSEN2.<ref name="Atri2019"> Atri A (Marto 2019). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025712518301317?via%3Dihub "The Alzheimer's Disease Clinical Spectrum: Diagnosis and Management".] ''The Medical Clinics of North America'' (Review). 103 (2): 263–293. doi:10.1016/j.mcna.2018.10.009. PMID 30704681. S2CID 73432842. </ref> Plimulto de mutacioj en la APP kaj presenilingenoj pliigas la produktadon de malgranda proteino nomita amiloido beta (Aβ)42, kiu estas la ĉefa komponanto de amiloidaj plakoj.<ref name="Selkoe">{{cite journal | vauthors = Selkoe DJ | title = Translating cell biology into therapeutic advances in Alzheimer's disease | journal = Nature | volume = 399 | issue = 6738 Suppl | pages = A23–A31 | date = Junio 1999 | pmid = 10392577 | doi = 10.1038/19866 | s2cid = 42287088 | doi-access = free | title-link = doi }}</ref> Kelkaj el la mutacio simple ŝanĝas la proporcion inter Aβ42 kaj la aliaj ĉefaj formoj — ĉefe ĉe la Aβ40 — ne pliigante la nivelojn de Aβ42 en la cerbo.<ref name="Borchelt">{{cite journal | vauthors = Borchelt DR, Thinakaran G, Eckman CB, Lee MK, Davenport F, Ratovitsky T, Prada CM, Kim G, Seekins S, Yager D, Slunt HH, Wang R, Seeger M, Levey AI, Gandy SE, Copeland NG, Jenkins NA, Price DL, Younkin SG, Sisodia SS | title = Familial Alzheimer's disease-linked presenilin 1 variants elevate Abeta1-42/1-40 ratio in vitro and in vivo | journal = Neuron | volume = 17 | issue = 5 | pages = 1005–1013 | date = Novembro 1996 | pmid = 8938131 | doi = 10.1016/S0896-6273(00)80230-5 | s2cid = 18315650 | doi-access = free | title-link = doi }}</ref> Du aliaj genoj asociaj kun memsoma dominanta Alzheimer-malsano estas ABCA7 kaj SORL1.<ref>{{cite journal | vauthors = Kim JH | title = Genetics of Alzheimer's Disease | journal = Dementia and Neurocognitive Disorders | volume = 17 | issue = 4 | pages = 131–136 | date = Decembro 2018 | pmid = 30906402 | pmc = 6425887 | doi = 10.12779/dnd.2018.17.4.131 }}</ref> [[Alelo]]j en la geno TREM2 estis asociataj kun tri ĝis kvin fojojn pli alta risko disvolvi la Alzheimer-malsanon.<ref>{{cite journal |vauthors=Carmona S, Zahs K, Wu E, Dakin K, Bras J, Guerreiro R |title=The role of TREM2 in Alzheimer's disease and other neurodegenerative disorders |journal=Lancet Neurol |volume=17 |issue=8 |pages=721–730 |date=Aŭgusto 2018 |pmid=30033062 |doi=10.1016/S1474-4422(18)30232-1 |s2cid=51706988 |url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10056337/ |access-date=21a de Februaro 2022 |archive-date=27 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327190158/https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10056337/ |url-status=live }}</ref> Oni trovis, ke japana stirpo de familia Alzheimer-malsano estas asocia kun forviŝmutacion de kodono 693 de APP.<ref name=Tomiyama2010>{{cite journal | vauthors = Tomiyama T | title = [Involvement of beta-amyloid in the etiology of Alzheimer's disease] | journal = Brain and Nerve = Shinkei Kenkyu No Shinpo | volume = 62 | issue = 7 | pages = 691–699 | date = Julio 2010 | pmid = 20675873 }}</ref> Tiu mutacio kaj ĝia asocio kun la Alzheimer-malsano estis por la unua fojo registrita en 2008,<ref name=Tomiyama2008>{{cite journal | vauthors = Tomiyama T, Nagata T, Shimada H, Teraoka R, Fukushima A, Kanemitsu H, Takuma H, Kuwano R, Imagawa M, Ataka S, Wada Y, Yoshioka E, Nishizaki T, Watanabe Y, Mori H | title = A new amyloid beta variant favoring oligomerization in Alzheimer's-type dementia | journal = Annals of Neurology | volume = 63 | issue = 3 | pages = 377–387 | date = March 2008 | pmid = 18300294 | doi = 10.1002/ana.21321 | s2cid = 42311988 }}</ref> kaj estas konata kiel la Osaka mutacio. Nur homozigotoj kun tiu mutacio havas pliigitan riskon disvolvi Alzheimer-malsanon. Tiu mutacio akcelas Aβ oligomerigon sed la proteinoj ne formas la amiloidajn fibretojn kiuj agregiĝas en amiloidaj plakoj, sugestante, ke estas la Aβ oligomerigo anstataŭ la fibretoj kiuj povas esti la kaŭzo de tiu malsano. [[Muso]]j havantaj tiun mutacion havas ĉiuj la kutimajn patologiojn de la Alzheimer-malsano.<ref name=Tomiyama>{{cite journal | vauthors = Tomiyama T, Shimada H | title = APP Osaka Mutation in Familial Alzheimer's Disease-Its Discovery, Phenotypes, and Mechanism of Recessive Inheritance | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 21 | issue = 4 | page = 1413 | date = February 2020 | pmid = 32093100 | pmc = 7073033 | doi = 10.3390/ijms21041413 | doi-access = free | title-link = doi }}</ref> === Hipotezoj === ==== Amiloid-beta kaj tau proteino ==== [[Dosiero:TANGLES HIGH.jpg|altdekstre=1.35|eta|En Alzheimer-malsano, ŝanĝoj en tau proteino kondukas al disintegrado de mikrotubetoj en cerbaj ĉeloj.]] La tau hipotezo proponas, ke nenormalaĵoj de la tau proteino startigas la senkatenigon de la malsano.<ref name=pmid11801334 /> Laŭ tiu modelo, hiperfosforiligita tau ekpariĝas kun aliaj fadenoj de tau kiel parigitaj helikoformaj fadenetoj. Finfine, ili formas neŭrofibretajn fadenarojn ene de nervoĉeloj.<ref name=pmid1669718>{{cite journal | vauthors = Goedert M, Spillantini MG, Crowther RA | title = Tau proteins and neurofibrillary degeneration | journal = Brain Pathology | volume = 1 | issue = 4 | pages = 279–286 | date = July 1991 | pmid = 1669718 | doi = 10.1111/j.1750-3639.1991.tb00671.x | s2cid = 33331924 | doi-access = free }}</ref> Kiam tio okazas, la [[mikrotubeto]]j disintegriĝas, detruante la strukturon de la ĉela [[Ĉelskeleto|citoskeleton]] kiu kolapsigas la transportan sistemon de la neŭronoj.<ref name=pmid15615638>{{cite journal | vauthors = Iqbal K, Alonso A, Chen S, Chohan MO, El-Akkad E, Gong CX, Khatoon S, Li B, Liu F, Rahman A, Tanimukai H, Grundke-Iqbal I | title = Tau pathology in Alzheimer disease and other tauopathies | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Molecular Basis of Disease | volume = 1739 | issue = 2–3 | pages = 198–210 | date = January 2005 | pmid = 15615638 | doi = 10.1016/j.bbadis.2004.09.008 | doi-access = free | title-link = doi }}</ref> Nombraj studoj konektas la misreduktitajn amiloid-beta kaj tau proteinojn asocie kun la patologio de la Alzheimer-malsano, ĉar ili okazigas oksidigan [[streso]]n kiu kondukas al kronika inflamado.<ref name=Sinyor>{{cite journal | vauthors = Sinyor B, Mineo J, Ochner C | title = Alzheimer's Disease, Inflammation, and the Role of Antioxidants | journal = Journal of Alzheimer's Disease Reports | volume = 4 | issue = 1 | pages = 175–183 | date = Junio 2020 | pmid = 32715278 | pmc = 7369138 | doi = 10.3233/ADR-200171 }}</ref> Subtenuta inflamado (neŭroinflamado) estas trajto ankaŭ de aliaj neŭrodegeneraj malsanoj kiel [[Parkinsona malsano]], kaj [[Amiotrofa lateralsklerozo|ALS]].<ref name=Kinney>{{cite journal | vauthors = Kinney JW, Bemiller SM, Murtishaw AS, Leisgang AM, Salazar AM, Lamb BT | title = Inflammation as a central mechanism in Alzheimer's disease | journal = Alzheimer's & Dementia | volume = 4 | issue = | pages = 575–590 | date = 2018 | pmid = 30406177 | pmc = 6214864 | doi = 10.1016/j.trci.2018.06.014 }}</ref> Ankaŭ infekton ĉe [[spiroketo]]j oni ligis al [[demenco]].<ref name=Breijyeh2020 /> Damaĝoj nature okazantaj en [[DNA]] akumuliĝas en cerboj kun Alzheimer-malsano; oksigenreakciaj specioj povus esti la ĉefa fonto de tiu damaĝo al DNA.<ref>{{cite journal |vauthors=Lin X, Kapoor A, Gu Y, Chow MJ, Peng J, Zhao K, Tang D |title=Contributions of DNA Damage to Alzheimer's Disease |journal=Int J Mol Sci |volume=21 |issue=5 |date=February 2020 |page=1666 |pmid=32121304 |pmc=7084447 |doi=10.3390/ijms21051666 |doi-access=free }}</ref> ==== Dormo ==== [[Misdormo]]n oni konsideras ebla riskofaktoro por inflamado en Alzheimer-malsano. Dormoproblemojn oni rigardis kiel konsekvenco de la Alzheimer-malsano sed ĵusaj studoj sugestas, ke male ili povus esti anstataŭe kaŭza faktoro. Oni supozas, ke dormoproblemoj estas ligitaj al konstanta inflamado.<ref name=Irwin>{{cite journal | vauthors = Irwin MR, Vitiello MV | title = Implications of sleep disturbance and inflammation for Alzheimer's disease dementia | journal = The Lancet. Neurology | volume = 18 | issue = 3 | pages = 296–306 | date = March 2019 | pmid = 30661858 | doi = 10.1016/S1474-4422(18)30450-2 | s2cid = 58546748 }}</ref> ==== Metala tokseco, fumado, neŭroinflamado kaj aerpoluado ==== La ĉela [[homeostazo]] de [[biometalo|biometaloj]] kiel jona kupro, fero, kaj [[zinko]] ludas gravan rolon en la Alzheimer-malsano, kvankam restas neklara ĉu tio estas produktita de aŭ male okazigas la ŝanĝojn en proteinoj.<ref name=Breijyeh2020 /><ref>{{cite journal |vauthors=Huat TJ, Camats-Perna J, Newcombe EA, Valmas N, Kitazawa M, Medeiros R |title=Metal Toxicity Links to Alzheimer's Disease and Neuroinflammation |journal=J Mol Biol |volume=431 |issue=9 |pages=1843–1868 |date=Aprilo 2019 |pmid=30664867 |pmc=6475603 |doi=10.1016/j.jmb.2019.01.018 }}</ref> Fumado estas grava riskofaktoro de Alzheimer-malsano.<ref name=Knopman2021>{{cite journal |vauthors = Knopman DS, Amieva H, Petersen RC, Chételat G, Holtzman DM, Hyman BT, Nixon RA, Jones DT |title=Alzheimer disease |journal=Nature Reviews Disease Primers |volume=7 |issue=1 |pages=33 |date=Majo 2021 |pmid=33986301 |pmc=8574196 |doi=10.1038/s41572-021-00269-y }}</ref> Sistemaj inflammarkiloj de la denaska [[imunsistemo]] estas riskofaktoroj por Malfrua apero de Alzheimer-malsano.<ref>{{cite journal | vauthors = Eikelenboom P, van Exel E, Hoozemans JJ, Veerhuis R, Rozemuller AJ, van Gool WA | title = Neuroinflammation – an early event in both the history and pathogenesis of Alzheimer's disease | journal = Neuro-Degenerative Diseases | volume = 7 | issue = 1–3 | pages = 38–41 | year = 2010 | pmid = 20160456 | doi = 10.1159/000283480 | s2cid = 40048333 }}</ref> Ekspono la [[aerpoluado]] povas esti kontribuanta faktoro al la disvolviĝo de la Alzheimer-malsano.<ref name=Breijyeh2020 /> ==== Aliaj hipotezoj ==== Retrogenezo estas medicina [[hipotezo]] ke ĝuste kiam la [[feto]] trairas procezon de neŭrodisvolviĝo dekomence per [[Neŭra tubo|neŭrotubigo]] kaj fine per [[mjelino|mjelinigo]], la cerboj de personoj kun Alzheimer-malsano trairas reversan [[Neŭrodegenera malsano|neŭrodegeneradon]] starte per demjelinigo kaj morto de aksonoj (blanka materialo) kaj fine per la morto de griza materialo.<ref name="Laks2015">{{cite journal | vauthors = Alves GS, Oertel Knöchel V, Knöchel C, Carvalho AF, Pantel J, Engelhardt E, Laks J | title = Integrating retrogenesis theory to Alzheimer's disease pathology: insight from DTI-TBSS investigation of the white matter microstructural integrity | journal = BioMed Research International | volume = 2015 | pages = 291658 | date = 2015 | pmid = 25685779 | pmc = 4320890 | doi = 10.1155/2015/291658 | doi-access = free | title-link = doi }}</ref> Krome la hipotezo estas, ke same kiel infanoj trairas stadiojn de kogna disvolvigo, personoj kun Alzheimer-malsano trairas la reversan procezon de progresiva kogna malpliiĝo.<ref name="Kluger1999">{{cite journal | vauthors = Reisberg B, Franssen EH, Hasan SM, Monteiro I, Boksay I, Souren LE, Kenowsky S, Auer SR, Elahi S, Kluger A | title = Retrogenesis: clinical, physiologic, and pathologic mechanisms in brain aging, Alzheimer's and other dementing processes | journal = European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience | volume = 249 | issue = 3 | pages = 28–36 | date = 1999 | pmid = 10654097 | doi = 10.1007/pl00014170 | s2cid = 23410069 }}</ref> La asociigo kun [[celiakio]] ne estas klara, kaj studo de 2019 ne trovis pliigon en ĝenerala [[demenco]] en la personoj kun celiakio, kvankam revizio de 2018 trovis asocion kin ĝeneralaj tipoj de demenco inter kiuj Alzheimer-malsano.<ref>{{cite journal | vauthors = Zis P, Hadjivassiliou M | title = Treatment of Neurological Manifestations of Gluten Sensitivity and Coeliac Disease | journal = Current Treatment Options in Neurology | volume = 21 | issue = 3 | pages = 10 | date = Februaro 2019 | pmid = 30806821 | doi = 10.1007/s11940-019-0552-7 | s2cid = 73466457 | doi-access = free | title-link = doi }}</ref><ref name=MakhloufMesselmani2018>{{cite journal | vauthors = Makhlouf S, Messelmani M, Zaouali J, Mrissa R | title = Cognitive impairment in celiac disease and non-celiac gluten sensitivity: review of literature on the main cognitive impairments, the imaging and the effect of gluten free diet | journal = Acta Neurologica Belgica | volume = 118 | issue = 1 | pages = 21–27 | date = March 2018 | pmid = 29247390 | doi = 10.1007/s13760-017-0870-z | type = Review | s2cid = 3943047 }}</ref> Laŭ unu teorio, misfunkcio de oligodendrocitoj kaj ilia asocia mjelino laŭlonge de la aĝo kontribuas al aksondamaĝo, kiu siavice generas amiloidan produktadon kaj tau hiper-fosforiligon.<ref>{{cite journal |vauthors=Bartzokis G |date=Aŭgusto 2011 |title=Alzheimer's disease as homeostatic responses to age-related myelin breakdown |journal=Neurobiology of Aging |volume=32 |issue=8 |pages=1341–1371 |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2009.08.007 |pmc=3128664 |pmid=19775776}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Cai Z, Xiao M |date=2016 |title=Oligodendrocytes and Alzheimer's disease |journal=The International Journal of Neuroscience |volume=126 |issue=2 |pages=97–104 |doi=10.3109/00207454.2015.1025778 |pmid=26000818 |s2cid=21448714}}</ref> Studoj montris eblan ligilon inter infekcio kun kelkaj virusoj kaj disvolviĝo de Alzheimer-malsano poste en la vivo.<ref>{{cite journal |last1=Zhou |first1=Li |last2=Miranda-Saksena |first2=Monica |last3=Saksena |first3=Nitin K. |date=2013-05-31 |title=Viruses and neurodegeneration |journal=Virology Journal |volume=10 |issue=1 |pages=172 |doi=10.1186/1743-422X-10-172 |issn=1743-422X |pmc=3679988 |pmid=23724961 |doi-access=free }}</ref> Notinde, grandskala studado farita ĉe 6 245 282 pacientoj montris pliiĝantan riskon de disvolvigado de Alzheimer-malsano sekve de infekto pro [[Kronvirusa malsano de 2019|KOVIM-19]] en kogne normalaj individualoj de pli ol 65 jaroj.<ref>{{cite journal |last1=Gonzalez-Fernandez |first1=Ezekiel |last2=Huang |first2=Juebin |date=2023-09-01 |title=Cognitive Aspects of COVID-19 |url=https://doi.org/10.1007/s11910-023-01286-y |journal=Current Neurology and Neuroscience Reports |language=en |volume=23 |issue=9 |pages=531–538 |doi=10.1007/s11910-023-01286-y |pmid=37490194 |s2cid=260132167 |issn=1534-6293}}</ref> == Prognozo == Ankoraŭ ne ekzistas kuracilo por komplete haltigi la malsanon; pro tio la malsano ĉiam finiĝas fatale<ref name=":0" />. Tamen ĝi havas subformojn kaj progresas en malsama rapideco ĉe diversaj homoj, tiel ke preciza prognozo malfacilas. Post diagnozado paciento averaĝe vivas ankoraŭ inter 7 kaj 10 jaroj; sed oni konas pacientojn, kiuj vivis ankoraŭ ĝis 20 jarojn post diagnozado, kaj aliajn, kiuj mortis jam malmultajn jarojn poste. Kaŭzo de morto ĉiam estas kroma malsano kiel pneŭmonio aŭ infekticiita dekubito ekestanta pro la malmoviĝebleco en la fina stadio. == Famuloj, kiuj ricevis Alzheimer-malsanon == * [[Martti Ahtisaari]] (1937–2023), [[prezidanto de Finnlando]] * [[Charles Bronson]] (1921–2003), usona aktoro * [[Peter Falk]] (1927–2011), usona aktoro * [[Rita Hayworth]] (1918–1987) usona filmaktorino * [[Charlton Heston]] (1923—2008), usona aktoro * [[Mauno Koivisto]] (1923–2017), [[prezidanto de Finnlando]] * [[Iris Murdoch]] (1919–1999), brita verkisto * [[Rosa Parks]] (n. 1913) usona civilrajta aktivulo * [[Terry Pratchett]] (1948–2015), angla verkisto * [[Otto Preminger]] (1905–1986), usona aktoro kaj redaktoro * [[Ronald Reagan]] (1911—2004), [[prezidanto de Usono]] * [[Norman Rockwell]] (1894–1978), usona artisto * [[Adolfo Suárez]] (1932—2014), [[ĉefministro de Hispanio]] * [[Ferenc Puscás]] (1927–2006), hungara futbalisto * [[Aaron Spelling]] (1923–2006), usona televida produktoro * [[James Stewart]] (1908–1997), usona aktoro * [[Reijo Taipale]] (1940–2019), finna kantisto * [[Margaret Thatcher]] (1925–2013), [[ĉefministro de Britio]] * [[Gene Wilder]] (1933–2016), usona aktoro * [[Harold Wilson]] (1916–1995), [[ĉefministro de Britio]] == Vidu ankaŭ == * [[Gaetano Perusini]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=alchajmer|ReVo titolo=Alchajmero / Alchejmero}} * http://www.alzheimer-nederland.nl retejo de la Fondaĵo ''Alzheimer'' en Nederlando] ({{nl}}) * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=15716586&query_hl=8 faka artikolo "lipida homeostazo kaj apolipoproteino E en la evoluo kaj progreso de Alzheimer-malsano" el 2005] ({{en}}) * [http://www.alzforum.org retejo ''alzforum.org''] ({{en}}) * http://www.benbest.com/lifeext/Alzheimer.html pli detala teksto "molekulaj mekanismoj de Alzheimer-malsano"] ({{en}}) {{Medicinaj temoj}} {{Leginda|2024|5|19}} {{Havenda artikolo|Alzheimer-malsano}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Proteinopatio]] q61xtzmtffst5cdjkt9bw6x2z6gdlo3 0 25370 9493832 9396607 2026-10-15T09:07:05Z Sj1mor 12103 9493832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Brazila urbo <!-- Titolo --> | nomo = Recife | foto = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Recife poster.png | dosiero2 = Montagem Recife (2).jpg | dosiero3 = Montagem Recife (3).jpg | dosiero4 = Montagem Recife (3.png | dosiero5 = Cidade de Recife .jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | mus_info_foto = | kromnomo = <!-- Ĝeneralaĵoj --> | blazono = Coat of arms of Recife.svg | flago = Bandeira do Recife.svg | datreveno = {{dato|12|marto}} | fondiĝo = [[1537]] | nomo de la loĝanto = recifense | moto = "Lucea Omnibus" | urbestro = Geraldo Júlio | partio = [[Partio por la Brazila Social-Demokratio|socialdemokrato]] | fino_mandato = [[2016]] <!-- Situo --> | mapo = Where_is_Recife_Brasil.PNG | subŝtato = [[Pernambuko]] | mezoregiono = Metropolitana do Recife | mikroregiono = Recife | metropola_regiono = | najbaroj = | al_ĉefurbo = 0 <!-- Geografiaj aspektoj --> | areo = 218,435 | loĝantaro = 1.637.834 | loĝantaro_jaro = 2018 <ref name="IBGE_Pop_2018">{{citaĵo el la reto|url = https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-sala-de-imprensa/2013-agencia-de-noticias/releases/22374-ibge-divulga-as-estimativas-de-populacao-dos-municipios-para-2018.html |titolo=Estimativas da população residente no Brasil e unidades da federação com data de referência em 1º de julho de 2018 |aŭtoro = Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) |dato = 29a de aŭgusto 2018 |alirdato = 29a de aŭgusto de 2018 }}</ref> | loĝdenso = 7.498,04 | alteco = 4 | klimato = [[tropika klimato|tropika]] | klimato_mallong = Aw | horzono = -3 <!-- Indikiloj --> | ihd = 0,797 | ihd_laŭgrado = | dato_ihd = 2000 <ref name="PNUD_IDH_2000">{{citaĵo el la reto |url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm |titolo=Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil |dato=2000 |verko=Atlas do Desenvolvimento Humano |elŝutita el=Programa das Nações Unidas para o Desenvolvimento (PNUD) |alirdato=12 de oktobro 2009 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm |arkivdato=2009-10-03 }}</ref> | mep = 18.318.451.000 | mep_laŭgrado = 17 | dato_mep = 2006 <ref name="IBGE_PIB_2006">{{citaĵo el la reto |url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/economia/pibmunicipios/2006/tab01.pdf |titolo=Produto Interno Bruto dos Municípios 2003-2006 |dato=16 de decembro 2008 |elŝutita el=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) |alirdato=12 de oktobro 2009}}</ref> | mep_per_capita = 12.091,00 | dato_mep_per_capita = 2006 <ref name="IBGE_PIB_2006"/> |kesteroj={{Informkesto urbo|bildo=neniu|regiono-ISO=BR|mapo=neniu|situo sur mapo=Recifo|situo de=Situa mapo de Recifo|zomo=11|subŝablono=jes|dua ŝablono=jes}}}} '''Recifo''', {{lang-pt|Recife}} /he'si.fi/, (218 kvadratajn kilometrojn, 1.650.000 loĝantojn) estas [[ĉefurbo]] de Ŝtato [[Pernambuko]] kaj ĉefa [[havenurbo]] de ekstrema nordorienta regiono de [[Brazilo]]. * '''Koordinatoj:''' {{koordinatoj gm|8|03|S|34|53|U|montru=entekste}} Recifo situas apud [[Atlantiko]] kaj kelkaj [[rivero]]j, ĉefe la [[Capibaribe]] kaj la [[Beberibe]]. Estas alinomata "Brazila [[Venecio]]" pro multeco de kanaloj kaj riveroj. Malgraŭ la najbara urbo [[Olinda]] estis la unua pernambuka ĉefurbo, Recifo, fondita ej 1537 estas la plej antikva el la landaj ĉefurboj. Ĝi troviĝas antaŭ la Atlanktika Oceano, grandas proksimume 218&nbsp;km² kaj ĝia popolo entutas pli-malpli 1,53 milionojn da personoj (ĝi grandiĝas ĝis 3,7 milionoj, se ni konsideras la tutan metropolan regionon). Tiu Recifo-Metropola Regiono estas la plej multhoma el Nordoriento, kaj ĝi estas la kvina metropolo en la lando. [[Paulista]] kaj [[Camaragibe]] estas municipoj kaj urbegoj de Pernambuko; ili apartenas al urbaro de Recife. Ĝi havas MEP ([[Malneta Enlanda Produkto]]) de pli ol 14 miljardoj de realoj, kaj la ekonomiko devenas plejparte el komerco, servoferoj kaj turismo. En Recifo, okazas la kunigo de la riveroj Beberibe kaj Kapibaribe, kiuj enmaras la Atklanktikan Oceanon. La popola onidiro asertas ke la Oceano devenas de la unuiĝo de la du riveroj. Ĉirkaŭata de riveroj kaj plena el pontoj, Recifo havas multajn insulojn kaj manglaron, kiuj plibeligas ĝian geografian aspekton. Ĝi estas internacie konata kiel “Brazila Venecio”, dank’al rivera simileco al tiu mondfama itala urbo. Ĝia Metropola Regiono akaparas la 14-ajn urbojn de la Granda Recifo. == Historio == La urbon fondis la portugalanoj, en 1537, kaj restis portugala propraĵo ĝis la Brazila Sendependiĝo, escepte dum la [[Nederlando|Nederlanda]] Okupo, en la 17-a jarcento, inter 1630 kaj 1654. En tiu tempo, estis delonge konata la periodo inter 1637 kaj 1644, kiam ĝi estis sub la gvido de [[Johann Moritz von Nassau-Siegen|Mauricio de Nassau]] (Maŭricjo de Nasau) (Mauritsstad, “Maŭricja Urbo” el la Nederlanda. La tiama vilaĝeto fariĝis vilaĝo kaj poste, en 1823 ĝi altiĝis al la kategorio de urbo. Recifo naskiĝis kiel vilaĝo de fiŝkaptistoj en tria jardeko de la 16-a jarcento, apud [[natura haveno]] formata de koralaj rifoj, de kio originis ĝian nomon (Recife en la portugala signifas [[Rifo]]). La urbo kreskis kiel komerca centro, favorata de ĝia [[haveno]] kaj de ĝia privilegiata situo por komercado kun [[Eŭropo]]. Recifo estis ĉefurbo de "[[Nova Nederlando]]" dum 24 jaroj en 17-a jarcento, kaj dum tri jarcentoj estis unu el la tri plej gravaj urboj de Brazilo. == Klimato == Recifo havas tropikan klimaton, kun alta aerhumideco. Ĝi havas ekvilibran tutjaran temperaturon pro la proksimeco de la urbo al la maro. Januare ĝia temperaturo atingas la plej altajn, kies maksimumo estas 30oC kaj la minimuma estas 25oC, plensuna. Julie ĝia temperaturo falas al la plej malaltaj, tiam ties maksimumo estas 27oC kaj la minimuma 22oC, plenpluva. La jara temperaturo estas de 25,2oC. == Demografio kaj etnoj == Laŭ la landa kontrolo de 2006, la urbo havas 1.515.052 loĝantojn, kun demografia denseco je 6.422 loĝ/km2. Laŭ konataj datumoj de 2005, 35,2% el la homoj estas blankaj, 56,9% estas griza, 7,1% nigra kaj 0,8% flavaj kaj indiĝenaj. == Kulturo == === Festoj === La [[karnavalo en Recife]] estas krom la karnavaloj en Salvador de Bahio kaj en Rio-de-Ĵanejro la plej granda karnavala okazaĵo de Brazilo. Ĝi ofertas krom karnavalaj paradoj kaj strata karnavalo aron da variaj muzikaj prezentadoj, kiuj okazas en Recife, ĉefurbo de la brazila federaciero Pernambuko. Recife havas per ''Galo da Madrugada'' („koko de la matenkrepusko“) la tutmonde plej grandan [[Karnavala bloko|karnavalan blokon]]. == Turismo == [[Dosiero:Galo da Madrugada Recife Brazil.JPG|eta|maldekstra|Karnavalo]] [[Dosiero:Boa viagem.jpg|eta|Recife.]] La urbo enhavas konsiderindan historiajn kaj kulturajn riĉecon kaj ankaŭ belegajn urbajn strandojn. Recifo alvenigas turistojn el ĉie. Elstariĝas inter la allogaj kulturaj eventoj la [[Karnavalo]] kaj la [[Sankt-Johan-Baptist-Festo|Junia Festo Sankta Johano]]. Rezulte de la kultura sufiĉego, ĝi havas kuriozaĵojn mondfamajn. Unu el tiuj estas ke en Recifo oni trovas la plej grandan Karnavalan Blokon de la mondo, la t.n. ''Galo da Madrugada'' (Frumatena VirKoko), kiu kunigas proksimume 2 milionoj da homoj (pli granda nombro ol la propra loĝantoj de la urbo) kiuj alvenas el ĉie en Brazilo kaj eksterlando. ==Servoj== * [[Federacia Universitato de Pernambuko]] == Medicino == La plej grava el la regionoj Nordoriento/Nordo kaj la dua plej granda en Brazilo. Ĝi entutas hospitalojn kaj klinikojn kiuj oferas, kune, pli-malpli 8,2 mil restlokojn. Kaj laŭ la Sindikato de la Hospitaloj el Pernambuko, la registroj montras en 2000 fakturon de 220 miliono da realoj. Dank’al tiu medicina arigo Pernambuko disponas, proporcie, je pli komputaj tomografioj ol landoj samkiel Kanado kaj Francio. Plejparto el la modernaj hospitaloj kiuj partoprenas la Medicinan Arigon troviĝas en kvartaloj Derby kaj Ilha do Leite (Ilja do Lejte). == Teknologio == Alia forta aspekto de la urbo estas la softvara disvolviĝo-arigo, nomata [[Porto Digital]], kiuj enhavas diversajn teknologiajn kaj informajn entreprenojn. Ili eksportas tiujn produktojn al [[Japanio]], [[Ĉinio]] kaj aliaj landoj. == Konstruaĵoj == Tiu elstariĝas kiel forta, la civila konstruo-industrio, unu el la plej grandaj en la lando. Laŭ la retpaĝo Emporis, Recifo havas entute 1103 ĉielskrapuloj (tiaj konsideritaj laŭ la retpaĝo kiam la konstruaĵo plialtas ol 12 etaĝoj). Nur la urboj [[San-Paŭlo]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro]] havas pli altajn konstruaĵojn, kaj tiuj urboj havas urban teritorion pli ol kvin fojoj pli granda ol Recife. == Komerco == La Shopping Center Recife (Butikejo Recife), la plej granda aĉet-loko en Nordo/Nordoriento kaj unu el la plej grandaj el brazilo. Ĝi havas 465 butikojn, dek kinofilmo-ĉambrojn, ok restoraciojn, kvar manĝoplacojn kaj pli ol 5 mil parko-lokojn. Unu el ĝiaj avantaĝoj kaj allogejoj estas la Skulptaĵo-Placo, unu el la plej grandaj ekspozicio-lokoj en Nordoriento. Vi trovos ankaŭ aliaj butikejoj, kiel Takaruna (Olinda), Plaza Casa Forte (Plaza Kaza Forte) (Recifo), Paço Alfândega (Paso Alfandega) kaj Boa Vista (ambaŭ ankaŭ en Recifo). == Esperanto en Recife == En 1932, estis kreata [[katedro]] de Esperanto ĉe la [[Popola labor-universitato]], en Recifo, por kiu estis nomata instruanto la sindona Esperantisto [[Sebastião Albuquerque]]. La unua manifestiĝo de la E-movado en Pernambuco okazis kiam estis fondita Pernambuco Esperanto-Klubo, kiu rapide malaperis. Tiutempe estis nur malmultaj izolitaj esperantistoj, sen kondiĉoj por disvastigo de la lingvo. Tie, la vera simbolo de la esperanta idealo estas D-ro Methodio Maranhão, delegito de UEA, klera kaj tre entuziasma esperantisto, sed, antaŭ siaj multaj aferoj, li malmulte povis disvastigi la lingvon. Post lia forpaso, liaj filoj donacis lian belan E-bibliotekon al Pernambuka Esperanto-Asocio. En la 21-a de Aprilo 1938 estis fondita Pernambuka Esperanto-Asocio, kiam jam ekzistis Pernambuka Esperanto-Societo ekde 1925. En la sama epoko ekzistis ankaŭ, en “Bairro da Torre” (Kvartalo de la Turo), “Esperanto Voleibol Club”. En Novembro 1939 estis fondita en Garanhuns “Esperanta Grupo Ismael Gomes Braga”, kiu dum kelkaj jaroj subtenis viglan esperantan aktivecon. Oni povas diri, ke E-movado en Pernambuco vivas dank’al la dediĉaj klopodoj de Pernambuka Esperanto-Asocio, kies persista laboro meritas aplaŭdon de la esperantistaro. Oni ne povas forgesi la nomon de Odilon Araújo, fondinto de la ĵurnalo “Pernambuco Esperantista”, kiu dum longa tempo subtenis vivanta la flamon de la esperanta idealo en Pernambuco. Estas esperantistoj izolitaj en multaj internlandaj urboj kiel “Triunfo”, “Palmares”, “Garanhuns”, “Caruaru”, “Ribeirão” kaj “Vitória de Santo Antão”. En [[1952]] okazis en Recife la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]] per la kuna klopodo de ĉiuj [[samideano]]j, sed elstariĝas la nomoj de [[Alfredo Azevedo]], [[D-ro]] [[Fernando Laroca]], [[Moacir da Silva Cunha]], [[Ernesto Diniz]], [[José Laércio]], [[Neuse Araújo]], [[Calinicio Silveira]], [[Amaro Pinangé Soares]], [[Arthur Velloso]] kaj [[Lurdinha Cordeiro]]. La 3-an de Aprilo [[1991]] estis fondita en Recife [[Brazila Asocio pri Didaktiko de Esperanto-kursoj]], kies fondinto, S-ro [[Jorge de Oliveira]], celas ne nur gvidi kursojn sed ankaŭ realigi prelegojn kaj aliajn aktivecojn por la disvastigo de Esperanto. En [[1999]] okazis ĉiumonate, en la Administra Fakultato de Recife, sub la gvido de Pernambuka Esperanto-Asocio, kunvenoj de esperantistaj instruistoj sub la prezido de D-ro [[Luís Márcio de Oliveira Assunção]]. La sidejo propra de [[Pernambuka Esperanto-Asocio]] estas en strato Siqueira Campos, 279, Domturo Brasília, 5-a etaĝo, ĉambro 905 - Recife - PE. === Esperantistoj de Recife === Tie naskiĝis * [[Luiz da Costa Porto Carreiro Neto]]; * [[Carlos Domingues]]; Tie mortis * [[Amaro Pinangé Soares]] == Gravuloj rilataj al Recifo == * [[Paulo Freire]]; * [[Osvaldo Lenine Macedo Pimentel]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Recife]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=recif}} * {{pt}} [http://www.recife.pe.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.trt6.jus.br TRT] * http://historio.esperanto.org.br/doku.php?id=recife_eo {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180720225641/http://historio.esperanto.org.br/doku.php?id=recife_eo |date=2018-07-20 }} {{Ĉefurboj de Brazilo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Recife| ]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo]] [[Kategorio:Milionurboj]] gbp5511jd5yt4dx7465tzzuw1dxq9ez 0 26731 9493564 9164175 2026-10-14T12:47:52Z Sj1mor 12103 9493564 wikitext text/x-wiki [[NAD]] = Nikotinamida Adenina Dinukleotido; '''NADH''' = NAD post aldono de unu hidridjono (reduktita formo; [[NAD|estiĝo]]); [[NADPH]] = en anabolismo grava fosforilizita formo de NADH. == Estiĝo kaj funkciado == ''' Nikotinamida Adenina Dinukleotido ''' ('''NAD''') kaj ''' Nikotinamida Adenina Dinukleotida Fosfato''' ('''NADP''') estas du gravaj [[koenzimo]]j, troviĝantaj en la [[ĉelo]]j. NADH estas la reduktita formo kaj NAD<sup>+</sup> estas la [[oksidiĝo|oksidita]] formo de NAD. NAD uzatas en la [[glikolizo]] kaj [[citra ciklo]] de la [[ĉela respirado]]. Ties formo estas NADP kun aldono de fosfata grupo (kiel [[ADP]] formo de [[ATP]]). NADP produktiĝas en la fruaj cikloj de [[fotosintezo]], kaj ĝi uzatas en la posta [[Kalvina ciklo]] de la fotosintezo. Ĝi uzatas en multaj aliaj anabolaj reakcioj en la diversaj [[organismo]]j. :MH<sub>2</sub> + NAD<sup>+</sup> → NADH + H<sup>+</sup> + M: + energio, kie M estas metabolaĵo. Du hidrogenaj jonoj, t.e hidridjono kaj H<sup>+</sup> jono transportiĝas de la metabolaĵo. Unu hidrogeno ligiĝas al la karbono, kontraŭflanke al nitrogeno; du elektronoj transdoniĝas al la pozitive ŝargita nitrogeno. <gallery> Dosiero:NAD+.svg|<!-- thumb|maldekstra|180px|''NADH (_NAD_<sup>+</sup>)'' --> Dosiero:NADP+ structure.svg|<!-- thumb|maldekstra|180px|''NADH _phosphate_ (_NADP_<sup>+</sup>)'' --> Dosiero:Niacin.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|neniu|''La homa korpo _synthesizes_ _NAD_ de la [[vitamino]] [[_niacin_]] en la (formo, formi) de _nicotinic_ acido aŭ _nicotinamide_.'' --> Dosiero:NADH.GIF|<!-- thumb|maldekstra|180px|''La ŝanĝi sur _nicotinamide_ grupo kiam _NAD_<sup>+</sup> estas reduktita'' --> </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[ATP]] * [[Adenino]] * [[Nukleotido]] [[Kategorio:Nukleotidoj]] [[Kategorio:Ĉela spirado]] [[Kategorio:Signaltransformado]] mekhg9vx80wyaml4a0161ooofofzwkc 0 27753 9493779 9491701 2026-10-15T05:47:34Z Stephan1000000 118133 341 9493779 wikitext text/x-wiki {{Fonto}}{{Informkesto televida serio|Bildo=File:South park sign.svg|N-ro de epizodoj=341|N-ro de sezonoj=29}} '''''South Park''''' (Suda Parko) estas [[televido|televida]] komedia [[animado]]serio kreita de [[Matt Stone]] kaj [[Trey Parker]]. Ĝi dissendiĝas ekde [[1997]] kaj temas pri la [[superrealismo|superrealistaj]] aventuroj de kvar ok-jaraj knaboj loĝantaj en malgranda urbo South Park ([[Koloradio]], [[Usono]]). ''South Park'' kritikas satire multajn aspektojn de usona kulturo kaj aktualaĵoj, kaj problemigas konvinkojn kaj [[tabuo]]jn per nigra humoro. == Temoj == La programo okulfrapas pritraktante aktualaĵojn, kiam ili ankoraŭ estas aktualaj, kutime en kruda maniero. Ekzemple, epizodo pri rehejmigo de [[rumana]]j [[kvinnaskitoj]] dissendiĝis dum la afero [[Elián González]], en kiu rolis [[Janet Reno]], tiutempa usona [[Prokuroro Ĝenerala]] ([[ministro]] pri [[justico]]). En alia epizodo dissendita post la [[11-a de septembro 2001]] la knaboj iras per armea transporto al [[Afganio]] kaj renkontas [[Usama bin Laden|Usaman Bin Laden]]. == Roluloj en Sudparko == === La Knabaro === La Knabaro estas la grupo de la 4 ĉefroluloj de Sudparko. Temas pri Stano Marŝo, Kajlo Brokovskio, Eriko Kartmano kaj Kenĉjo MakKormiko. * '''Stano Marŝo''' estas unu el la ĉefaj roluloj de [[Sudparko]] kun [[Kajlo Brokovskio]]. Li estas la plej ''normala'' knabo de la amika kvaropo. Li estas tre honesta kaj matura. * '''Kajlo Brokovskio''' estas unu el la ĉefaj roluloj de [[Sudparko]] kun [[Stanislao Marŝo|Stano Marŝo]]. Li estas [[judismo|juda]] kaj pro tio, [[Eriko Kartmano]] ĉiam [[takini|takinas]] lin. Li ofte diras "Vi bastardo(j)" sekvanta Stana "Oh Dio mia, vi/ili/ni murdis [[Kenĉjo MakKormiko|Kenĉjon]]" and "Mi lernis ion hodiaŭ" (ofte finepizode). * '''Eriko Kartmano''' estas dika rolulo en Sudparko. Eĉ se li ne estas la plej grava rolulo de la kvaropo (kun [[Stanislao Marŝo|Stano]] kaj [[Kajlo Brokovskio|Kajlo]] kaj [[Kenĉjo MakKormiko|Kenĉjo]], li ja estas tre ŝatata de la spektantoj. Li ankaŭ famas pro lia senĉesa ŝercumado pri la [[judismo|judoj]], kaj ioma [[faŝismo|faŝista]] agado. Kelkfoje lia bruna hararo nigriĝas pro pli granda similo kun [[Hitler]]. Ĉiukaze, oni povas diri ke Kartmano estas la kontraŭ-heroo de Sudparko. * '''Kenĉjo MakKormiko''' estas oranĝkolorvesta knabo, kies voĉo apenaŭ aŭdeblas. Li estas el iu multinfana irlanddevena malriĉega kredantega familio. Li mortas en preskaŭ ĉiuj epizodoj. === Studentoj de la Sudparka bazlernejo === Gravaj aliaj studentoj de la bazlernejo de sudparko estas [[Leopoldo Butero Stotĉo|Butero]] kaj [[Tviko]]. * '''Leopoldo Butero Stotĉo''' estas rolulo de [[Sudparko]]. Li estas tre naiva kaj kredema knabo. Li ĉiam volas helpi. === Teamo de la Sudparka bazlernejo === La instruisto de la 4a klaso estas [[Herberto Garisono|Sinjoro Garisono]]. [[Sinjoro Makejo]] estas la edukadzorganto de la lernejo. Liaj frazoj finiĝas ofte per "m'klare". === Aliaj roluloj === * '''Terencio''' kaj '''Filipo''' estas du roluloj de [[Sudparko]]. Ili estas [[kanado|kanadanoj]], do havas tre tipan vizaĝon. Ili estras famaj pro ilia tre konata elsendo pri [[humuro]] kaj [[fruzo|furzeco]]. Nigrhara Terencio naskiĝis en "malgranda kanada vilaĝo" [[Toronto]], kaj blondhara Filipo naskiĝis en [[Montrealo]]. == Epizodoj == Jen listo de la epizodoj de la [[televido|televida]] serio [[Sudparko]] (''South Park''). La epizodoj estas ordigita laŭ produktado, ne laŭ apero ĉe televidekrano. == Unua sezono ([[1997]]-[[1998]]) == * 1-x1: [[Kartmano havas anusan esplorilon]] * 1-x2: [[Dikigilo 4000]] * 1-x3: [[Vulkano]] * 1-x4: [[Gaja vojaĝo kun Alĉjo Gejego]] * 1-x5: [[Elefanto seksumas kun porko]] * 1-x6: [[Morto (Sudparka epizodo)]] * 1-x7: [[Konjunktivito (Sudparka epizodo)]] * 1-x8: [[Marteno Reno (Sudparka Epizodo)]] - [[Marteno Reno]] el [[Etiopio]] estas adoptita de [[Eriko Kartmano]]. * 1-x9: [[Sinjoro Hanĉjo, kristnaska fekaĵo]] - [[Kajlo Broflovskio]] renkontas [[Sinjoro Hanĉjo|Sinjoron Hanĉjon]], magia fekaĵo. * 1-10: [[Damiano]] - La filo de [[Satano]] venas en Sudparko. * 1-11: [[Naza ĥirurgio]] * 1-12: [[Strejsanda Meĥanikaĵo]] - Barbara Strejsando estas [[Meĥanikaĵo]]. * 1-13: [[Kartmana Panjo estas seksemegulino]] - [[Eriko Kartmano]] serĉas sian patron. == Dua sezono ([[1998]]-[[1999]]) == * 2-x1: [[Neniam sen mia pugtruo]] - Speciala elsendo de [[Terencio kaj Filipo]] * 2-x2: [[Kartmana Panjo ĉiame estas seksemegulino]] * 2-x3: [[Kokamanto]] * 2-x4: [[Uda kaco]] - [[Udo Broflovskio]] estas circumcidita. * 2-x5: [[Siamomakzela Feto]] * 2-x6: [[Hipnota Meksikia rano el suda Srilanko]] * 2-x7: [[Urbo ĉe la ĉiama bordo]] * 2-x8: [[Somero aĉas]] * 2-x9: [[Salaj ĉokoladpilkoj de Ĉefo]] * 2-10: [[Varioleto (Sudparka epizodo)]] * 2-11: [[Roĝero Elberto devus manĝi malgrasaĵojn]] * 2-12: [[Knabejo]] * 2-13: [[Bovaj Tagoj]] * 2-14: [[Ĉefa Aido]] * 2-15: [[Sanga fiŝo]] * 2-16: [[Ĝojan Kristnaskon, Karlo Mansono!]] * 2-17: [[Gnomoj (Sudparka epizodo)]] * 2-18: [[Praa Glaculo]] == Tria sezono ([[1999]]-[[2000]]) == * 3-x1: [[Praarbaro Ŝpraarbaro]] * 3-x2: [[Spontana brulo]] * 3-x3: [[Ĉefa Panjo]] * 3-x4: [[Tviko kontraŭ Krejgo]] * 3-x5: [[Jakovasaŭroj]] * 3-x6: [[Seksincitada Pando]] * 3-x7: [[Kata orgio]] - Unua epizodo de la meteora sagao * 3-x8: [[Melveno]] - Dua epizodo de la meteora sagao * 3-x9: [[Judbileo]] - Tria epizodo de la meteora sagao * 3-10: [[Ĉinpokomono]] * 3-11: [[Marteno Reno en Kosmo]] * 3-12: [[KoRn kaj la fantoma mistero de la pirataj fantomoj]] * 3-13: ''[[Hooked on Monkey Fonics]]'' * 3-14: [[Ruĝa Medalo de Gejeco]] * 3-15: [[Kristnaskaj kantoj de Sinjoro Hankejo]] * 3-16: [[Dio, ĉu vi ĉeestas? Jen Jesuo]] * 3-17: [[Tuttere Elsendita Koncerto, alinome La bruna Bruo]] == Kvara sezono ([[2000]]) == * 4-x1: [[Kartmana malŝatmurdo 2000]] * 4-x2: [[Dentfeino 2000]] * 4-x3: [[Kvinnaskitoj 2000]] * 4-x4: [[Timĉjo 2000]] * 4-x5: [[Pipo (Sudparka epizodo)]] * 4-x6: [[Kartmano aliĝas en NAMBLA]] * 4-x7: [[Ĉerokharaj tampono]] * 4-x8: [[Ĉefo freneziĝas]] * 4-x9: [[Fingrofareblaĵo]] * 4-10: [[Ĉu handikapuloj iras inferen?]] * 4-11: [[Sendube]] * 4-12: [[Kvara klaso]] * 4-13: [[Danĝera dosierujo]] * 4-14: [[Danktago (Sudparka epizodo)]] * 4-15: [[Dikula koncentrejo]] * 4-16: [[La malpermesita vorto]] * 4-17: [[Aĉan Kristnaskon]] == Kvina sezono ([[2001]]) == * 5-x1: [[Granga societa problemo]] * 5-x2: [[kriplula batalo]] * 5-x3: [[Super-plej-bonaj amikoj]] * 5-x4: [[Skoto Tenorman devas morti]] * 5-x5: [[Torencio kaj Filipo: alia flanko de prospero]] * 5-x6: [[Kartmanlando]] * 5-x7: [[Prava uzado de kondomo]] * 5-x8: [[Viŝtuketo]] * 5-x9: [[Osama Bin Laden havas fetoran pantalonon]] * 5-10: [[Kiel manĝi per pugo]] * 5-11: [[Esenco(Sudparko epizodo)|Esenco]] * 5-12: [[Najbaroj alvenas]] * 5-13: [[Kenĉjo mortas]] * 5-14: [[Batera propra epizodo]] == Vidu ankaŭ == * [[Libertarianismo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.southparkfiles.com Dosieroj de Sudparko (angla)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181108074946/http://southparkfiles.com/ |date=2018-11-08 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:South Park| ]] [[Kategorio:Usonaj animaciaj televidserioj]] [[Kategorio:Comedy Central]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999]] 39esl5klj3t9vbrlhbbf2skicrz80ze 0 28212 9493794 9265141 2026-10-15T08:27:54Z Sj1mor 12103 9493794 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insularo |nomo=Aleutoj |dosiero1=150132main image feature 589 alaska.jpg |priskribo de dosiero1=Satelita bildo de la Aleutoj |dosiero2=Clevelandexp13.jpeg |priskribo de dosiero2=Karakteriza por la Aleutoj: Vulkanoj; ĉi tie Mount Cleveland |akvejo=Pacifika oceano |arkipelago= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=US-AK |mapo=Aleuten Lage.png |situo sur mapo=iso |marko=Cercle rouge 100%.svg |marko-ampl=20 |insuloj= pli ol 300 |ĉefa insulo=[[Unalaska Island]] |areo=17670 |loĝantoj=8162 |censo=2000 |zomo=5 }} [[Dosiero:Aleutian Islands xrmap.png|eta|dekstra|250px|La Aleutaj insuloj en la norda [[Pacifiko]]]] La '''Aleutaj Insuloj''' aŭ '''Insuloj de la Aleutoj''', foje ankaŭ simple nomataj laŭ la nomo de la loĝantoj '''Aleutoj''' estas insularo de pli ol 300 [[vulkano|vulkanaj]] [[insulo|insuletoj]] inter [[Alasko]] kaj [[Kamĉatko]] en la norda [[Pacifiko]]. Laŭ la popolnombrado de la jaro [[2000]], sur la insuloj vivas 8162 personoj, el kiuj 4283 vivas en la plej granda komunumo, en [[Unalaska]], sur la samnoma insulo. == Etimologio == La nomo devenas eble el la [[ĉukĉa lingvo]], ''aliat'', kiu signifas "[[insulo]]". == Geografio == [[Dosiero:150132main image feature 589 alaska.jpg|eta|240px|maldekstra|Satelita foto de la Aleutaj insuloj]] La insuloj situas inter la norda latitudo de 52° kaj 55° kaj orienta longitudo de 172° ĝis okcidenta 163°. Ĉar la Aleutaj insuloj transiĝas 180° longitudon, ili estas la plej okcidenta parto de [[Usono]] (en federacia ŝtato Alasko), tamen la plej okcidentaj insuloj apartenas al [[Rusujo]]. Konsiderante, ke ''Pochnoi Point'' sur la insulo ''Semisopochnoi'' situas je longitudo 179°46'E, ĝi estas laŭ tio ankaŭ la plej orienta parto de Usono. La insularo estas 1900&nbsp;km longa plilongiĝo de la [[Aleŭta montaro]]. La insuloj havas [[vulkano|vulkanan]] originon kaj formiĝis kiel la [[Kuril-insuloj]], la insuloj de [[Japanujo]] kaj la [[Filipinoj]] ĉelime de la pacifika kaj alia kontinenta plato ([[pacifika fajroringo]]). [[Aleuta Fluo]], nomita ankaŭ ''ĉearkta fluo'', estas [[marfluo]] kiu fluas orienten kaj estas norde de la Pacifika Norda Marfluo kiu moviĝas nordorienten, poste orienten inter la latitudo 40º N kaj la latitudo 50º N. == Klimato == [[Dosiero:UnalaskaAlaska.jpg|eta|maldekstra|240px|[[Unalaska]] sur la samnoma aleuta insulo.]] La [[klimato]] estas oceana, modera kaj kun ekvilibrigita [[temperaturo]]. [[Somero]]j estas pli malvarmaj ol ĉe la kontinenta [[Sitka]], situanta sur la sama latitudo, [[vintro]]j estas similaj. Sur la insulo [[Unalaska]] la jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|3,4}}, la jara meza temperaturŝanĝigo estas 10 gradoj (januare: 1,1 – aŭguste: 11,1). La iam mezurita temperaturmaksimumo estis 25,6, la minimumo {{GdC|−15}}. La jara precipitaĵo estas alta, ĉ. 2000&nbsp;mm. Sur Unalaska pluvas dum 250 tagoj, tiel ĝi estas plej pluva loko de Usono. Pro la malseka temperaturo, multajn insulojn kovras preskaŭ daŭre [[nebulo]]. == Ekonomio == La arbonombro estas preskaŭ neglektebla (ĉefe [[saliko]]j), la insulojn kovras [[herbo]]j. Oni kultivas kelkajn [[legomo]]jn, bredas [[ŝafo]]jn kaj [[boaco]]jn. Plej grava nutraĵa fonto estas la {{J|mara fiŝo}}. == Historio == La dana [[Vitus Bering]] kaj la rusa [[Aleksej Ĉirikov]] atingis la [[insularo]]n dum la „granda norda ekspedicio”, en [[1741]]. [[James Cook]] en [[1778]] precizigis lokojn de la insuloj. Ekde [[1743]], komenciĝis ĉasado de felaj bestoj (ĉefe [[marlutro]]), la indiĝenoj iĝis preskaŭ [[sklavo]]j. En [[1763]]–64, la [[aleutoj]] ribelis sur la insuloj de [[Unimak]], [[Umnak]] kaj Unalaska, sur la du lastaj la rusoj tute detruis iliajn vilaĝetojn. La unuaj rusaj [[misiisto]]j alvenis en [[1793]]. La insuloj estis ĝis [[1867]] rusa posedaĵo, kiam la rusa [[caro]] vendis ilin al [[Usono]]. En [[1942]], la [[japanoj]] bombardis la mararmean bazon en Unalaska kaj okupis la insulojn [[Attu]] kaj [[Kiska]]. La reokupo de la teritorio kostis la vivon al 3.300 usonaj soldatoj kaj daŭris dum tuta jaro. == Grupigo == Oni jene grupigas la Aleutajn insulojn: ;Near-insuloj aŭ [[Sasignanoj]]: [[Attu]], Agattu, Alaid, Nizki, Shemya ;Rat-insuloj: [[Kiska]], Rat- (Kryssei-)insulo, Chugul, [[Amchitka]], Buldyr ;Andreanov-insuloj: Gorelei, Amatigras, Tanaga, Kanaga, Adak, Tagalak, Great Sitkin, Atka, Amlia, Seguyam ;Fox-insuloj: Amuchta, Unaska, Uluga, [[Umnak]], Amaknak, Unalaska, Akutan, Akun, Unimak, Sannak <center>[[Dosiero:AleutianIslands.jpeg]]<br /><small>La okcidentaj Aleutaj insuloj sur mapo de la Alaska teritorio, [[1916]]</small></center> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de maraj ekoregionoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Aleutian Islands}} * http://www.britannica.com/ebi/article-9272796 <!-- en:Encyclopædia Britannica Online en->eo:Encyclopaedia Britannica _Online_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aleutaj insuloj| ]] [[Kategorio:Maraj ekoregionoj]] g5gvy83vlch9tafeb3u33hv258abpqs 0 28526 9493819 9407634 2026-10-15T08:56:13Z Sj1mor 12103 9493819 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |emblemo=World Health Organization Logo.svg |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=CH-GE |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo= |zomo=13 }} [[Dosiero:Flag of WHO.svg|279x279px|eta|<center>Flago de MOS</center>]] [[Dosiero:World Health Organisation building from west.jpg|eta|Ĉefa sidejo de la Monda Organizaĵo pri Sano en [[Ĝenevo]], [[Svislando]].]] La '''Monda Organizaĵo pri Sano''' (ankaŭ ''Monda Organizo pri Sano'' aŭ '''MOS''' (konata plej ofte sub la [[angla]] nomo '''''[[WHO]]''' (World Health Organization)'' aŭ la [[franca]] '''''OMS''' (Organisation mondiale de la santé)'') estas la branĉo de [[UN]], kiu zorgas pri [[sano]]. Ĝi estis fondita la {{daton|7|aprilo|1948}}: tial okazas ĉiujare je tiu tago la Monda San-Tago. Ĝia ĉefa sidejo troviĝas en [[Ĝenevo]] ([[Svislando]]). La deveno de MOS troviĝas en la militoj dum la fino de la [[19-a jarcento]] (en [[Meksiko]], en [[Krimeo]]). Post la [[Unua mondmilito]], la epidemio de la tiam nomita "[[hispana gripo]]" en la jaroj [[1918]]–[[1919]], kiu kaŭzis pli ol 20 milionojn da mortoj dum ses monatoj, trudpelis la tiaman [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]] estigi sian sankomitaton, kiu estis embrio de MOS. Laŭ sia konstitucio, MOS celas kreskigi kiel eble plej alten la nivelon de la sanstato por ĉiuj popoloj. En la konstitucia dokumento, la ''sano'' estas difinita kiel stato de kompleta bonfarto fizika, mensa kaj socia, kaj ĝi do ne konsistas nur el foresto de malsaneco aŭ malfirmeco. == Historio == === Origino === [[Dosiero:Cholera.jpg|eta|Desegno de [[Mortulo|Morto]] alportanta ĥoleron, en ''[[Le Petit Journal]]'' (1912), ankoraŭ duonjarcenton post la unua ISK.]] La Internaciaj San-Konferencoj (ISK), la unua el kiuj okazis la 23an de Junio 1851, estis serio de konferencoj kiuj okazis ĝis 1938.<ref name="SanCon">{{Cite book |url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf |title=The scientific background of the International Sanitary Conferences, 1851–1938 |last=Howard-Jones |first=Norman |chapter=Introduction |pages=9–11 |publisher=World Health Organization |year=1974 |access-date=3a de Januaro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820070452/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf |archive-date=20a de Aŭgusto 2017 |url-status=live }}</ref> La unua konferenco, en Parizo, temis preskaŭ nur pri [[ĥolero]], kiuj restos la plej grava malsano por la ISK-oj por plej el la 19-a jarcento. Pro ties etiologio, eĉ komunikeblo, de multaj epidemiaj malsanoj ankoraŭ necertaj kaj celo de scienca polemikaro, internacia interkonsento por taŭgaj decidoj estis malfacile atingebla.<ref name="SanCon"/> Sep el tiuj internaciaj konferencoj, kiuj daŭris 41 jarojn, estis kunvenigitaj antaŭ rezulto en plurŝtata internacia interkonsento. La sepa konferenco, en Venecio en 1892, finfine rezultis en konvencio. Ĝi temis nur pri la saniga kontrolo de la perŝipa trapasado de la Sueza Kanalo, kaj tio estis klopodo por eviti la importadon de ĥolero.<ref name="SanCon7">{{Cite book |url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf |title=The scientific background of the International Sanitary Conferences, 1851–1938 |last=Howard-Jones |first=Norman |chapter=The seventh conference: Venice, 1892 |pages=58–65 |publisher=World Health Organization |year=1974 |access-date=3a de Januaro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820070452/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf |archive-date=20a de Aŭgusto 2017 |url-status=live }}</ref>{{rp|65}} Kvin jarojn poste, en 1897, konvencio pri la [[bubona plago]] estis subskribita de 16 el la 19 ŝtatoj kiuj partoprenis en la Venecia konferenco. Kvankam Danio, [[Svedio-Norvegio]], kaj Usono ne subskribis tiun konvencion, estis unuanime interkonsentita ke la laboro de la antaŭaj konferencoj devis esti kodigita por ties plibonigo.<ref name="SanCon10">{{Cite book |url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf |title=The scientific background of the International Sanitary Conferences, 1851–1938 |last=Howard-Jones |first=Norman |chapter=The tenth conference: Venice, 1897 |pages=78–80 |publisher=World Health Organization |year=1974 |access-date=3a de Januaro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820070452/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf |archive-date=20a de Aŭgusto 2017 |url-status=live }}</ref> Sekvantaj konferencoj, el 1902 ĝis la fina en 1938, ampleksigis la traktendajn malsanojn cele de la ISK-oj, kaj inkludis studojn de reagoj al [[flava febro]], [[brucelozo]], [[lepro]], [[tuberkulozo]], kaj [[tifoida febro]].<ref name="SanCon13">{{Cite book |url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf |title=The scientific background of the International Sanitary Conferences, 1851–1938 |last=Howard-Jones |first=Norman |chapter=The thirteenth and fourteenth conferences: Paris, 1926 and 1938 |pages=93–98 |publisher=World Health Organization |year=1974 |access-date=3a de Januaro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820070452/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf |archive-date=20a de Aŭgusto 2017 |url-status=live }}</ref> Parte kiel rezulto de la sukcesoj de la Konferencoj, la ''Pan-American Sanitary Bureau'' (1902), kaj la ''Office International d'Hygiène Publique'' (1907) estis tuj fonditaj. Kiam oni kreis la [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]] en 1920, oni establis la San-Organizon de la Ligo de Nacioj. Post la [[Dua Mondmilito]], la [[Unuiĝintaj Nacioj]] absorbis ĉiujn aliajn sanorganizojn, por formi la MOS.<ref>{{Cite journal |last=McCarthy |first=Michael |date=Oktobro 2002 |title=A brief history of the World Health Organization. |journal=[[The Lancet]] |volume=360 |issue=9340 |pages=1111–1112 |doi=10.1016/s0140-6736(02)11244-x|pmid=12387972 |s2cid=2076539| issn=0140-6736 }}</ref> === Establado === [[Dosiero:LIY 1980 MiNr0811 pm B002.jpg|eta|dekstre|250px|Poŝtmarko de Libio pri la Monda Tago pri Sano.]] Dum la Konferenco por Internacia Organizado de 1945 de Unuiĝintaj Nacioj, Szeming Sze, delegito el la Respubliko Ĉinio, kunparolis kun norvegaj kaj brazilaj delegitoj por krei internacian sanorganizon laŭ kadroj de la ĵus kreita organizo Unuiĝintaj Nacioj. Post malsukcesi aprobigi rezolucion pri la afero, [[Alger Hiss]], ĝenerala sekretario de la konferenco, rekomendis uzi deklaracion por establi tian organizon. Sze kaj aliaj delegitoj lobiis kaj oni aprobis deklaracion alvokanta por internacia konferenco pri sano.<ref name="Pitt ULS">[http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/f/findaid/findaid-idx?c=ascead;cc=ascead;q1=Szeming%20Sze;rgn=main;view=text;didno=US-PPiU-ua90f141 Sze Szeming Papers, 1945–2014, UA.90.F14.1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211022221404/http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/f/findaid/findaid-idx%3Fc%3Dascead;cc%3Dascead;q1%3DSzeming%2520Sze;rgn%3Dmain;view%3Dtext;didno%3DUS-PPiU-ua90f141 |date=2021-10-22 }}, University Archives, Archives Service Center, University of Pittsburgh.</ref> La uzo de la vorto "monda", pli ol "internacia", emfazis la vere tutmondan naturon de tio kion la organizo estis celanta atingi.<ref name="bmj1948">{{cite journal |title=World Health Organization |journal=The British Medical Journal |volume=2 |number=4570 |date=7a de Aŭgusto 1948|pages=302–303 |jstor=25364565 |doi=10.1136/bmj.2.4570.302|pmc=1614381 }}</ref> La konstituo de la Monda Organizo pri Sano estis subskribita de la ĉiuj 51 landoj de la Unuiĝintaj Nacioj, kaj de 10 aliaj landoj, la 22an de Julio 1946.<ref name=chronicle_1947>{{Cite journal|title=The Move towards a New Health Organization: International Health Conference |journal=Chronicle of the World Health Organization |volume=1 |issue=1–2 |pages=6–11 |url=http://whqlibdoc.who.int/hist/chronicles/chronicle_1947.pdf |year=1947 |access-date=18a de Julio 2007 |url-status=dead |archive-date=9a de Aŭgusto 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809031008/http://whqlibdoc.who.int/hist/chronicles/chronicle_1947.pdf }}</ref> Tiel startis la unua specializita agentejo de la Unuiĝintaj Nacioj kiujn ĉiuj membroj subskribis.<ref name="shimkin">{{Cite journal|title=The World Health Organization |first=Michael B. |last=Shimkin|journal=[[Science (gazeto)|Science]] |volume=104 |number=2700 |date=27a de Septembro 1946 |pages=281–283 |jstor=1674843 |doi=10.1126/science.104.2700.281|pmid=17810349 |citeseerx=10.1.1.1016.3166 |bibcode=1946Sci...104..281S }}</ref> Ties konstituo formale ekvalidiĝis por la unua [[Monda Tago de Sano]] la 7an de Aprilo 1948, kiam ĝi estis ratifita de la 26a membroŝtatoj.<ref name=chronicle_1947/> La unua kunsido de la Monda Asembleo de Sano finiĝis la 24an de Julio 1948, sekurante buĝeton de 5 milionoj de usonaj dolaroj (poste de 1 250 000 britaj pundoj) por la jaro 1949. Andrija Štampar estis la unua prezidanto de la Asembleo, kaj [[G. Brock Chisholm]] estis nomumita ĝenerala direktoro de la MOS, servinte kiel plenumsekretario dum la planigaj etapoj.<ref name="bmj1948" /> Iliaj unuaj prioritatoj estis kontroli la etendon de [[malario]], [[tuberkulozo]] kaj [[Veneraj malsanoj|seksume transdoneblaj malsanoj]], kaj plibonigi zorgadon de [[patrino]]j kaj [[infano]]j, nutradon kaj median higienon.<ref>{{cite journal |title=Origins, history, and achievements of the World Health Organization |journal=BMJ |pmc=1985854 |pmid=4869199 |volume=2 |issue=5600 |year=1968 |first=Charles |last=J |pages=293–296 |doi=10.1136/bmj.2.5600.293}}</ref> Ilia unua leĝofara agado konsistis en la kompilado de akurataj statistikoj pri la etendo kaj mortindicoj de malsanoj.<ref name="bmj1948" /> La logoo de la Monda Organizo pri Sano montras la bildon de la [[Bastono de Asklepio]] kiel simbolo de kuracado.<ref>{{cite web |url=http://www.who.org.ph/ |title=World Health Organization Philippines |publisher=WHO |access-date=27a de Marto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425235921/http://www.who.org.ph/ |archive-date=25a de Aprilo 2012 |url-status=live }}</ref> === Aktiveco === ==== IAEA – Interkonsento WHA 12–40 ==== [[Dosiero:Alexei Yablokov, Rosa Goncharova, Vassili Nesterenko.jpg|eta|dekstra|Aleksej Ĝablokov (maldekstre) kaj Vasili Nesterenko (plej dekstre) protestante antaŭ la sidejo de la Monda Organizaĵo pri Sano en Ĝenevo, Svisio, en 2008.]] En 1959, la MOS subskribis Interkonsenton 12–40 kun la [[Internacia Atomenergia Organizo]] (IAEA), kiu diras:<ref name=":0" /> {{Citaĵo| kiam iu organizo proponas iniciati programon aŭ aktivecon pri afero en kiu la alia organizaĵo havas aŭ povas havi substancan intereson, ''la unua partio konsultos la alian per koncerno por alĝustigi la aferon de reciproka interkonsento''. }} La naturo de tiu aserto kondukis kelkajn grupojn kaj aktivuloj kiel ''Women in Europe for a Common Future'' por postuli, ke la MOS estas limigita en sia kapablo esploradi la efikojn sur la homa sano fare de radiado okazigita de la uzado de [[atomenergio]] kaj la kontinuaj efikoj de atomenergiaj katastrofoj en [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo|Ĉernobilo]] kaj [[Atomkatastrofo de Fukuŝima-Dajiĉi|Fukuŝimo]]. Ili kredas, ke la MOS devas reakiri tion kion ili vidas kiel sendependeco.<ref name=":0">{{Cite web|last=Independence for WHO|title=Appeal by Health Professionals for Independence of the World Health Organization|url=http://www.ippnw-europe.org/commonFiles/pdfs/Atomenergie/appeal_healthprofessionals.pdf|access-date=19a de Aprilo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726185407/http://www.ippnw-europe.org/commonFiles/pdfs/Atomenergie/appeal_healthprofessionals.pdf|archive-date=26a de Julio 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Women in Europe for a Common Future|title=Open letter on the WHO/IAEA Agreement of 1959|url=http://www.wecf.eu/download/2010/04/letterIAEA-WHO.pdf|access-date=19a de Aprilo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720173738/http://www.wecf.eu/download/2010/04/letterIAEA-WHO.pdf|archive-date=20a de Julio 2011|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720173738/http://www.wecf.eu/download/2010/04/letterIAEA-WHO.pdf |date=2011-07-20 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |title=World Health Organization - Atomic Agency |date=3a de Junio 2007 |work=Activist Magazine |access-date=27a de Marto 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928232353/http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |archive-date=28a de Septembro 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928232353/http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |arkivdato=2007-09-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928232353/http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |date=2007-09-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928232353/http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |arkivdato=2007-09-28 }}</ref> Sendepende MOS tenas semajnan vigilon el 2007 ĝis 2017 antaŭ la sidejo de MOS.<ref>{{Cite web |url=http://independentwho.org/en/ |title=The World Health Organisation (WHO) is failing in its duty to protect those populations who are victims of radioactive contamination. |date=2020 |website=IndependentWHO |language=en-US |access-date=8a de Aprilo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323034159/http://independentwho.org/en/ |archive-date=23a de Marto 2020 |url-status=live }}</ref> Tamen, kiel indikita de Foreman<ref>M.R.StJ. Foreman, Cogent Chemistry, Reactor accident chemistry an update, 2018, 10.1080/23312009.2018.1450944, https://www.cogentoa.com/article/10.1080/23312009.2018.1450944 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200928100556/http://www.cogentoa.com/article/10.1080/23312009.2018.1450944 |date=2020-09-28 }}</ref> en klaŭzo 2a ĝi asertas: {{Citaĵo|Partikulare, kaj kongrue kun la Konstitucio de la Monda Organizaĵo pri Sano kaj la Statuto de la Internacia Atomenergia Organizo kaj ties interkonsento kun la Unuiĝintaj Nacioj kune kun la interŝanĝo de leteroj tiurilate, kaj konsiderante la respektivajn kunordigajn respondecojn de ambaŭ organizoj, oni agnoskis fare de la Monda Organizaĵo pri Sano ke la Internacia Atomenergia Organizo havas la unuarangan respondecon por kuraĝigi, helpi kaj kunordigi esploradon kaj disvolvigon kaj praktikan aplikadon de atomenergio por pacaj uzoj tra la tuta mondo ''sen malprofito al la rajto de la Monda Organizaĵo pri Sano zorgi pri la promocio, disvolvigo, helpo kaj kunordigo de internacia sanlaboro, kiel esplorado, en ĉiuj aspektoj''.}} La ŝlosila tekstero estas markita, kaj la interkonsento en klaŭzo 2a asertas, ke la MOS estas libera plenumi ajnan san-rilatan laboron. === Funkcihistorio de MOS === '''1947:''' La MOS establis [[Epidemiologio|epidemiologian]] informservon per [[telekso]].<ref name="at60"/>{{rp|5}} '''1950:''' Oni entreprenis amasan injektadon de [[tuberkulozo]] uzante la [[vakcino]]n BCG.<ref name="at60"/>{{rp|8}} '''1955:''' Oni lanĉis la programon por elradikigo de malario, kvankam la celoj estis poste modifitaj. (En plej areoj, la celoj de la programo iĝis kontrolo anstataŭ elradikigo.)<ref name="at60">{{cite web |url=https://www.who.int/who60/media/exhibition_brochure.pdf |title=WHO at 60 |publisher=WHO |access-date=31a de Marto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617063811/http://www.who.int/who60/media/exhibition_brochure.pdf |archive-date=17a de Junio 2012 |url-status=live }}</ref>{{rp|9}} '''1958:''' Viktor Ĵdanov, Deputita Ministro de Sano el [[Sovetunio]], alvokis al la Asembleo de la MOS por entrepreni tutmondan iniciaton elradikigi variolon, rezulte en Rezolucio WHA11.54.<ref name="fenner3">{{cite book |last1=Fenner |first1=Frank |last2=Henderson |first2=Donald A |last3=Arita |first3=Isao |last4=Jezek |first4=Zdenek |last5=Ladnyi |first5=Ivan Danilovich |title=Smallpox and its eradication |date=1988 |publisher=World Health Organization |location=Geneva |isbn=92-4-156110-6 |page=vii |url=https://apps.who.int/iris/handle/10665/39485 |chapter=Foreword|hdl=10665/39485 }}</ref><ref name= Fenner2>{{cite book |last1=Fenner |first1=Frank |last2=Henderson |first2=Donald A |last3=Arita |first3=Isao |last4=Jezek |first4=Zdenek |last5=Ladnyi |first5=Ivan Danilovich |author1-link= |author2-link=Donald Henderson |author3-link=Isao Arita |title=Smallpox and its eradication |date=1988 |publisher=World Health Organization |location=Geneva |isbn=92-4-156110-6 |pages=364–419 |url=https://apps.who.int/iris/handle/10665/39485 |chapter=Development of the global smallpox eradication programme, 1958-1966|hdl=10665/39485 }}</ref>{{rp|366–371, 393, 399, 419}}<!--Really, the entire chapter is a discussion of this, so, to be fair, page range was NOT too broad. FWIW, though, noting the pp. with substantive points here. It looks a bit strange and cluttered.--> '''1965:''' Oni faris la unuan informon pri ''[[diabetes mellitus]]'' kaj oni kreis la [[Internacia Centro por Esplorado pri Kancero|Internacian Agentejon por Esplorado pri Kancero]].<ref name="at60"/>{{rp|10–11}} '''1966:''' La MOS translokigis sian sidejon el la Ariana alo de la [[Palaco de Nacioj]] al ĵus konstruita sidejo aliloke en Ĝenevo.<ref name="at60"/>{{rp|12}}<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/archives/exhibits/galleries/building/en/|title=Construction of the main WHO building|year=2016|website=who.int|publisher=WHO|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611011659/http://www.who.int/archives/exhibits/galleries/building/en/|archive-date=11a de Junio 2018|url-status=live|access-date=11a de Junio 2018}}</ref> '''1967:''' La MOS intensigis la tutmondan kampanjon por elradikigo de la variolo kontribuante per 2.4 milionoj de usonaj dolaroj ĉiujare al la klopodo kaj adoptis novan metodon por malsanatento,<ref>{{cite journal |url=http://www1.szu.cz/svi/cejph/archiv/2010-1-10-full.pdf |first=Vladimír |last=Zikmund |title=Karel Raška and Smallpox |journal=Central European Journal of Public Health |volume=18 |issue=1 |pages=55–56 |date=March 2010 |pmid=20586232 |access-date=11a de Februaro 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011215018/http://www1.szu.cz/svi/cejph/archiv/2010-1-10-full.pdf |archive-date=11a de Oktobro 2017 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171011215018/http://www1.szu.cz/svi/cejph/archiv/2010-1-10-full.pdf |date=2017-10-11 }}</ref><ref>{{cite journal |url=http://www1.szu.cz/svi/cejph/archiv/2010-1-11-full.pdf |last1=Holland |first=Walter W. |title=Karel Raška – The Development of Modern Epidemiology. The role of the IEA |journal=Central European Journal of Public Health |volume=18 |issue=1 |pages=57–60 |date=Marto 2010 |pmid=20586233 |access-date=11a de Februaro 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011215323/http://www1.szu.cz/svi/cejph/archiv/2010-1-11-full.pdf |archive-date=11a de Oktobro 2017 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171011215323/http://www1.szu.cz/svi/cejph/archiv/2010-1-11-full.pdf |date=2017-10-11 }}</ref> en epoko kiam 2 milionoj da personoj estis mortantaj pro variolo ĉiujare.<ref>{{cite web |last1=Greenspan |first1=Jesse |title=The Rise and Fall of Smallpox |url=https://www.history.com/news/the-rise-and-fall-of-smallpox |website=History |access-date=26a de Januaro 2021 |date=7a de Majo 2015}}</ref> La dekomenca problemo kiun la teamo de MOS frontis estis neakurata informado pri kazoj de variolo. MOS establis reton de konsultistoj kiuj helpis landojn atenti kaj kontroli aktivecon.<ref>{{cite book |last1=Orenstein |first1=Walter A. |last2=Plotkin |first2=Stanley A. |title=Vaccines |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=smallpox&rid=vacc.section.45#47 |publisher=W.B. Saunders Co |location=Philadelphia |year=1999 |isbn=978-0-7216-7443-8 |access-date=18a de Septembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212062827/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=smallpox&rid=vacc.section.45#47 |archive-date=12a de Februaro 2009 |url-status=live }}</ref> La MOS helpis ankaŭ malpliigi la lastan reaperon en Eŭropo de la malsano en [[Jugoslavio]] en [[1972]].<ref>{{cite web |first=Colette |last=Flight |date=17a de Februaro 2011 |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/smallpox_03.shtml |title=Smallpox: Eradicating the Scourge |work=BBC History |access-date=24a de Novembro 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214152400/http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/smallpox_03.shtml |archive-date=14a de Februaro 2009 |url-status=live }}</ref> Post ĉirkaŭ du jardekoj de lukto kontraŭ variolo, Tutmonda Komisiono deklaris en [[1979]], ke la malsano estis elradikigita – la unua malsano en la historio nuligita pere de homaj klopodoj.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/multimedia/podcasts/2010/smallpox_20100618/en/ |title= Anniversary of smallpox eradication |website= WHO Media Centre |date= 18a de Junio 2010 |access-date= 11a de Februaro 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120617073353/http://www.who.int/mediacentre/multimedia/podcasts/2010/smallpox_20100618/en/ |archive-date= 17a de Junio 2012 |url-status= live }}</ref> '''1974:''' La Etenda Programo pri Imunigo<ref name="at60"/>{{rp|13}} kaj la kontrolprogramo de ''[[onchocerciasis]]'' (onkocerkozo) startis, nome grava partnereco inter la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] (ONA, FAO), la [[Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado]] (PUND, UNDP), kaj la [[Monda Banko]].<ref name="at60"/>{{rp|14}} [[Dosiero:Malaria_map.PNG|eta|297x297px|maldekstre|Mapo detalanta areojn en kiuj [[malario]] estas endemia. Malario estis dekomence kontraŭata de MOS.]] '''1975:''' La MOS lanĉis la [[Tropikaj malsanoj|Specialan Programon por Esplorado kaj Trejnado]] pri [[tropikaj malsanoj]].<ref name="at60"/>{{rp|15}} Kun-sponsorita de UNICEF, UNDP, kaj la Monda Banko, oni establis ĝin responde al postulo de 1974 el la MOS por intensiva klopodo disvolvigi plibonigitan kontrolon de tropikaj malsanoj. La celoj de la SPET estas, dekomence, subteni kaj kunordigi internacian esploradon ĝis diagnozon, traktadon kaj kontrolon de tropikaj malsanoj; kaj, duarange, plifortigi la esplorajn kapablojn ene de endemiaj landoj.<ref>{{cite journal |last1=WHO Division of Control of Tropical Diseases (CTD) |journal=Tropical Diseases |title=UNDP - World Bank - WHO Special Programme for Research and Training in Tropical Diseases (TDR) |url=http://www.ciesin.columbia.edu/docs/001-614/001-614.html |via=Columbia.edu |publisher=World Health Organization |access-date=11 Julio 2021 |location=Geneva |id=TDR-CTD/HH 90.1 |date=1990 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210423152944/http://www.ciesin.columbia.edu/docs/001-614/001-614.html |date=2021-04-23 }}</ref> '''1976:''' La MOS aprobis rezolucion pri prevento de [[Malkapablo|miskapablo]] kaj pri [[Fizika medicino kaj rehabilito|rehabilitado]], kun fokuso al zorgado regata de komunumoj.<ref name="at60"/>{{rp|16}} '''1977''' kaj '''1978:''' Oni redaktis la unuan liston de [[esencaj medikamentoj]],<ref name="at60"/>{{rp|17}} kaj unu jaron poste ono deklaris la ambician celon de "Sano por ĉiuj".<ref name="at60"/>{{rp|18}} '''1986:''' La MOS startigis sian tutmondan programon pri [[Aidoso|HIV/AIDS]].<ref name="at60"/>{{rp|20}} Du jarojn poste oni entreprenis la preventadon de diskriminacio kontraŭ ties suferantoj<ref name="at60"/>{{rp|21}} kaj en '''1996''' oni formis la Kunprogramon de Unuiĝintaj Nacioj pri HIV/AIDS ([[UNAIDS]]).<ref name="at60"/>{{rp|23}} '''1988:''' Oni establis la Iniciaton por Tutmonda Elradikigo de [[Poliomjelito]].<ref name="at60" />{{rp|22}} '''1995:''' MOS establis sendependan Internacian Komision Por Atesto de la Elradikigo de Drakunkuliazo (elradikigo de la malsano de la Gvinea vermo; ICCDE).<ref name="at60" />{{rp|23}} La ICCDE rekomendis al la MOS pri kiuj landoj plenumas postulojn por atestado. Ĝi ankaŭ ludas rolon por konsili pri progreso farita al nuligo de transigo kaj procezoj por certigo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.who.int/dracunculiasis/resources/Criteria_for_certification_dracunculiasis_1996.pdf|titolo=Criteria for the Certification of Dracunculiasis Eradication|alirdato=11a de Julio 2021|familia nomo=Division of Control of Tropical Disease|dato=1996|eldono=Revised|loko=Geneva|eldoninto=World Health Organization|paĝo=2|identigilo=[WHO reference:WHO/FIL/96.187 Rev.1]}}</ref> '''1998:''' La Ĝenerala Direktoro emfazis la atingojn pri infana survivado, pri malpliigo de [[infana mortindico]], pliigo de vivodaŭro kaj malpliigo de indicoj de "skurĝoj" kiel variolo kaj [[poliomjelito]] je la 50a jariĝo de la fondo de MOS. Li tamen akceptis, ke kvankam oni faris multe por helpi patrinan sanon kaj ke la progreso en tiu areo estis malrapida.<ref>{{cite web |url=http://whqlibdoc.who.int/hq/1998/WHD_98.1-13.pdf |title=World Health Day: Safe Motherhood |date=7a de Aprilo 1998 |publisher=WHO |page=1 |access-date=31 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617063313/http://whqlibdoc.who.int/hq/1998/WHD_98.1-13.pdf |archive-date=17a de Junio 2012 |url-status=live }}</ref> '''2000:''' La iniciato Partnereco por Haltigi TB (tuberkulozo) estis kreita kun la formulado de UNU de la [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]].<ref name="at60"/>{{rp|24}} '''2001:''' Oni kreis iniciaton kontraŭ [[morbilo]], kaj kalkulis redukton de tutmondaj mortoj pro la malsano je 68% ĉirkaŭ 2007.<ref name="at60"/>{{rp|26}} '''2002:''' Oni kreis la [[Tutmonda Fonduso por Batali Kontraŭ Aidoso, Tuberkulozo kaj Malario|Tutmondan Fonduson por lukti kontraŭ Aidoso, Tuberkulozo kaj Malario]] por plibonigi la disponeblajn resursojn.<ref name="at60" />{{rp|27}} '''2006:''' La organizaĵo apogis la unuan oficialan Ilaron kontraŭ HIV/AIDS por Zimbabvo, kiu formis la bazon por tutmonda preventado, traktado, kaj subteno de la plano por lukti kontraŭ la [[pandemio]] de [[Aidoso]].<ref>{{cite web |editor-first=Mu |editor-last=Xuequan |url=http://news.xinhuanet.com/english/2006-10/04/content_5167991.htm |title=Zimbabwe launches world's 1st AIDS training package |website=chinaview.cn |agency=Xinhua News Agency |date=4 October 2006 |access-date=16a de Januaro 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091005041107/http://news.xinhuanet.com/english/2006-10/04/content_5167991.htm |archive-date=5a de Oktobro 2009 |url-status=live }}</ref> '''2016''': Post la perceptita malsukceso de la respondo al la [[Ebola epidemio en Okcidentafriko (2014)|Ebola epidemiapero en Okcidentafriko]] de 2014, oni kreis la Programon de Urĝoj de la MOS, ŝanĝante ĝin el MOS kiel "normiga" agentejo al alia kiu respondas operacie al sanurĝoj.<ref>{{Cite web|title=Ebola then and now: Eight lessons from West Africa that were applied in the Democratic Republic of the Congo|url=https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/ebola-then-and-now|access-date=2021-10-12|website=www.who.int|language=en}}</ref> == Organizaĵo malcentrigita == [[Dosiero:World Health Organisation building south face.jpg|eta|250px|Monda Organizaĵo pri Sano, Ĝenevo]] * La centra organizaĵo: MOS estas estrata de siaj 192 membro-ŝtatoj, kuniĝantaj en la Monda Asembleo por la Sano. Tiu asembleo, kiu konsistas el delegitoj reprezentantaj la membro-ŝtatojn, rolas ĉefe por aprobi la programon kaj la buĝeton de ĉiudujara administrado. Ĝi ankaŭ decidas pri la grandaj politikaj orientadoj de MOS. * La regionaj organizaĵoj: Ili celas pripensi la san-problemojn proprajn al iuj regionoj de la mondo. Ili situas: ** en [[Nov-Delhio]] por la [[Sudorienta Azio]], ** en [[Aleksandrio]] por la regiono de orienta [[Mediteraneo]], ** en [[Manilo]] por la Okcidenta [[Pacifiko]], ** en [[Vaŝingtono]] por [[Ameriko]], ** en [[Brazavilo]] por [[Afriko]], ** en [[Kopenhago]] por [[Eŭropo]]. == Agadkampoj de MOS == [[Dosiero:Directors of Global Smallpox Eradication Program.jpg|eta|maldekstre|Tri iamaj direktoroj de la [[Variolo|Tutmonda Programo por Nuligo de la Variolo]] legas novaĵojn ke variolo estis tutmonde elradikigita, 1980]] * Harmoniigo, kodado: terminaro de ĉiuj malsanoj. * Sanitaraj aranĝadoj: antaŭrimedi por haltigi [[epidemio]]n; fari sanitarajn disponojn okaze de internaciaj vojaĝoj (kiel [[Vakcino|vakcinadoj]]). * Asistado al la "Malpli Evoluintaj Landoj": vakcinado kontraŭ la grandaj kontaĝaj malsanoj; provizado de trinkebla akvo; eliminado de [[rubo]]j; protektado de la [[patrino]]j kaj elradikigo de iaj malsanoj. * Esplorfakoj: CIRC ([[Centre International de Recherche sur le Cancer]], [[Internacia Centro por Esplorado pri Kancero]] en Liono / [[Lyon]] (Francio); kaj programo lanĉita en 1987 kontraŭ [[aidoso]] kun buĝeto propra po pli ol 120 milionoj da eŭroj jare. Post jaroj de lukto kontraŭ la [[variolo]], la Monda Asembleo pri la Sano de MOS deklaris tiun malsanon elradikigita, en majo 1980, laŭ rekomendo de komisiono eksperta en decembro 1979. La disvolviĝo de imunigaĵoj kontraŭ la [[malario]] kaj la [[helika febro]] alproksimiĝas al sukcesoj, kaj al la elradikigo de la [[poliomjelito]] en la proksimaj jaroj estas strebata. == Agadaj Tagoj == Multnombraj Mondaj Tagoj pri iu aŭ alia sanitara temo ekestis intertempe: * [[15-a de marto]] : [[Monda Tago de la Konsumanto]], * [[21-a de marto]] : [[Monda Tago de la Mastrumado]], * [[22-a de marto]] : [[Monda Tago de Akvo]], * [[24-a de marto]] : [[Monda Tago kontraŭ Tuberkulozo]], * [[7-a de aprilo ]]: [[Monda Tago de Sano]] * [[17-a de majo ]]: [[Monda Tago kontraŭ Homofobio]], * [[31-a de majo]] : [[Monda Tago sen Tabako]], * [[14-a de junio]] : [[Monda Tago de Sangodonantoj]], * [[21-a de septembro]] : [[Monda Tago de la Alzheimer-malsanuloj]], * [[26-a de septembro]] : [[Monda Tago kontraŭ la kormalsanoj]], * [[20-a de oktobro]] : [[Monda Tago kontraŭ la Ostoporozo]], * [[22-a de oktobro]] : [[Monda Tago kontraŭ balbutado]], * [[28-a de oktobro]] : [[Monda Tago kontraŭ poliomjelito]], * [[14-a de novembro]] : [[Monda Tago kontraŭ diabeto]], * [[1-a de decembro]] : [[Monda Tago de aidoso]]. == Financado kaj ... anekdoto pri lingva problemo == La projektoj de MOS povas esti parte financataj de diversaj partneroj : * Monda Alianco por Vakcinaĵoj kaj Imunigado (GAVI) estas 75%-e financita de la "''Bill and Melinda Gates Foundation''". * Monda Alianco por plibonigata nutrado (GAIN) Jen anekdoto legebla en la libreto de [[Claude Piron]] (1992) ''Communication linguistique, A la recherche d'une dimension mondiale'': {{Citaĵo|Iun tagon, la Monda Asembleo de la MOS atribuis 5 milionojn da dolaroj kiel tiujara krommono al siaj lingvaj servoj por tradukado aŭ interpretado. Dum la sama tago kaj dum la sama sesio, ili eksigis'' — pro manko de mono! — ''aron da konkretaj projektoj bone trastuditaj por plibonigi la sanstaton en Subsahara Afriko, kies realigado postulis nur 4,2 milionojn da dolaroj.<ref>[[Claude Piron]] (1992) "''Communication linguistique, A la recherche d'une dimension mondiale''", Parizo: [[SAT-Amikaro]]), paĝo 8 (28-a MOS-Asembleo, dokumento A28/50 kaj Oficialaj Aktoj, n-ro 223, Ap. 5)</ref>}} == La Ĝeneralaj Direktoroj de MOS == {| class="wikitable" ! Nr ! '''Nomo de la estro:''' ! '''Lando:''' ! '''Daŭro de la estrado:''' |- style="background:#ccffcc" | '''9.''' | [[Tedros Adhanom]] | [[Etiopio]] | [[2017]]–... |- | '''8.''' | [[Margaret Chan]] | [[Ĉinio]]/[[Honkongo]] | [[2007]]–[[2017]] |- | '''7.''' | [[Anders Nordström]] | [[Svedio]] | [[2006]]–[[2007]] |- | '''6.''' | [[Lee Jong-wook|Jong-Wook Lee]] | [[Sud-Koreio]] | [[2003]]–[[2006]] |- | '''5.''' | [[Gro Harlem Brundtland]] | [[Norvegio]] | [[1998]]–[[2003]] |- | '''4.''' | [[Hiroshi Nakajima]] | [[Japanio]] | [[1988]]–[[1998]] |- | '''3.''' | [[Halfdan T. Mahler]] | [[Danio]] | [[1973]]–[[1988]] |- | '''2.''' | [[Marcolino Gomes Candau]] | [[Brazilo]] | [[1953]]–[[1973]] |- | '''1.''' | [[Brock Chisholm]] | [[Kanado]] | [[1948]]–[[1953]] |} == Tutmonda sidejo == La sidejo de la organizaĵo estas en [[Ĝenevo]], [[Svisio]]. Ĝi estis desegnita de la svisa arkitekto Jean Tschumi kaj inaŭgurita kaj malfermita en 1966.<ref>[https://www.who.int/about/structure/modernizing-who-headquarters.pdf "Modernizing the WHO Headquarters in Geneva" (PDF).] who.int. Arkivita (PDF) el la originalo la 12an de Aprilo 2019. Alirita la 13an de Oktobro 2021.</ref> En 2017, la organizaĵo lanĉis internacian konkurson por redesegno kaj etendi la sidejon.<ref>[https://www.architectsjournal.co.uk/archive/design-contest-opens-for-world-health-organisation-headquarters "Design contest opens for World Health Organisation headquarters".] Architects Journal. Arkivita el la originalo la 13an de Decembro 2017. Alirita la 13an de Oktobro 2021.</ref> == Programoj == [[Kadro FRESH]] estas [[akronimo]] de la angla nomo '''Focusing Resources on Effective School Health''' (esperante: '''Koncentri''' '''Rimedojn''' al '''Efika Lerneja Sano'''), interagenteja kadro kreita de [[Unesko]], [[UNICEF]], la Monda Organizaĵo pri Sano, kaj la [[Monda Banko]], lanĉita ĉe la Forumo pri Eduko de [[Dakaro]] de 2000, kiu inkluzivas la sperton kaj sciaron de ĉi tiuj kaj aliaj agentejoj kaj organizoj. Ĝi estas tutmonda programo por plibonigi la [[sano]]n de [[Lernejo|lernejaj]] [[infano]]j kaj [[Junaĝo|junuloj]].<ref name="unesco.org2">[http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=35176&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html]</ref> La [[Listo de esencaj medikamentoj de la Monda Organizaĵo pri Sano|Modela listo de esencaj medikamentoj de MOS]] aŭ plennome '''Modela listo de esencaj medikamentoj de la Monda Organizaĵo pri Sano''' - [[angle]] ''WHO Model List of Essential Medicines'', alinome ''Essential Medicines List'' aŭ ''EML'', [[hispane]] ''Medicamentos esenciales de la Organización Mundial de la Salud'', [[ruse]] Примерный перечень ВОЗ основных лекарственных средств, [[ĉine]] 世界卫生组织基本药物标准清单 - publikigita de la Monda Organizaĵo pri Sano ([[MOS]]), enhavas la medikamentojn konsideratajn kiel plej efikajn kaj sekurajn por plenumi la plej gravajn bezonojn en [[sansistemo]].<ref name="MOS2017Def"/> La listo estas ofte uzata de landoj por helpi ellabori siajn proprajn lokajn listojn de [[esencaj medikamentoj]].<ref name="MOS2017Def">[https://web.archive.org/web/20081002110638/http://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/ artikolo "esencaj medikamentoj" de la Monda Organizaĵo pri Sano], {{en}}, arkivigite je stato de oktobro 2008</ref> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> WHO HQ main building, Geneva from Southwest.JPG |WHO sidejo el sudokcidento WHO HQ main building, Geneva from South.JPG |WHO sidejo el sudo WHO HQ main building, Geneva, from East.JPG |WHO sidejo el oriento WHO HQ main building, Geneva, from North.JPG|WHO sidejo el nordo WHO HQ main building, Geneva, from West.JPG |WHO sidejo el okcidento WHO HQ main entrance, Geneva.JPG |WHO sidejo, ĉefa enirejo The entrance hall WHO HQ, Geneva.JPG |WHO sidejo, enireja ĉambro World Health Organization Executive Board Room.JPG |WHO sidejo, ĉefa konferencejo </gallery> == Konfliktoj == === IAEA - Interkonsento MOS 12-40 === [[Dosiero:Devant OMS 5.jpg|eta|dekstra|200px|Protesto pri la tago pro la [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo]] ĉe MOS en [[Ĝenevo]]]] En 1959, la MOS subskribis Interkonsenton MOS 12-40 kun la [[Internacia Atomenergia Organizo]] (IAEA). La interkonsento deklaras ke la MOS rekonas la IAEA kiel havanta de respondeco por paca [[atomenergio]] sen antaŭjuĝo al la roloj fare de la MOS pri kaŭzado de sano aŭ malsano. Tamen, la sekva paragrafo aldonas: "kiam ajn ĉiu organizo proponas iniciati programon aŭ agadon pri subjekto en kiu la alia organizo havas aŭ povas havi grandan intereson, la unua parto devas konsulti la alian kun projekcio al adaptado de la afero per reciproka interkonsento"..<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://apps.who.int/gb/bd/PDF/bd47/EN/agreements-with-other-inter-en.pdf|titolo=Agreements with Other Intergovernmental Organizations|alirdato=7a de Majo 2012|familia nomo=World Health Organization|formato=PDF}}</ref> La naturo de tiu deklaro igis kelkajn premgrupojn kaj aktivulojn (inkluzive de ''Women in Europe for a Common Future'' (Virinoj en Eŭropo por Komuna Futuro)) kredi ke la MOS estas malvastanima en ĝia kapablo esplori la efikojn al homa sano fare de atoma radiado kaŭzita de la uzado de [[nuklea energio]] kaj la daŭraj efikoj de la atomkatastrofoj en [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo|Ĉernobilo]] kaj [[Nuklea centralo Fukuŝima 1|Fukuŝima]]. Ili kredas ke MOS devas reakiri kion ili vidas kiel "sendependeco".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ippnw-europe.org/commonFiles/pdfs/Atomenergie/appeal_healthprofessionals.pdf|titolo=Appeal by Health Professionals for Independence of the World Health Organization|alirdato=19a de Aprilo 2011|familia nomo=Independence for WHO}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wecf.eu/download/2010/04/letterIAEA-WHO.pdf|titolo=Open letter on the WHO/IAEA Agreement of 1959|alirdato=19a de Aprilo 2011|familia nomo=Women in Europe for a Common Future|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720173738/http://www.wecf.eu/download/2010/04/letterIAEA-WHO.pdf|arkivdato=2011-07-20}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |title=World Health Organization kaj Atomic Agency |date=3a Junio 2007 |publisher=Activist Magazine |accessdate=27a Marto 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928232353/http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |arkivdato=2007-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928232353/http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |archivedate=2007-09-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928232353/http://www.activistmagazine.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=703 |arkivdato=2007-09-28 }}</ref> === [[Romkatolika Eklezio]] kaj [[Aidoso]] === En 2003, la MOS kondamnis la opozicion de sansekcio de la [[Roma Kurio]] al la uzo de [[kondomo]]j, dirante: "Tiuj malĝustaj deklaroj pri kondomoj kaj HIV estas danĝeraj kiam ni renkontas tutmondan [[pandemio]]n kiu jam mortigis pli ol 20 milionojn da homoj, kaj nuntempe tuŝas almenaŭ 42 milionojn."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.guardian.co.uk/world/2003/oct/09/aids|titolo=Vatican: condoms don't stop Aids|dato=9a de Oktobro 2003|eldoninto=The Guardian}}</ref> En 2009, la [[Romkatolika Eklezio]] restis malfavora al pliigado de la uzo de koncipoprevento por kontraŭbatali HIV/aidoson..<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/mar/17/pope-africa-condoms-aids|titolo=Pope claims condoms could make African Aids crisis worse|alirdato=31a de Marto 2012|dato=17a de Marto 2009|eldoninto=[[The Guardian]]}}</ref> Tiutempe, la Prezidanto de la Mondsana Asembleo, nome la sanministro de [[Gujano]] Leslie Ramsammy, kondamnis la opozicion de Papo Benedikto al koncipoprevento, dirante ke li provis "krei konfuzon" kaj "malhelpi" pruvitajn strategiojn en la batalo kontraŭ la malsano..<ref>{{cite news |url = https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hsk4RI5cPLSsvXTY9ZEyWSMrVElg |title=World Health Assembly: Pope Benedict "wrong" |work=Google News|agency=Agence France-Presse |date=21a Marto 2009 |accessdate=31a Marto 2012}}</ref> === Intermita profilakta terapio === La agresema subteno de la ''Bill & Melinda Gates Foundation'' (Fondaĵo Bill & Melinda Gates) por intermita profilakta terapio de [[malario]] ekigis noton de la antaŭa MOS-malaria ĉefo Akira Kochi.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nytimes.com/2008/02/16/science/16malaria.html|titolo=Gates Foundation's Influence Criticized|alirdato=9a de Februaro 2012|familia nomo=McNeil|persona nomo=Donald G.|dato=16a de Februaro 2008|verko=The New York Times}}</ref> === Dieto kaj sukerkonsumado === Ioma el la esplorado entreprenita aŭ apogita fare de MOS por determini kiel popolaj vivstiloj kaj medioj influas ĉu oni vivas en pli bona aŭ pli malbona sano povas esti kontestataj, kiel ilustrite fare de komuna raporto de 2003 fare de MOS/FAO- pri nutrado kaj la preventado de kronika ne-infekta malsano,<ref>Report of a Joint FAO/WHO Consultation. ''Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases''. Geneva: World Health Organization; 2003 (WHO Technical Report Series 916).</ref> kiu rekomendis ke [[sukero]] devus formi ne pli ol 10% de sana [[dieto]]. Tiu raporto kondukis al lobiado de la sukerindustrio kontraŭ la rekomendo, al kiuj la MOS/FAO respondis per inkludo en la raporto de la jena deklaro- "La konsultantaro agnoskas ke celo por la loĝantaro por liberigo el sukero de malpli ol 10% de sumenergio estas kontestata", sed ankaŭ subtenis sian rekomendon bazitan sur sia propra analizo de sciencaj studoj.<ref>{{cite journal |first=Jim |last=Mann |url=http://www.who.int/bulletin/volumes/81/8/editorial2.pdf |format=pdf |title=Sugar revisited – again |journal=Bulletin of the World Health Organization |year=2003 |volume=81 |number=8}}</ref> En 2014, MOS reduktis rekomenditajn sukernivelojn je la duono, dirante ke sukero devus konsistigi neniom pli ol 5% de sana dieto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/news/health-26449497|titolo=BBC News: WHO: Daily sugar intake 'should be halved'}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Sanscienco]] * [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Internacia Organizaĵo de Laboro]] * [[Daŭripova disvolviĝo]] * [[Tropikaj malsanoj]] * [[Epidemiologio]] * [[Gvatado#Popolsana gvatado|Popolsana gvatado]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.who.int/ Oficiala retejo de la organizaĵo] {{PlurajLingvokodoj|ar|en|es|fr|ru|zh}} * [http://www.admin.ch/ch/d/sr/0_810_1 Konstitucio de MOS] {{PlurajLingvokodoj|de|en|fr|it|rm}} * (eo) [https://openwho.org/courses/enkonduko-al-KOVIM-19 Enkonduko pri KOVIM-19] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210426122904/https://openwho.org/courses/enkonduko-al-KOVIM-19 |date=2021-04-26 }}, [[MOOC]] de WhoOnline en Esperanto {{Projektoj|n=Kategorio:Monda Organizaĵo pri Sano}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=World Health Organization|revizio=1049789836}} {{Havenda artikolo|Monda Organizaĵo pri Sano}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Monda Organizaĵo pri Sano| ]] qu5v17us43ke0ftvahf0qwird8pixi4 0 28662 9493732 9458304 2026-10-14T20:09:36Z Sj1mor 12103 9493732 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|urbo kaj regiono de Hispanio|[[Leono (apartigilo)]]}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-LE|situo sur mapo2=Leono (Hispanio)|situo de2=Situa mapo de Leono |sen banderolo= jes}} <!--[[Dosiero:Leon, Spain location.png|eta|180ra|Situo de Leono en Hispanio]]--> '''Leono''' ([[leona lingvo|leonlingve]] ''Llión'',<ref>Ayuntamiento de León. [http://www.aytoleon.es/es/ayuntamiento/areasmunicipales/cultura/culturaleonesa/Paginas/home.aspx «Cultura leonesa».] Konsultita la 24an de Februaro 2022.</ref> [[hispana lingvo|hispanlingve]] ''León'') estas [[urbo]] kaj [[municipo]]<ref>Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas. [https://web.archive.org/web/20131111165958/http://www.seap.minhap.gob.es/es/areas/politica_local/sistema_de_informacion_local_-SIL-/registro_eell.html «Registro de entidades locales».] Arkivita el originalo la 11an de novembro 2013. Konsultita la 24an de novembro 2013.</ref> en la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]], [[Hispanio]]. Ties loĝantaro estas de ĉirkaŭ 122 000 homoj en 2021.<ref>INE. [https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2877 «Instituto Nacional de Estadística».] Konsultita la 24an de Februaro 2022.</ref> La metropola areo povas atingi ĉirkaŭ 203 000 loĝantojn. Leono estis fondita en la jaro [[68]], fare de la [[Romio|romianoj]], kiu tie instalis [[legio]]n, de kie devenas la nomo. Post la araba konkero ĝi estis preskaŭ senpopoligita, kaj estis refondita en la jaro [[856]], fare de la reĝo [[Ordoño la 1-a]]. Ĝi fariĝis la ĉefurbo de la Astur-Leona Reĝlando en [[914]]. La urbo estis grava dum la Mezepoko. [[Dosiero:Kathedrale Leon.jpg|eta|maldekstra|180ra|Katedralo de Leono]] [[Dosiero:Leon.jpg|eta|maldekstra|250ra|Palaco de Guzmanes kaj komenco de la Larĝa Strato en Leono]] Ĉefa vidindaĵo estas la belega [[Gotiko|gotika]] katedralo, kiu famas pro siaj impresaj [[vitralo]]j. Aliaj monumentoj estas la Baziliko de Sankta Isidoro kaj la Hotelo (''Hostal'') Sankta Marko. La ''Casa de Botines'' estas verko de [[Antoni Gaudí]]. En la malnova kvartalo troviĝas restaĵoj de la muregoj romia kaj mezepoka. Leono estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de la komarko ''[[Tierra de León]]''. Ĝin trairas la [[Jakoba Vojo]]. Ties ĉefaj urboj estas [[Ponferrada]], [[Astorga]], [[Sahagún]], [[La Bañeza]] inter aliaj. Leono donis sian nomon al historia Reĝlando. Ĝian kernon konsistigis la nunaj provincoj de Leono, [[Zamoro]] kaj [[Salamanko]], kiuj estis konsiderataj historia regiono. Nun ili apartenas al la aŭtonoma regiono '''Kastilio kaj Leono'''. Leono estas hispana urbo kiu situas en la nordokcidenta parto de la [[Ibera duoninsulo]]<nowiki/>, ĉefurbo de la provinco samnoma kaj apartenanta al la "aŭtonoma komunumo" [[Kastilio kaj Leono]]. Ĝi havis 130 601 loĝantojn en 2013 disigitaj en areo de 39,03&nbsp;km², kaj metropola areo de 208 899 loĝantoj disigitaj en dek kvin municipoj. Ĝi naskiĝis kiel militista kampadejo [[Romia Imperio|Romia]] de la ''Legio VI Victrix'' ĉirkaŭ la 29-a jaro a.K., kiu pli solidiĝis kun la definitiva setliĝo de la ''Legio VII Gemina'' de la jaro 74-a. Post ĝia parta senpopoligo pro la islama konkero de la duoninsulo, Leono ricevis novan elanon kiel parton de la Asturia Regno. En 910 komenciĝis unu el ĝiaj historiaj momentoj plej elstaraj estante la kapo de la [[Reĝlando Leono]] kaj partoprenante aktive en la [[Rekonkero]] kontraŭ la muzulmanoj, estante unu el la ĉefaj regnoj en la formado de [[Hispanio]]. La urbo loĝigis la unuan [[Kortesoj|Korteson]] de la historio de [[Eŭropo]] en 1188 dum la regno de [[Alfonso la 9-a]], danke al kio en 2011 oni proklamis per la [[Junto]] de Kastilio kaj Leono, lulejon de la parlamentismo. De la malfrua Mezepoko la urbo perdis sian antaŭan gravecon pro la perdo de sia sendependeco post la unuiĝo kun la krono de Kastilio en 1301. Post periodo de stagnado dum la moderna epoko, en la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Sendependiĝa]] milito, Leono estis unu el la unuaj kiu sin ribelis en la tuta Hispanio, kaj post la milito en 1833 ĝi atingis la rangon de provinca ĉefurbo. La alveno de la 20a jarcento okazigis la ekspansion de la urbo kiu jam estis komencinta en la 19-a jarcento. La urbo fariĝis grava komunikada punkto de la nordokcidento pro la disvolvo de la karba min-industrio kaj la alveno de la fervojo. Pro sia historia kaj monumenta heredaĵo, diversaj celebradoj kiuj okazas laŭ longe de la jaro, inter ili la sankta semajno, kaj sia geografia situo en la [[Jakoba Vojo]], konsiderata [[Monda heredaĵo de Unesko|Mond-Heredaĵo]] de UNESCO, ĝi ricevas multajn turistojn naciajn kaj internaciajn. Inter ĝia karakterizaj monumentoj elstaras la [[Katedralo de Leono|Katedralo]] la plej bona ekzemplo de la franca gotiko en Hispanio, la Baziliko de [[Sankta Isidoro]], unu el la plej gravaj romanikaj preĝejoj de Hispanio, tombejo de la mezepokaj leonaj reĝoj, konsiderata kiel la ''Capilla Sixtina del Arte Románico'', la Monaĥejo de Sankta Markos, la palacoj de Guzmanes, la palaco de Grafoj de Luna, la preĝejo de la Merkato, la preĝejo de Palat de la Reĝo, la Domo de la Viandvendejo, kaj la domo Botines de modernisma [[Secesio (stilo)|secesia]] stilo dezajnita de la kataluna arkitekto [[Antoni Gaudí|Antoni Gaudi]], ĉiuj el ili deklaritaj Havaĵo de Kultura Intereso. Kiel moderna arkitekturo elstaras la MUSAC de la arkitektoj Mansilla + Tuñón. La Universitaton de Leono oni fondis en 1979 kaj en la lernojaro 2006-07 ĝi havis 13 217 gelernantojn. De majo de 2010, la urbo loĝigas la duan sidejon de la [[Universitato de Vaŝingtonio]] en Eŭropo post Romo, kun 500 gelernantoj interesataj en la lernado de la hispana lingvo. De 2011 la urbo havas ankaŭ sidejon de la Instituto Konfucio. == Toponimio == La origino de la nomo de la urbo devenas de la vorto latina ''legio'', kiu aludas al la [[legio]] kiu fondis la urbon en ties nuna situo. Ĉi tiu tezo, akceptita de ĉiuj, plifortiĝas kun la ankoraŭ valida familia nomo ''legionense'', por rilati al la loĝantoj de la urbo. Kun la tempo la nomo Legio evoluis al Leono. == Historio == <!--{{Ĉefartikolo|Historio de Leono (Hispanio)}}--> === Antikva tempo === [[Dosiero:AcueductoLegioVIIGEMINA.JPG|eta|Malkovrita kanalizado en la ekstera areo de la kampadejo de Legio VII Gemina.]] La urbo Leono ekaperis ĉirkaŭ la jaro 29 a.K., kiel kampadejo militista romia de la ''Legio VI Victrix'' en la rivera teraso inter la riveroj Bernesga kaj Torio, proksime al la astura urbo de Lancia, pro la tiel nomataj kantabraj militoj. Je la fino de la 1-a jarcento, post la jaro 74-a, la ''Legio VII Gemina'', fondita de [[Galbo|Galba]], okupis la kampadejon kaj restis en Leono ĝis la komenciĝo de la 5-a jarcento. Ĝi estis la nura legio kiu seltiĝis en Hispanio ĝis la disfalo de la Romia Okcidenta Imperio (476) kaj pro tio Leono estis la militista ĉefurbo de la ibera duoninsulo. La urbo apartenis al la ''Convento Asturicense'' kun ĉefurbo en Asturica Augusta (Astorga) kiu formis parton de la provinco Tarraconense ĝis la 3-a jarcento kiam oni kreis la provincon Gallaecia el kiu formis parton. La originalan romian dezajnon oni povis vidi nun, ĉar oni konservas parton de la muregoj kiuj ĉirkaŭbaris la urbon en la 3-a kaj 4-a jarcentoj. Pro la arkeologiaj restaĵoj oni scias ke ĝi havis [[Termoj]]n (la ruinoj troviĝas sub la katedralo) eĉ anfiteatron kun 5.000 sidlokoj, nun sub la strato Cascalerias. Ĉirkaŭe de la kampadejo oni kreis civilan nukleon kie setlis ĉiuj personoj kiuj zorgis pri la soldataj bezonoj. === Mezepoko === '''De la falo de Romo al la regno de Asturio''' Post la romia periodo, la urbo formis parton de la Regno [[Sueboj|sueba]] kaj poste de la regno [[Visigotaj reĝoj|visigota]]<nowiki/>j. Inter la 6-a kaj 8-a jarcentoj la manko de pruvoj arkeologiaj kreigis ideon de malkresko de la popolantaro, kaj malapero de lokoj loĝataj, sed la malkovro de ceramikaĵoj fareblaj dum la epoko omeya de Kordovo proksime al la Puerta Obispo (pordo de la episkopo) informas nin ke la urbo ne estis tute forlasita, sed ĝi konservis stabilan popolantaron. Leonon konkeris la [[Kalifato]] [[Umajadoj|Omeya]] en la jaro 712 sed rerkonkerita en 754 de Alfonso la 1-a, sed dum preskaŭ unu jarcento estis tute neloĝata. Ĉirkaŭ la jaro 846 grupo de [[mozaraboj]] intencis repopoligi la urbon kun kristanaj popolantaroj, ĉar ĝis tiam ĝi estis en la unua linio de batalo, sed [[Umajadoj|umajadaj]] atakoj finis kun tiu iniciato. En la jaro 853 la reĝo Ordoño la 1-a aldonis la urbon al la Reĝlando de Asturio, kaj ĝin repopoligis. Kun la reĝo Ordoño la 2-a, de (914-924) post la morto de lia frato Garcia la 1-a, la urbo konvertiĝis en la ĉefurbo de la regno, kaj la komenciĝo de la [[Reĝlando Leono]]. === Regno de Leono === {{Ĉefartikolo|Reĝlando de Leono}} [[Dosiero:PanteónSanIsidoroLeón.jpg|eta|maldekstre|Panteono de la Reĝoj de [[Bazíliko de Sankta Isidoro de Leono|Sankta Isidoro]].]] Dum la ekzisto de la regno, la urbo Leono plu kreskis kaj evoluis en sia disvolvo. Ĉi-rilate ludis elstara rolo la [[Jakoba Vojo]], eble la plej grava vojo de cirkulado de homoj, ideoj, kulturoj kaj arto de la Medievo (mezepoko) En la 12-a jarcento, la araba geografo kaj vojaĝanto ''Edrisí'' skribis la jenon pri Leono ''“Tie la komerco estas tre fruktodona. Ĝiaj loĝantoj estas ŝparemaj kaj singardaj”'' Ni ankaŭ havas informon pri Leono pro la malsamaj kodeksoj, inter ili la ''Codex Calixtinus'', manuskripto kiu, inter aliaj, informas pri la vojo kiu la pilgrimantoj sekvis ĝis [[Santiago-de-Kompostelo|Santiago de Kompostelo]]. Kun ĉio tio, novaj kvartaloj disvolviĝis en la urbo, kelkfoje ekster la murego kaj preskaŭ ĉiam je la rando de la vojo de la prilgrimantoj, kiuj eniris en la urbon per la Puerta Moneda. Leono estis reĝa sidejo de la fondado de la regno kun Garcia la 1-a, je la komenco de la 10a jarcento, ĝis la unuiĝo kun [[Kastilio]] <nowiki/>en 1230, tiam la ĉefurbo estis itinera. En la 10-a jarcento elstaras reĝoj kiel Ordoño la 2-a, kiu fiksis la ĉefurbon kaj konsekris la unuan katedralon en la antikvaj romiaj termoj (sub la nuna katedralo), kaj lia filo [[Ramiro la 2-a (Leono)]] kiu konstruis la unuan palacon en Palat de la Reĝo kaj plenumis kampanjojn kontraŭ la muzulmanoj. La dua duono de la jarcento karakteriziĝas per la civilaj militoj, malfortaj reĝoj kun problemoj kun la [[nobelaro]]j, kaj atakoj kaj kontraŭatakoj de la muzulmanoj al la urbo, inkludita tiu de Almanzor, kiu okazigis grandan detruon. La reakiro kaj reordigo de la ĉefurbo okazis kun Alfonso la 5-a je la komenco de la 11-a jarcento, kaj la komenco de la kristana rekonkero de la duoninsulo. Post kelkaj jaroj la dinastio ŝanĝiĝis kun [[Fernando la 1-a (Leono)]], reĝo kiu komencigis la preĝejon Sankta Isidoro kaj la reĝan panteonon. Lia sukcedanto [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de leono kaj Kastilio]] pasis al la analoj de la historio pro la avancoj en la [[Rekonkero]], kaj ĉefe pro liaj rilatoj politikaj kun [[Cido|El Cid]]. En la 12-a jarcento kaj post la unua reĝino [[Urraca la 1-a (Leono)]] (Urraka) elstaras ŝia filo [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio]] kiu avancigis notinde la rekonkeron kaj sin kronigis imperiestro de la tuta Hispanio en la malnova katedralo de Leono. Post sia morto, li dividis la regnojn de Leono kaj Kastilio inter siajn filojn. Fernando la 2-a reĝis en Leono kaj konkeris [[Ekstremaduro|Ekstremaduron]]. Lia sukcedanto kaj lasta reĝo de Leono estis [[Alfonso la 9-a]], kiu kunvokis la unuajn [[kortesoj]]n de Eŭropo kun la partopreno de ĉiuj socialaj klasoj, en la baziliko de Sankta Isidoro en la jaro 1188. Post lia morto, en 1230 la krono de Leono kaj la de Kastilio falis en la saman personon, [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Fernando la 3-a (Kastilio)]] ''(la sanktulo'') perdante Leono la fiksan ĉefurbecon. Je la duono de la jarcento [[Alfonso la 10-a (Kastilio)]] (''la saĝulo''), detruigis la malnovan katedralon kaj konstruigis la nunan en gotika stilo. === Malfrua Mezepoko === [[Dosiero:Fachada de la Catedral de León.jpg|eta|Vidaĵo de la katedralo de Leono.]] Dum la 14-a jarcento, Leono eksperimentis gravan krison intensigitan per serio de klimataj okazintaĝoj en la tuta Eŭropo kiu etigis la rikoltojn, okazigante malsategon kaj enŝuldiĝon de la kamparanoj. Ĉi tiujn cirkonstancojn pligravigis la alveno de la [[pesto]] al Leono en 1349 kaj 1350, kio okazigis grandegan mortigon en la areo, senpopoligante vilaĝojn kaj malkreskigante, laŭ informoj de la epoko, pli ol kvaronon de la popolantaro de la regiono. Krome aldoniĝis la nestabileco politika en la tuta Regno de [[Kastilio]], kiu okazigis konstantajn streĉitecojn kiuj finis en militaj konfliktoj. Kun la alveno de la 15-a jarcento, la aferoj ekpliboniĝis, la popolantaro kreskis, sekvis la konstruado de novaj domoj, la rekonstruado de la malnovaj kaj la pligrandiĝo de la eksteraj kvartaloj. Oni parolis pri la konstruado de barilo kiu entenu la kvartalon de la orienta parto de la urbo, ĉirkaŭbarante la preĝejojn de Sankta Lorenzo, Sankta Petro de la Hortoj, kaj Sankta Savanto de la ''Nido de la Cigüeña'' (Nesto de la Cikonio). Tiel je la fino de la jarcento, la urbo disponis inter 4.000 kaj 5.000 loĝantojn === Moderna Epoko === '''La domo Botines''' [[Dosiero:León Casa Botines JMM.JPG|eta|maldekstre|La domo Botines]] En la 16-a jarcento, la [[Milito de la Komunumoj de Kastilio]] kontraŭ [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 1-a]], en Leono elstaris la neesperata fervoro de komunumanoj ''(kastilie comuneros'') kaj en kanonikaro de la katedralo kiel en la eksterurbaj kvartaloj. La du ĉefaj familioj de la regiono, Guzmanes en la komunuma flanko kaj Quiñones en la flanko de la reĝo, militis por solvi siajn diferencojn. En la 17-a kaj 18-a jarcentoj, la popolantaro de Leono stagnis, tutsame kiel la urboj de la [[Norda Altebenaĵo]] En ĉi tiuj jaroj, la kresko de la popolantaro ŝuldiĝis ne al la kresko de la industria aŭ komerca aktiveco, sed al la elano de la agrikulturo de la ruraj areoj kiuj ĉirkaŭis la urbon. Kun nur 5.500 loĝantoj Leono estis, kune kun Zamoro, unu el la urboj malpli loĝata de la norda altebenaĵo. Nur je la fino de la 18-a jarcento la Ilustrado iom puŝis la urbon, kun la konstruado de novaj fontanoj kaj publikaj ekipadoj, kaj la starigo de unu el la Ekonomia Societo de Amikoj de la Lando ''(Sociedades Económicas de Amigos del País) en la urbo.'' === Nuntempa epoko === '''19-a jarcento''' '''La fervoja stacidomo.''' [[Dosiero:Estación de Feve.jpg|eta|[[León-Matallana (stacidomo)|La Stacidomo de FEVE]].]] En la antaŭaj tagoj al la eksplodo de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]], ĵuste la 24-an de aprilo de 1808, samtempe ke serio de incidentoj okazintaj en aliaj urboj hispanaj kiel [[Burgoso]], [[Toledo]] aŭ [[Madrido]], okazis en Leono popola manifestadoj favore al la reĝo [[Fernando la 7-a (Hispanio)|Fernando la 7-a]] pro la timo ke la reĝo [[Karlo la 4-a (Hispanio)]], kiu havis la favoron de la francoj, ekreĝu denove kontraŭstarante [[Napoleono Bonaparte|Napoleonon]]. La 26-an de julio de la sama jaro la urbon konkeris la franca generalo [[Jean-Baptiste Bessières]] kaj rekonkerante ĝin en 1812. En la jaro 1813 dum kelkaj tagoj denove la urbo falis en la manojn de la armeo franca kiu retretis, kaj la vivo en la urbo normaliĝis. En 1833 la urbo akiris la rangon de ĉefurbo de la provinco, kiu formos parton, kune kun [[Zamoro (Hispanio)|Zamoro]] kaj [[Salamanko]] de la Regiono de Leono. Inter la fino de la jarcento kaj komenco de la 20-a, la disvolvo de la min-industrio de karbo konvertis la urbon en gravan komercan kaj komunikadan nodon en la tuta nordokcidento, kun la disvolvo de malsamaj infrastrukturoj, inter kiuj elstaras la konstruado de la [[León (stacidomo)|stacidomo]] (poste propaĵo de [[Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles|RENFE]] kaj hodiaŭ de [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|ADIF]]) per reloj laŭ la larĝeco tipe hispana, kaj la konstruado de fervojo [[Renfe Cercanías AM|FEVE]] de mallarĝaj reloj, konata kiel ''El hullero'', kiu, ekde Leono konektis la ĉefajn areojn de karbo-minoj kun la industria nukleo de [[Bilbao]]. '''20-a jarcento''' ; [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] kaj [[Frankisma diktaturo]] Post la ribelo de julio de 1936, la plej parto de la provinco restis en la manoj de la ribelintoj. La ribelo de la garnizono okazis la 20-an de julio, post ke la minista kolumno, kiu ekde [[Asturio]] sin direktis al Madrido, estis lasinta la urbon. La rezistado estis nesufiĉa kaj la publikaj postenoj de la [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]], inter ili la urbestro Miguel Castaño, estis arestitaj, kondamnitaj al morto kaj ekzekutitaj. Dum la milito en la Antikva Monaĥejo de Sankta Marko funkciis prizono kaj [[koncentrejo]] de supozitaj maldekstruloj opoziciantoj de la ribelintoj. La vivkondiĉoj estis terure malhumanaj. Foje okazis torturoj kaj ekzekutoj. Jam somere de 1936 frankistoj elprenis malliberigitojn kaj forportis ilin laŭ la ŝoseo el Leono al [[Astorgo]], sed survoje mortpafis ilin kaj abandonis la korpojn; sekve lokanoj kolektis la kadavrojn kaj enterigis ilin en komuna fosejo de la tombejo de [[Villadangos del Páramo]], kie nur ekde 2022 oni planis la rekuperon de tiuj restaĵoj de ĉirkaŭ 70 absolute eksterleĝe ekzekutitoj post malakcepto fare de la lokanoj kontraŭ la leĝo pri historia memoro kiu fakte devigas tian rekuperon.<ref>Salvador León, [https://www.publico.es/politica/busca-70-fusilados-bando-franquista-leon.html "En busca de más de 70 fusilados por el bando franquista en León",] [[Público]], Madrido, 23/02/2022. Alirita la 24/02/2022.</ref> En la 60-a kaj 70-a jaroj, la urbo ekkreskis, helpate pro la apogeo de la ministaro kaj la industrio. Tio originis grandan neorganizitan urban ekspansion ĉiudirekte. La kreado de kvartaloj kiel Sankta Mames, Sankta Estevan, aŭ El Ejido, respondis al ĉi ekspansio, kiu ne nur okazis en la urbo mem, sed ĝi iniciatis la kreadon de la Metropolitana Areo de Leono, kun la disvolvo de vilaĝoj kiel Sankta Andreo de Rabanedo. '''Demokrata etapo''' [[Dosiero:ManifaLeonesista.jpg|eta|La manifestacioj [[Leonesismo|leonesismaj]] pli kaj pli ripetiĝas laŭ longe la demokrata historio.]] En 1979 oni kunvokis, denove, demokratajn balotadojn, kiuj gajnis la partio [[Unión de Centro Democrático|UCD]] kun Juan Morano unue en la listo kiu estris la urbon ĝis 1987. De tiam ĝis la jaro 2011 regis la urbon malsamaj urbestroj. Paralele al tio, renaskiĝis la leonanismo, kultura movado de la 19-a jarcento kaj rekuperita pro politikaj kialoj, Ĝi aprobis mociojn favore al la leona aŭtonomio kaj organizis manifestaciojn kun pli ol 20.000 personoj en 1983 kaj 90.000 en 1984. En la 90-a jardeko la urbo starigis elstarajn modernajn konstruaĵojn, kiel ekzemple La Arta Muzeo de Nuntempa Arto de Kastilio kaj Leono. aŭ la Aŭditorio Urbo de Leono == Ekonomio == === Ekonomia historio === [[Dosiero:León Plaza.jpg|eta|maldekstra|La komerca Centro León Plaza.]] [[Dosiero:LeóndesdeTrobajo.jpg|eta|La kresko de la urbo dum la lasta jarcento estis notinda.]] [[Dosiero:IndustriaArmuniaLeón.jpg|eta|Klasifika varstacio de Leono en [[Armunia]]. La urbo etendiĝis ĉefe apud la fervojo post ties alveno.]] [[Dosiero:Edificio Europa Leon.jpg|eta|La konstruaĵo Europa, uno el la emblema oficeja konstruaĵo de la urbo [[Provinco Leono|leona]].]] Ĵus stariginte la romian kampadejon ĉirkaŭ la jaro 74-75, ĝi zorgis pri la kontrolo, administrado kaj ekspluatado de la or-minejoj, el kiuj la plej gravaj estis tiuj de [[Las Médulas]]. Ĝia aktivado altiris civilan popolantaron kiu setlis ĉirkaŭe de la kampadejo por zorgi pri la bezonoj de la soldatoj. Tiuj personoj setlis en la civila ejo ''canabae'', kaj disvolvis la meti-arton aŭ la komercon, kiuj evoluis por servi ankaŭ al la kreskanta civila popolantaro, kreskado kiu atestas la restaĵoj de [[termoj]] de uzo militista kaj civila. Post la falo de la romia Imperio, Leono eniris en dekadencon, la komerco kaj [[Metiartoj|meti-artro]] etiĝis kaj la popolantaro reduktiĝis en granda parto, La urbo konvertiĝis en agrikola centro de malgranda graveco, kaj loko de paso por la bredistoj de la areo. Kun la alveno de la araboj, la urbo senpopoliĝis, kaj la muregojn oni uzis kiel ŝafejojn. Ne estis ĝis la jaro 856 kiam [[Ordoño I|Ordoño la 1-a]] repopoligis la urbon kaj rekonstruis la muregojn. reaktivante la komercon kaj la meti-arton. Sed la veran elanon donis Ordoño la 2-a, post korverti [[Leona regno|Leonon]] en la ĉefurbon de sia regno, kaj farante de Leono unu el la plej elstaraj urbaj centroj de la kristana [[Hispanio]]. La politikaj avataroj ekrestis protagonismon al Leono laŭ longe de la historio, kaj finiĝis tiu perdo post la unuiĝo kun [[Kastilio]] en 1230. Spite tion, multaj institucioj de la regno daŭrigis post la unuiĝo. La malbonaj komunikadoj kun la aliaj lokoj de la lando okazigis ke la urbo havu ruran aspekton kaj stabilan popolantaron ĝis la komenciĝo de la 20-a jarcento. Dum ĉi jarcento la urbo komencis sian ekonomian rekuperon. Kiel ĉefurbo de provinco, kaj sekve, urba centro de referenco en la areo, kaj la alveno de la fervojo, okazigis la ekspansion ĉiudirekte kun la plilarĝeco kaj la ekstermuraj kvartaloj. La industrio setlis unue ĉirkaŭe de la stacidomo kaj poste al la suburboj. kaj pli poste al la industriaj poligonoj rande de la urbo. Tamen la graveco de ĉi tiu sektoro neniam estis elstara en la ekonomia strukturo de la urbo, en kiu la sektoro de servoj estas pli grava. Dum la unua jardeko de la 21-a jarcento, la urbo vivis reaktivadon de la industria sektoro, kaŭzita pro la promocio kiel transporta centro de la nordokcidento kun la flughaveno kaj la novaj ŝoseoj. Reaktivado akompanita pro la kresko de la economiaj sektoroj ligataj al la I + D ''(investigación y Desarrollo'') esploro kaj disvolvo. La urbo, tamen, havas la makulon de la junulara elmigrado pro manko de laboro en kelkaj sektoroj. Spite tion popolantaro ne multe malkreskas pro la enmigrado. === Ekonomia strukturo === [[Dosiero:Hostal de San Marcos de León vista nocturna.jpg|eta|maldekstr4a|La Hotelo [[Monaĥejo de Sankta Marko|San Marcos]], kvinstela hotelo.]] [[Dosiero:AeropuertoLEN.JPG|eta|La flughaveno, la nova aera fin-stacio, inaŭgurita en [[2010]].]] [[Dosiero:CRAI-TIC-ULE.jpg|eta|maldekstra|Sidejo de la superkomputilo [[Caléndula (superkomputilo)|Caléndula]], en la [[Universitato de Leono]].]] [[Dosiero:Corte Ingles in Leon.jpg|eta|La magazeno [[Corte Inglés]] de Leono.]] La elementa sektoro en Leono troviĝas en la vojo al la malapero pro la premo de la urbo-planismo kiun la urbo faras en la agrikolaj terenoj ankoraŭ disponeblaj. Tamen, ankoraŭ estas kelkaj restaĵoj de la pasinta grava ekonomia sektoro en la urbo, en la valoj de la riveroj Torio kaj Bernesga kaj en la ''alfoz'', konsistanta, ĉefe, en modesta bruto-kvanto kiu uzas la paŝtejojn ĉirkaŭigantan la urbon kaj en malgrandaj plantejoj de grenaj kultivado, kiel hordeo kaj tritiko. Estas grave citi la silvikulturon, en la valoj de la riveroj kiu uzas la nigran poplon, pro ties rapida kresko kaj aceptebla kvalito de ties ligno. Male la ekzisto de akuikulturo kaj fiŝ-kaptado estas sensignifa, pri la unua apenaŭ ekzistas entreprenoj kaj pri la dua koncentriĝas nur en la sport-fiŝ-kaptado en la proksimaj riveroj. La sekundara sektoro de Leono karakteriziĝas per sia malforteco kaj por la ne ekzistado de grandaj entreprenoj kiuj generu entrepreneman strukturon, sed en malgrandaj kaj mezaj entreprenoj. La ĉefaj industriaj sektoroj estas la metalurgia, la kemia, la maŝinara, la nutraĵa, ceramika, vitra, papera kaj grafikaj artoj kaj la tekstila. Notindas ke la plej multaj el tiuj industrioj situas ekster la municipa termino de la urbo, en industriaj poligonoj. De la komenciĝo de la 21-a jarcento kaj pro la starigo de grandaj infrastrukturoj en Leono, kiel la ŝoseoj A-66, la AP-71, la A-231 kaj la flughaveno, inaŭgurita en 1999, la urbo eksperimentis notindan industrian kreskon, kun la ekapero de industriaj poligonoj disponeblaj en la metropolitana areo, kaj ne tiom en la urbo mem. La reaktivado rilatis ankaŭ al la teknologia esploro kaj disvolvo kun la setliĝo de gravaj entreprenoj kiel [[Inteco]], [[Caléndula]], [[Hewlett-Packard]], [[SAP]], [[Telvent]] aŭ [[Indra]]. La serva sektoro estas tre diversigita en tradicia komerco, kompletigita per la malfermo de grandaj magazenoj kiel [[Carrefour]], [[El Corte Inglés]], [[E.Leclerc]], [[Mercadona]]. La turismo estas esenca faktoro en la servaj sektoro de la urbo, ĉar la urbon vizitas jare, 600.000 personoj, allogataj per ties monumenta patrimonio (havaĵo) kaj per la belaj naturaj areoj en la ĉirkaŭaĵoj, inter ĉio la ĉefaj alloga evento estas la [[Sankta Semajno en Leono|sankta Semajno de Leono.]] ''La Cámara Oficial de Comercio e Industria de Leon'' (Oficiala Ĉambro de Komerco kaj Industrio de Leono) stariĝis en la urbo de la jaro 1907, pro iniciato de grupo de komercistoj kaj industriistoj. == Trafiko == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektigas al pluraj [[aŭtovojo]]j, kaj kompreneble ankaŭ havas viglan fervojan stacidomon kun multaj naciaj kaj internaciaj trajnkonektoj. Krome la urbo estas parto interalie de la longdistanca biciklada vojo '''''[[EuroVelo 3]]''''', nomata ''Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. == Arkitekturo kaj Monumentoj == <!--{{Ĉefartikolo|Monumentoj de Leono}}--> === Katedralo de Sankta Maria de Regla === {{Ĉefartikolo|Katedralo de Leono|}} [[Dosiero:Fachada de la Catedral de León.jpg|eta|260ra|maldekstre|Fasado de la katedralo]] Gotika kirko dediĉita al Sankta Maria, oni komencis ĝian konstruadon dum la regno de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10.a (kastilio)]] (la saĝulo) meze de la 13-a jarcento sur la malnova romanika katedralo, kiu siatempe okupis la terenojn de la Reĝa Palaco kiun cedis Ordoño la 2-a kaj kiu samtempe sidis sur la romiaj termoj. Ĝia plano, simila al la franca katedralo de [[Reims]], estas reduktita en 1/3 rilate tiun. Propra karakterizaĵo estas ke la turoj aperas malkunigitaj de la centra navo per apog-arkoj. Ĝia plano havas tri navojn, kun volbo kaj transepto. Laboris malsamaj arkitektoj, ''Majstro Simon, Majstro Enrique kaj Juan Perez'' (tiuj du laboris samtempe en la [[Katedralo de Burgoso]]) kaj ''Majstro Jusquin''. La ĉefan parton de la konstruaĵo oni finis je la komenco de la 14-a jarcento, kune kun la klostro kaj la norda turo, dume la sudan turon oni finis en la 15-a jarcento, en [[flamgotika stilo]]. Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj suferis stetikajn modifojn, farite de ''Juan de Naveda kaj Joaquin de Churriguera'', aldonaĵoj kiuj okazigis damaĝojn al la konstruaĵo kaj oni demetis ilin en la 19-a jarcento, per ''Juan Madrazo, Demetrio de los Ríos, Juan Bautista Lázaro y Matías Laviña'', multaj el ili faris la intensan restaŭradon dum la 19-a jarcento. Tio savis la templon de la ruino, kaj krome oni lasis la templon en ĝia esenca originala gotika stilo. La plej impona estas ĝia interno, kun pli ol 1.800 kvadrataj metroj de vitraĵoj de la 13-a kaj 14-a jarcento, inkludite tri grandajn rozojn kaj vitraĵojn en la suba parto kaj la triforio, === Baziliko de Sankta Isidoro === <!--{{Ĉefartikolo|Baziliko de Sankta Isidoro}}--> [[Dosiero:20060626-León San Isidoro.jpg|eta|Ĝenerala vidaĵo de la bazíliko de Sankta Isidoro.]] Ĝi konsistas unu el la plej grava ekzemplo de [[romanika arto]] de [[Hispanio]] kaj, sen dubo, unu el la ensemblo pli kompleta en ĉi tiu stilo, pro la fakto ke en ĝi renkontiĝas arkitekturo, skulptaĵo kaj pentraĵo, enhavante en tiu lasta tekniko la Reĝan [[Panteono]]n, nomata de la fakuloj “''Capilla Sixtina del Arte Románico''” (Sixtina Kapelo de la romanika arto) instigita ĝia konstruado de la reĝoj Fernando la 1-a de Leono kaj Kastilio kaj lia edzino Sanĉa de Leono, en la 11-a jarcento, Origine ĝi estis monaĥejo dediĉita al [[Johano la Baptisto|Sankta Johano la Baptisto]], kaj oni supozas ke ĝi sidis sur antaŭa romia templo. Post la morto de [[Isidoro de Sevilo|Sankta Isidoro de Sevilo]], episkopo de Sevilo, kaj kun la translokigo de ties restaĵoj al Leono, oni ŝanĝis la nomon al la konstruaĵo. Ĝi loĝigis la unuan [[Kortesoj|Korteson]] de la historio, La Korteso de Leono, kiu okazis en 1188. === Antikva Monaĥejo de Sankta Marko === <!--{{Ĉefartikolo|Monaĥejo de Sankta Marko (Leono)}}--> [[Dosiero:Fachada principal San Marcos de León.jpg|eta|maldekstre|350ra|Kompleta vidaĵo de la fasado de Sankta Marko.]] Ĝia konstruado inpulsita de la [[Katolikaj Gereĝoj|Katoligaj Gereĝoj]] kiel sidejo de la Kavaleria Ordeno de Santiago ĉar ĝi fakte estis starigita rande de la rivero Bernesga kaj litere apud la mezepoka ponto de [[Sankta Marko la evangeliisto|Sankta Marko]], tra kiu la pilgrimantoj daŭrigis la [[Jakoba Vojo|Jakoban Vojon]], estas hodiaŭ unu el la monumentoj pli gravaj de Leono. [[Plateresko|Platereska]] stilo, en ĝia konstruado partoprenis Juan de Orozco, kiu subskribis la planojn de la preĝejo, Martin de Villarreal, aŭtoro de la fasado, kaj Juan de Badajoz El Mozo, al kiu oni ŝuldas la klostron kaj la sakristion. En la 18-a jarcento oni konstruis la maldekstran flankon de la konstruaĵo, respektante la platereskan arkitekturon. Ĝia historio pleniĝis je avataroj kaj ĝia originala uzo ne multe daŭris: post tio estis karcero la ([[Grafo-duko de Olivares|Grafo-Duko de Olivares]]) enigis la verkiston ([[Francisco de Quevedo]]), garnizono, sidejo de la besto-kuracista studoj, kiu originis la Veterinarian fakultaton (Universitato de Leono) kaj de la Ĝenerala Instituto kaj Tekniko (unu el la tri unuaj Gimnazioj kreitaj en Hispanio por la leĝo de 1845) fondita en 1846 (hodiaŭ 2016 [[IES]] [[Padre Isla]]) kaj eĉ dum la lasta [[Hispana Enlanda Milito]] estis koncentrejo. Nun estas Hotelo kvin stela. === Domo Botines === <!--{{Ĉefartikolo|Domo Botines}}--> [[Dosiero:León Casa Botines JMM.JPG|eta|Domo Botines, dezajnita de [[Antoni Gaudí]].]] Konstruaĵo de [[Antoni Gaudí|Antoni Gaudi]], neogotika stilo. Ĝi estas de trapeza formo, flankigita per kvar turoj finiĝantaj per pinakloj. La fenestroj inspiriĝas en la fenestroj de la triforio de la katedralo de Leono. En la fasado vidiĝas skulptaĵo de [[Sankta Georgo]] mortiganta la drakon. La konstruaĵo estis pensita por la tekstila negoco en sia ter-etaĝo kaj subtera-etaĝo, dediĉante la restantaj kvar etaĝoj por luitaj loĝejoj. La starigo de la konstruaĵo ŝuldiĝas al la iniciato de tekstilaj komercistoj de Leono, Simon Fernandez Fernandez kaj Mariano Andres Luna, kiuj havis rilatojn kun tekstilaj katalunaj industriistoj, unu el ili, Eusebi Gúell, rekomendis Gaudi kiel arkitekton por dezajni la novan sidejon de la negoco en la leono urbo, ĉar en tiu momento Gaudi estis konstruanta, proksime al Leono, la [[Episkopa Palaco de Astorgo|Episkopan Palacon]] de [[Astorgo]]. Gaudi delegis la gvidadon de la konstruaĵo al la konstruisto Claudi Alsina i Bonafont, unu el ties helpantoj en kelkaj konstruaĵo de [[Barcelono]], kaj li kalkulis kun la kunlaboro de kelkaj masonistoj kaj metiistoj el Katalunio. [[Dosiero:Fachada del Palacio de los Guzmanes.jpg|eta|maldekstre|Palacio de Guzmanes, sidejo de la [[Deputitejo de Leono]].]] === Palaco de Guzmanes === <!--{{Ĉefartikolo|Palaco de Guzmanes}}--> Konstruigita per Juan Quiñones y Guzman, episkopo de Calahorra, la konstruaĵon oni komenis en 1560 sub la gvidado de Rodrigo Gil de Hontañon. La Konstruaĵon aĉetis la Provinca Deputitejo de Leono en 1882, kaj oni pligrandigis ĝin en la jaroj 1973 a 1975 farita de la arkitekto Felipe Moreno. De trapeza formo, la du unuaj korpoj havas embrazurojn protektitajn per kradoj, kun balkonoj superaj linteleskaj, kaj la tria korpo prezentas galerion aŭ pasejon kun arkadoj inter pilastroj [[Korinta ordo|korintikaj]] kaj [[gargojlo]]j de grandaj dimensioj. Ĝi havas du pordojn de la 16-a jarcento, unu el ili kun strukturo per du [[Ionika ordo|ionikaj]] kolonoj, flankigitaj per su soldatoj kun la klazon-ŝildoj de la familio === Aliaj monumentoj === ;Palaco Grafo Luna <!--{{Ĉefartikolo|Palaco Grafo Luna}}--> Antikva restadejo de la familio Quiñones, grafoj de Luna, konstruita en la 14-a jarcento, de kie oni konservas la centran korpon de la fasado. Konstruita el tajlita ŝtono havas ĉirkaŭ dekunu metrojn larĝajn. La fasado estas [[Gotiko|gotik-stilo]] kun [[lintelo]] sur modilonoj. Granda [[Romp-arko|pinta-arko]] ŝirmas la [[Timpano (arkitekturo)|timpanon]]. Oni konservas, ankaŭ, unu el la grandaj turoj, de la fino de la 16-a jarcento, kiam oni reformis la palacon en [[Renesanco|renesancan]] stilon. La konstruaĵo havis malsamajn uzojn laŭ longe de la historio, krom ĝia unua originala funkcio, restadejo de la Grafoj Luna, sidejo de la Tribunalo de la Inkvizicio de la urbo kaj privata loĝejo., inter aliaj. Cedita al la Urbodomo de la Fondaĵo Octavio Alvarez Carballo, loĝigas la hispanan sidejon de la [[Universitato de Vaŝingtonio]], kaj ankaŭ la sidejon de la Fondaĵo Leono Reĝa. ;Granda Placo La Granda Placo de Leono, situanta en la koro de la malnova parto, estis fin-konstruita en 1677, laŭ la planoj de Francisco del Piñal, kiu sekvis la ekzemplon de aliaj grandaj placoj hispanaj, kaj ĉefe tiu de [[Madrido]]. La konstruaĵo de la Urbodomo kiu prezidas la placon estas [[Baroko|baroka]] stilo kaj estis dezajnita, ankaŭ, de Francisco del Piñal, kiel balkono por ke la korporacio prezidu la eventojn de la placo. ;Antikva Urbodomo Situanta en la Plazo Sankta Marcelo, konstruita en la 16-a jarcento de Juan de Rivero, kiel sidejo de la municipa registaro, estas de renesanca stilo kaj havas tri flankojn kaj unu ŝtuparon internan. <!--{{Ĉefa artikolo|Preĝejo de Sankta Salvadoro de Palat de la Reĝo}}--> ;Preĝejo de Palat de la Reĝo [[Dosiero:Iglesia de Palat del Rey.jpg|eta|Preĝejo de Palat del Rey.]] Temas pri la plej antikva templo de la urbo Leono, fondita en la 10-a jarcento de Ramiro la 2-a de Leono kaj, kiel diras ĝia nomo, temas pri la templo de La Palat ''(La Palaco'') de la reĝo. Ĝi estis la oratorio de la leona monarkio, kaj ĝia nomo Sankta Salvadoro rememoras la templon de [[Oviedo]] aŭ ĝia uzo kiel panteono de la monarkio, antaŭ la konstruado de la granda maŭsoleo Sankta Isidoro. El la originala tempo, [[Praromaniko|antaŭ romanika]], restas malmulto, ĝi estis restaŭrita kaj oni uzas ĝin kiel muzeon. ;Arko de Pordo Kastelo [[Dosiero:Arco de la Cárcel.jpg|eta|Arko de Pordo Kastelo.]] Arko kiu de la romiaj tempoj estis unu el la pordoj por eniri en la urbon. Ĝi situis apud fortreso kiu konserviĝis en la mezepoko. Nun, la fortreso aŭ kastelo -sidejo de AHP de Leono, ankoraŭ estas videbla, dume la arkon oni rekonstruis en la 18a jarcento. Ĝi entenas statuon de [[Don Pelayo]], kaj estas la ununura pordo kiu konserviĝas. ;Palaco de la markizoj de Prado [[Dosiero:Palacio de los marqueses de Prado, León.jpg|eta|Palaco de markizoj de Prado.]] Temas pri palaco barok-stila de la 17a jarcento kiu loĝigis la restadejon de la markizoj de Prado, senjoroj de Valdetuejar. Nun estas la Hospitalo de la Regla. Ĝi prezentas fasadon barokan en kiu ripetiĝas la klazonŝildoj de familio Prado. ;Mezepoka Palaco Inkrustita en la korto de la lernejo de Terezianoj troviĝas la nura konstruaĵo civila de la 12a jarcento de la urbo. De kvadrata planto en ruinoj, en unu flanko konserviĝas la pordo kaj fenestroj romanikaj kaj interna helika ŝtuparo. Oni ne konas la servon kiun ĝi havis en la mezepoko. ;Palaco de la markizo de Torreblanca [[Dosiero:Palacio del marqués de Torreblanca, León.jpg|eta|Palaco de markizo de Torreblanca.]] Konstruita en la 17a jarcento, planto kvadrata kaj interna korto, ĝia fasado estas kovrita per ornama briko. Nun ĝi estas la sidejo de ''Recreo Industrial''. ;Antikva Poŝta Konstruaĵo [[Dosiero:Antiguo Edificio de Correos, León.jpg|eta|Antikva Poŝta Konstruaĵo.]] Konstruita en la unua jardeko de la 20a jarcento de la arkitekto Manuel de Cardenas, ĝia arkitektonika stilo ne rompas la gotikan harmonion de la katedralo. Oni vidas, ankaŭ, influon de Gaudi en konstruaĵo [[Novgotiko|nov-gotika]]. ;Palaco de Don Gutierre La nuna konstruaĵo datiĝas de la 17a jarcento, kaj konservas ankoraŭ la klazonon de tiu familio, kiu devenas de la imperiestro [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio]] kaj de [[Guzman el Bueno]]. ;Episkopa Palaco Ĝia konstruado komenciĝis en la 18a jarcento, sed oni finis ĝin en 1936. Dum jaroj estis la oficiala restadejo de la episkopo de Leono. Ĝi estas kvadrata kun korto en la centro. ;Jud-kvartalo de Ponto Kastro Rimarkinda estas la ''Castrum Iudeorum'', La unuaj atestoj de la loĝantoj juda en la urbo de Leono datiĝas en la 10a jarcento. Oni havas dokumentojn pri la ekzisto de prospera komunumo hebreaj setliĝinta en la altejo la Mota, proksime al la nuna kvartalo de Ponto Kastro, laŭ longe la rivero Torio kaj rande de la [[Jakoba Vojo]]. Ĉi tiu cirkonstancoj favoris ties tradician dediĉon al aktivadoj rilatantaj al komerco, kaj bankaj aferoj. Tamen, post la atako kiun la aljama (juda kvartalo) suferis en la 12a jarcento de la reĝo de [[Kastilio]], ties loĝantoj estis devigitaj abandoni ĝin kaj setliĝi en la urbo Leono, kie ili kreis novan kvartalon. Oni faris (2013) esplorojn kaj arkeologiajn studojn en ĉi tiun kuŝejon gvidadaj de la departemento de historio kaj Heredaĵo (Patrimonio) de la Universitato de Leono por la profesoroj Jorge Sanchez-Lafuente kaj Jose Luis Avello Alvarez. ;Mezepoka palisaro de Leono <!--{{Ĉefartikolo|Muregoj de Leono}}--> La romia murego de Leono havas sian originon en la unua militista fortikaĵo de la epoko de Aŭgusto rilate al la 1a jarcento a.K., kaj konsistis en du paralelaj muroj el ligno kun parapeto kaj unuigitaj per tabul-planko. Tio, baldaŭ, estis anstataŭigitaj per ŝtona konstruaĵo farite de la ''Legio VII'' dum la 1a jarcento, kaj kies restaĵoj estas ankoraŭ videblaj en Sankta Isidoro. En la 3a kaj 4a jarcentoj oni konstruis tiun kiun oni povas vidi hodiaŭ. Deklarita Historia Arta Monumento en junio de 1931 ankoraŭ restas pruvoj kiuj ĉirkaŭbaris la urbon en kvadrato kiu estis ĉirkaŭigita de konstruaĵoj kaj pli poste deformita en la restaŭradoj de [[Alfonso la 5-a|Alfonso a 5-a]] kaj [[Alfonso la 9-a]]. Oni konservas, pli malpli, ĝian duonon en mezbona stato, kaj oni restaŭras ĝin kiam necese. Rilate la mezepokajn palisarojn, ĝia origino datiĝas de la 10a jarcento.Oni konstruis por protekti la ekspansion de la urbo ekstermuroj de la romia murego, kiu en la romia epoko nomiĝis ''cannaba'', Tio originis la nunan kvartalon ''Barrio Humedo'', La nunaj murego datiĝas de la 14a jarcento kaj konserviĝas du gravaj dezajnoj. Meze de la murego oni konservas parte Puerta Moneda (Pordo Monero), antikva enirejo al la juda kvartalo de la urbo. ==== Malseka kvartalo ==== <!--{{Ĉefartikolo|Malseka kvartalo}}--> [[Dosiero:Spain-Leon-Plaza Major2005.JPG|eta|La Granda Placo, en la centro de la Malnova parto de la urbo kaj de la Malseka Kvartalo.]] Oni nomas (Barrio Humedo) [[Malseka Kvartalo]] al la distrikto situanta en la malnova parto de Leono, areo kiu ĉirkaŭprenas la Grandan Placon, kaj la Placon de Sankta Martino, aŭ de la Butikoj, kien finiĝas sep stratoj. En ĉi tiu placo koncentriĝis la metiistoj, komercistoj kaj pilgrimantoj de la urbo Leono, kaj hodiaŭ pro la malapero de tiaj aktivadoj aŭ delokigitaj al aliaj areoj de la urbo, oni anstataŭigis ilin per hotelaj kaj distraj aktivadoj. Ĝia altiro estas ke ekde la strato La Rua ĝis la strato Caño Badillo, la urba pejzaĝo ŝtopiĝas de trinkejoj, kafejoj, kaj tavernoj kiuj faras de la areo la plej grandan itineron de [[Tapo|Tapeo]] kaj en montro-fenestro de la gastronomiaj specialaĵoj de la urbo kaj provinco. Ĉi cirkonstanco kaj la plilarĝigo de la stratoj kaj placoj, formas la plej tipan spacon de la urbo, kiu karakteriziĝas per la mezepoka dezajno kun urboplanismo neregula kaj pro tio estas deviga vizito de turistoj kiuj venas al la urbo. En 1995 oni finis ĝian senaŭtigon. La Malseka Kvartalo havas, ankaŭ, kelkajn konstruaĵojn elstarajn, krom la Granda Placo kaj Sankta Martino, jam menciitaj, troviĝas la Placo de la Grejno, konata pro la konservado de ties malnova ŝton-pavimo, esti ĉirkaŭigitaj de la lastaj restaĵoj de tradicia arkitekturo de Leono kiu restas en la urbo, kaj la preĝejo de la Merkato. Krom tio, en la kvartalo troviĝas la domo de Viand-vendejo, la palaco Don Gutierre kaj la Palaco de [[Grafo Luna]]. === Parkoj kaj ĝardenoj === [[Dosiero:Parque de Quevedo.JPG|eta|maldekstre|Pavo en la [[Parko Quevedo]].]] La urbo Leono estas urbo rekonata pro sia grandaj verdaj areoj, tiel ke Leono estas la hispana urbo kiu pli da verdaj spacoj proponas al siaj civitanoj. Leono havas 2.196.542 m2 da verdaj areoj disigitaj tra la tuta urbo. Ĉi spaco sin trovas dividita inter multnombraj parkoj, inter kiuj elstaras la Parko de Ĉantre, Parko de Quevedo (''Kevedo''), la Ĝardeno de Cid, la Ĝardeno de Sankta Francisko kaj la Parko de la Granja (''Farmo'') <!--{{Ĉefartikolo|Parkoj de la River-bordo de Bernesga}}--> Ĝi estas la verda pulmo pli notinda de la urbo, paralele al la rivero, etendiĝas ekde la Monaĥejo de Sankta Marko ĝis la ĉirkaŭaĵo de la taŭro-ludejo, interrompita per la placo de Guzman el Bueno, kiu markas la linion kiu dividas la Promenejon de la Grafino, de la Promenejo de Papalaguinda. Oni devas serĉi la originon de ĉi tiu verda areo je la komenco de la 19a jarcento, kiam oni planis la plilarĝigon por konekti la historian malnovan parton kun la rivero Bernesga, kies definitiva unuiĝo okazis tra ĉi tiu granda verda areo. Hodiaŭ ĝi troviĝas semita de modernaj skulptaĵoj kaj kioskoj de muziko, kaj ŝtuparoj por descendi al la rivero La parko estas plantitaj de bona nombro da malsamaj specioj de arboj, arbetoj kaj birdoj. Pro sia granda prezenco elstaras la [[Pruno (frukto)|prunoj]], [[acero]]j, [[Cipresacoj|cipreoj]], [[junipero]]j, [[kaŝtanarbo]]j, [[ulmo]]j, [[Anzino|verda-kverkoj]], [[fago]]j, kaj glicinoj inter aliaj specoj. Inter la birdoj, vidiĝas kurukoj, [[hirundo]]j, [[emberizoj]] kaj [[motaciloj]]. === Skulptaĵoj === [[Dosiero:Estatua Guzmán el Bueno León.jpg|eta|''Guzmán el Bueno'', en la centro de la Placo samnoma.]] [[Dosiero:Negrilla.JPG|maldekstra|eta|''La Negrilla'', en la [[Plaza de Santo Domingo (León)|Placo de Sankto Domingo]].]] [[Dosiero:NeptunoLeón.jpg|eta|''Neptuno'', en la Ĝardeno de Sankta Francisko.]] [[Dosiero:León maqueta JMM.JPG|eta|''Leono, urbo dumiljara'', en la Placo de Sankta Marcelo]] La skulptaĵoj en Leono estas verkoj kiuj reprezentas elstarajn homojn, eventojn kaj al la propra esenco de la urbo, al kiuj oni rememoras tiamaniere. Tiel en la jaro 1789 oni instalis la skulptaĵon de Neptuno, situantan en la ĝardeno de Sankta Francisco. Samdate oni inaŭguris la fonton de la bazarejo, en la Placo de la Grejno. [[Guzmán El Bueno]] havas, ankaŭ, sian propran skulptaĵon, en la placo samnoma, instalita en 1900. La skulptisto Julio del Campo, origine leonano, havas sian propran skulptaĵon inaŭguritan en 1917; samloke troviĝas la skulptaĵo de la [[Senmakula koncipiĝo|Senmakula Koncipiteco]], inaŭgurita en la 50a jardeko. Aliaj gravaj skulptaĵoj estas ''La Negrilla'', en Sankta Domingo, instalita en 1997, la ''kvar leonoj'', kiuj ornamas la ponton de la leonoj, instalita en 1967, verko de Victor de los Rios, kaj fore de tie Don Quijote en Sierra Morena, en la Universitato instalita en 1964. Inter la novaj skulptaĵoj, instalitaj je la fino de la 20a jarcento el kiuj elstaras, je homa skalo, monumento al la leonesa lukto, de Angel Muñoz Alique, kiu situas apud la Estadiono Reino de Leon, La Pilgrimanto sidanta en la Kruciĝo (1998), de Martin Vazquez de Acuña, instalita en la placo Sankta Marko, La Homaĝo al la Majstro Odon Alonso, de Angel Muñiz Alique, apud la Aŭditorio Ciudad de Leon, Antoni Gaudi sidanta en benko (1998) de Jose Luis Fernandez fronte de la verko de [[Antoni Gaudí|Antoni Gaŭdi]] la Casa Botines. == Servoj == * Hospitalo de Leono * Municipa Stadiono * MUSAC * Muzeo de Leono * [[Universitato de Leono]] == Konataj urbanoj == * [[Antonio de la Cruz]] ==Leono kaj Esperanto== La [[99-a SAT-Kongreso]] okazos en la urbo Leono inter la 19-a de julio 2026 kaj la 26-a de julio 2026. La kongreso koincidos kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. ==Bildaro== <gallery> Fontano sur la Plaza del Grano.jpg|Fontano sur la ''Plaza del Grano''. Senmakula Anonco.jpg|Altreliefo pri Anunciacio sur malantaŭa muro de klostro. León - MUSAC 01 edited.JPG|MUSAC. Palaco de markizoj de Prado.jpg|Barokornama supra etaĝo de la Palaco de markizoj de Prado, nun hospitalo. Leono elirante el subtero.jpg|Leono eliranta el Leona subtero. Murego de Leono.jpg|Murego de Leono dum neĝa tago. Arko de la Prizono.jpg|Arko de la Prizono. Moderna arto antaux mezepoka fono.jpg|Moderna arto antaŭ mezepoka fono. Blazona pordego.jpg|Blazona pordego. </gallery> === Katedralo de Leono === <gallery> Katedralo de Leono.jpg|Ĉefa fasado de la Katedralo de Leono. Suda fasado.jpg|Suda fasado de la Katedralo de Leono. Vitraloj de la katedralo de Leono.jpg|Vitraloj de la katedralo de Leono. Muzikistoj en la hxorejo.jpg|Muzikistoj en la ĥorejo. Romanikstila pordego el la klostro.jpg|Romanikstila pordego el la klostro. </gallery> ===Preĝejo de ''Nuestra Señora del Mercado''=== <gallery> Pregxejo de Nuestra Señora del Mercado.jpg|Romanika fenestro en la preĝejo de ''Nuestra Señora del Mercado''. Romanikaj elementoj en la absido de la Pregxejo de Nuestra Señora del Mercado.jpg|Romanikaj elementoj en la absido de la Preĝejo de ''Nuestra Señora del Mercado''. Romanikaj elementoj en la absido de la Preĝejo de Nuestra Señora del Mercado.jpg|Romanikaj elementoj en la absido de la Preĝejo de ''Nuestra Señora del Mercado''. Leono en la preĝejo de Nuestra Señora del Mercado de Leono.jpg|Leono en la preĝejo de ''Nuestra Señora del Mercado'' de Leono. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Leona lingvo]] * [[León (stacidomo)]] * [[León-Padre Isla (stacidomo)]] * [[La Asunción-Universidad (stacidomo)]] * [[Hospitales (stacidomo)]] * [[Ventas-San Mamés (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.aytoleon.es Urbestraro de Leono] ({{es}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Leono| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Municipoj de Provinco Leono]] snnpikn0xmh53qnbk1hou7mk4ghyp91 0 28835 9493831 9289706 2026-10-15T09:07:00Z Sj1mor 12103 9493831 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:КПСС.svg|alternative=КПСС.svg|eta|Flago de la KPSU]] La '''Komunista Partio de Sovetunio (KPSU)''' ({{lang-ru|Коммунистическая партия Советского Союза}}, mallonge: КПСС) estas [[Komunisma Partio]] de [[Sovetunio]]. Ekde [[1922]] ĝis [[1990]] ĝi estis la sola gvidanta partio de [[Sovetunio]]. Inter 1939 kaj 1991 kelkaj ĝiaj ĉeffunkciuloj studentis ĉe [[Lenina partialtlernejo de KPSU]]. [[Dosiero:Plakat kpdsu gross.jpg|eta|220px|Plakato de KPSU]] [[Dosiero:Direktivoj de la.jpg|dekstra|eta|220px|Kovrilpaĝo de Direktivoj de la 24-a Kongreso de KPSU; Moskvo, 1971]] == Historio == La partio estis fondita en 1912 kiel '''Rusia Socialdemokratia Laboristpartio (Bolŝevikoj)''' en [[Prago]]. Dum la kongreso de Rusia Socialdemokratia Laboristpartio (RSDRP) en [[1903]], [[Vladimir Lenin]] kaj liaj sekvantoj eliris el la partio kaj fondis sian frakcion, kiun ili nomis la ''plimultaj'' ([[bolŝevikoj]]), kiun oponis la ''malplimultaj'' ([[menŝevikoj]]). Dum plimultaj partianoj opiniis ke socialisma revolucio okazos en evoluinta kapitalisma lando kiel sekvo de la kapitalisma krizo, Lenin kaj liaj sekvantoj asertis, ke la revolucio povos okazi eĉ en la [[Rusia imperio]], malgraŭ ĝia malforta industrio kaj ĉefe kamparana loĝantaro. La [[unua mondmilito]] signife malbonigis ekonomion de la [[Rusia imperio]]. En februaro [[1917]], en [[Petrogrado]] okazis protestoj, kiuj transformiĝis al la [[Februara revolucio]], sekve de kiu la [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Caro]] abdikis, la [[Portempa Registaro de Rusio|Provizora Registaro]] kaj la [[Soveto]]j kaptis {{N|politika potenco}}. En aprilo 1917, la Germana registaro permesis al Lenin fervojan vojaĝon de [[Svislando]] al Rusio, esperante tiel malstabiligi Rusion.<ref>Fischer, Louis (1964). The Life of Lenin. [[Londono]]: Weidenfeld and Nicolson.</ref> Post la reveno, Lenin publikigis artikolon [[Aprilaj tezoj]], en kiu prezentis sian strategiojn por la revolucio en Rusio. La provizora registaro rapide malstabiliĝis post la [[Lavr Kornilov|Kornilov-puĉo]] en julio 1917. La bolŝevikoj sukcesis [[Oktobra revolucio|kapti la potencon]] kaj post la dissolvo de konstitucia asembleo en [[1918]], la bolŝevikoj iĝis la gvidanta partio de Rusio. Post la morto de Lenin en 1924, multaj partiaj funkciuloj kiel [[Lev Trockij]] kaj [[Josif Stalin]] konkuris por kapti politikan potencon. Josif Stalin venkis en tiu konkuro. Dum la [[1930-aj jaroj]], li koncentris en siaj manoj la ĉefan povon, foriginte kaj timiginte siajn kontraŭulojn kaj la socion ĝenerale dum la [[Granda Purigo]]. La "malnovaj bolŝevikoj" kiel [[Lev Kamenev]] kaj [[Grigorij Zinovjev]] estis ekzekutitaj en tiu periodo. Lia ĉefa kontraŭulo, Lev Trockij estis murdita de [[NKVD]]-agento [[Ramón Mercader]] en [[1940]].<ref>[http://www.nytimes.com/1989/01/16/world/the-new-trotsky-no-longer-a-devil.html?pagewanted=all La nova Trockij: Ne plu estas diablo], [[New York Times]], la [[16-an de januaro]] [[1989]] {{en}}</ref> Dum la regado de [[Stalin]], plejparto de [[politika potenco]] koncentriĝis en la manoj de la ĝenerala sekretario de la partio, elektata de la membroj de [[Politburoo]]. En [[1952]] tiu posteno estis alinomita al la "unua sekretario", kaj "Politburoo" al "Prezidejo". Tamen en [[1966]] [[Leonid Breĵnev]] restarigis la antaŭajn nomojn. Origine la ĉefan rolon en KPSU devis havi la partia kongreso, tamen post la morto de [[Vladimir Lenin]] la gvidan forton ekhavis la ĝenerala sekretario. Dum la Stalin-periodo ĉiuj partiaj organizaĵoj laboris laŭ strikta, preskaŭ milittempa reĝimo. Labortago daŭris de la 9-a matene ĝis la 6-a vespere, kun tagmanĝa paŭzo. De la 6-a ĝis la 8-a vespere okazis paŭzo, post kio laboro daŭris ĝis la 10-a aŭ 11-a vespere. Nokte en provincaj partiaj komitatoj deĵoris respondeculo. Tiu reĝimo estis nuligita nur en 1954 laŭ ordono de [[Georgij Malenkov]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Годы и люди земли тюменской: Книга в трех частях |lasta = Бирюков |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-083-1 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 129, 138 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la morto de Stalin en [[1953]], [[Nikita Ĥruŝĉov]] iĝis ĝenerala sekretario. Li kritikis [[kulto de personeco|kulton de personeco]] de Stalin, komencis politikan mildiĝon en Sovetunio. La [[senstalinigo]] influis reformajn politikistojn kiel [[Imre Nagy (politikisto)|Imre Nagy]] kaj [[Vaclav Havel]], kiuj provis politikan mildigon en [[Hungario]] kaj [[Ĉeĥoslovakio]]. Tamen Sovetunio kaj aliaj landoj de la [[Varsovia pakto]] sendis siajn trupojn kaj haltigis la politikajn ŝanĝojn. Post la eksigo de Hruŝĉov, dum la regado de [[Leonid Breĵnev]] en la partio dominis konservativaj fortoj. Subpremo de la [[Hungara revolucio de 1956|Hungara revolucio]] kaj de [[Praga Printempo]] malbonigis imagon pri la partio kaj Sovetunio ĝenerale. La [[Ĉina-Sovetia disiĝo]] kaj [[Soveta-afgana milito|Afgana milito]] kaŭzis diplomatikan izoladon de Sovetunio. La politikan stagnadon dum la [[1970-aj jaroj|1970-aj]] kaj [[1980-aj]] jaroj akompanis maljuniĝo de partia estraro. En [[1985]], [[Miĥail Gorbaĉov]] estis elektita ĝenerala sekretario. Li komencis sociajn kaj ekonomiajn reformojn, tamen la opozicio en la partio kaj sendependigaj movadoj en la sovetiaj respublikoj kaŭzis malfortiĝon de KPSU. En marto [[1990]] KPSU perdis pozicion de la sola gvidanta partio laŭ decido de la [[Supera Soveto]]. En novembro [[1991]] Prezidanto de [[RSFSR]], [[Boris Jelcin]] malpermesis la partion en Rusio. En la nuntempa Rusio ĝian tradicion parte daŭrigas [[Komunista Partio de Rusia Federacio]] (KPRF), unu el la plej influaj politikaj partioj de Rusio. == Strukturo == La [[Kongreso de KPSU|Partia kongreso]] elektis la Centran Komitaton (ЦК/CK), kiu, siavice, elektadis membrojn de la [[Politburoo]]. La [[Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio|Centra Komitato]] estis la ĉefa gvidorgano de la partio. Tiu Centra Komitato estis estrita de la [[Ĝenerala Sekretario de Komunista Partio de Sovetunio]]. La partia kongreso unue okazis ĉiujare, poste, speciale dum regado de [[Stalin]], estis kunvokata multe pli malofte. Tia strukturo kongruis kun la proklamata de KPSU principo de "demokratia centralismo". En la malsupra tavolo partia organizo konsistis el partiaj ĉeloj, kunligitaj de partiaj komitatoj (mallonge: partkomo). Partkomon estris elektita de ĝiaj anoj sekretario. Partkomoj funkciis en ĉiu institucio, [[kolĥozo]], [[sovĥozo]], fabriko, ktp. Estis ankaŭ distriktaj, urbaj, provincaj, respublikaj partiaj komitatoj. Grandajn partiajn ĉelojn estris profesiaj partiaj laborantoj, kiuj ricevis salajron por tiu laboro. [[Pionira organizaĵo Vladimir Lenin]] (ruse Всесою́зная пионе́рская organizáция и́мени В.И.Ле́нина, Vsesojuznaja pionerskaja organizatsija imeni VL Lenina, ankaŭ konata kiel Unio de Pioniroj de Sovetunio) estis amasorganizaĵo por infanoj kaj junularoj en Sovetunio. La organizaĵo estis malĉefa al la Komsomolo ("Junulara Komunista Unio") kaj inkludis infanojn de dek ĝis dek kvin jaroj. Ĝi estis establita en 1922 kaj ĉesis en 1990. La celo estis, interalie, instrui la infanojn pri marksisma-leninismo. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == '''Ideologioj''' * [[Bolŝevismo]] * [[Leninismo]] * [[Trockiismo]] * [[Stalinismo]] * deviaciismo, persona opinio aŭ konduto, deflankiĝanta disde la politika linio de bolŝevisma partio. '''Organoj''' * [[Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio]] * [[Komsomolo]] * [[Lenina partialtlernejo de KPSU]] '''Politikoj''' * [[Militkomunismo]] * [[Nova Ekonomia Politiko]] * [[Senstalinigo]] * [[Perestrojko]] kaj [[Glasnost]] '''Terminoj''' * [[Aparatulo]] * [[Nomenklaturo]] * [[Politburoo]] {{projektoj|q=Komunista Partio de Sovetunio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunista Partio de Sovetunio| ]] [[Kategorio:Komunismaj partioj]] [[Kategorio:Malpermesitaj komunismaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj de unupartiismaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1912]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1991]] r7b5s6s25ujduqtpc5bvfi8uyjumx83 0 29783 9493694 8123297 2026-10-14T19:11:11Z Sj1mor 12103 9493694 wikitext text/x-wiki '''Dragonlance''' [''DREgnlens''] ([[Angla lingvo|angle]]: drak-lanco) estas ampleksa serio de pli ol 190 fikciaj (fantastaj) libroj, eldonitis inter 1984 kaj 2011, publikigita de eldonejo TSR, por suplementi ties oferton de fantast-mondaj ludoj. La verkistoj de la plejparto de la libroj nomiĝas Margaret Weis kaj Tracy Hickman. Ĝi nun estas eldonata de la posteulo de TSR, ''[[Hasbro]]''. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Dragonlance| ]] oe5ukbosgcik4oe655ccmye0swbvq1f 9493695 9493694 2026-10-14T19:11:26Z Sj1mor 12103 9493695 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''Dragonlance''' [''DREgnlens''] ([[Angla lingvo|angle]]: drak-lanco) estas ampleksa serio de pli ol 190 fikciaj (fantastaj) libroj, eldonitis inter 1984 kaj 2011, publikigita de eldonejo TSR, por suplementi ties oferton de fantast-mondaj ludoj. La verkistoj de la plejparto de la libroj nomiĝas Margaret Weis kaj Tracy Hickman. Ĝi nun estas eldonata de la posteulo de TSR, ''[[Hasbro]]''. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Dragonlance| ]] 6w2yioryc1cppgsks34ae2owe69jg4x 0 30681 9493557 9385368 2026-10-14T12:46:34Z Sj1mor 12103 9493557 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Fotono''' (lumero) estas la [[elementa partiklo]] kiu estas peranto de la elektromagneta forto. Tiu partiklo estas sen [[ripoza maso]] kaj sen [[elektra ŝargo]]. Ĝi konsistigas [[elektromagneta radiado|elektromagnetan radiadon]] (ekz. [[lumo]]n) kaj apartenas al la [[bosono]]. Ĝi respondecas pri la diversaj elektromagnetaj radiadfenomenoj ĉe ĉiuj [[Ondolongo|ondolongoj]], inkluzive de vasta gamo de fizikaj fenomenoj kiuj inkludas vizion kaj la kolorojn de [[videbla lumo]], radiodissendojn, [[Rentgena radiado|Rentgenan radiadon]], ktp. Fotono, kiel aliaj partikloj, havas ecojn de kaj [[ondo]] kaj [[partiklo]], fenomenon nomitan "ondo-partikla dueco". Fotono ne povas ekzisti sen moviĝo kaj ili moviĝas per [[lumrapideco]], kiu en [[vakuo]] estas 299.792.458 m/s. Ĝia nomo venas de la [[Greka lingvo|greka]] vorto φως, gen. φοτος ([fos, fotos] = lumo). Fotono kiu plene interagas kun atomo aŭ molekulo estas sorbita kaj rezignas (aŭ estas elsendita kaj gajnas) ĉion el sia energio en la procezo. Sekvante la interagon, la atomo aŭ molekulo spertas ekscitiĝon aŭ [[Jonigo|jonigon]]. Por lumo en la videbla intervalo, la energio portita per ununura fotono estas proksimume 4x10-19 [[Ĵulo|ĵuloj]], kio estas la kvanto de energio kiu sufiĉas por eksciti ununuran molekulon de lum-ricevanta [[Ĉelo (biologio)|ĉelo]] en la [[okulo]], tiel kreante [[Nerva sistemo|nervan signalon]]. tio estas la [[Fiziologio|fiziologia]] bazo de [[vido]]. Fotonoj povas esti elsenditaj de malstabila atomkerno en la formo de [[gama-radiado]], kaj ili ankaŭ povas esti elsenditaj per [[Ŝargita partikla radio|ŝargitaj partikloj]] sub certaj kondiĉoj. Ĉiuj [[Elektra kampo|elektraj]] kaj [[Magneta kampo|magnetaj kampoj]] povas esti priskribitaj uzante fotonojn. Laŭ la [[norma modelo]] de [[partikla fiziko]], la ekzisto de la fotono estas rezulto de la postulo ke la [[Scienca leĝo|fizikaj leĝoj]] havas certan [[Simetrio|simetrion]] ĉe ĉiu punkto en [[spactempo]]. La trajtoj de la fotonoj, kiel [[elektra ŝargo]], [[maso]] kaj [[Spino (fiziko)|spino]], estas determinitaj per la trajtoj de tiu simetrio (mezurila simetrio). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=foton}} * http://pdg.lbl.gov/2005/listings/s000.pdf <!-- ru:Экспериментальные свойства фотона на сайте Particle Data Group tr:verilere en:Particle Data Group en->eo:Partiklo (Dateno, Datumo) Grupo de:Particle Data Group --> * http://physnet.org/modules/pdf_modules/m212.pdf <!-- en:<small>MISN-0-212</small> ''Characteristics of Photons'' en->eo:<minuskla>_MISN_-0-212</minuskla> ''(Karakteristikoj, Apartaĵoj) (da, de) Fotonoj'' --> * http://www.physnet.org <!-- en:Project PHYSNET --> * http://www.osa-opn.org/abstract.cfm?URI=OPN-14-10-49 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051227134022/http://www.osa-opn.org/abstract.cfm?URI=OPN-14-10-49 |date=2005-12-27 }} <!-- de:C. Roychoudhuri and R. Roy (editors) ''The Nature of Light, What is a Photon?'', Supplement to Optics & Photonics News, Vol. 3 No. 1, October 2003, ISSN 10476938 de->eo:C. _Roychoudhuri_ _and_ R. _Roy_ (_editors_) ''_The_ _Nature_ _of_ _Light_, _What_ _is_ a Fotono?'', _Supplement_ _to_ _Optics_ Kaj-signo _Photonics_ _News_, _Vol_. 3 _No_. 1, _October_ 2003, _ISSN_ 10476938 --> == Vidu ankaŭ == * [[Fotoelektra efiko]] * [[Kompton-efiko]] * [[Partikla fiziko]] * [[Optiko]] * [[Listo de partikloj]] [[Dosiero:Photon paquet onde.png|eta|maldekstra|180px|<!-- vi:nhỏ|phải|Mô hình photon như một [[nhóm sóng]], có [[năng lượng]] tập trung trong một khoảng không gian hẹp vi->eo:_nhỏ_|_phải_|_Mô_ _hình_ fotono _như_ _một_ [[_nhóm_ _sóng_]], _có_ [[energio]] _tập_ _trung_ _trong_ _một_ _khoảng_ _không_ _gian_ _hẹp_ fr:le paquet d'onde, un modèle du photon : on a une onde monochromatique de longueur d'onde lambda inscrite dans une enveloppe de largeur finie fr->eo:_le_ _paquet_ d'ondo, _un_ _modèle_ _du_ fotono : _on_ a _une_ ondo _monochromatique_ _de_ longo d'ondo _lambda_ _inscrite_ _dans_ _une_ _enveloppe_ _de_ _largeur_ _finie_ -->]] [[Dosiero:Photon waves.png|eta|maldekstra|180px|<!-- en:The photon can be perceived as a wave or a particle, depending on how it is measured en->eo:La fotono povas (be, esti, ekzisti) perceptita kiel (a, _) (ondo, svingi, svingi (la manon)) (or, aŭ) (a, _) partiklo, dependante (super, sur) kiel (it, ĝi) estas (mezurita, kriteriita) -->]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fotonoj| ]] ddm9pjh7i89fhhq4l7htlm3mhp2lvlt 0 30746 9493611 9107456 2026-10-14T15:34:26Z Roberto 609 /* Ŝakpecoj en pluraj lingvoj */ 9493611 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="text-align: center" ! colspan="3" style="background:#ffce9e;"| Ŝakpecoj |- | [[Dosiero:Chess klt45.svg|40ra]] | style="vertical-align: middle" | Reĝo (R) | [[Dosiero:Chess kdt45.svg|40ra]] |- | [[Dosiero:Chess qlt45.svg|40ra]] | style="vertical-align: middle" | Damo (D) | [[Dosiero:Chess qdt45.svg|40ra]] |- | [[Dosiero:Chess rlt45.svg|40ra]] | style="vertical-align: middle" | Turo (T) | [[Dosiero:Chess rdt45.svg|40ra]] |- | [[Dosiero:Chess blt45.svg|40ra]] | style="vertical-align: middle" | Kuriero (K) | [[Dosiero:Chess bdt45.svg|40ra]] |- | [[Dosiero:Chess nlt45.svg|40ra]] | style="vertical-align: middle" | Ĉevalo (Ĉ) | [[Dosiero:Chess ndt45.svg|40ra]] |- | [[Dosiero:Chess plt45.svg|40ra]] | style="vertical-align: middle" | Peono | [[Dosiero:Chess pdt45.svg|40ra]] |} En [[ŝako]], ĉiu ludanto havas sian aron de 16 '''ŝakpecoj''' de 6 specoj por komenci la ludon.<ref>{{PDFligilo|[http://www.educachess.org/llibres/eo/ludu_kaj_lernu/ludu_kaj_lernu_1.pdf Lernolibro pri ŝako en Esperanto]|2.4&nbsp;MB}}</ref> Ĉiu speco havas specialan metodon de moviĝo kaj kapto. La pecoj estas: * [[Reĝo (ŝako)|reĝo]] * [[Damo (ŝako)|damo]] * [[Turo (ŝako)|turo]] (2) * [[Ĉevalo (ŝako)|ĉevalo]] (2) * [[Kuriero (ŝako)|kuriero]] (2) * [[Peono (ŝako)|peono]] (soldato) (8) La reguloj por moviĝo kaj kaptado estas priskribitaj en la artikolo ''[[Bazaj reguloj de ŝako]].'' Iuj aliaj pecoj ne estas uzataj en kutima ŝako, sed en [[ŝaka variaĵo|ŝakaj variaĵoj]] kaj [[ŝaka enigmo|ŝakaj enigmoj]]. Ili estas konataj kiel ''[[fea ŝakpeco|feaj ŝakpecoj]]''. == Ŝakpecoj en pluraj lingvoj == [[Dosiero:Chess pieces.png|250ra|eta|Reĝo, damo, kuriero, turo, ĉevalo kaj peono.]] Ŝakpecoj en pluraj lingvoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url= http://www.shakki.net/kerhot/KemTS/nap-pieces.htm|titolo= CHESS PIECES in Different Languages|titolo-aldono= |alirdato= 2020-05-14|persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= |paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref> {| class="wikitable" ! ESPERANTO !! ENGLISH !! FRANÇAIS !! DEUTSCH !! ITALIANO !! ESPAÑOL !! KISWAHILI !! ПО-РУССКИ |- | ŜAKO(J) || CHESS || ÉCHECS || SCHACH || SCACCHI || AJEDREZ || SATARANJI || ШАХМАТЫ |- | Reĝo || King || Roi || König || Re || Rey || Mfalme || Король |- | Damo, Reĝino || Queen || Dame, Reine || Dame, Königin || Dama || Dama || Malkia || ферзь, Дама, Царица |- | Turo || Rook || Tour || Turm || Torre || Torre || Ngome || ладья |- | Kuriero || Bishop || Fou || Läufer || Alfiere || Alfil || Padri || слон |- | Ĉevalo || Knight || Cavalier || Springer || Cavallo || Caballo || Jemadari || конь |- | Peono || Pawn || Pion || Bauer || Pedone || Peón || Kitunda || пешка |} Laŭ [[Eduard Stettler]]<ref>Ŝakludo inter Esperantistoj: Esperanto n243 nov 1920</ref> ĝis 1920 estis publikitaj en Esperanto nur dekdu problemojn, kaj artikolon aperintan en "Le Monde Esperantiste" kaj estis neniu libro pri la fako en nia lingvo. Li proponis en tiu artikolo: {{citaĵo|Ni proponas diri: laŭ la kutima formo: Turo, T; kaj Ĉevalo, do Ĉ au simple C; laŭ internacieco: Reĝo, R; Damo, D; (regino kun signo R-ino estus malpraktika, cetere en la oriento la regino nomigsis pli guste: Granda Veziro) kaj Peono, P. (Peono devenanta de lat. pedester: piedulo, estas pli originale ol piono.) Restas la oblikvigulo, inter kies multaj fantaziaj nomoj oni devas elekti. Ni proponas: Kuristo, K, kio kvazali staras meze inter la A bishop (episkopo) kaj la E fou frenezulo. Tiel Angloj, Francoj kaj Hispanoj retrovus sian Peonon, la Francoj kaj Germanoj la Damon, kaj la Germanoj la Kuriston. La tuta vico estus: Rego, Damo, Kuristo, Ĉevalo, Turo kaj Peonoj. R, D, K, C, T, P. La kvin unuaj nomigas oficiroj, la ok Peonoj okaze ankaŭ soldatoj.|Eduard Stettler. Esperanto n243 nov 1920 }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Ludoj}} {{Projektoj|ReVo=sxak.0peco}} * [https://handbook.fide.com/?id=16&view=category FIDE manlibro] ({{en}}) [[Kategorio:Ŝako]] [[Kategorio:Ŝakpecoj| ]] 0vklq8ekgq3dudzwwzdiicv932b25au 0 30795 9493610 6960720 2026-10-14T15:24:02Z Roberto 609 9493610 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Alfil IV.JPG|eta|Blanka kuriero]] '''Kuriero''' (♗,♝) estas ŝakpeco ofte markita per oblikva entranĉo en sia supro. Ĝi moviĝas nur diagonale sur la tabulo. Ĉiu ludanto komence havas du kurierojn, kiuj staras sur malsamkoloraj ĉeloj. Kuriero ĉiam troviĝas sur ĉelon samkoloran kiel tiu de la komenco; ĝi tial povas atingi nur duonon de ĉiuj kampoj. Du "malsamkoloraj" kurieroj estas tre potencaj, se ili bone kunlaboras. Oni taksas la valoron de kuriero je 3 peonaj unuoj, same kiel tiun de [[ĉevalo (ŝako)|ĉevalo]], sed la valoron de kuriera duopo pli alta ol tiun de ĉevala duopo. ==La nomo de la peco== La entranĉo en la pecon laŭdire simbolas la du dentegojn de [[elefanto]] kaj tio estas la nomo de la peco en la [[Rusa lingvo|rusa]]. En [[Anglio]] oni ĝin interpretis kiel [[episkopo|episkopan]] ĉapon ([[mitro]]n) kaj tial nomas la kurieron ''bishop'' (episkopo; same en la [[portugala lingvo|portugala]]). En [[Francio]] oni ĝin interpretis kiel ĉapon de [[bufono]] kaj nomas la kurieron ''fou'' (bufono). En la [[Germana lingvo|germana]] kaj la [[nederlanda lingvo]] ĝi nomiĝas ''Läufer'' resp. ''loper'' (kuranto aŭ kuriero), en la [[Itala lingvo|itala]] ''alfiere'' (standardisto), simile en la [[hispana lingvo|hispana]] ''alfil''. En la [[Greka lingvo|greka]], ĝia nomo estas ''Αξιωματικός'' (oficiro) <center>{{Ŝakdiagramo|= | | |Breto= 8 |xx| | | || | | | 8_= 7 | |xx| | || | |xx| 7_= 6 | | |xx| || |xx| | 6_= 5 | | | |xx||xx| | | 5_= 4 |||||bl|||| 4_= 3 | | | |xx||xx| | | 3_= 2 | | |xx| || |xx| | 2_= 1 | |xx| | || | |xx| 1_= a b c d e f g h | Moviĝeblecoj de Kuriero }}</center> == Unikodo == [[Unikodo]] difinas du kodojn por kurieroj:<br> <span style="font-size:190%;">♗</span> U+2657 Blanka ŝaka kuriero (HTML &amp;#9815;)<br> <span style="font-size:190%;">♝</span> U+265D Nigra ŝaka kuriero (HTML &amp;#9821;) == Literaturaĵoj == En la novelo "[[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]]" de [[Harry Harrison]] rolas iu super-krimulo, kiu nomas sin "kuriero" kaj en la lokoj de siaj krimoj postlasas desegnaĵon de ŝaka kuriero. {{Projektoj |commonscat=Chess bishops | wikt=kuriero }} {{ŝakpecoj}} [[Kategorio:Ŝakpecoj]] 18nvuvl68v8ot4fyt0fnkaax999zbi7 0 34500 9493882 9439545 2026-10-15T11:45:55Z Sj1mor 12103 9493882 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}La '''Sovetia Esperantista Junulara Movado''' ('''SEJM''') estis junulara Esperanto-organizaĵo, kiu agis en [[Sovetunio]] ekde [[1966]]. == Deveno == En la jaro [[1964]] dum la [[UK 1964|49-a Universala Kongreso de Esperanto]] tiama prezidanto de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] [[Humphrey Tonkin]] proponis al [[Anatolij Gonĉarov]] pripensi la ideon krei junularan organizaĵon de esperantistoj en [[Sovetunio|Sovet-Unio]]. Ĉar krei tian organizaĵon oficiale estis neeble kaj krei ĝin neoficiale estis danĝere, Anatolij Gonĉarov eltrovis nomi la organizaĵon tiel, ke ĝi ne aspektu organizaĵo. Vintre de la jaroj [[1964]]-[[1965]] Anatolo sendis al 12 konataj al li junaj geesperantistoj alvokon krei organizitan junularan movadon. Lian ideon subtenis 9 personoj kun kiuj Anatolo aktive kolektis aliajn junajn esperantistojn tra la tuta Sovetunio. Tiuj reeĥintoj siavice konigis aliajn konatajn al ili junajn esperantistojn kaj tute baldaŭ Anatolo dissendis jam al 17 adresoj la Adresaron kun 17 nomoj, proponante nomi la organizaĵon "Adresaro de junaj Esperanto-aktivuloj". Fine de la jaro [[1965]] la adresaron eniris 18 grupgvidantoj kaj unuopuloj ĉefe de Rusio kaj Ukrainio. Tiel estis preterita danĝero aspekti neoficiala organizaĵo. Tuj poste Anatolo lanĉis informilon "[[Juna Esperantisto]]" kiun li multobligis sur cigareda papero mem kompilanate plej ofte el leteroj venantaj al li kiel al la centro. Post kelkaj monatoj Anatolo komisiis la redaktadon kaj multobligadon al [[Aleksandro Jauŝkin]] ([[Kazano]]). Krom la menciita Jauŝkin tre aktivaj organizaj helpantoj estis [[Boris Kolker]], [[Vladimir Samodaj]] kaj [[Leo Kazancev]]. Komence de [[1966]] formiĝis "Estraro de Adresaro". La estraro konsistis el jenaj personoj: A. Gonĉarov ([[Barnaul]], V. Samodaj ([[Moskvo]]), B. Kolker ([[Birsk]]). Poste en la sama jaro aliĝis M. Ŝevĉenko ([[Ustj-Kamenogorsk]]), V. Bespalov ([[Soĉi]]) kaj V. Ŝilas ([[Vilno]]). En [[Moskvo]], en la strato Moĥovaja, No 8 (antaŭe avenuo Marks, No 17/19), kontraŭ la Rusia ŝtata biblioteko troviĝas ukraina restoracieto Taras Bulba. La [[16-a de decembro|16-an de decembro]] [[1965]] en tiu ejo (kiu estis modesta [[kafeterio]]) la tiam junaj [[Vladimir Samodaj]] kaj [[Boris Kolker]] pridiskutis ĉe kafotaso la ideon de Anatolij Gonĉarov kaj decidis, ke tiu triopo fondu junularan organizaĵon de esperantistoj en Sovet-Unio. Laŭ propono de V. Samodaj la nova organizaĵo ricevis sian nomon - SEJM (Sovetia Esperantista Junulara Movado). Do, SEJM estis lanĉita en [[1965]] jaro en formo de kolektivo de aktivuloj. Tamen kiel organizaĵo SEJM naskiĝis en la jaro [[1966]]. == Naskiĝo == Inter la [[16-a de julio|16-a]] kaj la {{dato|18|julio|1966}} apud [[Kolomna]] (Moskva regiono) okazis junulara tendareto, kiu estas konsiderebla kiel fonda (nula) konferenco de SEJM. Dum la tendareto, organizita de [[Jefim Zajdman]], okazis laborkunsido de la Estraro kaj aktivuloj de SEJM. Dum la dutaga kunsido ĉefe estis pridiskutitaj jenaj temoj: * strukturo kaj statuto de SEJM; * formo de la laboro de fakoj kaj lokaj grupoj; * junulara numero de revuo [[Por la paco]]; * kion fari dum [[Internacia Junulara Kongreso|TEJO-kongreso]]; * estontjara seminario; * tezoj de interparolo de CK de [[Komsomolo]]. Dum la SEJM-konferenco estis elektitaj estraranoj kaj komitatanoj. La unuan Estraron eniris A. Gonĉarov, B. Kolker, V. Samodaj, M. Ŝevĉenko, V. Ŝilas. La Komitaton eniris V. Bespalov, V. Bobin, A. Gonĉarov, Je. Zajdman, A. Jauŝkin, B. Kolker, S. Kotlarov, E. Ojasild, A. Pavlukovec, Je. Perevertajlo, V. Samodaj, M. Ŝevĉenko, V. Ŝilas. Unua projekto de SEJM-statuto estis ellaborita de B.Kolker laŭ skizoj de V.Samodaj. La statuto post pridiskuto estis akceptita. Ankaŭ estis decidite, ke reelekto de SEJM-komitato estu ĉiujare dum seminarioj enkadre de someraj Esperanto-tendaroj. Ankaŭ estis notitaj unuaj SEJM-fakoj kun iliaj ĉefoj: * kultura fako (respondeculo Je. Zajdman kun sia grupo); * historia fako (respondeculo E. Ojasild); * prelega kaj lingvistika fakoj (respondeculo B. Kolker). Aŭtune ekfunkciis la koresponda servo de SEJM (respondeculo L. Kazancev). == Aktivado == {{Ĉefa|Listo de aktivuloj de SEJM}} [[Dosiero:Jarlibro de SEJM 1977.jpg|eta|150ra|Koverto de jarlibro de SEJM 1976-1977]] SEJM dum dek tri jaroj kunordigis kaj evoluigis diversflankan agadon de Esperanto-kluboj, precipe junularaj. Ĝia pleja merito estis regula aranĝado de amasaj [[SEJT]]oj (Sovetiaj Esperantistaj Junularaj Tendaroj) kun riĉa programo kaj kun SEJM-Konferenco. Trafi la Konferencon estis afero de honoro, oni aspiris ĝin, malgraŭ tio ke la partoprenantoj alvenadis proprakoste kaj dum siaj ferioj. SEJM famiĝis ankaŭ pro interkluba konkurado, regionaj renkontiĝoj, belartaj konkursoj, internaciaj ligoj. SEJM eldonis bonajn informilojn ("Juna esperantisto", "Akorodo", [[Aktuale (revuo)|"Aktuale"]], [[Kurte (informilo)|"Kurte"]]). Ankaŭ estas rimarkindaj [[Sekretaria libro (de SEJM)|Sekretaria libro]] kaj [[Jarlibro de SEJM 1976-1977|Jarlibro de SEJM]]. SEJM partoprenis ankaŭ organizadon de [[Okcident-Siberia Esperanto-Renkontiĝo|OSERoj]] - Okcident-Siberiaj esperantistaj renkontiĝoj. '''Listo de prezidantoj de SEJM:''' {| class="wikitable" |- ! Nomo !! Jaroj de prezidanteco |- | [[Anatolij Gonĉarov]] || 1966-1969, 1972-1974 |- | [[Vytautas Povilas Šilas]] || 1969-1971 |- | [[Boris Kolker]] || 1971-1972 |- | [[Viktor Aroloviĉ]] || 1974-1976 |- | [[Mikaelo Bronŝtejn]] || 1976-1977 |- | [[Aleksandr Melnikov]] || 1977-1979 |} SEJM kreskigis aron da novaj, modern-stilaj aktivuloj: [[Dmitrij Cibulevskij]], [[Nina Cvileneva]], [[Vladimir Bespalov]], [[Jefim Zajdman]], [[Leonid Borisov]], [[Miĥael Ŝevĉenko]], [[Boris Anoĥin]], [[Dina Lukjanec]], [[Povilas Jegorovas]], [[Ludmila Novikova]], [[Jevgenij Perevertajlo]], [[Vladimir Sapoĵnikov]], [[Abduraĥman Junusov]], [[Miĥail Lineckij]], [[Nina Korĵenevskaja]], [[Aristids Medinŝ]]. La etoso de SEJM estis amikeca, neformala kaj gaja. Kaj ĝenerale, la historio de SEJM iĝis bela, romantika legendo, eble pro tio, ke ĝiaj aktivuloj estis tiam junaj kaj liberaj, plenaj de optimismo kaj energio kaj ne atentis la grizecon de la vivo, kiu tiam kovris la tutan landon. <gallery> Dosiero:Jarlibro de SEJM 1977 1.jpg|Kovrilpaĝo de jarlibro de SEJM 1976-1977 Dosiero:Aktuale de SEJM 1978.jpg|Aktuale, la eldono de 1978 jaro Dosiero:Sekretaria libro 1.jpg|[[Sekretaria libro (de SEJM)|Sekretaria libro]] </gallery> En [[1976]] okazis konkurso pri Universala SEJM-afiŝo. La konkurso finiĝis la 1-an de oktobro. La unuan premion gajnis Varis Rudzitis (el urbo [[Rigo]]). En [[1976]] - [[1977]] jaroj okazis konkursoj pri Esperanto-afiŝo kaj SEJM-leterpapero. Organizanto de la konkurso estis [[Aristids Medinŝ]]<ref>[[Kurte (informilo)|Kurte]] №3</ref>. Estas interese, ke malgraŭ eksterpolitikeco, SEJM ofte kontraŭstaris la oficialan [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj|ASE]] kaj ties ŝtatajn gvidantojn. Ekzemple en [[Kurte (informilo)|Kurte]] №5 aperis jena artikolo: {{Citaĵo|Laŭ neoficiala informo la 16-an de decembro de 1976 la konata sekretario de E-komisiono de [[Unio de sovetiaj amikec-asocioj kun eksterlandoj|SSOD]] Berjoza kaj K° silente organizas Konferencon de E-gvidantoj de Socialismaj landoj /reciproke al simila renkontiĝo en Ĉeĥoslavakio/. La konferenco okazos en Domo de Amikeco. Penu "hazarde" ĉeesti la konferencon<ref>[[Kurte (informilo)|Kurte]] №5</ref>}} == Sekretaria libro == Sekretaria libro (de SEJM) estas presaĵo, eldonita de Sovetia Esperantista Junulara Movado (SEJM) en [[Sovetunio]] en [[1976]] por aktivuloj de SEJM. La libro estis eldonita [[samizdato|samizdate]], ĉar SEJM neniam estis oficialigita organizaĵo. La libro entenas 14 paĝojn. == Malfondiĝo == {{Citaĵo| Mia SEJM, ebriiga, kiel juna am'. Ĉiu jaro - la ŝtonet' en roj' de mia destin' Adiaŭ, SEJM, adiaŭ mia hela jun'... Pasis vi, - restis vojo sen fin'.|aŭtoro= el kanto de [[Mikaelo Bronŝtejn]]<ref>[https://kantaro.ikso.net/adiaux_sejm?s teksto de la kanto "Adiaŭ, SEJM"] en [[Kantaro-Vikio|KantarViki]]</ref>}} Lige kun la kreiĝo de la oficiala [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] ([[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj|ASE]]), post 14 de marto [[1979]] SEJM malfondiĝis, sed ĝia neformala agado iomgrade daŭris pliajn tri jarojn. Dum kelkaj monatoj SEJM-komitatanoj kaj SEJManoj cerbumis, kion fari en la novaj kondiĉoj de apero de oficiala Esperanto-asocio en Soveta Unio. Somere de 1978 jaro en apudmoskva [[Ŝĉerbinka]] okazis la lasta SEJM-konferenco dum kiu oni konkludis, ke SEJM ne povas plu agadi. Inter la kaŭzoj estis ankaŭ jenaj: * SEJM ne estas oficiala organizaĵo kaj ne rajtas ekzisti, ĉar paralele agas la alia, oficiala - ASE; * eldonado en Sovetio estis permesata nur, se la eldonaĵo estis laŭ leĝe regestrita. Sekve "Aktuale" kaj "Kurte", kiujn sejmanoj eldonis kaj multobligis nelegale, ne rajtas ekzisti. Per plimulto de la partoprenintoj, tamen ne unuanime, oni decidis, ke SEJM memlikvidiĝu, kaj ties aktivuloj same aktive kontribuu al sukcesa laboro de ASE. Post malfondiĝo de SEJM aperis [[Laborgrupo por Interkluba Spertŝanĝo]], kiu strebis kontinui ĝian agadon. La nova organizaĵo ekzistis nelonge kaj poste ankaŭ estis malfondita. == Libroj pri historio de SEJM == Libroj, en kiuj estis priskribita historio de SEJM: {| class="wikitable" |- ! Libro !! Aŭtoro !! Eldonjaro |- | [[SEJM. Historia skizo]] || [[Dmitrij Cibulevskij]] || 1994 |- | [[Legendoj pri SEJM]] || [[Mikaelo Bronŝtejn]] || 1992 |- | [[Ne nur legendoj, ne nur pri SEJM]] || [[Vladimir Samodaj]] || 1999 |} == SEJM-2 == [[Dosiero:Andrej Grigorjevskij 1993.jpg|dekstra|eta|120ra|Andrej Grigorjevskij (la barbulo) la lanĉinto de SEJM-2]] Naŭ jarojn post la malfondiĝo de SEJM, en [[1988]], dum [[perestrojko]] en [[Sovetunio]] aperis nova junulara Esperanto-asocio, kiu prenis la nomon SEJM. Jen kion rakontis pri tio Andrej Grigorjevskij: {{Citaĵo|... en [[1988]] en [[Urjupinsk]] okazis [[Listo de Esperanto-renkontiĝoj de Sovetunio|VolgEJT-2]] kaj [[SEJT|OkSEJT-28]]. En ambaŭ aranĝoj okazis aktivulaj kunvenoj, en kiuj oni parolis pri la bezono de nova junulara organizo. Poste sekvis letera kampanjo kaj novjare 88/89 en [[Taŝtagol]] okazis la fonda konferenco.}} Por distingi ĝin de la pli frua kaj jam legenda organizo oni fojfoje nomis ĝin SEJM-2. La dua SEJM reprenis multon el la aktivaĵoj de la antaŭa SEJM, i.a. kunordigadon de OkSEJT-oj kaj OrSEJT-oj. Tamen laŭ la strukturo, agadmanieroj kaj, nature, membraro tio estis tute aparta fenomeno. === La refondo === La refonda konferenco de SEJM okazis en Taŝtagol fine de [[1988]] - komence de [[1989]]. Ĝin partoprenis [[Jelena Lebedeva]], [[Andrej Grigorjevskij]], [[Andrej Liskov]], <!-- persona nomo?-->Borisov el [[Minusinsk]], [[Jevgenij Perevertajlo]] el [[Uzbekio]], [[Andreas Künzli]] el [[Svislando]], [[Gennadij Basov]] kaj [[Vladimir Minin]] el [[Tomsk]] kaj multaj esperantistoj el [[Moskvo]], [[Ivanovo]], [[Volgogrado]], Krasnojarsk, Tomsk, Novokuzneck, Taŝtagol kaj aliaj urboj. === Titolo de la organizaĵo === [[Dosiero:SEJM de Beznosko.jpg|eta|Specimenoj de proponitaj simboloj (aŭtoro Sergeo Beznosko)]] Ek de komence la junulara organizaĵo prenis titolon '''SEJM''' kia estis deĉifrita '''Sovetia Junulara Esperantista Movado''' ({{lang-ru|Движение молодых советских эсперантистов}}). Kvankam en oficiala parto de la unua statuto ne estis uzita titolo '''SEJM-2''', sed en informo pri akcepto de la statuto jam estis uzita titolo SEJM-2. La titolo SEJM-2 neniam estis fiksita en statutoj. Post disfalo de Sovetunio la titolo SEJM ne plu estis deĉifrita, kio estis respegulita en statuto. === Evoluo de strukturo kaj statutoj de SEJM-2 === {{Ĉefa|SEJM-konferenco}} [[Dosiero:SEJM statuto 1 1.jpg|eta|La kovrilpaĝo de la unua statuto de SEJM]] La unua statuto de SEJM (eldonita ruslingve) estis akceptita dum la [[SEJM-konferenco|Fonda konferenco de SEJM]] la {{daton|31|decembro|1988}} kaj pliĝustigita dum la dua [[SEJM-konferenco]] la {{daton|4|aŭgusto|1989}}. Laŭ la statuto anoj de SEJM estas nur personoj ne pliaĝaj ol 35 jaroj. La postulo estas grava diferenco de la unua SEJM en kia estis klubaj anoj. La kandidato nepre devis havi rekomendojn de SEJManoj. Ankaŭ ekzistis ''subtenantoj de SEJM'' - personoj (sendepende de aĝo) aŭ esperantistaj kolektivoj finance subtenantaj SEJMon. La statuto estis eldonita de SEJM en [[Taŝtagol]] en [[1988]], reeldonita en [[1989]]. Ĝi havas 3 paĝojn ([[A4 (dimensio)|A4]]-formataj). Malgraŭ aparteno al SEJM la eldonaĵo povas esti taksita [[samizdato]], ĉar SEJM neniam estis oficiala organizaĵo. La statuto estis eldonita en la [[rusa lingvo]]. En piednotoj estas indikite, ke ĝi estas tradukita de Esperanto. Sed estas konata fakto, ke [[Georgij Kokolija]] tradukis la statuton de la rusa al Esperanto dum flugo al [[IJK 1990|46-a IJK]] por SEJM estu akceptita al [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]].{{Mankas fonto|dato=Oktobro 2014}} Ĉefa organo de SEJM estis [[SEJM-konferenco]] okazinta unu foje dum jaro. Nur la Konferenco povis ŝanĝi statuton de SEJM kaj akcepti/malakcepti novajn anojn. Por decidi urĝajn problemojn kaj organizi funkciadon dum interkonferencaj periodoj estis elektita SEJM-komitato. Por plenumi konkretajn taskojn estis organizitaj laborgrupoj. La laborgrupoj celis plenumi konkretan taskon (ekzemple, organizi OkSEJT-on) kaj malfondiĝis post ĝia plenumo. La laborgrupojn fondis SEJM-konferenco aŭ SEJM-komitato kaj ĝin rajtis partopreni ne nur SEJM-anoj. Ĉiuj postenoj de SEJM estis okupitaj nur dum unu jaro kaj estis reelektitaj dum SEJM-konferenco. SEJM-on povis malfondi du trionoj de SEJM-anoj. === Financa fundamento de SEJM-2 === Financa fundamento de SEJM-2 konsistis el diversaj fontoj: kotizoj de SEJManoj kaj mondonacoj de subtenantoj, profitoj de aranĝoj de SEJM (tendaroj, festivaloj ktp) kaj aliaj. Sola senŝanĝa postenulo de SEJM estis [[Andrej Liskov]] kiu estis eterna kasisto. <gallery> Dosiero:SEJM financa raporto 89 1.jpg|La financa raporto por la jaro 1989 (la unua parto) Dosiero:SEJM financa raporto 89 2.jpg|La financa raporto por la jaro 1989 (la dua parto) Dosiero:EoLA 95 financa raporto.jpg|La financa raporto de la EoLA 95 (urbo Kazanj) Dosiero:Financa raporto de OkSEJT33 1.jpg|La financa raporto de la OkSEJT 33 (parto 1) Dosiero:Financa raporto de OkSEJT33 2.jpg|La financa raporto de la OkSEJT 33 (parto 2) Dosiero:Financa raporto de OkSEJT33 3.jpg|La financa raporto de la OkSEJT 33 (parto 3) </gallery> === Funkciuloj de SEJM-2 === [[Dosiero:SEJM-konferenco1995-1.jpg|eta|partoprenantoj de [[SEJM-konferenco 1995|SEJM-konferenco de 1995]]]] En diversaj periodoj en la dua SEJM aktivis (alfabetorde): [[Andrej Grigorjevskij|Andrej Ananjin]], [[Dina Arĥipova]], [[Grigorij Arosev]], [[Gennadij Basov]], [[Aleksandr Blinov]], [[Miĥail Ĉertilov]], [[Oleg Ĉajka|Oĉjo Dadaev]], [[Svetlana Ejst]], [[Jurij Karcev]], [[Maria Koĉetkova]], [[Georgij Kokolija]], [[Jelena Lebedeva]], [[Andrej Liskov]], [[Andrej Obrezkov]], [[Dmitrij Oŝĉepkov]], [[Aleksandr Osokin]], [[Vladimir Perepelica]], [[Konstantin Viĥrov]] kaj dekoj da aliaj. La 1-3.07.1991 okazis [[SEJM-konferenco]] enkadre de [[Sovetia Esperantista Junulara Tendaro|OkSEJT]]-32. La komitato de SEJM konsistis el jenaj personoj: * [[Andrej Grigorjevskij|Andrej Ananjin]] - informado kaj eksteraj rilatoj; * [[Georgij Kokolija|Garik Kokolija]] - sekretario; * [[Aleksandr Blinov]] - amasaj aranĝoj; * [[Andrej Liskov]] - financa agado; * [[Jurij Paseĉnikov]] - kultura agado. A-komitatano por [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] estis elektita [[Georgij Kokolija|Garik Kokolija]]. Atentinde, ke somere de [[1991]] [[Andrej Grigorjevskij]] estis elektita en TEJO-estraron. '''SEJM-komitato por [[1993]] - [[1994]]:''' * [[Andrej Grigorjevskij]] - aktivula trejnado kaj instru-metodika laboro; * [[Aleksandr Blinov]] - informa kaj eldona agado; * [[Marija Koĉetkova]] - kulturo; * [[Georgij Kokolija]] - amasaj aranĝoj; * [[Jelena Lebedeva]] - eksteraj rilatoj. '''SEJM-komitato por [[1995]] - [[1998]]:''' * [[Aleksandr Ĥromov]] * [[Maria Koĉetkova]] * [[Grigorij Arosev]] '''SEJM-komitato por [[1998]] - [[1999]]:''' * [[Grigorij Arosev]] - kunordigado * [[Konstantin Viĥrov]] - informa agado * [[Konstantin Malasajev]] - agado en Siberio === Agado de SEJM-2 === [[Dosiero:SEJMinfo 04 02 94 1.jpg|eta|150ra|dekstra|SEJMinfo]] Dum [[IJK 1990|IJK-1990]] en [[Kubo]] SEJM aliĝis al [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]], en [[1995]] ĝi jam mem gastigis la [[IJK 1995|51-an IJK-on]] en [[Serovo]] ([[Sankt-Peterburgo]]). Dum pluraj jaroj post la disfalo de [[Sovetunio|USSR]] SEJM estis la sola [[landa sekcio de TEJO]] sur la postsovetia teritorio, havante membrojn en pluraj el eksaj sovetiaj respublikoj. Ĝis la dua duono de la [[1990-aj jaroj]] ĝi kutime estis nomata "Landa sekcio de TEJO por [[Rusio]] kaj [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]]". Necesas noti, ke jam komence de [[1990-aj jaroj]] oni ĉesis prononci la vorton "sovetia" en la titolo, deklarinte la vorton SEJM la "nedeĉifrebla siglo" de la asocio. Ekde [[1993]] estis eldonita informilo [[SEJMinfo]]. La informilon lanĉis kaj redaktis [[Georgij Kokolija]]. En novembro de [[1995]] en [[Ĉeboksari]] okazis grava [[SEJM-konferenco 1995|SEJM-konferenco]] dum kia estis levita demando pri malfondiĝo de SEJM. Sed SEJM pluekzistis. La "nedeĉifrebla siglo" estis forlasita en [[2000]], kiam post profunda krizo la organizo estis rekreita preskaŭ de nulo kaj oni akceptis la nomon [[Rusia Esperantista Junulara Movado]]. Tamen la nova titolo ne savis la situacion. '''Aranĝoj de SEJM-2:''' [[Sovetia Esperantista Junulara Tendaro|OkSEJT, OrSEJT]], [[Esperanto - Lingvo Arta|EoLA]], [[Aktivula TrejnSeminario de SEJM|ATS]]. <gallery> Dosiero:SEJM 019.jpg|La invitilo al la ATS "Kiel aranĝi renkontiĝojn" (la unua paĝo) Dosiero:SEJM 020.jpg|La invitilo al la ATS "Kiel aranĝi renkontiĝojn" (la dua paĝo) </gallery> Krom aranĝoj, organizataj sub gvido de SEJM, okazis ankaŭ diversaj aranĝoj, kiaun SEJM kunorganizis aŭ partoprenis organizadon informe, mone aŭ per aliaj rimedoj. Ekzemplo de tio estas Novjarfesto de [[1994]] - [[1995]] en [[Grodno]], por kiu SEJM helpis inviti la partoprenantojn de la Novjarfesto; la aranĝon partoprenis esperantistoj el diversaj lokoj de [[Belorusio]], [[Ukrainio]] kaj [[Rusio]] kaj plejmulto venis post ricevo de invitilo de SEJM. <gallery> Dosiero:Novjaro Grodno 1995.jpg|La invitilo al Novjarfesto en Grodno Dosiero:Novjaro Grodno 1995 2.jpg|La invitilo al Novjarfesto en Grodno </gallery> ==== Eldonagado de SEJM ==== Informiloj de SEJM-2 estis "[[Eksciu, ke (informilo)|Eksciu, ke...]]", [[SEJMinfo|"SEJMinfo" kun suplemento "SEJMsup"]], foje aliaj. Ankaŭ inter la inform-organoj de SEJM ofte estas menciita [[AKTUALE Eŭro-Azia]]. Tiel ĝin opiniis [[Vladimir Minin]]. Tamen reale ĝi neniam rolis en tiu senco<ref>Jen kiel komentis la problemon [[Andrej Grigorjevskij]] (ruslingve):{{citaĵo|Что касается издания Владимира Минина, то в то время он издавал информ-бюллетень координационного комитета западно-сибирских эсперанто-клубов (точного названия не помню, возможно Okcident-Siberia E-Rondo). Нам надо было привлечь эти клубы к сотрудничеству, на что они пошли вполне охотно, но условием Владимира Минина было, чтобы этот бюллетень стал органом SEJM-2. Мы сказали, что никаких проблем, но название тогда не будет соответствовать содержанию. Минин спросил как переименовать, я предложил взять старое название "Aktuale". Через пару лет добавилось "euro-azia".}}</ref>. <gallery> Dosiero:Letero de Minin 1.jpg|La 1-a letero de [[Vladimir Minin]] pri [[AKTUALE Eŭro-Azia]] kaj SEJM Dosiero:Letero de Minin 2.jpg|La 2-a letero de [[Vladimir Minin]] pri [[AKTUALE Eŭro-Azia]] kaj SEJM Dosiero:Letero de Minin 3.jpg|La 3-a letero de [[Vladimir Minin]] pri [[AKTUALE Eŭro-Azia]] kaj SEJM </gallery> === ApudSEJMaj rondoj === Tre grava atingo de SEJM-2 estis fruktodona etoso, kie kreskis diversaj junularaj movadoj. Ofte ili estis ne oficialaj (ekzemple [[ŜĈKĤLando]]). Sed multaj okupiĝis pri eldonado ([[JEC]]), organizado de renkontiĝoj (E-klubo [[Moskva Esperanto-Asocio "MASI"|MASI]], [[JEC]]), instruado (E-klubo de [[Ĉeboksari]], [[JEC]]) ktp. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sovetia Esperantista Junulara Tendaro]] * [[Esperanto en Sovetunio]] == Eksteraj ligiloj == '''Libroj en la katalogo de [[UEA]]:''' * ''[http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=4751 SEJM. Historia skizo.]'' D.M. Cibulevskij. * ''[http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=5667 Legendoj pri SEJM.]'' [[Mikaelo Bronŝtejn]]. * ''[[Ne nur legendoj, ne nur pri SEJM]]'' [[Vladimir Samodaj]]. {{Vojaĝo2}} [[Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Iamaj Landaj Sekcioj de TEJO]] [[Kategorio:Historio de SEJM| ]] 1sby8p0tj7qxpbskcwpmfx5hnu5lrzk 0 35512 9493839 9282913 2026-10-15T09:08:07Z Sj1mor 12103 9493839 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Sankta Georgo (apartigilo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BM|zomo=12}} [[Dosiero:Bmmap-StGeorges.png|eta|180ra]] '''Sankta Georgo''' estis la unua setlejo sur la insulo de [[Bermudo]]. Hodiaŭ, ĝi estas la plej malnova daŭre loĝata anglalingve parolanta setlejo en la okcidenta hemisfero. Ĝi nun estas plejparte muzea urbo. Sankta Georgo estis unua setlata en [[1612]], tri jaroj post la unua angliaj setlantoj surteriĝis sur Bermudo post ŝippereo. La setlantoj estis vojaĝanta al [[Virginio (ŝtato)|Virginio]]. Ili konstruis du novajn ŝipojn kaj kontinuis iliajn vojaĝon, sed la [[Virginia Kompanio]] klamis la insulon. La kompanio tiam sendis 60 novajn setlantojn al Bermudo kaj ili ekis konstrui Sanktan Georgon. Ĉi tio malgranda urbo havas egan historian gravecon. Ĝi ludis pivota rolo en la historio de Bermudo. Ĝi estis la ĉefurbo ĝis [[1815]]. Sankta Georgo ankaŭ helpis formi la historion de [[Usono]]. Dum la [[Usona Milito de Sendependeco]], Bermudanoj kaŝiris tre bezonatan [[pulvo]]n el la fortikaĵoj protektanta Sankta Georgo, kaj kontrabandis ĝin el [[Tobaka Golfo]] (tra la monteto el Sankta Georgo) al [[George Washington]]. Ili ankaŭ probable partoprenis longtempte en la [[Usona Enlanda Milito]] ŝipe transante proviantojn kaj municiojn al la malesperaj [[Konfederaciitaj ŝtatoj de Usono|Konfederaciistoj]], negoco ĉi tiu estis bazata en Sankta Georgo. Hodiaŭ, Sankta Georgo restas baze netuŝiĝata de la ekonomia sukceso tio formis la ĉefurbon [[Hamiltono (Bermudo)|Hamiltono]]. Plej de la konstruaĵoj en Sankta Georgo konstruiĝis en la [[17-a jarcento|17-a]] al [[19-a jarcento]]j, kaj la registaro faris volan eforton ambaŭ preventi disvolvigadon kaj kovri iujn ajn signojn de malfruaj ŝanĝoj. Ekzemple, elektricaj kaj telefonaj linioj estas subtero kaj la stratluktado havas periodan stilon. Mallarĝaj stratoj kiel ''Barber's Alley'' kaj ''Aunt Peggy's Lane'' restas ĵus kiel ili estis jarcentoj antaŭe. Sankta Georgo estas ne sterila antikvaĵo, tamen; ĝi estas vivanta urbo. Ĝia historiaj konstruaĵoj funkcias ne sole kiel muzeoj sed ankaŭ kiel domoj, restoracioj, drinkejoj kaj vendejoj. Ĉi ĝi centro estas la Kvadrato de la Reĝo, flankas de la Urbhalo kaj la Serva Oficejo por Vizitantoj. Estas replikaj [[stoko]]j en la kvadrato, kaj ankaŭ trempanta tabureto, replika de unu tio estis unufoje uzata trempi klaĉiantaj virinoj en la havenon. Hodiaŭe, aktoroj rekreas ĉi tiun fantastan punadon. [[Insulo Ordnance]] estas en la haveno de Sankta Georgo, al la sudo de la Kvadrata de la Reĝo, kaj estas interligata de malgranda ponto. Ĝi havis replikan de la ''Deliverance'' (unu de la du ŝipoj konstruita de la ŝipperanta setlantoj), kaj vivampleksa bronza statuo de ilia komandanto, Sinjoro Georgo SOMERS, de Desmond FOUNTAIN. Aliloke ĉirkaŭ la urbo estas multaj historiejoj tia kiel la Malnova Ŝtata Domo (la unua ŝtona konstruaĵo en Bermudo, konstruata en [[1620]], kaj hodiaŭ la plej malnova konstruaĵo sur la insulo), la nefinita Kirko, la Malnova Pastrodomo, la Kirko de Sankta Petro (la plej malnova [[Anglikana]] kirko en la okcidenta hemisfero), kaj la Bermuda Nacia Fido Muzeo. En [[2000]], la urbo estis aldonata al la [[Monda heredaĵo de Unesko|mondo heredaĵa listo]] de [[UNESCO]], kaj Sankta Georgo estas ankaŭ membro de la [[Organizo de Mondaj Heredaĵaj Urboj]]. == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Bermudo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bermuda-island.net/INTRODUCTION/Geography/Town_of_St_George.php Urbo de Sankta Georgo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070314043653/http://www.bermuda-island.net/INTRODUCTION/Geography/Town_of_St_George.php |date=2007-03-14 }} Detala inforom el Bermuda-Island.net * [http://www.bermuda4u.com Bermuda 4U] - multampleksa kaj sendependa gvido al Bermudo * http://www.bermuda-online.org/seetown.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070315232415/http://www.bermuda-online.org/seetown.htm |date=2007-03-15 }} <!-- Bermudo surlinia's S-ta Georga paĝo --> * http://www.statoids.com/ubm.html [[Kategorio:Bermudo]] nzz8c7bm8u8lx6zjniujwe63uu03b4r 0 36463 9493851 9088396 2026-10-15T09:21:36Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia (1728-1802).gif]] → [[File:War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 9493851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Savojo | origina nomo = Savoie <small>({{fr}})</small><br />Savoia <small>({{it}})</small><br />Savouè <small>([[arpitane]])</small> | jaro de estiĝo = 1125 | jaro de pereo = 1720 | pli antaŭ = | antaŭ 1 = Graflando de Vienne | antaŭ 1 flago = Blank.png | pli post = | post 1 = Reĝlando Sardio | post 1 flago = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif | post 2 = | post 2 flago = | larĝeco de la 1-a kolumno = | flago = Flag of Savoie.svg | artikolo pri la flago = | flago grandeco = 120px | blazono = Arms of the House of Savoy.svg | artikolo pri la blazono = | blazono grandeco = 120px | kadro blazono = | mapo = Lage_von_Savoien_in_Europa_(Karte).svg | mapo grandeco = | mapo noto = situo de Savojo en Eŭropo | ĉefurbo = [[Chambéry]], ekde 1563 [[Torino]] | areo = 10074 | areo noto = | la plej alta punkto = | la plej alta punkto noto = | la plej longa rivero = | la plej longa rivero noto = | nombro de loĝantoj = | nombro de loĝantoj noto = | lingvoj = [[Franca lingvo|franca]], [[arpitana]] | nacieca konsisto = | religio = | ŝtata formo = ekde 1125 graflando<br />ekde 1310/13 regna princlando<br />ekde 1416 [[duklando]] | patrina lando = ĝis 1801: [[Sankta Romia Imperio]] | monunuo = | estiĝo = | pereo = Savojo-Piemonto unuigita kun Sardio; duko [[Viktoro Amadeo la 2-a de Savojo|Viktoro Amadeo la 2-a]] iĝas reĝo de Piemonto-Sardio }} '''Savojo''', franclingve ''Savoie'', estas malnova eŭropa ŝtato, hodiaŭ parto de [[Francio]] en la [[regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]], dividita administracie en du [[departemento]]jn '''''[[Savoie]]''''' kaj '''''[[Haute-Savoie]]'''''. == Vidu ankaŭ == * Por la historio de Savojo, vidu la artikolon pri la [[Savoja dinastio]] {{Projektoj|ReVo=savoj}} {{Ĝermo|Francio}} {{Navigilo Savoja dinastio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Savojo| ]] [[Kategorio:Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]] 60hu2rjpatpexo36e8sp10qq4zg28ye 0 39445 9493547 9439294 2026-10-14T12:42:00Z Sj1mor 12103 9493547 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Fermi (metrostacio)|EUR Fermi (metroo de Romo)}} {{Informkesto sciencisto}} '''Enrico FERMI''' [enriko fermi] (esperantigite '''Henriko FERMIO''') (naskiĝis la {{daton|29|septembro|1901}}, mortis la {{daton|28|novembro|1954}}) estis [[Italio|itala]] [[fizikisto]] kaj [[Nobel-premio pri fiziko|nobel-premiito]], kiu kreis la unuan [[Nuklea reakciujo|atoman reaktoron]] de la mondo, nome Ĉikago Pilo-1. Li estis nomata la "arkitekto de nuklea epoko",<ref>"Enrico Fermi, architect of the nuclear age, dies". Aŭtuno 1954. [http://www.history.com/this-day-in-history/enrico-fermi-architect-of-the-nuclear-age-dies] Alirita la 20an de Marto 2016.</ref> kaj la "arkitekto de la atoma bombo".<ref>"Enrico Fermi Dead at 53; Architect of Atomic Bomb". New York Times. 29a de Novembro 1954. [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0929.html] Alirita la 20an de Marto 2016.</ref> Li estis unu el la malmultaj fizikistoj kiuj elstaris kaj teorie kaj eksperimente. Fermi tenis kelkajn patentojn rilatajn al la uzado de nuklea elektro, kaj estis premiita en [[1938]] per la [[Nobel-premio pri fiziko]] pro sia laboro en indukta [[radioaktiveco]] per neŭtrona bombardado kaj la malkovro de [[transuraniaj elementoj]]. Li faris gravajn kontribuojn al la disvolvigo de la [[kvantuma teorio]], de la [[Nuklea fiziko|nuklea]] kaj [[partikla fiziko]], kaj de la statistika [[mekaniko]]. La unua ĉefa kontribuo de Fermi estis statistika mekaniko. Post [[Wolfgang Pauli]] anoncis sian [[Principo de ekskludo|principon de ekskludo]] en 1925, Fermi sekvis per artikolo en kiu li aplikis la principon al [[ideala gaso]], uzante statistikan formuladon nune konata kiel [[statistiko Fermi–Dirac]]. Nuntempe, partikloj kiuj obeas la principon de ekskludo estas nomataj "[[fermiono]]j". Poste Pauli postulis la ekziston de neŝargita nevidebla partiklo elsendita kun elektrono dum [[beta-radiado]], por plenumi la leĝon de [[Principo de konservado de energio|konservado de energio]]. Fermi akceptis tiun ideon, disvolvigante modelon kiu aligis la postulitan partiklon, kiun li nomigis "[[neŭtrino]]". Lia teorio, poste referencata kiel ''interagado de Fermi'' kaj ankoraŭ poste kiel [[malforta nuklea forto]], priskribis unu el la [[Fundamenta forto|kvar fundamentaj fortoj de naturo]]. Pere de eksperimentoj kiuj induktas radioaktivecon per ĵus malkovritaj [[neŭtrono]]j, Fermi malkovris ke malrapidaj neŭtronoj estas pli facile kaptitaj ol tiuj rapidaj, kaj disvolvigis la ekvacion de la aĝo de Fermi por priskribi tion. Post bombardado de [[torio]] kaj de [[uranio]] pere de malrapidaj neŭtronoj, li konkludis ke li estis kreinta novajn elementojn; kvankam li ricevis la Nobel-Premion pro tiu malkovro, la novaj elementoj estis sekve rezultaj kiel fiziaj produktoj. == Vivo == [[Dosiero:BirthHouseOfEnricoFermi01.jpg|eta|dekstra|Fermi naskiĝis en Romo en Via Gaeta 19.]] [[Dosiero:Enrico Fermi birthplace plaque.jpg|eta|Memortabulo pri Fermi en lia naskoloko.]] Naskiĝinte en [[Romo]], Enrico Fermi ekde [[1918]] studis [[fiziko]]n en [[Pisa]]. En [[1922]] li doktoriĝis. Inter [[1927]] kaj [[1938]] li agis kiel profesoro en la universitato de Romo. Enrico Fermi naskiĝis en Romo la 29an de Septembro 1901. Li estis la tria filo de Alberto Fermi, nome diviziestro ''Capo Divisione'' en la Ministerio de Fervojoj, kaj de Ida de Gattis, nome instruistino de elementa lernejo.<ref>Segrè, Emilio (1970). Enrico Fermi, Physicist. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-74473-6. OCLC 118467. pp 3–4, 8</ref><ref>Amaldi, Edoardo (2001). "Commemoration of the Academy Fellow Enrico Fermi". In Bernardini, C.; Bonolis, Luisa. Enrico Fermi: His Work and Legacy. Bologna: Società Italiana di Fisica: Springer. pp. 23–35. ISBN 88-7438-015-1. OCLC 56686431. p 23.</ref> Lia nura fratino, Maria, estis du jarojn pli aĝa ol li, kaj lia frato Giulio estis unu jaron pli aĝa. Post la du knaboj estis senditaj al rura komunumo por esti [[Nutristino|mamnutritaj]], Enrico rekuniĝis kun sia familio en Romo kiam li estis du kaj duono.<ref>Cooper, Dan (1999). Enrico Fermi: And the Revolutions in Modern physics. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-511762-X. OCLC 39508200. p 19.</ref> Kvankam li estis baptita kiel [[romkatoliko]] kongrue kun la deziroj de siaj geavoj, lia familio, kiel ĉe plej italaj familioj, ne estis aparte religia; Enrico estis [[Agnostikismo|agnostiko]] laŭlonge de sia matura vivo. Estante juna knabo, li kunhavis la samajn interesojn kiel lia frato Giulio, konstruante [[elektra motoro|elektrajn motorojn]] kaj ludante per elektraj kaj mekanikaj ludiloj.<ref>Segrè, Emilio (1970). Enrico Fermi, Physicist. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-74473-6. OCLC 118467. pp 5–6.</ref> Giulio mortis dum la administrado de [[anestezo]] por operacio de gorĝa [[absceso]] en 1915.<ref>Fermi, Laura (1954). Atoms in the Family: My Life with Enrico Fermi. Chicago: University of Chicago Press. OCLC 537507. pp 15–16</ref> Unu el la unuaj fontoj de Fermi por lia studado de fiziko estis libro kiun li trovis ĉe loka bazaro ĉe ''[[Campo de' Fiori]]'' en Romo. Publikigita en 1840, la 900-paĝa ''Elementorum physicae mathematicae'', estis verkita en Latino fare de la [[Jezuito]] Andrea Caraffa, nome profesoro ĉe la [[Collegio Romano]]. Ĝi kovris [[matematiko]]n, [[Klasika mekaniko|klasikan mekanikon]], [[astronomio]]n, [[optiko]]n, kaj [[akustiko]]n, tiel kiel tiuj fakoj estis komprenataj kiam la libro estis verkita.<ref>Segrè, Emilio (1970). Enrico Fermi, Physicist. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-74473-6. OCLC 118467. p. 7</ref><ref>Bonolis, Luisa (2001). "Enrico Fermi's Scientific Work". In Bernardini, C.; Bonolis, Luisa. Enrico Fermi: His Work and Legacy. Bologna: Società Italiana di Fisica: Springer. pp. 314–394. ISBN 88-7438-015-1. OCLC 56686431. p. 315</ref> Fermi amikiĝis al alia sciencen klinita studento, [[Enrico Persico]],<ref>Amaldi, Edoardo (2001). "Commemoration of the Academy Fellow Enrico Fermi". In Bernardini, C.; Bonolis, Luisa. Enrico Fermi: His Work and Legacy. Bologna: Società Italiana di Fisica: Springer. pp. 23–35. ISBN 88-7438-015-1. OCLC 56686431. p. 24.</ref> kaj kune ambaŭ laboris pri sciencaj projektoj kiaj la konstruo de [[giroskopo]]j kaj la klopodoj akurate mezuri la akcelon de la [[gravito]] de la Tero.<ref>Segrè, Emilio (1970). Enrico Fermi, Physicist. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-74473-6. OCLC 118467. pp. 11-12.</ref> La intereso de Fermi en fiziko estis poste kuraĝigita fare de la kolego de lia patro nome Adolfo Amidei, kiu donis al li kelkajn librojn pri fiziko kaj matematiko, kiujn li legis kaj asimilis rapide.<ref>Segrè, pp. 8–10.</ref> == ''Scuola Normale Superiore'' en Pisa == [[Dosiero:Enrico Fermi giovane.jpg|dekstra|eta|upright|Enrico Fermi kiel studento en Pisa.]] Fermi gradiĝis el altlernejo en Julio [[1918]] kaj, pro premo de Amidei, aliris en la lernejo ''[[Scuola Normale Superiore di Pisa|Scuola Normale Superiore]]'' en [[Pisa]]. Perdinte unu filon, liaj gepatroj malemis permesi lin foresti el hejmo dum kvas jaroj dum li studis ĉe la lernejo [[Sapienza Universitato de Romo]], sed finfine ili akceptis. Tiu lernejo havigis senpagan loĝadon por studentoj, sed kandidatoj devis trapasi malfacilan eniran ekzamenon kiu inkludis eseon. La proponita temo estis "Specifaj karakteroj de Sonoj". La 17-jaraĝa Fermi elektis derivi kaj solvi la [[Parta diferenciala ekvacio|partan diferencialan ekvacion]] por vibranta linio, aplikante la [[Analitiko de Fourier|analitikon de Fourier]] en la solvo. La ekzamenanto, Profesoro Giuseppe Pittarelli el la Sapienza Universitato de Romo, intervjuis Fermi kaj profetis ke li estos elstara fizikisto en la estonteco. Fermi atingis la unuan rangon en la klasifiko de la enirekzameno.<ref>Segrè, pp. 11–13.</ref> Dum siaj jaroj ĉe la ''Scuola Normale Superiore'', Fermi teamis kun studento nome [[Franco Rasetti]] kun kiu li eniros en amikaj amuzaĵoj kaj kiu estos poste intima amiko de Fermi kaj utila kunlaboranto. En Pisa, Fermi estis konsilita de la direktoro de la laboratorio de fiziko, nome [[Luigi Puccianti]], kiu konfesis ke estis malmulte instruota al Fermi, kaj ofte li petis al Fermi instrui ion al li anstataŭe. La sciaro de Fermi pri kvantuma fizko atingis tiom altan nivelon ke Puccianti petis al li organizi seminarion pri tiu temo.<ref>Segrè, pp. 15–18.</ref> Dum tiu tempo Fermi lernis [[tensorkalkulo]]n, nome matematika tekniko inventita de [[Gregorio Ricci]] kaj [[Tullio Levi-Civita]] kiu bezonis pruvi la principojn de [[ĝenerala relativeco]].<ref>Bonolis, p. 320.</ref> Fermi dekomence elektis matematikon kiel sia ĉefa fako, sed tuj ŝanĝis al fiziko. Li restis longe [[memlernanto]], studante ĝeneralan relativeco, [[kvantuma mekaniko|kvantuman mekanikon]], kaj [[atoma fiziko|atoman fizikon]].<ref name="Bonolis, pp. 317–319">Bonolis, pp. 317–319.</ref> En Septembro 1920, Fermi estis akceptita en la fizika departemento. Ekde tiam estis nur tri studentoj en la departemento— nome Fermi, Rasetti, kaj [[Nello Carrara]] — Puccianti permesis al ili libere uzi la laboratorion por ajnaj celoj kiujn ili elektu. Fermi decidis ke ili devus esplori la [[kristalografio]]n de [[Ikso-radioj]], kaj la tri laboris por produkti foton Laue — nome iksoradia foto de [[kristalo]].<ref>Segrè, p. 20.</ref> Dum 1921, sian trian jaron ĉe la universitato, Fermi publikigis siajn unuajn sciencajn verkojn en la itala gazeto ''Nuovo Cimento''. La unua estis titolita "Pri la dinamiko de rigida sistemo de elektraj ŝargoj en translacia movo" (''Sulla dinamica di un sistema rigido di cariche elettriche in moto traslatorio''). Signo de estonteco estis ke [[maso]] estis esprimita kiel [[tensoro]] — nome matematika konstruaĵo komune uzata por priskribi ion moviĝanta kaj ŝanĝanta en tridimensia spaco. En klasika mekaniko, maso estas [[Skalaro (fiziko)|skalara]] kvuanto, sed en relativeco ĝi ŝanĝas kun rapideco. La dua artikolo estis "Pri elektrostatiko de uniforme gravitacia kampo de elektromagnetaj ŝargoj kaj pri la pezo de elektromagnetaj ŝargoj" (''Sull'elettrostatica di un campo gravitazionale uniforme e sul peso delle masse elettromagnetiche''). Uzante ĝeneralan relativecon, Fermi montris ke [[ŝargo]] havas pezon egala al U/c<sup>2</sup>, kie U estas la elektrostatika energio de la sistemo, kaj c estas la [[lumrapido]].<ref name="Bonolis, pp. 317–319"/> La unua artikolo ŝajnis montri kontraŭdiron inter la elektrodinamika teorio kaj tiu relativeca koncernanta la kalkuladon de la elektromagnetaj masoj, ĉar la iama antaŭdiris valoron de 4/3 U/c<sup>2</sup>. Fermi aliris al tiu afero la venontan jaron per artikolo nome "Koncerne al kontraŭdiro inter [[elektrodinamiko]] kaj la relativeca teorio pri elektromagneta maso" en kiu li montris ke la ŝajna kontraŭdiro estis konsekvenco de relativeco. Tiu artikolo estis tiom sufiĉe bone rigardiuta ke ĝi estis tradukita al la [[germana]] kaj publikigita en la germana scienca gazeto ''[[Physikalische Zeitschrift]]'' en 1922.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://en.wikisource.org/?curid=1059488|titolo=Über einen Widerspruch zwischen der elektrodynamischen und relativistischen Theorie der elektromagnetischen Masse|alirdato=17an de Januaro 2013|lingvo=de|gazeto=Physikalische Zeitschrift|volumo=23|paĝoj=340–344}}</ref> Tiun jaron, Fermi submetis sian artikolon "Pri la fenomenoj okazantaj ĉe [[monda linio]]" (''Sopra i fenomeni che avvengono in vicinanza di una linea oraria'') al la itala gazeto ''I Rendiconti dell'Accademia dei Lincei''. En tiu artikolo li ekzamenis la Principon de Ekvivalento, kaj enkondukis la tiel nomita "Koordinatoj de Fermi". Li pruvis ke sur monda lino apuda al la tempolinio, spaco kondutas kvazaŭ ĝi estas [[Eŭklida spaco]].<ref>Bertotti, Bruno (2001). "Fermi's Coordinates and the Principle of Equivalence". En Bernardini, C.; Bonolis, Luisa. Enrico Fermi: His Work and Legacy. Bologna: Società Italiana di Fisica: Springer. pp. 115–125. ISBN 88-7438-015-1. OCLC 56686431. p. 115.</ref><ref name="Bonolis, p. 321">Bonolis, p. 321.</ref> [[Dosiero:World line2.svg|maldekstra|eta|[[Lumkonuso]] estas tridimensia surfaco de ĉiuj eblaj lumradioj alvenante kaj elirante el punkto en [[spactempo]]. Ĉi tie, oni priskribas ĝin kun unu spaca dimensio forprenita. La tempolinio estas la vertikala akso.]] Fermi submetis sian tezon, "Teoremo pri la kalkulo de la probableco kaj kelkaj el ties aplikaĵoj" (''{{lang|it|Un teorema di calcolo delle probabilità ed alcune sue applicazioni}}''), al la ''Scuola Normale Superiore'' en Julio 1922, kaj ricevis sian gradiĝon ''laurea'' je malkutime juna aĝo de 20. La tezo estis pri bildoj de difraktado de [[Ikso-radioj]]. [[Teoria fiziko]] ne estis ankoraŭ konsiderata fako en Italio, kaj la nura tezo kiu estis akceptita estis tiu pri [[eksperimenta fiziko]]. Pro tiutialo, italaj fizkistoj estis malrapidaj por akcepti la novajn ideojn kiel relativeco venanta el Germanio. Ekde Fermi estis hejme en la laboratorio farante eksperimentan laboron, tio ne metis nesurireblajn problemojn por li.<ref name="Bonolis, p. 321"/> Verkante la apendicon por la itallingvan eldonon de la libro ''Fundamentoj de la Relativieco de Einstein'' de [[August Kopff]] en 1923, Fermi estis la unua, kiu kaŝita ene de la fama [[ekvacio]] de [[Einstein]] ({{nowrap|''E'' {{=}} ''mc''<sup>2</sup>}}) estis enorma kvanto de [[nuklea potenciala energio]] ekspluatata. "Ne ŝajnas ebla, almenaŭ en la tuja estonteco", li verkis, "trovi vojon por liberigi tiujn terurajn kvantojn de energio — kio estas tute bona ĉar la unua efiko de eksplodo de tia terura kvanto de energio estos premita ĝis ruinigi la fizikiston kiu havis la mispaŝon trovi vojon por fari ĝin."<ref name="Bonolis, p. 321"/> En 1924 Fermi estis iniciatita al la [[framasonismo]] en the [[Loĝio (framasona)|framasona loĝio]] "Adriano Lemmi" de la [[Granda Oriento de Italio]].<ref>{{Cite web|url=http://www.goilombardia.it/massoni-illustri/enrico-fermi|title=Enrico Fermi L’Uomo, lo Scienziato e il Massone|language=Itala|accessdate=4a de Marto 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-03-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160320065006/http://www.goilombardia.it/massoni-illustri/enrico-fermi|arkivdato=2016-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320065006/http://www.goilombardia.it/massoni-illustri/enrico-fermi|archivedate=2016-03-20}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.goilombardia.it/massoni-illustri/enrico-fermi |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-03-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160320065006/http://www.goilombardia.it/massoni-illustri/enrico-fermi |arkivdato=2016-03-20 }}</ref> Fermi decidis veturi eksterlanden, kaj paŝis duonjaron studante ĉe [[Max Born]] ĉe la [[Universitato de Göttingen]], kie li trafis [[Werner Heisenberg]] kaj [[Pascual Jordan]]. Fermi poste studis en [[Leiden]] kun [[Paul Ehrenfest]] el Septembro al Decembro en 1924 kun stipendio el la [[Fondaĵo Rockefeller]] akirita pere de la interveno de la matematikisto [[Vito Volterra]]. Tie Fermi trafis [[Hendrik Lorentz]] kaj [[Albert Einstein]], kaj bone amikiĝis kun [[Samuel Goudsmit]] kaj [[Jan Tinbergen]]. El Januaro 1925 al fino de 1926, Fermi instruis [[matematika fiziko|matematikan fizikon]] kaj [[Mekaniko|teorian mekanikon]] ĉe la [[Universitato de Florenco]], kie li formis teamon kun Rasetti por konduki serion de eksperimentoj pri la efikoj de magnetaj kampoj sur [[hidrargo|hidrarga]] [[vaporo]]. Li partoprenis ankaŭ en seminarioj ĉe la Sapienza Universitato de Romo, instruante pri kvantuma mekaniko kaj [[solid-stata fiziko]].<ref>Bonolis, pp. 321–324.</ref> Dum tiu instruado de nova kvantuma mekaniko bazita sur rimarkinda akurateco de antaŭdiroj de la ekvacio de Schrödinger, la itala fizikisto dirus ofte, "Ĝi ne havas aferon kiu kongruu tiom bone!"<ref>Hey, Anthony J. G.; Walters, Patrick (2003). The new quantum universe. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-56418-2. OCLC 50252084. p. 61.</ref> Post [[Wolfgang Pauli]] anoncis sian [[Principo de ekskludo|principon de ekskludo]] en 1925, Fermi respondis per artikolo "Pri la kvantigo de perfekta unuatoma gaso" (''{{lang|it|Sulla quantizzazione del gas perfetto monoatomico}}''), laŭ kiu li aplikis la principon de ekskludo al ideala gaso. Tiu artikolo estis speciale elstara por la statistika formulado de Fermi, kiu priskribas la distribuadon de partikloj en fizikaj [[sistemo]]j de multaj identaj [[partiklo]]j kiuj obeas al la principo de ekskludo. Tio estis sendepende disvolvigita tuj poste fare de la brita fizikisto [[Paul Dirac]], kiu montris ankaŭ kiel ĝi estas rilata al la [[Statistiko de Bose-Einstein]]. Laŭ tio, ĝi estas nune konata kiel [[Statistiko de Fermi–Dirac]].<ref>Bonolis, pp. 329–330.</ref> Laŭ Dirac, partikloj kiuj obeas al la principo de ekskludo estas nuntempe nomataj "[[fermiono]]j", dum tiuj kiuj ne obeas estas nomataj "[[bosono]]j".<ref>Cooper, Dan (1999). Enrico Fermi: And the Revolutions in Modern physics. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-511762-X. OCLC 39508200. p. 31.</ref> == Profesoro en Romo == [[Dosiero:Ragazzi di via Panisperna cropped.jpg|eta|280px|dekstra|Fermi kaj lia esplorista grupo (nome [[Knaboj de Via Panisperna]]) en la korto de la Romuniversitata Instituto de Fiziko en Via Panisperna, ĉirkaŭ 1934. El maldekstro dekstren: [[Oscar D'Agostino]], [[Emilio Segrè]], [[Edoardo Amaldi]], [[Franco Rasetti]] kaj Fermi.]] Profesoreco en Italio estis atribuita per konkurenco (''{{lang|it|concorso}}'') por vakuan katedro, kaj postulantoj estis rangigitaj laŭ siaj publikaĵoj fare de komitato de profesoroj. Fermi postulis por katedro de [[matematika fiziko]] en la [[Universitato de Cagliari]] en [[Sardinio]], sed estis apenaŭe malaprobita favore de [[Giovanni Giorgi]].{{sfn|Fermi|1954|pp=37–38}} En 1926, je aĝo de 24, li postulis profesorecon en la [[Sapienza Universitato de Romo]]. Tio estis nova katedro, nome unu el la unuaj tri en teoria fiziko en Italio, kiuj estis kreitaj de la Ministro de Edukado instigite de Profesoro [[Orso Mario Corbino]], kiu estis universitata profesoro de eksperimenta fiziko, Direktoro de la Instituto de Fiziko, kaj membro de la kabineto de [[Benito Mussolini]]. Corbino, kiu ankaŭ estris la elektokomitato, esperis, ke la nova katedro atingu la normojn kaj reputacion de fiziko en Italio.{{sfn|Segrè|1970|p=45}} La komitato elektis Fermi kape de Enrico Persico kaj [[Aldo Pontremoli]],{{sfn|Fermi|1954|p=38}} kaj Corbino helpis Fermi rekruti lian teamon, kiu estis tuj komponita de elstaraj studentoj kiel [[Edoardo Amaldi]], [[Bruno Pontecorvo]], [[Ettore Majorana]] kaj [[Emilio Segrè]], kaj de Franco Rasetti, kiun Fermi nomumis sia helpanto.{{sfn|Alison|1957|p=127}} Ili estis tuj kromnomitaj "[[Knaboj de Via Panisperna]]" laŭ la strato kie estas la Instituto de Fiziko.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.phys.uniroma1.it/DipWeb/museo/fermi.html|titolo=Enrico Fermi e i ragazzi di via Panisperna|alirdato=20a de januaro 2013|eldoninto=University of Rome|lingvo=it}}</ref> Fermi edziĝis al [[Laura Capon]], scienca studento en la Universitato, la 19an de julio 1928.{{sfn|Segrè|1970|p=61}} Ili havis du gefilojn: Nella, naskiĝinta en januaro 1931, kaj Giulio, naskiĝinta en februaro 1936.{{sfn|Cooper|1999|pp=38–39}} La 18an de marto 1929, Fermi estis nomumita membro de la [[Reĝa Akademio de Italio]] fare de Mussolini, kaj la 27an de aprilo li aliĝis al la [[Nacifaŝisma Partio]]. Li poste kontraŭis [[faŝismo]]n kiam en 1938 la rasaj leĝoj estis aprobitaj de Mussolini por alproksimigi la italan faŝismon ideologie al la germana [[Naziismo]]. Tiuj leĝoj minacis Laura, kiu estis juda, kaj elpostenigis multajn el la esplorhelpantoj de Fermi.{{sfn|Alison|1957|p=130}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://fermi.lib.uchicago.edu/fermibiog.htm|titolo=About Enrico Fermi|alirdato=20a de januaro 2013|eldoninto=[[Universitato de Ĉikago]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121126101631/http://fermi.lib.uchicago.edu/fermibiog.htm|arkivdato=2012-11-26}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/ottobre/02/Cosi_Fermi_scopri_natura_vessatoria_co_0_0110022882.shtml |authorlink=Paolo Mieli |first=Paolo |last=Mieli |title=''Così Fermi scoprì la natura vessatoria del fascismo'' |language= itala |newspaper=[[Corriere della Sera]] |date=2a de oktobro 2001 |accessdate=20a de januaro 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019204537/http://archiviostorico.corriere.it/2001/ottobre/02/Cosi_Fermi_scopri_natura_vessatoria_co_0_0110022882.shtml |archivedate=19a de oktobro 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.archivi.beniculturali.it/DGA-free/Strumenti/Strumenti_CLXVII.pdf |author=Direzione generale per gli archivi |title=''Reale accademia d'Italia:inventario dell'archivio'' |language=Italian |year=2005 |publisher=Ministero per i beni culturali e ambientali |location=Rome |page=xxxix |accessdate=20a de januaro 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120907065146/http://www.archivi.beniculturali.it/DGA-free/Strumenti/Strumenti_CLXVII.pdf |archivedate=7a de septembro 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120907065146/http://www.archivi.beniculturali.it/DGA-free/Strumenti/Strumenti_CLXVII.pdf |arkivdato=2012-09-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120907065146/http://www.archivi.beniculturali.it/DGA-free/Strumenti/Strumenti_CLXVII.pdf |date=2012-09-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.archivi.beniculturali.it/DGA-free/Strumenti/Strumenti_CLXVII.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120907065146/http://www.archivi.beniculturali.it/DGA-free/Strumenti/Strumenti_CLXVII.pdf |arkivdato=2012-09-07 }}</ref><ref>{{Cite web|title=A Legal Examination of Mussolini's Race Laws|url=http://primolevicenter.org/printed-matter/a-legal-examination-of-mussolinis-race-laws/|website=Printed Matter|publisher=Centro Primo Levi|accessdate=7a de aŭgusto 2015}}</ref> Dum sia epoko en Romo, Fermi kaj lia grupo faris gravajn kontribuojn al multaj praktikaj kaj teoriaj aspektoj de fiziko. En 1928, li publikigis sian ''Enkonduko al Atoma Fiziko'' (''{{Lang|it|Introduzione alla fisica atomica}}''), kiu havigis al italaj universitatanoj ĝisdatigitan kaj alireblan tekston. Fermi ankaŭ kondukis publikajn prelegojn kaj verkis popularajn artikolojn por sciencistoj kaj instruistoj por disvastigi sciaron de nova fiziko tiom amplekse kiom eble.{{sfn|Bonolis|2001|pp=333–335}} Parto de lia instrumetodo konsistis en arigo de kolegoj kaj gradiĝantaj studentoj je la fino de la tago ĉirkaŭ problemo, ofte pri sia propra esploro.{{sfn|Bonolis|2001|pp=333–335}}{{sfn|Amaldi|2001|p=38}} Signo de sukceso estis ke {{J|eksterlanda studento}} nune ekvenis al Italio. La plej elstaraj el tiuj estis la germana fizikisto [[Hans Bethe]],{{sfn|Fermi|1954|p=217}} kiu venis al Romo kiel membro de la Fondaĵo Rockefeller, kaj kunlaboris kun Fermi en artikolo de 1932 nome "Pri interagado inter du elektronoj" ({{Lang-de|Über die Wechselwirkung von Zwei Elektronen}}).{{sfn|Bonolis|2001|pp=333–335}} Tiam, fizikistoj estis kaprompiĝintaj pro la [[beta-radiado]], laŭ kiu [[elektrono]] estis elsendita el la [[atomkerno]]. Por plenumi la leĝon de [[Principo de konservado de energio|konservado de energio]], Pauli postulis la ekzistadon de nevidebla partiklo senŝarga kaj kun malmulta aŭ neniu amaso kiu estas elsendita samtempe. Fermi kaptis tiun ideon, kiun li disvolvigis en provizora artikolo en 1933, kaj poste en pli longa artikolo la venontan jaron kiu enkondukis la koncepton de la postulita partiklo, kiun Fermi nomis "[[neŭtrino]]".{{sfn|Amaldi|2001|pp=50–51}}{{sfn|Bonolis|2001|p=346}}<ref name="Beta decay">{{Citaĵo el gazeto|url=http://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1|titolo=Fermi's Theory of Beta Decay (English translation by Fred L. Wilson, 1968)|alirdato=20-a de januaro 2013|familia nomo=Fermi|persona nomo=E.|jaro=1968|gazeto=American Journal of Physics|volumo=36|numero=12|COI=10.1119/1.1974382|biblioteka kodo=1968AmJPh..36.1150W|paĝo=1150}}</ref> Lia teorio, poste referencata kiel Interagado de Fermi kaj poste kiel la teorio de [[Malforta nuklea forto|Malforta Interagado]], priskribis unu el la kvar [[Fundamenta forto|fundamentaj fortoj de naturo]]. La neŭtrino estis detektita post lia morto, kaj lia teorio pri interagado poste montris kial estas tiom malfacile detektebla. Kiam li sendis sian artikolon al la brita gazeto ''[[Nature (gazeto)|Nature]]'', la redaktoro de tiu gazeto resendis ĝin ĉar ĝi enhavis spekulativadon kiu estis "tro malproksima el la fizika realo por esti interesa al la legantoj".{{sfn|Bonolis|2001|p=346}} Tiele Fermi vidis sian teorion publikigitan en itala kaj germana antaŭ esti publikigita en angla.{{sfn|Alison|1957|p=127}} En januaro 1934, [[Irène Joliot-Curie]] kaj [[Frédéric Joliot]] anoncis, ke ili estis bombardintaj elementojn per [[Alfa-radiado|alfaj partikloj]] kaj enmetis [[radioaktiveco]]n en ili.<ref name="JoliotCurie1934a">{{Cite journal|last2=Joliot|first2=Frédéric|last1=Joliot-Curie|first1=Irène|title=Un nouveau type de radioactivité|trans-title=A new type of radioactivity|journal=Comptes Rendus Hebdomadaires des Séances de l'Académie des Sciences|volume=198|issue=January–June 1934|date=[[15-a de januaro]] [[1934]]|language=fr|pages=254–256|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k31506/f254.image}}</ref><ref name="JoliotCurie1934b">{{Cite journal|last1=Joliot|first1=Frédéric|last2=Joliot-Curie|first2=Irène|title=Artificial Production of a New Kind of Radio-Element|journal=Nature|volume=133|issue=3354 |year=1934|pages=201–202 |doi=10.1038/133201a0|url=http://jnm.snmjournals.org/content/5/2/xii.full.pdf|bibcode = 1934Natur.133..201J }}</ref> Ĉirkaŭ marto, la helpanto de Fermi nome [[Gian Carlo Wick]] estis haviginta teorian klarigon uzante la teorion de fermi pri beta-radiado. Fermi decidis ŝanĝi al eksperimenta fiziko, uzante la [[neŭtrono]]n, kiun [[James Chadwick]] estis malkovrinta en 1932.{{sfn|Amaldi|2001a|pp=152–153}} En marto 1934, Fermi klopodis vidi ĉu li povas indukti radioaktivecon pere de la neŭtronfonto de Rasetti kun [[polonio]]-[[berilio]]. Neŭtronoj ne havas elektran ŝargon, kaj tiele ne estos devojigita per la pozitive ŝargita kerno. Tio signifis, ke ili bezonis multe malpli da energio por penetri la kernon ol ŝargitaj partikloj, kaj tiele ili ne postulas [[partikla akcelilo|partiklan akcelilon]], kion la Knaboj de Via Panisperna ne havis.{{sfn|Bonolis|2001|pp=347–351}}{{sfn|Amaldi|2001a|pp=153–156}} [[Dosiero:RasettiFermiSegre.JPG|eta|upright=1.3|Enrico Fermi inter [[Franco Rasetti]] (maldekstre) kaj [[Emilio Segrè]] en [[akademia vesto]].]] Fermi havis la ideon turni sin al anstataŭo de la neŭtronfonto kun [[polonio]]-[[berilio]] pere de alia kun [[radono]]-berilio, kiun li kreis plenigante vitrujon el berilipolvo, foriginte la aeron, kaj poste aldonante 50 m-Ci de radongaso, liverigita de Giulio Cesare Trabacchi.{{sfn|Segrè|1970|p=73}}<ref name="De Gregorio2005">{{Cite journal|last1=De Gregorio|first1=Alberto G.|title=Neutron physics in the early 1930s|journal=Historical Studies in the Physical and Biological Sciences|volume=35 |issue=2|year=2005 |pages=293–340 |doi=10.1525/hsps.2005.35.2.293 |arxiv=physics/0510044|bibcode=2005physics..10044D}}</ref> Tio kreis multe pli fortan neŭtronfonton, kies efektiveco malpliiĝis pro la 3.8-taga [[duoniĝa tempo]] de [[radono]]. Li sciis, ke tiu fonto elsendas ankaŭ [[Gama-radiado]]n, sed, sur la bazo de sia teorio, li kredis, ke tio ne tuŝas la rezultojn de la eksperimento. Li ekbombardis per [[plateno]], nome elemento kun alta [[atomnombro]] kiu estis facile disponebla, sed sensukcese. Li turnis sin al [[aluminio]], kiu elsendis alfan partiklon kaj produktis [[natrio]]n, kiu poste rezultis en [[magnezio]] pro beta-partikla elsendado. Li klopodis per [[plumbo]], denove sensukcese, kaj poste per [[fluoro]] en la formo de kalcia fluorido, kiu elsendis alfan partiklon kaj produktis [[nitrogeno]]n, kio rezultis en [[oksigeno]] pro beta-partikla elsendado. entute, li enkondukis radioaktivecon en 22 diversajn elementojn.<ref>{{cite journal |journal=Physics in Perspective |title=Enrico Fermi's Discovery of Neutron-Induced Artificial Radioactivity: The Influence of His Theory of Beta Decay|last=Guerra |first=Francesco |last2=Robotti |first2=Nadia |date=December 2009 |volume=11 |issue=4 |doi=10.1007/s00016-008-0415-1 |pages=379–404|bibcode = 2009PhP....11..379G }}</ref> Fermi rapide informis pri la malkovro de neŭtron-enkondukita radioaktiveco per la itala gazeto ''La Ricerca Scientifica'' la 25an de marto 1934.<ref name="De Gregorio2005" /><ref>{{Cite journal|first=Enrico|last=Fermi|title=Radioattività indotta da bombardamento di neutroni|journal=La Ricerca Scientifica|volume=1|issue=5|date=25a de marto 1934|page=283|url=http://www.phys.uniroma1.it/DipWeb/museo/collezione%20Fermi/documento2.htm|language=Italian|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-12-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210224071249/https://www.phys.uniroma1.it/DipWeb/museo/collezione%20Fermi/documento2.htm|arkivdato=2021-02-24}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.phys.uniroma1.it/DipWeb/museo/collezione%20Fermi/documento2.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210224071249/https://www.phys.uniroma1.it/DipWeb/museo/collezione%20Fermi/documento2.htm |arkivdato=2021-02-24 }}</ref><ref name="FermiAmaldi1934">{{Cite journal | last1 = Fermi | first1 = E. | last2 = Amaldi | first2 = E. | last3 = d'Agostino | first3 = O. | last4 = Rasetti | first4 = F. | last5 = Segre | first5 = E. | title = Artificial Radioactivity Produced by Neutron Bombardment | doi = 10.1098/rspa.1934.0168 | journal = Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences | volume = 146 | issue = 857 | page = 483 | year = 1934 | pmid = | pmc = |bibcode = 1934RSPSA.146..483F }}</ref> La natura radioaktiveco de [[torio]] kaj de [[uranio]] malfacilis determini tion kio okazas kiam tiuj elementoj estis bombarditaj per neŭtronoj sed, post ĝuste forigante la eston de elementoj pli malpezaj ol uranio sed pli pezaj ol plumbo, Fermi konkludis, ke ili estis kreintaj novajn elementojn, kiujn li nomis "hesperium" (poste [[plutonio]]) kaj "ausonium" (poste [[neptunio]]).{{sfn|Bonolis|2001|pp=347–349}}{{sfn|Amaldi|2001a|pp=153–156}} La kemiisto [[Ida Noddack]] sugestis, ke kelkaj el la eksperimentoj povis esti produktintaj pli malpezajn elementojn ol plumbo pli ol novajn, pli pezajn elementojn. Ŝia sugesto ne estis prenita serioze tiam ĉar ŝia teamo ne estis farinta eksperimentojn per uranio aŭ ne estis konstruinta la teorian bazon por tiu eblo. En tiu epoko, fisio estis supozita kiel malprobabla se ne malebla sur teoria bazo. Kvankam fizikistoj esperis elementojn kun pli altaj atomnumeroj formortaj el neŭtronbombardado de pli malpezaj elementoj, neniu esperis, ke neŭtronoj havu sufiĉan energion por disigi pli pezan atomon en du malpezaj elementeroj en la maniero kiun Noddack sugestis.{{sfn|Amaldi|2001a|pp=161–162}}{{sfn|Bonolis|2001|pp=347–349}} [[Dosiero:Beta-minus Decay.svg|eta|maldekstra|[[Beta radiado]]. [[Neŭtrono]] rezultas en [[protono]], kaj [[elektrono]] estas elsendita. Por ke la totala energio de la sistemo restu same, Pauli kaj Fermi postulis, ke ankaŭ [[neŭtrino]] (<math>\bar{\nu}_e</math>) estas elsendata.]] Ankaŭ la Knaboj de Via Panisperna notis kelkajn neklarigitajn efikojn. La eksperimento ŝajne funkciis pli bone sur ligna tablo ol sur marmora tablopinto. Fermi memoris, ke Joliot-Curie kaj Chadwick estis notinta, ke la [[parafino]] estis efektiva por malrapidigi neŭtronojn, kaj tiele li decidis klopodi tion. Kiam neŭtronoj estis pasigitaj tra parafino, ili enkondukis centojn da fojoj tiom multe da radioaktiveco en [[arĝento]] kompare kun kiam ĝi estis bombardita sen parafino. Fermi supozis, ke tio estis pro la hidrogenaj atomoj en la parafino. Tiuj en ligno simile klarigis la diferencon inter la lignaj kaj marmoraj tablopintoj. Tio estis konfirmita pere de ripetado de la efiko kun akvo. Li konkludis, ke kolizioj kun hidrogenaj atomoj malrapidigas la neŭtronojn.{{sfn|Bonolis|2001|pp=347–352}}{{sfn|Amaldi|2001a|pp=153–156}} Ju pli malalta atomnumero de la kerno kun kiu oni kolizias, des pli da energio neŭtrono perdas pro kolizio, kaj tiele des pli malmultaj kolizioj estas postulitaj por malrapidigi neŭtronon fare de difinita kvanto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://energyfromthorium.com/2007/02/13/a-few-good-moderators-the-numbers/|titolo=A Few Good Moderators: The Numbers|alirdato=24a de septembro 2013|dato=13a de februaro 2007|eldoninto=The Energy From Thorium Foundation}}</ref> Fermi konstatis, ke tio enkondukis pli da radioaktiveco ĉar malrapidaj neŭtronoj estis pli facile kapteblaj ol rapidaj neŭtronoj. Li disvolvigis difuzian ekvacion por priskribi tion, kio estis konata kiel Fermi-a aĝa ekvacio.{{sfn|Bonolis|2001|pp=347–352}}{{sfn|Amaldi|2001a|pp=153–156}} En 1938 Fermi ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] je aĝo de 37 pro siaj "pruvoj pri la ekzistado de novaj radioaktivaj elementoj produktitaj de neŭtron-radiado, kaj pro sia rilata malkovro de [[kernoreakcio]]j okazigitaj de malrapidaj neŭtronoj".{{sfn|Cooper|1999|p=51}} Post Fermi ricevis la premion en [[Stokholmo]], li ne revenis hejmen al Italio, sed male forveturis al Novjorko kun sia familio en decembro 1938, kaj tie li petis permanentan rezidorajton. La decido translokiĝi al Usono kaj iĝi usona civitano estis okazigita ĉefe pro la rasaj leĝoj en Italio.{{sfn|Alison|1957|p=130}} == Manhatana Projekto == Pro politikaj kialoj – lia edzino estis jud-devena – li en 1938, post la ceremonio de la ricevo de la Nobela Premio en Svedio, forlasis la [[faŝismo|faŝisman]] Italion kaj ekloĝis en [[Usono]]. En [[1939]] li akiris profesoran postenon en la [[Kolumbia Universitato]] de [[Novjorko]]; ekde [[1942]] li laboris en [[Ĉikago]], kie li aktive partoprenis la produktadon de la unua [[atombombo]]. En la jaro [[1945]] li laboris dum ioma tempo en la [[Usona Nacia Laboratorio Los Alamos]], [[Nov-Meksiko]], poste li revenis al Ĉikago. == Meritoj == Li ellaboris – samtempe, sed sendepende de [[Paul Dirac]] - la kvantumstatistikon validan je korpuskloj subigitaj al la Pauli-principo. Li estis la unua, kiu uzis [[neŭtrono]]jn por transformi pezajn [[atomkerno]]jn. Li malkovris, ke el [[uranio]] estiĝas je efiko de neŭtronoj elementoj kun pli granda atomnumero ol uranio. Pro tio li ricevis en 1938 [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]]. Ankaŭ la teoria klarigo de la beta-disiĝo estas ligita al lia nomo. Li konstruis la unuan [[uranio|urani]]-atomŝtiparon, je kiu li petis kun [[Leó Szilárd]] [[patento]]n en [[1942]]. Li havis gravan rolon en konstruo de la unua [[atombombo]]. La [[Premio Enrico Fermi]], en angla ''Enrico Fermi Award'', estas premio de la [[Prezidento de Usono]] honoranta sciencistojn de internacia prestiĝo pro siaj vivodaŭraj atingoj en la disvolvigo, uzado aŭ produktado de energio. Estas alia samnoma Premio Enrico Fermi de la ''Società italiana di fisica''. == Bibliografio == * {{cite book |title=Introduzione alla Fisica Atomica |publisher=N. Zanichelli |location=Bologna |year=1928 |language=Itala |oclc=9653646 |authormask=1}} * {{cite book |title=Fisica per i Licei |publisher=N. Zanichelli |location=Bologna |year=1929 |language=Itala |oclc=9653646 |authormask=1}} * {{cite book |title=Molecole e cristalli |publisher=N. Zanichelli |location=Bologna |year=1934|language=Itala |oclc=19918218 |authormask=1}} * {{cite book |title=Thermodynamics |publisher=Prentice Hall |location=Nov-Jorko |year=1937 |language=angla |oclc=2379038|authormask=1}} * {{cite book |title=Fisica per Istituti Tecnici |publisher=N. Zanichelli |location=Bologna |year=1938 |language=Itala |oclc= |authormask=1}} * {{cite book |title=Fisica per Licei Scientifici |publisher=N. Zanichelli |location=Bologna |year=1938|language=Itala |oclc= |authormask=1}}(kun [[Edoardo Amaldi]]) * {{cite book |title=Elementary particles |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=1951 |language=angla |oclc=362513 |authormask=1}} Por kompleta listo de liaj artikoloj, vidu paĝoj 75–78 en <ref name="frs" >Bretscher, E.; Cockcroft, J. D. (1955). "Enrico Fermi. 1901-1954". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 1: 68. doi:10.1098/rsbm.1955.0006. JSTOR 769243.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Fermi-paradokso]] * [[8103 Fermi]] (nomo de asteroido omaĝe al li) * [[Fermi (metrostacio)]] * [[EUR Fermi (metroo de Romo)]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Enrico Fermi}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Enrico Fermi|revizio=709777983}} {{Havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fermi, Enrico}} [[Kategorio:Italaj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] [[Kategorio:Nukleaj fizikistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Italaj usonanoj]] [[Kategorio:Italaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Usonaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Italaj inventistoj]] [[Kategorio:Termodinamikistoj]] [[Kategorio:Universitato de Pizo]] [[Kategorio:Universitato de Romo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Romo]] [[Kategorio:Projekto Manhattan]] pklipvusax0r3738omsq276eqm7mcup 0 39845 9493645 9043313 2026-10-14T16:51:42Z Kopernagel 25594 aldono de mankanta komo 9493645 wikitext text/x-wiki '''Epifanio''' (el la greka ''epiphainein'' "montriĝi") en la [[Helenismo|Helenisma]] mondo estis la "apero" de la "nova Dio", nome la surtroniĝo, la manifestiĝo, de nova reĝo. [[Antioĥo la 4-a Epifano|Antioĥo la 4-a]] eĉ oficiale alprenis la titolon "Epifanes" (Dio manifestiĝinta). Por substreki, ke ĉiuj ĉi-mondaj reĝoj kaj Dioj ne estas la veraj, [[kristanismo]] ekuzis la vorton ''epifanio'' por la manieroj, laŭ kiuj Jesuo sin montris. En [[kristanismo|kristana]] senco temas jen pri la naskiĝo de [[Jesuo]] aŭ, ĉe [[ortodoksio|ortodoksaj kristanoj]], pri la manifestiĝo de [[Dio]] en la [[bapto de Jesuo]] (en tiu senco ankaŭ nomata [[Teofanio]] ''Θεοφάνια''). Sekve, Epifanio estas la eklezia festo ankaŭ por kunmemori la alvenon de l' [[Tri Reĝoj|magoj]] aŭ la Saĝuloj por viziti la bebon Jesuo (en tiu senco ankaŭ nomata "Festotago de Reĝoj") aŭ por celebri la manifestiĝon de [[Jesuo]] ĉe la [[Miraklo de la Edziĝo de Kana Galilea|nupto de Kana]] (la unua [[miraklo]]). == Folkloraj kaj kulturaj aspektoj de Epifanio == En la diversaj kulturoj la celebrado de Epifanio okazas kune kun diversaj simboloj kaj tradicioj derivitaj el antikvaj kulturoj kun aliaj pli lastatempaj kiel: * la [[Stelo de Bet-Leĥem]] kiu kondukas la [[Tri Reĝoj]]n; * la ekbruligo de bondeziraj fajroj; * la interŝanĝo de donacoj; * la popolaj festoj; * la tradicio de la donacoj al infanoj. En Italio portitaj de la [[Befana]]. En Hispanio kaj aliaj landoj, de la Magoj; <gallery> Une étoile illuminée.JPG|Bildo de la [[Stelo de Betlehemo|Kometa Stelo]] La befana vien di notte....jpg|Bildo de la [[Befana]] Italia - Spinello di Santa Sofia - Festa della Befana 2.jpg|Popola Festo dum Epifanio ([[Spinello (Santa Sofia)|Spinello di Santa Sofia]], "Festo de la Befana") </gallery> {{Projektoj|ReVo=epifan}} {{Ĝermo|kristanismo}} [[Kategorio:Dekduopaj festoj]] [[Kategorio:Kristnasko]] 2j1j9xsat5womr1gml1z9lktm3ppbgo 0 41008 9493855 9491452 2026-10-15T09:51:18Z RG72 11847 /* Edukado */ 9493855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-oble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{l-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Konstruado de la gastokorto en la urbo komenciĝis la {{JULGREGDATO|19|5|1821|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj estis finita en 1834. La nuna Komercejo origine estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo<ref name="по Сретенской18"/>. En la 1970-aj tie funkciis vendejo "Infana Mondo" ({{l-ru|Детский мир}}). En julio 2016 komenciĝis restaŭrado kaj rekonstruado de la ejo kaj en aŭgusto 2017 la muzeo estis malfermita. Sur areo je {{unuo|360|m|2}} aperis daŭra kaj provizoraj ekspozicioj, suvenira butiko kaj kafejo "En Sretenskaja" ({{l-ru|На Сретенской}}, do ''En la Kandelfesta strato'')<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/237848.html | titolo = "Торговые ряды" в Ялуторовске позволят гостям увидеть множество интересных экспонатов | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Бабенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171222102711/https://t-l.ru/237848.html | arkivdato = 2017-12-22 | citaĵo = }}</ref>. Dum la rekonstruo oni forigis masivajn ferajn ŝutrojn por videbligi arkajn fenestrojn. La kafejo estis lokita en la sama ejo, kie en la 1990-aj jaroj funkciis la unua en la urbo bakejo, produktinta [[bastonpano]]jn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/205029.html | titolo = "Детский мир" меняет профиль | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-01-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En la lernejo de la 2-a grado lernis [[Pavel Fitin]], estonta estro de la spionservo de Sovetunio en 1939–1946. Li naskiĝis en vilaĝo [[Oĵogino (Kurgana provinco)|Oĵogino]] ([[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]]) en 1907, finis lernejon en Jalutorovsko kaj ĉi tie iĝis membro de [[komsomolo]], kion atestas memortabulo el nigra marmoro instalita la {{daton|14|8|2014}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/179521.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память чекиста Павла Фитина | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Беседа | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20141019202956/https://t-l.ru/179521.html | arkivdato = 2014-10-19 | citaĵo = }}</ref>. Samtempe tie lernis [[German Tarasov]], komandestro de la 249-a pafista divizio (1-a formiĝo), kion atestas memortabulo el nigra marmoro. Post la Dua mondmilito tie funkciis sepjara lernejo N 7, kiun frekventis infanoj de apudaj kvartaloj, inkluzive de vilaĝo Lesosplav ([[Flosigado]]), situinta trans rivero Tobolĉik (Toboleto)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/215662.html | titolo = За партой шесть десятков лет назад | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Кравченко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180207124233/https://tyumedia.ru/215662.html | arkivdato = 2018-02-17 | citaĵo = }}</ref>. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris la ejon kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj<ref name="Каким будет дом-музей"/>. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko de Solomon Ajzenŝtadt, rabeno de Jalutorovsko kaj Tjumeno. Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado. Interalie tie loĝis familio de Sergej Antonov, ministro de vianda kaj lakta industrioj de Sovetunio en 1965–1984<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/198413.html | titolo = Дом-музей предпринимателя и мецената Саввы Мамонтова появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-10-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151025130606/https://t-l.ru/198413.html | arkivdato = 2015-10-25 | citaĵo = }}</ref><ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === {{ĉefartikolo|Strato Revolucio (Jalutorovsko)}} En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 52 sidas redakcio de la ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kiu origine nomiĝis "Kolĥoza Vero" ({{l-ru|Колхозная правда}}). La {{daton|5|5|2017}} sur la konstruaĵo estis solene inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro omaĝe al la redakcianoj, partoprenintaj la [[Dua mondmilito|Duan mondmiliton]]. La ceremonion partoprenis veterano de tiu milito Nikolaj Sokolov. Apude surmure aperis grafitio, bildiganta estontan redaktoron Nikolaj Jermilov en militista uniformo skribi ion surpapere — ĝi estas kreita surbaze de foto el la redakcia arĥivo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/225913.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о журналистах-фронтовиках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-05-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170505084913/https://t-l.ru/225913.html | arkivdato = 2017-05-05 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso, fondita la {{daton|9|11|1927}} kadre de regionografa sekcio ĉe la urba librejo kaj en 1996 transformita je la Jalutorovska Muzea Komplekso<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]], translokita tien en 1959<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/150376.html | titolo = Музей в Ялуторовске больше, чем музей | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskoje Bogatstvo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150514015839/https://tyumedia.ru/150376.html | arkivdato = 2015-05-14 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocisto Kolmakov. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Nun ĝi funkcias de majo ĝis la fino de septembro, sed oni planas fari ĝin vizitebla tutjare<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/323518.html | titolo = Концепцию нового городского сада разработают в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Карандашева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220623234405/https://t-l.ru/323518.html | arkivdato = 2022-06-23 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Sekvas kruciĝo kun strato Tjumenskaja (Tjumena), kie dekstre staras unuetaĝa brika domo (strato Tjumenskaja, 52), konstruita en 1912 por la urbaj dumao kaj administracio ({{l-ru|городская управа}}). En sovetia periodo tie funkciis tipografio, poste cirka studio "Romantikulo" ({{l-ru|Романтик}}), aktuale — plurfunkcia centro de ŝtataj servoj "Miaj Dokumentoj". En 2013 dum riparado oni trovis sub la tegmento dokumentojn de la Jalutorovska Distrikta Juĝejo, urbaj dumao kaj administracio kaj poŝtejo, transdonitaj al loka muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | titolo = Белые, красные — кто их разберёт... | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250813213818/https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | arkivdato = 2025-08-13 | citaĵo = }}</ref>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}, spektantoj de la unua filmo estis ĝiaj konstruistoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/215197.html | titolo = Кинотеатр в Ялуторовске вновь откроется 30 ноября | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-09-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160927131241/https://t-l.ru/215197.html | arkivdato = 2016-09-27 | citaĵo = }}</ref>. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. === Strato Novikov === En okcidenta parto de la strato troviĝas Verda bulvardo, kiun oni planas transformi je galerio de eminentaj urbanoj. La {{daton|27|6|2019}} tie aperis busto de negocisto Aleksandr Balakŝin fare de Vladimir Ŝarapov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/265993.html | titolo = Бюст купца Александра Балакшина появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190821093430/https://t-l.ru/265993.html | arkivdato = 2019-08-21 | citaĵo = }}</ref>. Samjare la artisto eklaboris pri busto de negocistino Jekaterina Guseva. Ties portreto mankis, do li kreis imagitan personon dum la aŭtoritatoj petis la urbanojn helpi pri eltrovo de fotoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/272018.html | titolo = Память купчихи Екатерины Гусевой планируют увековечить в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-10-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191119172817/https://t-l.ru/272018.html | arkivdato = 2019-11-19 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En marto — decembro 1917 en la urbo estis eldonata ĵurnalo "[[:Commons:Category:Narodnaya Volya (newspaper in Yalutorovsk)|Popola Volo]]" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato. Ĝia redakcio konsistis precipe el [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj subtenis la [[Provizora Registaro de Rusio|Provizoran Registaron]] kaj kontraŭis la [[bolŝevistoj]]n. En majo 1917 en la urbo estis fondita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon, Olga Petrovna Bogorodskaja, Ŝmejil ({{l-ru|Шмейль}}). Sed en julio estis fondita alia grupo, subestre de I. S. Korkin, la redaktoro de "Popola Volo", kaj veterano de la partio Aleksandr Ivanickij-Vasilenko <sup>[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]</sup>, la unua redaktoro de "Popola Volo"<ref name="Popola Volo71">{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_71,_24_ноября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 71 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-24 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|12|8|1917}} "Popola Volo" informis ke en la urbo estis establita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de I. S. Korkin kaj Marfa Dmitrijevna Ĉukavina kiel sekretario. Al la grupo aliĝis proksimume 20 membroj. Ĝi informis ke ties fondon iniciatis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Al ĝi aliĝis la Jemurtla grupo kun sama nombro de la membroj, kaj ambaŭ petis aliĝon al la gubernia organizaĵo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_45,_12_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 45 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-12 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ estiĝis konflikto kadre de kiu la unua grupo subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon kaj Olga Petrovna Bogorodskaja forte kontraŭis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko, pridubis lian revolucian biografion kaj eĉ agitadis kontraŭ partia listo dum baloto al la [[Rusia Konstitucifara Asembleo]]. La {{daton|1|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita artikolo, kritikanta tiun ĉi konduton kaj konfirmanta revoluciajn meritojn de Ivanickij-Vasilenko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_67,_02_ноября.pdf | titolo = Политическое хулиганство | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 67 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-02 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tamen ĝuste li etis elektita kiel kandidato al la Rusia Konstitucifara Asembleo fare de loka partia grupo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_68,_05_ноября.pdf | titolo = Тобольский избирательный округ | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 68 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-05 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|24|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita oficiala decido de la Tobolska gubernia Komitato de la Partio de Socialistoj-Revoluciuloj, ke sole grupo de Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj I. S. Korkin estas oficiale agnoskita de la partio dum la grupo de Jurij Eglon kaj Olga Bogorodskaja estas nepartia kaj malfondenda<ref name="Popola Volo71"/>. Baldaŭ estiĝis konflikto inter la distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj [[Stanislav Groĥovskij]], prezidanto de la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiu eĉ estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|1|10|1917}} surbaze de progimnazio malfermiĝis dimanĉa lernejo por plenkreskuloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_56,_21_сентября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 56 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-09-21 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la 1930-aj oni decidis krei en Jalutorovsko produktejojn de nutraĵoj kaj konstruaj materialoj. La {{daton|23|2|1936}} ekfunkciis fabriko de seka lakto, konstruita laŭ ordono N 443 de la Popola Komisariato de Nutraĵindustrio de Sovetunio. Ĝi produktis ĉefe sengrasigitan lakton kaj kazeinon. En 1938 aldoniĝis produktado de ova pulvoro, laktokonservaĵoj kaj butero, inkluzive de tiuj fandita kaj ĉokolada. Dum la Dua mondmilito ekfunkciis produktado de plantotrinkaĵoj ("[[Malto (bierfarejo)|malta]] lakto"). Vintre 1942 komenciĝis sendado de seka lakto, seka acidlakto kaj ova pulvoro al la sieĝita Leningrado. En 1953 la fabriko estis transformita je la Jalutorovska Lakta-Konserva Fabriko. Fine de la 1960-aj ĝi estis grave rekonstruita kaj ricevis statuson de kombinato, unu el plej grandaj de tiu ĉi tipo en Sovetunio. En 1970-aj komenciĝis produktado de [[kondensita lakto]], kiu iĝis speciale populara<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/293717.html | titolo = Сухое молоко для Ленинграда | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-07-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250908092524/https://tyumedia.ru/293717.html | arkivdato = 2025-09-08 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo sur granda pato farita sur la Jalutorovska Ripara Fabriko, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis novan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2017 oni unuan fojon sukcesis transversi la patkukon, kvankam ĝi iom fendiĝis kaj rompiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/222545.html | titolo = В Ялуторовске на Масленицу впервые удалось перевернуть трехметровый блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170227120043/https://t-l.ru/222545.html | arkivdato = 2017-02-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. La {{daton|25|6|2022}} estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}. Ĝin faris teamo de lokaj komercistoj, laborintaj 4 horojn; patkuko de la dua teamo estis 8 cm malpli granda<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/325519.html | titolo = Самый большой блин в России испекли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Анжела Лебедева | redaktinto = | dato = 2022-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220625135217/https://t-l.ru/325519.html | arkivdato = 2022-06-25 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Stadiono "Junost" ({{l-ru|Юность}}, do ''Junaĝo'') troviĝas en strato Karmaluk, ĉe orienta flanko de la [[Decembrista bosko]]. En 2019–2020 ĝi estis komplete rekonstruita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/268606.html | titolo = Более тридцати восьми миллионов рублей направлено из областного бюджета на реконструкцию стадиона Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-08-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190824065405/https://t-l.ru/268606.html | arkivdato = 2019-08-24 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref> kaj en [[junio 2020]] ĝi komenciĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/284087.html | titolo = В Ялуторовске начали строить крытый бассейн | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200610083824/https://t-l.ru/284087.html | arkivdato = 2020-06-10 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko, kie ekfunkciis orfejo-internulejo N 87. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|23|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov<ref name="В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/190476.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области, принявших детей в годы войны | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Шевцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-04-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260530172121/https://t-l.ru/190476.html | arkivdato = 2026-05-30 | citaĵo = }}</ref>. === Decembrista bosko === {{Ĉefartikolo|Decembrista bosko}} [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|[[Decembrista bosko]]. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo [[Decembrista bosko]] ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. === Parko de Aleksandr Kaul === La parko estis kreita en 1958 laŭ iniciato de Aleksandr Kaul de la fabriko de seka lakto. Ĝi situas en translinia urboparto inter la stratoj Sovetskaja, Zeljonij, Pavlik Morozov, Komsomolskaja, Sirin. Oni plantis 9 mil acerojn, fraksenojn, betulojn ktp. En 2020 ĝi estis elektita de urbanoj kiel prioritata por plibeligo kaj rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/279859.html | titolo = Ялуторовчане выбрали парк Кауля для благоустройства | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200416172246/https://t-l.ru/279859.html | arkivdato = 2020-04-16 | citaĵo = }}</ref>. === Skvaro de Julia Drunina === La {{daton|22|7|2017}} oni plantis ĉerizujojn en la skvaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/229528.html | titolo = Вишневая аллея появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170719072430/https://t-l.ru/229528.html | arkivdato = 2017-06-19 | citaĵo = }}</ref>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalaas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, kunfondinto de la muzeo kaj ĝia direktoro en 1930–1947<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. Monumento omaĝe al la batalantoj de la 1276-a artileria regimento de la 384-a pafista divizio estis instalita en strato Sovetskaja la {{daton|8|9|2020}} laŭ iniciato de regionografo Pavel Beloglazov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/289838.html | titolo = Монумент в память о бойцах 1276 полка установили в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200917080638/https://t-l.ru/289838.html | arkivdato = 2020-09-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM<sup>[[:en:Grader|en]]</sup>, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. En 2007 surbaze de produktejo de la urba nutraĵkombinato ({{l-ru|горпищекомбинат}}) estis kreita sukeraĵeja fabriko "Kuraĵ" (Kuraĝo), kiu produktis la unuajn manĝaĵojn en 2008<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/249382.html | titolo = Александр Моор: фабрика "Кураж" появилась благодаря хорошей инвестиционной среде | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дарья Казакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211202041916/https://t-l.ru/249382.html | arkivdato = 2021-12-02 | citaĵo = }}</ref>. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de februaro 1942 al la urbo estis evakuita speciala bazejo N 2 ({{l-ru|спецбаза}}) el [[Niĵnij-Novgoroda provinco|Gorkij provinco]], kiu ekfunkciis sur teritorio de la [[Jalutorovska Lignofabriko]] kaj produktis duonpretajn aŭ rapide munteblajn apogilojn por la pontaj [[Ĵaluzio (strukturo)|ĵaluzioj]]. Laboristoj tiukampe malsufiĉis, do oni decidis aranĝi instruadon surloke. Tiel aperis la fabriklernejo N 4 ({{l-ru|ФЗО}})<sup>[[:ru:Школа фабрично-заводского обучения|ru]]</sup>. La {{daton|5|8|1943}} kiel direktoro estis nomumita Olga Miĥajlovna Vlasova (Bumagina). La {{daton|20|10}} kiel la direktoro estas menciita jam Appolinarija Fjodorovna Ĥudjakov, al kiu estis ordonite ricevi ĉiujn necesajn materialojn de la specbazejo N 2 kaj la {{daton|5|11}} komenci la instruadon. La lernejo situis en unuetaĝa barako ĉe kruciĝo de la stratoj Svobodi (Libereco) kaj Lesozavodskaja (Lignofabrika). La {{daton|1|11|1943}} tie laboris 16 homoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Резервы для будущего // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Шестакова |unua = Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La instruado komenciĝis en januaro 1944. La lernejo estis preparanta pontokonstruistojn, laborestrojn ({{l-ru|мастер}}), lignomaŝinistojn. Materialaj rimedoj ege malsufiĉis, lernantoj skribis per memfarita inko sur malnovaj ĵurnaloj. La lernantoj havis uniformon, varmajn manĝaĵojn trifoje tage, komunloĝejon en duetaĝa barako je strato Revolucio kaj estis subigitaj al militeca disciplino. Malordemaj aŭ fuĝintaj lernantoj estis ekskludataj kaj juĝataj. En aprilo 1944 la lernantoj estis dividitaj je plotonoj gvidataj de plotonestroj. En julio 1944 la unuaj 33 lernantoj ricevis diplonojn kaj estis senditaj al laborejoj en Kamiŝlovo, Tugulimo, Tjumeno, Vinzili, Zavodoukovsko, Leningrada provinco, Kieov, la Jalutorovska Lignofabriko kaj milittrupoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Резервы для будущего // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Шестакова |unua = Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27–28 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. De aŭgusto 1944 ĝis aŭgusto 1946 la direktoro estis A. S. Anisimov, en la lernejo laboris 36 homoj. Inter la lernantoj estis orfiĝintaj adoleskantoj kaj veteranoj de la Dua mondmilito. La lernejo havis propran agrikulturejon. De septembro 1946 ĝis la {{dato|31|10|1950}} la direktoro estis Vasilij Grigorjeviĉ Morev. En 1949 la lernejon finis 89 homoj. De januaro 1952 ĝis la {{dato|6|5|1953}} la direktoro estis A. T. Nikolajev, lin sekvis Miĥail Nikolajeviĉ Zimarev<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Резервы для будущего // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Шестакова |unua = Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1954 la fabriklernejo N 4 estis transformita je lernejo de mekanizado de agrikulturo N 6 ({{l-ru|училище механизации сельского хозяйства}}) subestre de Miĥail Zimarev. Printempe 1954 diplomiĝis la unuaj 190 traktoristoj. Ekde majo 1955 estis instruataj traktoristoj de pli vasta tipo, kiuj lernis po 1 jaron. En 1963 la lernejo estis transformita je meza profesia teknika lernejo N 7 ({{l-ru|среднее профессионально-техническое училище}}, mallonge: {{l-ru|СПТУ}}), en 1980 ĝi iĝis profesia lernejo N 38 ({{l-ru|профессиональное училище}}, mallonge: {{l-ru|ПУ}}). Komence de la 1960-aj ĝia direktoro iĝis Nikolaj Seliverstoviĉ Serebrennikov. En 1969 malfermiĝis nova sidejo en strato Baĥtijarov. La lernejo komencis instrui elektromuntistojn, legomistojn, komunikistojn, ŝoforojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Резервы для будущего // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Шестакова |unua = Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 29–30 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon en la transfervoja urboparto de la dua korpuso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en triĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] muziklernejo estis unuigitata kun ĝi. Ekde [[februaro 2017]] ĝi nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{l-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Transporto == La {{daton|21|10|2014}} estis malfermita nova ponto trans Tobolo je la 78-a km de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] en sudorienta urborando. La antaŭa ponto estis konstruita en 1987 kaj ekde 2005 malkongruis al la normoj pro eluziteco kaj trioble pli granda ŝarĝo ol estis planite origine. Samtempe oni larĝigis la ponton ĝis 4 vojstrioj kaj kreis tonelan [[Eksternivela vojkruciĝo|eksternivelan vojkruciĝon]] por ebligi sekurajn turnojn al vilaĝo Pamjatnoje kaj Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/182614.html | titolo = Владимир Якушев: открытие моста через Тобол - знаковое событие для региона | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Плотникова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171004063738/https://t-l.ru/182614.html | arkivdato = 2017-10-04 | citaĵo = }}</ref>. La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] 7m01u6ppgpcfj2m334moxpoypi6lw9i 9493860 9493855 2026-10-15T10:36:02Z RG72 11847 /* Edukado */ 9493860 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-oble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{l-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Konstruado de la gastokorto en la urbo komenciĝis la {{JULGREGDATO|19|5|1821|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj estis finita en 1834. La nuna Komercejo origine estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo<ref name="по Сретенской18"/>. En la 1970-aj tie funkciis vendejo "Infana Mondo" ({{l-ru|Детский мир}}). En julio 2016 komenciĝis restaŭrado kaj rekonstruado de la ejo kaj en aŭgusto 2017 la muzeo estis malfermita. Sur areo je {{unuo|360|m|2}} aperis daŭra kaj provizoraj ekspozicioj, suvenira butiko kaj kafejo "En Sretenskaja" ({{l-ru|На Сретенской}}, do ''En la Kandelfesta strato'')<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/237848.html | titolo = "Торговые ряды" в Ялуторовске позволят гостям увидеть множество интересных экспонатов | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Бабенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171222102711/https://t-l.ru/237848.html | arkivdato = 2017-12-22 | citaĵo = }}</ref>. Dum la rekonstruo oni forigis masivajn ferajn ŝutrojn por videbligi arkajn fenestrojn. La kafejo estis lokita en la sama ejo, kie en la 1990-aj jaroj funkciis la unua en la urbo bakejo, produktinta [[bastonpano]]jn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/205029.html | titolo = "Детский мир" меняет профиль | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-01-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En la lernejo de la 2-a grado lernis [[Pavel Fitin]], estonta estro de la spionservo de Sovetunio en 1939–1946. Li naskiĝis en vilaĝo [[Oĵogino (Kurgana provinco)|Oĵogino]] ([[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]]) en 1907, finis lernejon en Jalutorovsko kaj ĉi tie iĝis membro de [[komsomolo]], kion atestas memortabulo el nigra marmoro instalita la {{daton|14|8|2014}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/179521.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память чекиста Павла Фитина | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Беседа | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20141019202956/https://t-l.ru/179521.html | arkivdato = 2014-10-19 | citaĵo = }}</ref>. Samtempe tie lernis [[German Tarasov]], komandestro de la 249-a pafista divizio (1-a formiĝo), kion atestas memortabulo el nigra marmoro. Post la Dua mondmilito tie funkciis sepjara lernejo N 7, kiun frekventis infanoj de apudaj kvartaloj, inkluzive de vilaĝo Lesosplav ([[Flosigado]]), situinta trans rivero Tobolĉik (Toboleto)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/215662.html | titolo = За партой шесть десятков лет назад | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Кравченко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180207124233/https://tyumedia.ru/215662.html | arkivdato = 2018-02-17 | citaĵo = }}</ref>. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris la ejon kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj<ref name="Каким будет дом-музей"/>. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko de Solomon Ajzenŝtadt, rabeno de Jalutorovsko kaj Tjumeno. Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado. Interalie tie loĝis familio de Sergej Antonov, ministro de vianda kaj lakta industrioj de Sovetunio en 1965–1984<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/198413.html | titolo = Дом-музей предпринимателя и мецената Саввы Мамонтова появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-10-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151025130606/https://t-l.ru/198413.html | arkivdato = 2015-10-25 | citaĵo = }}</ref><ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === {{ĉefartikolo|Strato Revolucio (Jalutorovsko)}} En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 52 sidas redakcio de la ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kiu origine nomiĝis "Kolĥoza Vero" ({{l-ru|Колхозная правда}}). La {{daton|5|5|2017}} sur la konstruaĵo estis solene inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro omaĝe al la redakcianoj, partoprenintaj la [[Dua mondmilito|Duan mondmiliton]]. La ceremonion partoprenis veterano de tiu milito Nikolaj Sokolov. Apude surmure aperis grafitio, bildiganta estontan redaktoron Nikolaj Jermilov en militista uniformo skribi ion surpapere — ĝi estas kreita surbaze de foto el la redakcia arĥivo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/225913.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о журналистах-фронтовиках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-05-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170505084913/https://t-l.ru/225913.html | arkivdato = 2017-05-05 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso, fondita la {{daton|9|11|1927}} kadre de regionografa sekcio ĉe la urba librejo kaj en 1996 transformita je la Jalutorovska Muzea Komplekso<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]], translokita tien en 1959<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/150376.html | titolo = Музей в Ялуторовске больше, чем музей | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskoje Bogatstvo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150514015839/https://tyumedia.ru/150376.html | arkivdato = 2015-05-14 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocisto Kolmakov. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Nun ĝi funkcias de majo ĝis la fino de septembro, sed oni planas fari ĝin vizitebla tutjare<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/323518.html | titolo = Концепцию нового городского сада разработают в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Карандашева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220623234405/https://t-l.ru/323518.html | arkivdato = 2022-06-23 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Sekvas kruciĝo kun strato Tjumenskaja (Tjumena), kie dekstre staras unuetaĝa brika domo (strato Tjumenskaja, 52), konstruita en 1912 por la urbaj dumao kaj administracio ({{l-ru|городская управа}}). En sovetia periodo tie funkciis tipografio, poste cirka studio "Romantikulo" ({{l-ru|Романтик}}), aktuale — plurfunkcia centro de ŝtataj servoj "Miaj Dokumentoj". En 2013 dum riparado oni trovis sub la tegmento dokumentojn de la Jalutorovska Distrikta Juĝejo, urbaj dumao kaj administracio kaj poŝtejo, transdonitaj al loka muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | titolo = Белые, красные — кто их разберёт... | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250813213818/https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | arkivdato = 2025-08-13 | citaĵo = }}</ref>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}, spektantoj de la unua filmo estis ĝiaj konstruistoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/215197.html | titolo = Кинотеатр в Ялуторовске вновь откроется 30 ноября | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-09-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160927131241/https://t-l.ru/215197.html | arkivdato = 2016-09-27 | citaĵo = }}</ref>. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. === Strato Novikov === En okcidenta parto de la strato troviĝas Verda bulvardo, kiun oni planas transformi je galerio de eminentaj urbanoj. La {{daton|27|6|2019}} tie aperis busto de negocisto Aleksandr Balakŝin fare de Vladimir Ŝarapov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/265993.html | titolo = Бюст купца Александра Балакшина появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190821093430/https://t-l.ru/265993.html | arkivdato = 2019-08-21 | citaĵo = }}</ref>. Samjare la artisto eklaboris pri busto de negocistino Jekaterina Guseva. Ties portreto mankis, do li kreis imagitan personon dum la aŭtoritatoj petis la urbanojn helpi pri eltrovo de fotoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/272018.html | titolo = Память купчихи Екатерины Гусевой планируют увековечить в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-10-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191119172817/https://t-l.ru/272018.html | arkivdato = 2019-11-19 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En marto — decembro 1917 en la urbo estis eldonata ĵurnalo "[[:Commons:Category:Narodnaya Volya (newspaper in Yalutorovsk)|Popola Volo]]" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato. Ĝia redakcio konsistis precipe el [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj subtenis la [[Provizora Registaro de Rusio|Provizoran Registaron]] kaj kontraŭis la [[bolŝevistoj]]n. En majo 1917 en la urbo estis fondita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon, Olga Petrovna Bogorodskaja, Ŝmejil ({{l-ru|Шмейль}}). Sed en julio estis fondita alia grupo, subestre de I. S. Korkin, la redaktoro de "Popola Volo", kaj veterano de la partio Aleksandr Ivanickij-Vasilenko <sup>[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]</sup>, la unua redaktoro de "Popola Volo"<ref name="Popola Volo71">{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_71,_24_ноября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 71 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-24 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|12|8|1917}} "Popola Volo" informis ke en la urbo estis establita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de I. S. Korkin kaj Marfa Dmitrijevna Ĉukavina kiel sekretario. Al la grupo aliĝis proksimume 20 membroj. Ĝi informis ke ties fondon iniciatis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Al ĝi aliĝis la Jemurtla grupo kun sama nombro de la membroj, kaj ambaŭ petis aliĝon al la gubernia organizaĵo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_45,_12_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 45 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-12 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ estiĝis konflikto kadre de kiu la unua grupo subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon kaj Olga Petrovna Bogorodskaja forte kontraŭis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko, pridubis lian revolucian biografion kaj eĉ agitadis kontraŭ partia listo dum baloto al la [[Rusia Konstitucifara Asembleo]]. La {{daton|1|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita artikolo, kritikanta tiun ĉi konduton kaj konfirmanta revoluciajn meritojn de Ivanickij-Vasilenko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_67,_02_ноября.pdf | titolo = Политическое хулиганство | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 67 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-02 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tamen ĝuste li etis elektita kiel kandidato al la Rusia Konstitucifara Asembleo fare de loka partia grupo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_68,_05_ноября.pdf | titolo = Тобольский избирательный округ | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 68 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-05 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|24|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita oficiala decido de la Tobolska gubernia Komitato de la Partio de Socialistoj-Revoluciuloj, ke sole grupo de Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj I. S. Korkin estas oficiale agnoskita de la partio dum la grupo de Jurij Eglon kaj Olga Bogorodskaja estas nepartia kaj malfondenda<ref name="Popola Volo71"/>. Baldaŭ estiĝis konflikto inter la distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj [[Stanislav Groĥovskij]], prezidanto de la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiu eĉ estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|1|10|1917}} surbaze de progimnazio malfermiĝis dimanĉa lernejo por plenkreskuloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_56,_21_сентября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 56 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-09-21 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la 1930-aj oni decidis krei en Jalutorovsko produktejojn de nutraĵoj kaj konstruaj materialoj. La {{daton|23|2|1936}} ekfunkciis fabriko de seka lakto, konstruita laŭ ordono N 443 de la Popola Komisariato de Nutraĵindustrio de Sovetunio. Ĝi produktis ĉefe sengrasigitan lakton kaj kazeinon. En 1938 aldoniĝis produktado de ova pulvoro, laktokonservaĵoj kaj butero, inkluzive de tiuj fandita kaj ĉokolada. Dum la Dua mondmilito ekfunkciis produktado de plantotrinkaĵoj ("[[Malto (bierfarejo)|malta]] lakto"). Vintre 1942 komenciĝis sendado de seka lakto, seka acidlakto kaj ova pulvoro al la sieĝita Leningrado. En 1953 la fabriko estis transformita je la Jalutorovska Lakta-Konserva Fabriko. Fine de la 1960-aj ĝi estis grave rekonstruita kaj ricevis statuson de kombinato, unu el plej grandaj de tiu ĉi tipo en Sovetunio. En 1970-aj komenciĝis produktado de [[kondensita lakto]], kiu iĝis speciale populara<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/293717.html | titolo = Сухое молоко для Ленинграда | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-07-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250908092524/https://tyumedia.ru/293717.html | arkivdato = 2025-09-08 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo sur granda pato farita sur la Jalutorovska Ripara Fabriko, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis novan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2017 oni unuan fojon sukcesis transversi la patkukon, kvankam ĝi iom fendiĝis kaj rompiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/222545.html | titolo = В Ялуторовске на Масленицу впервые удалось перевернуть трехметровый блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170227120043/https://t-l.ru/222545.html | arkivdato = 2017-02-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. La {{daton|25|6|2022}} estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}. Ĝin faris teamo de lokaj komercistoj, laborintaj 4 horojn; patkuko de la dua teamo estis 8 cm malpli granda<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/325519.html | titolo = Самый большой блин в России испекли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Анжела Лебедева | redaktinto = | dato = 2022-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220625135217/https://t-l.ru/325519.html | arkivdato = 2022-06-25 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Stadiono "Junost" ({{l-ru|Юность}}, do ''Junaĝo'') troviĝas en strato Karmaluk, ĉe orienta flanko de la [[Decembrista bosko]]. En 2019–2020 ĝi estis komplete rekonstruita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/268606.html | titolo = Более тридцати восьми миллионов рублей направлено из областного бюджета на реконструкцию стадиона Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-08-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190824065405/https://t-l.ru/268606.html | arkivdato = 2019-08-24 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref> kaj en [[junio 2020]] ĝi komenciĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/284087.html | titolo = В Ялуторовске начали строить крытый бассейн | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200610083824/https://t-l.ru/284087.html | arkivdato = 2020-06-10 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko, kie ekfunkciis orfejo-internulejo N 87. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|23|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov<ref name="В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/190476.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области, принявших детей в годы войны | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Шевцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-04-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260530172121/https://t-l.ru/190476.html | arkivdato = 2026-05-30 | citaĵo = }}</ref>. === Decembrista bosko === {{Ĉefartikolo|Decembrista bosko}} [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|[[Decembrista bosko]]. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo [[Decembrista bosko]] ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. === Parko de Aleksandr Kaul === La parko estis kreita en 1958 laŭ iniciato de Aleksandr Kaul de la fabriko de seka lakto. Ĝi situas en translinia urboparto inter la stratoj Sovetskaja, Zeljonij, Pavlik Morozov, Komsomolskaja, Sirin. Oni plantis 9 mil acerojn, fraksenojn, betulojn ktp. En 2020 ĝi estis elektita de urbanoj kiel prioritata por plibeligo kaj rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/279859.html | titolo = Ялуторовчане выбрали парк Кауля для благоустройства | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200416172246/https://t-l.ru/279859.html | arkivdato = 2020-04-16 | citaĵo = }}</ref>. === Skvaro de Julia Drunina === La {{daton|22|7|2017}} oni plantis ĉerizujojn en la skvaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/229528.html | titolo = Вишневая аллея появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170719072430/https://t-l.ru/229528.html | arkivdato = 2017-06-19 | citaĵo = }}</ref>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalaas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, kunfondinto de la muzeo kaj ĝia direktoro en 1930–1947<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. Monumento omaĝe al la batalantoj de la 1276-a artileria regimento de la 384-a pafista divizio estis instalita en strato Sovetskaja la {{daton|8|9|2020}} laŭ iniciato de regionografo Pavel Beloglazov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/289838.html | titolo = Монумент в память о бойцах 1276 полка установили в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200917080638/https://t-l.ru/289838.html | arkivdato = 2020-09-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM<sup>[[:en:Grader|en]]</sup>, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. En 2007 surbaze de produktejo de la urba nutraĵkombinato ({{l-ru|горпищекомбинат}}) estis kreita sukeraĵeja fabriko "Kuraĵ" (Kuraĝo), kiu produktis la unuajn manĝaĵojn en 2008<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/249382.html | titolo = Александр Моор: фабрика "Кураж" появилась благодаря хорошей инвестиционной среде | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дарья Казакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211202041916/https://t-l.ru/249382.html | arkivdato = 2021-12-02 | citaĵo = }}</ref>. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == [[Dosiero:Школа Якушкина.jpg|200px|eta|dekstra|Lernejo de Ivan Jakuŝkin, 2009.]] [[Dosiero:МАОУ "СОШ № 4".jpg|200px|eta|dekstra|Mezlernejo N 4, 2022.]] Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de februaro 1942 al la urbo estis evakuita speciala bazejo N 2 ({{l-ru|спецбаза}}) el [[Niĵnij-Novgoroda provinco|Gorkij provinco]], kiu ekfunkciis sur teritorio de la [[Jalutorovska Lignofabriko]] kaj produktis duonpretajn aŭ rapide munteblajn apogilojn por la pontaj [[Ĵaluzio (strukturo)|ĵaluzioj]]. Laboristoj tiukampe malsufiĉis, do oni decidis aranĝi instruadon surloke. Tiel aperis la fabriklernejo N 4 ({{l-ru|школа фабрично-заводского обучения}}, mallonge: {{l-ru|ФЗО}})<sup>[[:ru:Школа фабрично-заводского обучения|ru]]</sup>. La {{daton|5|8|1943}} kiel direktoro estis nomumita Olga Miĥajlovna Vlasova (Bumagina). La {{daton|20|10}} kiel la direktoro estas menciita jam Appolinarija Fjodorovna Ĥudjakova, al kiu estis ordonite ricevi ĉiujn necesajn materialojn de la specbazejo N 2 kaj la {{daton|5|11}} komenci la instruadon. La lernejo situis en unuetaĝa barako ĉe kruciĝo de la stratoj Svobodi (Libereco) kaj Lesozavodskaja (Lignofabrika). La {{daton|1|11|1943}} tie laboris 16 homoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Резервы для будущего // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Шестакова |unua = Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La instruado komenciĝis en januaro 1944. La lernejo estis preparanta pontokonstruistojn, laborestrojn ({{l-ru|мастер}}), lignomaŝinistojn. Materialaj rimedoj ege malsufiĉis, lernantoj skribis per memfarita inko sur malnovaj ĵurnaloj. La lernantoj havis uniformon, varmajn manĝaĵojn trifoje tage, komunloĝejon en duetaĝa barako je [[Strato Revolucio (Jalutorovsko)|strato Revolucio]] kaj estis subigitaj al militeca disciplino. Malordemaj aŭ fuĝintaj lernantoj estis ekskludataj kaj juĝataj. En aprilo 1944 la lernantoj estis dividitaj je [[plotono]]j gvidataj de plotonestroj. En julio 1944 la unuaj 33 lernantoj ricevis diplomojn kaj estis senditaj al laborejoj en [[Kamiŝlovo]], [[Tugulimo]], [[Tjumeno]], [[Vinzili]], [[Zavodoukovsko]], [[Leningrada provinco]], [[Kievo]], la Jalutorovska Lignofabriko kaj milittrupoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Резервы для будущего // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Шестакова |unua = Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27–28 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. De aŭgusto 1944 ĝis aŭgusto 1946 la direktoro estis A. S. Anisimov, en la lernejo laboris 36 homoj. Inter la lernantoj estis orfiĝintaj adoleskantoj kaj veteranoj de la [[Dua mondmilito]]. La lernejo havis propran agrikulturejon. De septembro 1946 ĝis la {{dato|31|10|1950}} la direktoro estis Vasilij Grigorjeviĉ Morev. En 1949 la lernejon finis 89 homoj. De januaro 1952 ĝis la {{dato|6|5|1953}} la direktoro estis A. T. Nikolajev, lin sekvis Miĥail Nikolajeviĉ Zimarev<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Резервы для будущего // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Шестакова |unua = Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1954 la fabriklernejo N 4 estis transformita je lernejo de mekanizado de agrikulturo N 6 ({{l-ru|училище механизации сельского хозяйства}}) subestre de Miĥail Zimarev. Printempe 1954 diplomiĝis la unuaj 190 traktoristoj. Ekde majo 1955 estis instruataj traktoristoj de pli vasta tipo, kiuj lernis po 1 jaron. En 1963 la lernejo estis transformita je meza profesia teknika lernejo N 7 ({{l-ru|среднее профессионально-техническое училище}}, mallonge: {{l-ru|СПТУ}}), en 1980 ĝi iĝis profesia lernejo N 38 ({{l-ru|профессиональное училище}}, mallonge: {{l-ru|ПУ}}). Komence de la 1960-aj ĝia direktoro iĝis Nikolaj Seliverstoviĉ Serebrennikov. En 1969 malfermiĝis nova sidejo en strato Baĥtijarov. La lernejo komencis instrui elektromuntistojn, legomistojn, komunikistojn, ŝoforojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Резервы для будущего // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Шестакова |unua = Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 29–30 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon en la transfervoja urboparto de la dua korpuso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en triĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] muziklernejo estis unuigitata kun ĝi. Ekde [[februaro 2017]] ĝi nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{l-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Transporto == La {{daton|21|10|2014}} estis malfermita nova ponto trans Tobolo je la 78-a km de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] en sudorienta urborando. La antaŭa ponto estis konstruita en 1987 kaj ekde 2005 malkongruis al la normoj pro eluziteco kaj trioble pli granda ŝarĝo ol estis planite origine. Samtempe oni larĝigis la ponton ĝis 4 vojstrioj kaj kreis tonelan [[Eksternivela vojkruciĝo|eksternivelan vojkruciĝon]] por ebligi sekurajn turnojn al vilaĝo Pamjatnoje kaj Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/182614.html | titolo = Владимир Якушев: открытие моста через Тобол - знаковое событие для региона | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Плотникова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171004063738/https://t-l.ru/182614.html | arkivdato = 2017-10-04 | citaĵo = }}</ref>. La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] 9c74miz0n705g309146zhazqtvj5ywn 0 41853 9493559 9427349 2026-10-14T12:47:03Z Aidas 3488 9493559 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=DE |situo sur mapo=Berlino |zomo=13 }} {{Informkesto partio |emblemo = Cdu-logo.svg |esperanta nomo = Kristandemokrata Unio de Germanio |propra nomo = Christlich Demokratische Union Deutschlands |koloro = blue |estro = [[Friedrich Merz]] |lando = Germanio |fondiĝo = Post la [[Dua Mondmilito]] |dissolvo = |sidejo = Klingelhöferstraße 8, 10785 [[Berlino]] |ideologio = [[Kristana demokratio]], [[centrismo]] |internacia aliĝo = [[Centrodemokratia Internacio]] kaj [[Internacia Demokratia Unio]]<br /> en [[Eŭropa Unio]]: [[Eŭropa Popola Partio]] |ĵurnalo = |junulara organizaĵo = ''Junge Union'' |retejo = [http://www.cdu.de www.cdu.de] }} La '''Kristandemokrata Unio de Germanio''' ({{l-de|Christlich Demokratische Union Deutschlands}}, CDU) estas [[partio]] en [[Germanio]]. Pluraj el la germanaj [[ĉefministro|kancelieroj]] anis en ĝi; en [[2005]] ĝia [[Angela Merkel]] elektiĝis kancelierino. CDU estis fondita post la [[Dua Mondmilito]], kiam la venkintaj aliancanoj permesis denove fondon de partioj. Ĝiaj fondintoj estis liberaldemokratoj, politikaj katolikoj, kristan-socialuloj, konservativuloj kaj naciistoj. La fundamenta programo de CDU parolas pri la "kristana koncepto pri la homo kaj lia respondeco antaŭ Dio". Ĝia membildo estas tiu de "kristan-demokrata, liberala kaj konservativa partio de la centro". Male al la iama [[katolikismo|katolika]] "Centro" (''[[Zentrumspartei]]'') CDU celas aliancigi ĉiujn kristanajn konfesiojn en unu politika partio. Tamen ĝi akceptas ankaŭ homojn kun aliaj kredfundamentoj. Kiel partio sur tutfederacia nivelo, CDU ekzistas ekde 1950. Apartaĵo de CDU estas, ke ĝi rezignis politikan aktivadon en unu el la germanaj regionaj ŝtatoj, nome [[Bavario]]. Tie agadas [[Christlich-Soziale Union in Bayern|Kristansociala Unio en Bavario]] (''Christlich-Soziale Union in Bayern'', CSU). Kun ĝi CDU havas komunan [[frakcio]]n en la federacia parlamento. == Kancelieroj el CDU == Jenaj anoj de CDU estis [[kanceliero (Germanio)|kancelieroj]] (ĉefministroj) de [[Federacia Respubliko Germanio]]: * [[Konrad Adenauer]] (1949–1963) * [[Ludwig Erhard]] (1963–1966) * [[Kurt Georg Kiesinger]] (1966–1969), estro de "granda [[koalicio]]" (inter la du plej grandaj partioj, CDU kaj [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]) * [[Helmut Kohl]] (1982–1998) * [[Angela Merkel]] (2005–2021), 2005-2009 estrino de "granda koalicio", 2009-2013 estrino de koalicio kun la liberuloj, ekde 2013 estrino de "granda koalicio" kun la SPD. == GDR kaj reunuiĝo de Germanio == Post la unuiĝo de la du germanaj ŝtatoj en 1990, la kristandemokratoj el GDR aliĝis al la okcidenta CDU. Pro tio CDU gajnis subite multe da novaj membroj, sed perdis multajn el ili dum la venontaj jaroj. La orientgermanaj kristandemokratoj estas ofte pli liberalaj kaj nereligiemaj ol la okcidentaj. CDU ekzistis ankaŭ en GDR kiel unu el pluraj partioj permesataj de la reganta komunista partio [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands|SED]]. Kiel ili, CDU devis akcepti la gvidan rolon de SED kaj ne havis enfluon en la politika vivo. Tamen ĝi rajtis havi parlamentanojn kaj ministrojn. == Partiestroj == * 1950–1966: [[Konrad Adenauer]] * 1966–1967: [[Ludwig Erhard]] * 1967–1971: [[Kurt Georg Kiesinger]] * 1971–1973: [[Rainer Barzel]] * 1973–1998: [[Helmut Kohl]] * 1998–2000: [[Wolfgang Schäuble]] * 2000–2018: [[Angela Merkel]] * 2018-2021: [[Annegret Kramp-Karrenbauer]] * 2021-2022: [[Armin Laschet]] * ekde 2022: [[Friedrich Merz]] Kiam CDU-ano estis kanceliero de Germanio, kutime li estis ankaŭ partiestro aŭ elektita tio iom poste. En 1971 partiestro iĝis [[Rainer Barzel]], kiu en 1972 sensukcese provis transpreni la kancelierecon. En 1973 estro iĝis Helmut Kohl kaj restis ĝis 1998. En 1998, kiam CDU malvenkis en la balotoj kaj Helmut Kohl estis akuzita pro kontraŭleĝa traktado de donacoj, partiestro iĝis [[Wolfgang Schäuble]]. En 2000 lin anstataŭis [[Angela Merkel]]. ==Vidu ankaŭ== *[[WerteUnion]] (komence klubo ene de CDU, de 2024 memstara partio) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cdu.de/ Oficiala retejo] {{Membropartioj de la Eŭropa Popola Partio}} [[Kategorio:Konservativaj partioj]] [[Kategorio:Kristandemokrataj partioj en Eŭropo]] 0jt8gzpcjzlu40glqgamb2c82rj1a1c 0 42742 9493555 9456890 2026-10-14T12:45:57Z Sj1mor 12103 9493555 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la fizika signifo de solido. Por legi pri tridimensia geometria formo, rigardu [[Solido (geometrio)]], por romia monero, [[Solido (monero)]]}}{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Icecube.jpg|eta|250ra|Peco de [[glacio]] (nome [[akvo]] en solida stato).]] '''Solido''' estas [[stato de materio]], kiu havas [[formo]]n kaj [[volumeno]]n. La [[atomo]]j aŭ [[molekulo]]j estas relative proksimaj kaj fiksitaj; tamen solidon ankoraŭ eblas deformi aŭ kunpremi. Solido (de la latina "solĭdus") estas unu el la kvar plej konataj kaj observeblaj statoj de agregado de [[materio]], el kiuj la aliaj estas [[gaso]], [[likvo]], kaj [[plasmo]]. Ĝi estas karakterizita ĉar ĝi metas rezistadon al ŝanĝoj de formo kaj de [[volumeno]]. Ties partikloj estas kunaj kaj ankaŭ ĝuste ordigitaj.<ref>Tambutti, Romilio; Muñoz, Héctor (2002). [https://books.google.es/books?id=Z0xl_NYV8n8C&pg=PA240&dq=cuerpo+s%C3%B3lidoes++part%C3%ADculas+se+encuentran+juntas&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwiBrMS3pqDZAhVJcRQKHW3lDEoQ6AEIKTAA#v=onepage&q=cuerpo%20s%C3%B3lidoes%20%20part%C3%ADculas%20se%20encuentran%20juntas&f=false Introducción a la física y a la química 1.] Editorial Limusa. ISBN 9789681858667. Konsultita la 30an de oktobro 2020.</ref>​ La molekuloj de solido montras grandan koheron kaj adoptas formojn tre bone difinitajn. Ekzistas kelkaj fakoj kiuj studas la solidojn nome la jenaj: * La [[solid-stata fiziko]] studas per kaj eksperimenta kaj teoria maniero la materion se [[Kondensado|kondensata]], tio estas, de [[likvaĵo]]j kaj solidoj kiuj enhavas pli ol 10<sup>19</sup> [[atomo]]jn en kontakto inter si.<ref>[https://books.google.es/books?id=egCFOg6V2j0C&pg=PA745&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Física del estado sólido,] en Física en la ciencia y en la industria Escrito de Alan H. Cromer, p. 745, en Google Libros</ref> * La [[mekaniko]] de solidoj deformeblaj studas propraĵojn mikroskopajn ekde la perspektivo de la [[kontinuaĵa mekaniko]] kiel [[Streĉo (mekaniko)|tensio]], [[deformiĝo]] kaj magnitudes termodinámicas<ref>Valera Negrete, José Pedro Agustín, Apuntes de Física General [https://books.google.es/books?id=1ShJLuv8IHIC&pg=PA77&dq=mec%C3%A1nica+de+s%C3%B3lidos+deformables+estudia+propiedades&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjQ5KCZp6DZAhUBbhQKHfjSC4YQ6AEIJzAA#v=onepage&q=mec%C3%A1nica%20de%20s%C3%B3lidos%20deformables%20estudia%20propiedades&f=false] Konsultita la 12an de februaro 2018, 2005, eldonejo UNAM, ISBN = 9789703229871</ref> e ignora la estructura atómica interna porque para cierto tipo de problemas esta no es relevante. * La [[Materiala inĝenierarto|scienco de materialoj]] okupiĝas ĉefe de propraĵoj de la solidoj kiel strukturo kaj transformoj de fazo.<ref>Viñas, Wenceslao González kaj Mancini, Héctor L., Ciencia de los materiales [https://books.google.es/books?id=Jxz0jR2BriMC&pg=PA10&dq=ciencia+de+materiales++propiedades+de+los+s%C3%B3lidos+como+estructura&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwj4yq3FqKDZAhVKbxQKHfErCmUQ6AEIMDAC#v=onepage&q=ciencia%20de%20materiales%20%20propiedades%20de%20los%20s%C3%B3lidos%20como%20estructura&f=false] Alirita la 12an de februaro 2018; 2003, eldonejo Grupo Planeta (GBS) ISBN = 9788434480599</ref> * La [[Solidstata kemio]] estas fako specializita en la sintezo de novaj materialoj. La plej malpeza solido konata estas artefarita materialo, nome la [[aeroĝelo]] kun [[denseco]] de 3&nbsp;mg/cm³ aŭ 3&nbsp;kg/m³, la [[vitro]], kiu havas densecon de 1,9&nbsp;g/cm³, dum la plej densa estas [[metalo]], nome la [[osmio]] (Os), kiu havas densecon de 22,6&nbsp;g/cm³.<ref>Ebbing, Darrell D. kaj Gammon, Steven D., Química General [https://books.google.es/books?id=zXeQk7Zl2TkC&pg=PA24&dq=osmio+metal+denso&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwi0goeNqqDZAhWBmxQKHbVPDHYQ6AEIRzAG#v=onepage&q=osmio%20metal%20denso&f=false] Alirita la 12an de februaro 2018, 24a de junio 2010, eldonejo Cengage Learning Editores ISBN = 9786074813067</ref> == Propraĵoj de solido == [[Dosiero:Ressort de compression.jpg|260ra|eta|dekstre|Prem-risorto.]] * [[Elasteco (meĥaniko)|Elasteco]]: Solido rekuperas sian originalan formon post kiam ĝi estis deformita.<ref>LLARDENT, Mariano RODRÍGUEZ-AVIAL, kaj GARCÍA, Antonio GONZÁLEZ-ALBERTO, Elasticidad y resistencia de materiales I [https://books.google.es/books?id=0JDfIQyZYqYC&pg=PP17&dq=Propiedades+s%C3%B3lido+elasticidad&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwiy1Yf78u7cAhUGtRoKHfOQDdcQ6AEINjAC#v=onepage&q=Propiedades%20s%C3%B3lido%20elasticidad&f=false] Alirita la 15an de aŭgusto 2018, 19a de novembro 2012, eldonejo Editorial UNED, ISBN = 9788436265187</ref> [[Risorto]] estas objekto, en kiu oni povas observi tiun econ, ĉar ĝi revenas al sia origina formo. * [[Rompiĝemo]]: Solido povas rompiĝi en multaj fragmentoj (solidoj estas rompiĝemaj).<ref>Luna, Beatriz Moraleda kaj Vaca, Luis Llanos, FPB - Ciencias aplicadas I - Ciencias 1 (2018) [https://books.google.es/books?id=ABlfDwAAQBAJ&pg=PA124&dq=Propiedades+s%C3%B3lido+Fragilidad&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjTpIvJ8-7cAhXJxoUKHYPJBp0Q6AEIQTAF#v=onepage&q=Propiedades%20s%C3%B3lido%20Fragilidad&f=false] Alirita la 15an de aŭgusto 2018, eldonejo Editex, ISBN = 9788491614333</ref> * [[Dureco]]: La dureco estas la opozicio kiun montras la materialoj al ŝanĝoj kiel la penetremo, la abrazio, la striigeblo, la tranĉebleco, kaj la deformado permanenta inter aliaj. La [[diamanto]] estas solido kun tre alta nivelo de dureco. * Difinita formo: La solidoj havas difinitan formon, estas relative rigidaj kaj ne fluas kiel faras la gasoj kaj la [[likvaĵo]]j, escepte sub ekstremaj premoj de la medio. * Alta [[denseco]]: La solidoj havas densecojn relative altajn pro la proksimeco de ties molekuloj; pro tio oni diras, ke la solidoj estas pli “pezaj”. * Floseblo: Kelkaj solidoj kongruas kun tiu eco, nur se ties denseco estas malpli alta ol tiu de la likvaĵo en kiu oni metas ĝin. * [[Inercio]]: Estas la malfacilo aŭ rezisteco kiu faras fizika sistemo aŭ socia sistemo al eblaj ŝanĝoj, en la kazo de la solidoj, ili faras reziston por ŝanĝi sian staton de ripozeco. [[Dosiero:Stranded lamp wire.jpg|eta|dekstre|2e0px|[[Elektro]]-porta [[kablo]] ([[fadeno]]j) el [[kupro]].]] * Tenaceco: En scienco de la materialoj la tenaceco estas la rezisteco kiun faras materialoj por ke ne okazu fendoj. * Maleebl(ec)o: Estas la eco de la materio, kiun montras la solidaj korpoj kiam ili estas prilaboritaj per deformigo. La maleeblo ebligas la akiron de fajnaj lamenoj de materialo sen ke tiu rompiĝu, havante komune neniun metodon por kvantigi ilin. * [[Duktileco]]: La duktileco referencas al la eco de la solidaj korpoj por akiri el ili fajnajn [[fadeno]]jn. Tio evidentas ekzemple en la fadenoj el [[kupro]]. * [[Rigideco]]: Kelkaj solidoj povas rezisti pli ol aliaj la faldojn kaj distordojn. * [[Deformiĝo]]: Kelkaj solidoj povas esti deformitaj sen rompiĝi, akirante diferencan formon disde tiu kiun ili havis. * [[Alojo|Alojeblo]]: Eco kiun havas la materialojn por formi [[alojo]]jn kiuj siavice povas rezulti en novaj materialoj plibonigante siajn ecojn. * [[Specifa varmo]]: La varmiga kapablo de substanco estas la [[energio]] necesa por pliigi 1℃ ties [[temperaturo]]n. == Mikroskopa priskribo == [[Dosiero:Fcc lattice 4.jpg|eta|Modeloj de tre proksimaj atomoj ene de kristala solido.]] La atomoj, molekuloj aŭ [[jono]]j kiuj formas solidojn povas esti aranĝitaj en tre ordigita ripetmodelo, aŭ tute neregule. Materialoj kies konstituantoj estas aranĝitaj laŭ regula modelo estas konataj kiel [[kristalo]]j. En kelkaj okazoj, la regula ordigo povas plui nerompita je granda skalo, por ekzemplo en diamantoj, en kiuj ĉiu diamanto estas unusola kristalo. Solidaj objektoj kiuj estas sufiĉe grandaj por esti vidataj kaj manipulataj estas tre rare komponitaj de unusola kristalo, male ili estas faritaj el granda nombro de unusolaj kristaloj, konata kiel kristalitoj, kies grando povas varii el kelkaj [[nanometro]]j al kelkaj metroj. Tiaj materialoj estas nomataj plurkristalenoj. Preskaŭ ĉiuj oftaj [[metalo]]j, kaj multa [[ceramiko]], estas plurkristalenoj. En aliaj materialoj, ne estas klara ordo en la pozicio de la atomoj. Tiuj solidoj estas konataj kiel [[Amorfa solido|amorfaj solidoj]]; ekzemploj estas polistireno kaj [[vitro]]. Ĉu solido estas kristala aŭ amorfa dependas el la koncerna materialo, kaj el la kondiĉoj en kiu ĝi estis formita. Solidoj estas formataj per malrapida malvarmigo tendencas esti kristalaj, dum solidoj kiuj estas frostitaj rapide estas pli verŝajne amorfaj. Same, la specifa [[kristala strukturo]] adoptita de kristala solido dependas el la koncerna materialo kaj el kiel ĝi estis formita. Dum multaj oftaj objektoj, kiel glacikubo aŭ [[monero]], estas kemie identaj ene de la tuto, multaj aliaj oftaj materialoj enhavas nombrajn diversajn substancojn kunarigitajn. Por ekzemplo, tipa [[rokaĵo]] estas agregaĵo de kelkaj diversaj mineraloj kaj "mineraloidoj" (mineralecaj substancoj kiuj ne montras kristalecon), sen specifa kemia kompono. [[Ligno]] estas natura organika materialo konsistanta ĉefe el fibroj da [[celulozo]] trempitaj en miksaĵo de organika [[lignino]]. En scienco de materialoj, [[Kompozita materialo|kompozitoj]] de pli ol unu konstituanta materialo povas esti dezajnita por akiri deziritajn ecojn. == Klasoj de solidoj == La fortoj inter la atomoj en solido povas montri varion de formoj. Por ekzemplo, kristalo de [[natria klorido]] (komuna salo) estas formita de [[jono|jona]] [[natrio]] kaj [[kloro]], kiuj estas kunigitaj pere de [[Jona ligo|jonaj ligiloj]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=_uUlDwAAQBAJ&q=sodium+chloride+made+up+of+ionic+sodium+and+chlorine+ionically+bonded+together&pg=PA39|titolo=GENERAL BIOLOGY I: Molecules, Cells and Genes|familia nomo=Holley|persona nomo=Dennis|dato=2017-05-31|eldoninto=Dog Ear Publishing|ISBN=9781457552748|lingvo=en}}</ref> En diamantoj<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HI9qBAAAQBAJ&q=in+diamond++atoms+share+electrons+forming+covalent+bonds&pg=PA93 |title=Nanotechnology: Understanding Small Systems, Third Edition |last1=Rogers |first1=Ben |last2=Adams |first2=Jesse |last3=Pennathur |first3=Sumita |date=2014-10-28 |publisher= CRC Press |isbn=9781482211726 |language=en}}</ref> aŭ [[silicio]], la atomoj kunhavas [[elektrono]]jn kaj formas [[Kovalenta ligo|kovalentajn ligojn]].<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=on_SBwAAQBAJ&q=in+silicon+atoms+share+electrons+forming+covalent+bonds&pg=PA15 |title=Accidental Injury: Biomechanics and Prevention |last1=Nahum |first1=Alan M. |last2=Melvin |first2=John W. |date=2013-03-09 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=9781475722642 |language=en}}</ref> En metaloj, elektronoj estas kunhavataj en [[Jona ligo|jonaj ligoj]].<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=oEvTt1ZFo_MC&q=in+metal+electrons+shared+through+metallic+bonding&pg=PA60 |title=Materials Science |last1=Narula |first1=G. K. |last2=Narula |first2=K. S. |last3=Gupta |first3=V. K. |date=1989 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=9780074517963 |language=en}}</ref> Kelkaj solidoj, partikulare plej organikaj kompozitoj, estas kunigitaj pere de la [[forto de Van-der-Waals]] kio rezultas el la polusigo de la elektrona ŝargonubo de ĉiu molekulo. La dissimileco inter la tipoj de solidoj rezultas el la diferencoj inter ties ligoj. === Metaloj === {{Ĉefartikolo|Metalo}} [[Dosiero:Chrysler Building detail.jpg|eta|dekstra|La pinaklo de la novjorka [[Chrysler Building]], nome plej alta ŝtal-subtenita brik-konstruaĵo de la mondo, estas ŝirmita per rustimuna [[ŝtalo]].]] Metaloj tipe estas fortaj, densaj kaj bonaj kondukiloj de kaj [[Elektra konduktivo|elektro]] kaj de [[Varmokondukto|varmo]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=0ID973WaVBoC&q=strong%2C+dense%2C+and+good+conductors+of+electricity+and+heat+metals&pg=PA58|titolo=Science Foundation|familia nomo=Arnold|persona nomo=Brian|dato=2006-07-01|eldoninto=Letts and Lonsdale|ISBN=9781843156567|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=NH23yrRwbU4C&q=strong%2C+dense%2C+and+good+conductors+of+both+electricity+and+heat+metals&pg=PA78|titolo=The Facts on File Chemistry Handbook|familia nomo=Group|persona nomo=Diagram|dato=2009-01-01|eldoninto=Infobase Publishing|ISBN=9781438109558|lingvo=en}}</ref> <!-- Estas klaraj esceptoj al tiuj asertoj (kaj pro tio la vorto "tipe"), sed ne necesas aliri al tio en enkonduka artikolo. --> La kerno de elementoj de la [[perioda tabelo]], tiuj maldekstre de diagonalo el [[boro]] ĝis [[polonio]], estas metaloj. Miksoj de du aŭ pliaj elementoj en kiuj la ĉefa komponanto estas metalo estas konataj kiel [[alojo]]j. La homoj estis uzantaj metalojn por vario de celoj ekde prahistoraj epokoj. La [[Mekaniko de materialoj|forto]] kaj [[:wikt:reliability|fidindeco]] de metaloj kondukis al ties disvastigita uzado en konstruado kaj de konstruaĵoj kaj de aliaj strukturoj, same kiel por plej vehikloj, multaj aparatoj kaj iloj, tuboj, ŝosesignaloj kaj fervojoj. Fero kaj [[aluminio]] estas la du plej ofte uzataj strukturaj metaloj. Ili estas ankaŭ la plej abundaj metaloj en la [[terkrusto]]. Fero estas plej ofte uzata en la formo de alojo, nome [[ŝtalo]], kiu enhavas ĝis 2.1% da [[karbono]], kio faras ĝin multe pli forta ol pura fero. Ĉar metaloj estas bonaj kondukiloj de elektro, ili estas valoraj en elektraj aplikoj kaj por porti [[elektra kurento|elektrajn kurentojn]] sur longaj distancoj pere de malmulta energiperdo aŭ vanuigo. Tiel, elektra reto dependas el metalaj [[kablo]]j por distribui elektron. Hejmaj elektraj sistemoj, por ekzemplo, estas kabligitaj per [[kupro]] pro ties bonkvalita kondukto-kapablo kaj facila maŝineblo. La alta [[termika konduktivo]] de plej metaloj faras ilin ankaŭ utilaj por kuiriloj. La studo de metalaj elementoj kaj iliaj [[alojo]]j formas gravan parton de la kampoj de solid-stata kemio, [[fiziko]], scienco de materialoj kaj [[inĝenierado]]. Metalaj solidoj estas arigitaj kune pro siaj alta denseco de kunhavitaj, delokigitaj elektronoj, konataj kiel "[[metala krado|metala ligo]]". En metalo, atomoj pretas perdi siajn eksterajn ("valento") [[elektrono]]jn, formante pozitivajn [[jono]]jn. La liberaj elektronoj estas disvastigitaj super la tuta solido, kiuj estas kuntenitaj firme per elektrostataj interagadoj inter la jonoj kaj la elektron-nubo.<ref name="mortimer">{{cite book |author=Mortimer, Charles E. |title=Chemistry: A Conceptual Approach |url=https://archive.org/details/chemistryconcept00mort |url-access=registration |location=New York |publisher=D. Van Nostrad Company |edition=3rd |date=1975 |isbn=0-442-25545-4}}</ref> La granda nombro de liberaj [[elektrono]]j havigas al la metaloj ties altajn valorojn de elektra kaj termika konduktiveco. La liberaj elektronoj ankaŭ evitas transmision de videbla lumo, kio faras metalojn opakaj kaj brilaj. Plej antaŭeniritaj modeloj de metalaj ecoj konsideras la efikon de pozitivaj jon-kernoj sur la delokigitaj elektronoj. Ĉar plej metaloj havas kristalan strukturon, tiuj jonoj estas kutime aranĝitaj en perioda krado. Matematike, la potencialo de la jon-kernoj povas esti traktita per variaj modeloj, el kiuj la plej simpla estas la modelo de preskaŭ liberaj elektronoj. === Mineraloj === [[Dosiero:Different minerals.jpg|eta|Kolekto de variaj mineraloj.]] {{Ĉefartikolo|Mineralo}} Mineraloj ekzistas nature kiel solidoj formitaj tra variaj geologiaj procezoj<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=j9guFwAQZjsC&q=Minerals+are+naturally+occurring+solids+formed+through+various+geological+processes+under+high+pressures.&pg=PA666 |title=Drilling in Extreme Environments: Penetration and Sampling on Earth and other Planets |last1=Bar-Cohen |first1=Yoseph |last2=Zacny |first2=Kris |date=2009-08-04 |publisher= John Wiley & Sons |isbn=9783527626632 |language=en}}</ref> sub altaj premoj. Por esti klasita kiel vera mineralo, substanco devas havi [[Kristala strukturo|kristalan strukturon]] kun unuformaj fizikaj ecoj en la tuto. Mineraloj gamas en kompono el puraj [[Kemia elemento|elementoj]] kaj simplaj [[salo (kemio)|saloj]] ĝis tre kompleksaj silikatoj kun miloj da konataj formoj. Kontraste, [[rokaĵo|roka]] samplo estas hazarda agregaĵo de mineraloj kaj/aŭ "mineraloidoj", kaj ne havas specifan kemian komponon. La vasta majoritato de rokoj de la [[terkrusto]] konsistas el [[kvarco]] (kristala SiO<sub>2</sub>), feldspato, glimo, klorito, [[kaolino]], kalcito, [[epidoto]], [[olivino]], [[aŭgito]], [[hornblendo]], [[magnetito]], [[hematito]], [[limonito]] kaj kelkaj aliaj mineraloj. Kelkaj mineraloj, kiel [[kvarco]], [[glimo]] aŭ [[feldspato]] estas oftaj, dum aliaj estas troveblaj en nur kelkaj lokoj en la tuta mondo. La plej granda grupo de mineraloj pro multo estas la silikatoj (plej rokoj estas ≥95% silikatoj), kiuj estas komponitaj ĉefe el [[silicio]] kaj [[oksigeno]], kun la aldono de jonoj de aluminio, [[magnezio]], fero, [[kalcio]] kaj aliaj metaloj. === Ceramiko === [[Dosiero:Si3N4bearings.jpg|eta|Si<sub>3</sub>N<sub>4</sub> ceramikaj partoj.]] Ceramikaj solidoj estas komponitaj de neorganikaj komponantoj, kutima [[oksido]]j de kemiaj elementoj.<ref>{{Cite web |url=http://autocww.colorado.edu/~toldy3/E64ContentFiles/Construction/Ceramics.html |title=Ceramics |website=autocww.colorado.edu |access-date=2017-05-09 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190717132955/http://autocww.colorado.edu/~toldy3/E64ContentFiles/Construction/Ceramics.html |arkivdato=2019-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190717132955/http://autocww.colorado.edu/~toldy3/E64ContentFiles/Construction/Ceramics.html |archivedate=2019-07-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://autocww.colorado.edu/~toldy3/E64ContentFiles/Construction/Ceramics.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190717132955/http://autocww.colorado.edu/~toldy3/E64ContentFiles/Construction/Ceramics.html |arkivdato=2019-07-17 }}</ref> Ili estas kemie inertaj, kaj ofte estas kapablaj rezisti kemiajn erodojn kiuj okazas en acideca aŭ kaŭsteca medio. Ceramiko ĝenerale povas rezisti altajn temperaturojn game el 1000 ĝis {{GdC|1600}} (1800 ĝis {{GdF|3000}}). Esceptoj estas ne-oksidaj neorganikaj materialoj, kiel nitridoj, boridoj kaj [[karbonido]]j. Tradiciaj ceramikaj krudaj materialoj estas [[argilo|argilaj]] mineraloj kiel [[kaolinito]], kaj pli ĵusaj materialoj estas la [[aluminia oksido]]. La modernaj ceramikaj materialoj, kiuj estas klasitaj kiel modernaj ceramikaĵoj, estas silicia karbonido kaj volframa karbonido. Ambaŭ estas valoraj pro sia rezisto al abrazio, kaj pro tio ili trovas uzadon en tiaj aplikoj kiel la ĉerpolamenoj de detruekiparo en minlaboroj. Plej ceramikaj materialoj, kiaj aluminia oksido kaj ties komponaĵoj, estas formitaj el fajnaj polvoj, kiuj enhavas fajngrajnajn plurkristalajn mikrostrukturojn kiuj estas plenaj je lumdisigaj centroj kompareblaj al la [[ondolongo]] de la videbla [[lumo]]. Tiel, ili estas ĝenerale opakaj materialoj, kontraste kun [[travideblaj materialoj]]. Ĵusa nanoskala (ekz. "sol-gel" solvo-[[ĝelo]]) teknologio ebligis la produktadon de plurkristala [[travidebla ceramiko]] kiel travideblaj aluminia oksido kaj ties komponaĵoj por aplikoj kiel povegaj [[lasero]]j. Tia moderna ceramiko estas uzata ankaŭ en industrioj de [[medicino]], [[elektro]] kaj [[elektroniko]]. Ceramika inĝenierado estas la scienco kaj teknologio por kreadi solid-statajn ceramikajn materialojn, partojn kaj aparatojn. Tio estas farata ĉu per la agado de varmo, ĉu je pli malaltaj temperaturoj, uzante [[Precipitado (kemio)|precipitajn reakciojn]] el kemiaj solvoj. La termino inkludas la purigon de krudaj materialoj, la studon kaj produktadon de koncernaj kemiaj komponaĵoj, ties formadon en komponaĵoj, kaj la studon de ties strukturo, kompono kaj ecoj. Pri [[mekaniko]], ceramikaj materialoj estas rompeblaj, fortaj, sed fortaj por kunpremado kaj malfortaj por borado kaj tensio. [[Rompiĝemo|Rompeblaj]] materialoj povas montri gravan tensian forton subtenante statan ŝargon. [[Tenaceco]] indikas kiom multe da energio materialo povas absorbi antaŭ mekanika rompo, dum fraktura (pri-rompa) tenaceco (notita kiel K<sub>Ic</sub>) priskribas la kapablon de materialo kun esencaj mikrostrukturaj mankoj rezisti rompon pere de frapokresko kaj propagado. Se materialo havas grandan valoron de rompotenaceco, la bazaj principoj de la rompomekaniko sugestas, ke ĝi plej verŝajne eltenos duktilan rompon. Rompo estas tre karaktera de plej el la ceramikaj kaj [[vitroceramiko|vitroceramikaj]] materialoj kiuj tipe montras malaltajn (kaj nekonsistantajn) valorojn de K<sub>Ic</sub>. Por ekzemplo de aplikoj de ceramiko, la ekstrema dureco de [[Zirkonio|zirkonia dioksido]] estas uzata en la fabrikado de tranĉilaj klingoj, same kiel de aliaj tranĉaj industriaj laboriloj. Ceramikaĵoj kiel la [[aluminia oksido]], la bora karbonido kaj la silicia karbonido estis uzitaj por fabrikado de [[Kuglorezista veŝto|kuglorezistaj veŝtoj]] por forpeli alt-kalibran riflopafadon. Partoj de silicia nitrido estas uzataj por ceramikaj [[lagro]]j, en kiuj ties alta forteco faras ilin tre rezistantaj. Ĝenerale, ceramiko estas ankaŭ kemie rezistanta kaj povas esti uzata en malsekaj medioj kie [[ŝtalo]] povus esti eventuale klina al oksidigo (aŭ [[rusto]]). Kiel alia ekzemplo de ceramikaj aplikaĵoj, komence de la [[1980-aj jaroj]], [[Toyota]] esploris produktadon de [[Adiabata procezo|adiabata]] ceramika [[motoro]] je funkcianta [[temperaturo]] de ĉirkaŭ {{GdC|3300}}. Ceramikaj motoroj ne postulas malvarmigan sistemon kaj pro tio ebligas pli grandan pezoredukton kaj tial pli grandan energiefikon. En konvencia metala motoro, multo de la energio liberigita el la brulaĵo devas esti elĉerpita kiel varmorubo por eviti fandigon de la metalaj partoj. Oni laboras ankaŭ por disvolvigi ceramikajn partojn por [[Gasturbino|gasturbinaj]] [[Termika motoro|motoroj]]. Turbinmotoroj faritaj el ceramiko povus funkcii pli efike, havigante al aviado pli grandan atingon kaj ŝparon de la necesa kvanto de brulaĵo. Tiaj motoroj ne estas produktataj, tamen, ĉar la fabrikado de ceramikaj partoj kun sufiĉaj precizeco kaj daŭreblo estas malfacila kaj multekosta. Procezmetodoj ofte rezultas en ampleksa distribuado de mikroskopaj mankoj kiuj ofte ludas damaĝan rolon en la varm-ariga procezo, rezulte en la pliigego de fendoj, kaj finfine de mekanika malsukceso. === Vitroceramiko === {{Ĉefartikolo|Vitroceramiko}} [[Dosiero:Ceranfeld.jpg|eta|Povega vitroceramika kuirmaŝino kun apenaŭa [[Dilato termika|termika dilato]].]] Vitroceramikaj materialoj kunhavas multajn ecojn kaj kun nekristalaj vitroj kaj kun [[kristalo|kristala]] [[ceramikaj materialoj|ceramiko]]. Ili estas formitaj kiel [[vitro]], kaj tiel parte kristaligitaj per varmotraktado, produktante kaj [[Amorfa solido|amorfa]]jn kaj kristalajn fazojn tiel ke kristalgrajnoj estas trempitaj ene de nekristala intergrajna fazo. Vitroceramiko estas uzata por fabriki kuirujojn (origine konataj per la markonomo "CorningWare") kaj kuirmaŝinojn kiuj havas kaj altan reziston al la varmofrapo kaj ekstreme malaltan permeablecon al likvaĵoj. La negativa [[dilatkoeficiento|koeficiento]] de [[Dilato termika|varmodilato]] de la kristalceramika fazo povas esti ekvilibrita per la pozitiva koeficiento de la vitra fazo. Je ia punkto (~70% kristala) la vitroceramiko havas koeficienton de termika dilato proksiman al [[nulo]]. Tiu tipo de vitroceramiko montras elstarajn mekanikajn ecojn kaj povas elteni ripetitajn kaj rapidajn temperaturŝanĝojn ĝis {{GdC|1000}}. Vitroceramiko povas aperi ankaŭ nature kiam [[fulmo]] frapas la kristalajn grajnojn (ekz. el [[kvarco]]) kiuj troviĝas en plej el la [[sablo]] de [[strando]]j. Tiuokaze, la ekstrema kaj tuja varmo de la fulmo (~{{GdC|2500}}) kreas malplenajn, branĉecajn, radikformajn strukturojn nomitajn [[fulgurito]] pere de [[fandado|fuzio]]. === Organikaj solidoj === {{Ĉefartikolo|Organika kemio}} [[Dosiero:PaperAutofluorescence.jpg|eta|250ra|Unuopaj lignopulpaj fibroj en tiu samplo estas ĉirkaŭ 10 [[mikrometro|µm]] de diametro.]] Organika kemio studas la strukturon, ecojn, komponon, reakciojn kaj preparadon per sintezo (aŭ aliaj rimedoj) de kemiaj komponoj de [[karbono]] kaj [[hidrogeno]], kiuj povas enhavi nombrajn aliajn elementojn kiel [[nitrogeno]], [[oksigeno]] kaj la halogenojn: [[fluoro]], [[kloro]], [[bromo]] kaj [[jodo]]. Kelkaj organikaj komponaĵoj povas enhavi ankaŭ elementojn [[fosforo]] aŭ [[sulfuro]]. Ekzemploj de organikaj solidoj estas ligno, [[Parafino|parafina vakso]], [[naftaleno]] kaj ampleksa vario de [[polimero]]j kaj [[plasto]]j. ==== Ligno ==== {{Ĉefartikolo|Ligno}} Ligno estas natura organika materialo konsistanta ĉefe el fibroj de [[celulozo]] enmetitaj en mikso de [[lignino]]. Pri ties mekanikaj ecoj, la fibroj estas fortaj en tensio, kaj la lignina arigilo rezistas la kunpremadon. Tiel ligno estis grava [[konstrumaterialo]] ekde kiam homoj ekkonstruis ŝirmejojn kaj ekuzis boatojn. En konstruado, ligno estas ne nur struktura materialo, sed ĝi estas uzata ankaŭ por formi la muldilon por la cemento. Ligno-bazaj materialoj estas ankaŭ etende uzataj por pakado (ekz. por [[kartono]]) kaj [[papero]], kiuj estas ambaŭ kreitaj el rafinita lignopulpo. La kemia pulpigaj procezoj uzas kombinon de alta temperaturo kaj alkalaj (pakopapero) aŭ acidajn (sulfito) kemiaĵojn por rompi la kemiajn ligilojn de la lignino antaŭ dispecigi la lignon. ==== Polimeroj ==== [[Dosiero:Selfassembly Organic Semiconductor Trixler LMU.jpg|eta|Bildo de mem-arigitaj [[Supermolekula kemio|supermolekulaj]] ĉenoj de la organika duonkonduktanto kvinakridono sur [[grafito]].]] {{Ĉefartikolo|Polimero}} Grava eco de [[karbono]] en organika kemio estas ke ĝi povas formi kelkajn komponojn, kies unuopaj molekuloj estas kapablaj ligiĝi unu al alia, tiel formante ĉenon aŭ reton. La procezo estas nomata polimerigo kaj la ĉenoj aŭ retoj estas nomataj polimeroj, dum la komponfonto estas monomero (unumero). Du ĉefaj grupoj de polimeroj ekzistas: tiuj artefarite fabrikitaj estas referencataj kiel industriaj polimeroj aŭ sintezaj polimeroj (nome [[plasto]]j) kaj tiuj nature ekzistantaj kiel biopolimeroj. Monomeroj povas havi variajn kemiajn surogatojn, aŭ funkciajn grupojn, kio povas efiki super la kemiajn ecojn de la organikaj komponoj, kiel la solvebleco kaj la kemia reaktiveco, same kiel la fizikajn fizikajn ecojn, kiel la dureco, denseco, mekanika aŭ tensia forto, abrazirezistado, varmorezistado, travidebleco, koloro ktp. En [[proteino]]j, tiuj diferencoj havigas al la polimero la kapablon adopti biologie aktivan kongruon en la prefero al aliaj. [[Dosiero:Plastic household items.jpg|eta|250ra|Hejmaj aĵoj faritaj el variaj tipoj de plasto.]] La homoj estis uzantaj naturajn organikajn polimerojn dum jarcentoj en la formo de [[vakso]]j kaj [[ŝelako]], kiu estas klasita kiel termoplasta polimero. Planta polimero nomita [[celulozo]] havigis la tensian forton por naturaj fibroj kaj [[ŝnuro]]j, kaj komence de la 19-a jarcento natura [[gumo]] estis tre disvastigite uzata. Polimeroj estas la krudaj materialoj (nome [[rezino]]j) uzitaj por fari tion kio estas komune nomata [[plasto]]. Plastoj estas la fina produkto, kreita post unu aŭ pliaj polimeroj aŭ aldonaĵoj estis aldonitaj al rezino dum la procezado, kio estas poste metita en fina formo. Polimeroj kiuj estis kaj estas aktuale en nuntempa disvastigita uzado estas karbon-bazitaj polietileno, [[polipropileno]], [[polivinil-klorido]], polistireno, nilonoj, [[poliestero]]j, akrilikoj, [[poliuretano]], kaj polikarbonatoj, kaj silici-bazitaj [[silikono]]j. Plastoj estas ĝenerale klasitaj kiel "varaj", "specialaj" kaj "inĝenieraj" plastoj. === Komponitaj materialoj === [[Dosiero:Stsheat.jpg|eta|250ra|Simulaĵo de la ekstero de kosmoŝipo [[Space Shuttle]] kiam ĝi varmiĝas ĝis super {{GdC|1500}} dum la re-eniro.]] [[Dosiero:Kohlenstofffasermatte.jpg|eta|250ra|Tolo de teksitaj karbonfibraj [[fadeno]]j, ofta elemento en [[Kompozita materialo|komponitaj materialoj]].]] {{Ĉefartikolo|Kompozita materialo}} [[Kompozita materialo|Komponitaj materialoj]] enhavas du aŭ pliajn makroskopajn fazojn, el kiuj unu estas ofte ceramika. Por ekzemplo, kontinua arigilo, kaj disigita fazo de ceramikaj partikloj aŭ fibroj. Aplikebloj de komponitaj materialoj gamas el strukturaj elementoj kiel ŝtal-plifortigita cemento, ĝis la varmizolaj kaheloj kiuj ludas ŝlosilan kaj integran rolon en la varmoprotekta sistemo en la [[kosmoŝipo]] [[Space Shuttle]], kio estas uzata por protekti la surfacon de la kosmoŝipo el la varmo de la re-eniro en la atmosferon de la Tero. Unu ekzemplo estas la Karbonfibre Plifortigita Karbono (KPK), nome la helgriza materialo kiu rezistas eeenirajn temperaturojn ĝis {{GdC|1510}} kaj protektas la bekon kaj ĉefajn bordojn de la flugiloj de la "Space Shuttle". KPK estas lamenigita komponmaterialo farita el tolo de grafita rajono kaj trempita el fenol-[[Formaldehido|formaldehida]] [[rezino]]. Traktita je alta temperaturo en [[aŭtoklavo]], la lamenigitaĵo estas pirolizita ĝis konverto de la rezino en karbono, trempita per [[Furfuralo|furfurala]] alkoholo en vakuejo, kaj traktita/pirolizita ĝis konverti la furfuralan alkoholon en karbono. Por havigi reziston al oksidiĝo por reuzkapablo, la eksteraj tavoloj de la KPK estas konvertitaj en silicia karbido. Hejmaj ekzemploj de komponitaj materialoj povas esti vidataj en la "plastaj" skatoloj de la televidaparatoj, de la poŝtelefonoj kaj tiel plu. Tiuj plastaj ujoj estas kutime el komponita materialo formita de varmoplasta arigilo kiel akrilonitrilbutadiena stireno (ABS) en kiu la kreto el [[kalcia karbonato]], [[talko]], vitrofibroj aŭ karbonfibroj estis aldonitaj por plifortigo kaj por la elektro-stata disigo. Tiuj aldonoj povas esti referencataj kiel plifortigaj aŭ disigaj fibroj, depende de siaj celoj. Tiel, la ariga materialo ĉirkaŭas kaj subtenas la plifortigajn materialojn eltenante ties relativajn poziciojn. La plifortigaĵoj havigas siajn specialajn mekanikajn kaj fizikajn ecojn por plibonigi la ecojn de la ariga materialo. Sinergio okazigas, ke la materialaj ecoj estas nedisponeblaj el la unuopaj konstituantaj materialoj, dum la ampleksa vario de la ariga materialo kaj la plifortigaj materialoj havigas la dezajniston per la elekteblo por optimuma kombino. === Duonkonduktantoj === [[Dosiero:Siliconchip by shapeshifter.png|eta|Duonkonduktanta blato sur kristala silicia subtavolo.]] {{Ĉefartikolo|Duonkonduktanto}} [[Duonkonduktanto]]j estas materialoj kiuj havas elektran rezisteblon (kaj kondukeblon) inter tiu de metalaj konduktantoj kaj ne-metalaj izoliloj. Ili estas troveblaj en la [[perioda tabelo]] irante diagonale malsupren rekten el [[boro]]. Ili separas la elektrajn konduktantojn (aŭ metaloj, maldekstre) el la izoliloj (dekstre). Aparatoj faritaj el duonkonduktantaj materialoj estas la fundamento de la moderna [[elektroniko]], kiel la radio, [[komputilo]]j, [[telefono]]j ktp. Duonkonduktantaj aparatoj estas la [[transistoro]], la [[sunĉelo]]j, la [[diodo]]j kaj [[integrita cirkvito|integritaj cirkvitoj]]. Sunaj fotovoltaikaj paneloj estas grandaj duonkonduktantaj aparatoj kiuj rekte konvertas [[lumo]]n en elektra energio. En metala konduktanto, la [[kurento]] estas portita per la "fluo de elektronoj", sed en duonkonduktantoj, la kurento povas esti portata ĉu per elektronoj ĉu per la pozitive ŝargitaj "[[Elektrona truo|truoj]]" en la elektronika bendostrukturo de la materialo. Oftaj duonkonduktantaj materialoj estas la silicio, la [[germaniumo]] kaj la galiuma arsenido. === Nanomaterialoj === {{Ĉefartikolo|Nanoteknologio}} [[Dosiero:Nano Si 640x480.jpg|eta|Silicipeco (maldekstre) kaj silicia nanopolvo (dekstre).]] Multaj tradiciaj solidoj montras diferencajn ecojn, kiam ili malpliiĝas ĝis nanometrajn malgrandojn. Por ekzemplo, [[nanopartiklo]]j de kutime flava [[oro]] kaj griza silicio estas ruĝaj; oraj nanopartikloj fandiĝas je multe pli malaltaj temperaturoj (~{{GdC|300}} for 2.5&nbsp;nm grande) ol la orblokoj ({{GdC|1064}});<ref>{{Cite journal |last1=Buffat |first1=Ph. |last2=Borel |first2=J.-P. |title=Size effect on the melting temperature of gold particles |journal=Physical Review A |volume=13 |issue=6 |pages=2287 |date=1976 |doi=10.1103/PhysRevA.13.2287 |bibcode=1976PhRvA..13.2287B|url=http://infoscience.epfl.ch/record/100337 }}</ref> kaj metalaj nanokabloj estas multe pli fortaj ol la korespondaj metalpecoj.<ref name=pure>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.combooks?id=-Ll6qjWB-RUC&pg=PA164|titolo=Handbook of materials and techniques for vacuum devices|aŭtoro=Walter H. Kohl|dato=1995|eldoninto=Springer|ISBN=1-56396-387-6|paĝoj=164–167}}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1088/1468-6996/10/4/045004 |title=Inherent tensile strength of molybdenum nanocrystals |date=2009 |last1=Shpak |first1=Anatoly P. |first2=Sergiy O. |first3=Tatjana I |first4=Igor M |journal=Science and Technology of Advanced Materials |volume=10 |page=045004 |last2=Kotrechko |last3=Mazilova |last4=Mikhailovskij |bibcode=2009STAdM..10d5004S |issue=4 |pmc=5090266 |pmid=27877304}}</ref> La granda surfaca areo de nanopartikloj faras ili tre altiraj por kelkaj aplikaĵoj en la kampo de energio. Por ekzemplo, platenaj metalpecoj povas havigi plibonigon kiel [[Katalizo|kataliziloj]] por brulaĵoj de aŭtomobiloj, same kiel brulĉeloj de polimer-elektrolita [[membrano]] (PEM). Ankaŭ, ceramikaj oksidoj de [[lantano]], [[cerio]], [[mangano]] kaj [[nikelo]] estas nuntempe disvolvigitaj kiel brulbaterioj de solida oksido (SOFC). Nanopartikloj el [[litio]], [[SCIB|liti-titanato]] kaj [[tantalo]] estas nun aplikataj al liti-jonaj baterioj. Siliciaj nanopartikloj spektakle montris etendon de la stoka kapablo de la liti-jonaj baterioj dum la ciklo etendo/kuntirigo. Siliciaj nanokabloj ciklas sen grava degradado kaj prezentas la potencialon por uzado en baterioj kun grande etendigitaj stokotempoj. Siliciaj nanopartikloj estas uzataj ankaŭ en novaj formoj de sunenergiaj paneloj. Fajna filmometo de siliciaj kvantumaj punktoj sur la plurkristala silicia subtavolo de fotovoltaikaj sunpaneloj pliigas la produkton de voltado tiom multe kiom ĝis 60% per fluorigo de la venanta lumo antaŭ ties kapto. La surfaca areo de la nanopartikloj (kaj fajnaj filmoj) ludas kritikan rolon en la maksimumigo de la kvanto de absorbita radiado. === Biomaterialoj === {{Ĉefartikolo|Biomaterialo}} [[Dosiero:Woven bone matrix.jpg|eta|250ra|[[Fibro]]j de [[kolageno]] el histo de [[osto]].]] Multaj naturaj (aŭ biologiaj) materialoj estas kompleksaj komponaĵoj kun rimarkindaj meĥanikaj ecoj. Tiuj kompleksaj strukturoj, kiuj aperis el centoj da milionoj de jaroj de evoluo, estas inspirante al fakuloj pri materialoj en la [[dezajno]] de novaj materialoj. Ties difinaj karakteroj estas struktura [[hierarkio]], multfunkcia kaj memtraktiga kapablo. Ankaŭ mem-organizado estas fundamenta trajto de multaj biologiaj materialoj kaj de la maniero per kiu la strukturoj estas arigitaj el la molekula nivelo supren. Tiel, mem-arigado estas aperanta kiel nova strategio en la kemia sintezo de altproduktaj biomaterialoj. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=solid}} * la aliaj fazoj de materio: [[likvaĵo]], [[gaso]], [[plasmo]] * [[Fandado]] * [[Fazo de materio]] * [[Frosto]] * [[Ĝelo]] * [[Kristalo]] * [[Materistato]] * [[Molekulo]] * [[Solidstata kemio]] * [[Supersolido]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Ludwig Bergmann, Clemens Schaefer: Lehrbuch der Experimentalphysik. Band 6: Festkörper. 2., überarbeitete Auflage. Walter de Gruyter Verlag, Berlin 2005, ISBN 3-11-017485-5. * Walter Borchardt-Ott, [https://books.google.co.uk/books?id=Gw_55XYBV2UC Crystallography: An Introduction], Springer, 2011, ISBN 3-642-16452-8. * A. Goel, [https://books.google.co.uk/books?id=nI8O-c1iCvYC&hl=es Crystallography], Discovery Publishing House, 2006, ISBN 81-8356-170-5. * Luigi Rolla, Chimica e mineralogia. Per le Scuole superiori, 29a eld., Dante Alighieri, 1987. * Markus Schwoerer, Hans Christoph Wolf: Organische Molekulare Festkörper. Einführung in die Physik von pi-Systemen. Viley-VCH Verlag, Weinheim 2005, ISBN 3-527-40539-9. * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Sólido |revizio=130244265}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Solid |revizio=985174651}} {{Havenda artikolo|Solido}} [[Kategorio:Solidoj| ]] cqv6ys90svfefamyi6r0tsgi8nz2fpo 0 44478 9493560 9425443 2026-10-14T12:47:05Z Sj1mor 12103 9493560 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bunsen-Kirchhoff.jpg|250px|eta|dekstre|<center>[[Gustav Kirchhoff]] (maldekstre) kaj [[Robert Bunsen]] (dekstre), organikaj ĥemiistoj kiuj multe kontribuis por la disvolvo de la analiza ĥemio.<center>]] '''Analiza ĥemio''' estas branĉo de la [[ĥemio]] respondeca pri la identigo de la materikomponado, kaj kvante kaj kvalite. La plejmulto el la ĥemiistoj ordinare plenumas kvalitajn kaj kvantajn mezuradojn. Verdire, ĉiu studento pri ĥemio faras kvantajn kaj kvalitajn analizojn en iu kurso pri ĥemio. Cetere, la analiza ĥemio studas kaj uzas fizikajn instrumentojn kaj metodojn por separado, identigado kaj kvantigado de la materio.<ref> Skoog, Douglas A.; West, Donald M.; Holler, F. James; Crouch, Stanley R. (2014). ''Fundamentals of Analytical Chemistry''. Belmont: Brooks/Cole, Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-0-495-55832-3. </ref> Laŭ la praktiko, separado, identigado kaj kvantigado povas konstitui la tutan analizon aŭ esti kombinitaj kun alia metodo. La separado izolas la analitojn aŭ unuopajn ĥemiajn substancojn. La kvalita analizo identigas la analitojn, dum la kvanta analizo determinas la koncentriĝon aŭ nombra amaso de ĉiu komponaĵo. Analiza ĥemio konsistas je klasikaj metodoj pri '''humida ĥemio''' kaj modernaj instrumentaj metodoj.<ref> Skoog, Douglas A.; Holler, F. James; Crouch, Stanley R. (2007). ''Principles of Instrumental Analysis''. Belmont, CA: Brooks/Cole, Thomson. p. 1. ISBN 978-0-495-01201-6. </ref> Klasikaj kvalitaj metodoj uzadas la separadojn tiaj kiaj precipitigo, ekstraktado kaj distilado. La identigo povas baziĝi sur la diferencoj de koloro, odoro, fandopunkto, bolpunkto, radioaktiveco kaj reakciemo. Klasika kvanta analizo uzas la masan aŭ volumenan ŝanĝojn por kvantigado de la amaso. Instrumentaj metodoj povas uzati por separado de la specimenoj per uzo de la '''kromatografio''', [[elektroforezo]] aŭ '''frakciigo per fluokampo'''. Tiamaniere ke, kvalita kaj kvanta analizoj povas ofte plenumiĝi per la samaj instrumentoj kaj povas uzi fizikajn proprecojn tiaj kiaj luma kaj varma interagadoj, elektraj kampoj kaj magnetaj kampoj. Ofte la sama instrumento povas separi, identigi kaj kvantigi iun analiton. La analiza ĥemio ankaŭ fokusiĝas sur la disvolvoj pri eksperimenta dizajno, ĥemiometrio<ref>Ĥemiometrio estas scienco kiu ekstraktas informojn ekde la ĥemiaj sistemoj pere de rimedoj datume orientitaj.</ref> krom la kreado de novaj mezurmekanismoj. Analiza ĥemio havas ampleksajn aplikojn en la leĝaj sciencoj, medicino, sciencaj kampoj kaj inĝenierado. == Historio == [[Dosiero:Heyrovského polarograf 1.jpg|eta|Polarografo de [[Jaroslav Heyrovský|Heyrovský]].]] [[Dosiero:Flame test.jpg|eta|dekstra|200px|Esto de [[kupro]] en tiu kvalitativa analizo estas indikata de la bluec-verda koloro de la flamo.]] Analiza ĥemio estas la patrino de la moderna ĥemio kaj unu el la plej gravaj branĉoj de la ĥemio. La moderna scienca ĥemio disvolviĝis per la helpo de la analiza ĥemio. Eĉ poste, preskaŭ ĉiu grava rezulto pri ĥemio devenis el la adekvata disvolviĝo de la analizaj metodoj. La tiam-konata historia aĝo de la homaro komencis antaŭ 5000-6000 jaroj. Tiutempe, la homoj jam posedis konsiderindan konadon. Ili laboris en agrikulturo kaj en aliaj industriaj branĉoj kaj ili povis konstrui kaj navigi surŝipe. Por plenumado de ĉi-konkeroj la homoj bezonis la konon pri multaj naturfenomenoj. La scienco naskiĝis pro la klasigado kaj uzo de ĉi-kono cele al solvo de la propraj hombezonoj, samkiel per establigo de la internaj interrilatoj. Okaze de la sekvanta disvolvo de la homsocieto, la scienco kaj produktado estis ĉiam en intima rilato, t. e., la disvolvo de la unua rezultis en la disvolvo de la alia. Ĉi-kunrilato iĝis pli tranĉa laŭmezure kiel la strukturo de la homa societo iĝis pli prilaborita, tiamaniere ke en modernaj tempoj la scienco kaj teknologio iĝis malfacile distingeblaj.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=icn9BAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Analytical+chemistry+History&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjut_2szqbTAhWCEpAKHcd6BSMQ6AEIJTAA#v=onepage&q=Analytical%20chemistry%20History&f=false History of Analytical Chemistry: International Series of Monographs in ...], Ferenc Szabadváry</ref> Ĥemio kiel scienco ne ekzistis en la antikva epoko kvankam la homaro posedis ioman konadon pri multaj aferoj, kiuj nune apartenas al la ĥemia kampo. Eĉ de la komenco, kiam la historio ekregistris sian historion, homoj estis kapablaj tinkturi teksaĵojn, tani ledojn, kaj fabriki ceramikajn kaj vitrajn vazojn. La virinoj jam uzadis variecon da kosmetikaĵoj, kies manufakturo postulis la lertecon je prilaborado de grasoleoj kaj distilado de volatilaj likvaĵoj. Tamen, kio estis pli grava, homo jam povis fari metalojn kaj alojojn ekde ercoj kaj jam sciis kiel manipuli ilin. En antikva tempo pluraj metaloj estis konataj, inter ili, [[oro]], [[arĝento]], [[kupro]], [[stano]], [[plumbo]], [[fero]] kaj [[hidrargo]]. Krom tio la plejmulto el la oksidoj de ĉi-tiuj metaloj jam estis konataj. La [[acetata acido]] estis la sola acido konata de la antikvuloj, kaj el la [[alkalo]]j nur la [[kalko|estingita kalko]] kaj la hidroksidoj de la [[alkala metalo|alkalaj metaloj]] estis preparitaj per kaŭstikigado de la [[sodo]] aŭ de la [[kalio]]. La [[kalia hidroksido]] estis same produktita el vegetalaj cindroj. Ili ankaŭ konis la [[Sulfata acido|vitriolo]]jn el kiuj la kupra kaj fera sulfatoj estis preparitaj. Kune kun kelkaj metalaj acetatoj, preparitaj per dissolvado de metaloj kun acetata acido, ĉi-tiu estis la grandecon de la konataj ĥemiaj komponaĵoj dum la antaŭ-helenisma epoko. Dum la moderna epoko, gravaj ĥemiistoj donis siajn kontribuaĵojn por la disvolvo de la sistema elementa analizo fare de [[Justus von Liebig]] kaj sistematigita organika analizo pri la specifaj reakcioj de la [[Funkcia grupo|funkciaj grupoj]]. La unua metodo pri instrumenta analizo estis disvolvita de [[Robert Bunsen]] kaj [[Gustav Kirchhoff]] bazita sur la spektroskopio de flama atomabsorbado. Per la uzo de ĉi-tekniko ili malkovris, en 1860, la elementojn [[rubidio]]n kaj la [[cezio]]n, en 1860.<ref> Arikawa, Yoshiko (2001). [https://www.jstage.jst.go.jp/article/analscisp/17icas/0/17icas_0_i571/_pdf "Basic Education in Analytical Chemistry" (pdf).] ''Analytical Sciences''. 17 (Supplement): i571–i573. Alirita la 10an de Januaro 2014. </ref> La plejparto el la disvolviĝoj de la analiza ĥemio okazis post 1900. Dum tiu periodo, la instrumenta analizo iĝis laŭgrade superreganta en la kampo. Aparte, multaj el la bazaj spektroskopaj kaj spektrometraj teknikoj estis malkovritaj en la komenco de la 20-a jarcento kaj rafiniĝis en la fino de la sama jarcento.<ref> Miller, K; Synovec, RE (2000). "Review of analytical measurements facilitated by drop formation technology". Talanta. 51 (5): 921–33. doi:10.1016/S0039-9140(99)00358-6. PMID 18967924. </ref> [[Dosiero:BFW student.jpg|eta|200px|Studento de Farmacio faras ĥemiajn analizojn pere de fluorometro.]] La scienco pri separado sekvis similan kronologion je disvolviĝo kaj same iĝis nekredeble transformita en instrumentoj de alta plenumo.<ref> Bartle, Keith D.; Myers, Peter (2002). "History of gas chromatography". ''TrAC Trends in Analytical Chemistry''. 21 (9–10): 547. doi:10.1016/S0165-9936(02)00806-3. </ref> En la jardeko 1970 multaj el tiuj teknikoj komencis uziĝi kune kun la hibridaj teknikoj por atingado de kompleta karakterizado de la specimenoj. Proksimume komencante en la jardeko 1970 ĝis la nunaj tagoj, analiza ĥemio iom post iom iĝis pli inkluziva rilate al biologiaj demandoj (bioanaliza ĥemio), dum antaŭe ĝi larĝe fokusiĝis sur la neorganikaj kaj etaj organikaj molekuloj. [[Lasero]]j rimarkinde estis uzataj en ĥemio kiel sondiloj kaj eĉ por ekigi aŭ influi vastan variaĵon da reakcioj. En la fino de la 20-a jarcento ankaŭ okazis ekspansion en la aplikado de la analiza ĥemio ekde la akademiaj ĥemiaj demandoj cele al leĝaj, vivmediaj, industriaj kaj medicinaj aferoj, tia kia la histologio.<ref> Laitinen, H.A. (1989). "History of analytical chemistry in the U.S.A". Talanta. 36 (1–2): 1–9. doi:10.1016/0039-9140(89)80077-3. PMID 18964671. </ref> La moderna analiza ĥemio estas superregata de la instrumentanalizo. Multaj el la analizaj ĥemiistoj fokusiĝas sur ununura tipo de instrumento. Akademiuloj inklinas aŭ sur fokusado de novaj aplikoj kaj malkovroj aŭ sur novaj analizmetodoj. La malkovro de ĥemiaĵo ĉeestanta en la sango kiu povus pligrandigi la kancerriskon estas malkovro kiu ĉiu analiza ĥemiisto ŝatus implikiĝi. Ia klopodo por disvolvi novan metodon povus impliki en la uzo de direktebla lasero por pligrandigi la specifecon kaj sensivecon de ia spektrometra metodo. Multaj metodoj, kvankam disvolvitaj, restas intence statikaj tenataj tiel ke la datumoj povu kompariĝi dum longaj tempoperiodoj. Ĉi-tio estas aparte vera en la industria garantio pri kvalito, kaj leĝaj kaj vivmediaj aplikoj. Analiza ĥemio plenumas notinde grava rolo en la farmacia industrio kie, paralele al la garantio pri kvalito, ĝi estu uzata en la malkovro de novaj drogoj kaj en klinikaj aplikoj kie la komprenado de la interagadoj inter la drogoj kaj la pacientoj estas kritikaj. == Klasikaj metodoj == Kvankam la moderna analiza ĥemio estas dominata de la prolaborita instrumentaro, la radikoj de la analiza ĥemio kaj kelkaj de la principoj uzitaj en la modernaj instrumentoj devenas de tradiciaj teknikoj, multaj el kiuj ankoraŭ uzatas en la aktualo. Tiuj teknikoj krome tendencas formi la vertebraran de la plimulto de la edukaj laboratorioj de analiza ĥemio antaŭakademiaj. === Kvalita analiza ĥemio === Kvalita analiza ĥemio determinas la eston aŭ foreston de difinita ĥemia elemento aŭ komponaĵo, sed ne la mason aŭ la koncentriĝon. Laŭdifine, la kvalitaj analizoj ne mezuras la kvanton. ==== Ĥemiaj testoj ==== Estas nombraj kvalitaj ĥemiaj testoj, por ekzemplo, la testo per [[acido]] por kontroli [[oro]]n kaj la testo de Kastle-Meyer por detekti la eston de [[sango]]. ==== Flameksperimento ==== La neorganika kvalita analizo ĝenerale referencas al sistema skemo por konfirmi la eston de iaj jonoj aŭ elementoj, ĝenerale akvecaj, se temas pri realigo de serio de [[Ĥemia reakcio|reakcioj]] kiuj eliminas la rangojn de ebloj kaj poste konfirmas la suspektajn jonojn per konfirmopruvo. Foje oni inkludas malgrandajn jonojn kiuj enhavas [[karbono]]n en tiaj skemoj. Pere de la moderna instrumentaro, tiajn pruvojn rare oni uzas, sed ili povas esti utilaj por edukaj celoj kaj en kampolaboroj aŭ aliaj situacioj en kiuj la aliro al instrumentoj de lasta generacio ne estas disponebla aŭ ne estas konvena. === Kvanta analiza ĥemio === La kvanta analizo estas la mezuro de la kvantoj de apartaj ĥemiaj konstituantoj ĉeestantaj en difinita substanco. ==== Gravimetria analizo ==== La gravimetria analizo celas determini la kvanton de materialo ĉeestanta pesante la montraĵon antaŭ kaj/aŭ post ia transformaĵo. Ofta ekzemplo uzita en la antaŭakademia edukado estas la determinado de akvokvanto en [[hidrato]] varmigante la montraĵon por elimini akvon tiel ke la pezdiferenco rilatu al la akvoperdo. ==== Volumenometria analizo ==== La volumenometria analizo celas la aldonon de [[Ĥemia reakcio|reakciilo]] al analizota solvaĵo ĝis oni atingas iun punkton de ekvivalenteco. Ofte eblas determini la kvanton de materialo en la analizata solvaĵo. Tre familiara por tiuj kiuj elektis ĥemion en la mezlernejo estas la kombinaĵo acido-bazo kiu rezultas en indikilo de kolorŝanĝo. Estas multaj aliaj tipoj de kombinaĵoj, por ekzemplo, potencimetriaj kombinaĵoj. Tiuj povas uzi diferencajn tipojn de indikiloj por atingi iun punkton de ekvivalenteco. ==Instrumentaj metodoj== === Spektroskopio === {{Ĉefartikolo|Spektroskopio}} [[Dosiero:Prisma.gif|eta|dekstra|300ra|Triangula prismo malkomponas blankan lumon.]] La [[spektroskopio]] mezuras la interagadon de la [[molekulo]]j pere de la [[Elektromagneta spektro|elektromagneta radiado]]. Ĝi konsistas el multaj diferencaj aplikaĵoj. La spektroskopio estas la studo de la spektro de [[fenomeno]], tio estas ties malkomponigo en eroj ordigitaj laŭ energio, maso aŭ alia dimensio. Historie, tiu termino aplikiĝis al la malkomponigo de la lumo en [[videbla spektro]], ekzemple, per [[prismo]]. Oni tiel analizis lumon, por observi la [[ondolongo]]jn kiuj ĉeestas, aŭ malĉeestas en ĝi, ĉar ili estas elsendataj de la lumfonto aŭ sorbataj de la trairata medio. Oni hodiaŭ aplikas tiun principon al ĉiuj fakoj de la [[fiziko]]<ref>kaj eĉ al ''homaj sciencoj'', oni ekzemple parolas pri [[politika spektro]].</ref>: [[astronomio]], [[biologio]], [[ĥemio]], [[atoma fiziko]], [[nuklea fiziko]], [[partikla fiziko]], [[meĥaniko]], [[akustiko]], [[sismologio]], [[solid-stata fiziko]], [[kristalografio]], ktp. === Spektrometrio de masoj === '''Mas-spektrogramo''' estas teĥniko por apartigi [[jono]]jn. '''Mas-spektromezurilo''' estas aparato, kiu kapablas detekti [[molekulo]]jn. Tiucele ĝi igas molekulojn kvazaŭ eraj ĵetaĵoj (per ties [[jono|jonigo]] kaj poste danke akcelado per [[elektra kampo|elektra]] kaj [[magneta kampo|magneta]]), kiuj veturas en vakuo. Tiel ĝi apartigas la [[maso]]jn de la eroj laŭ ĝiaj [[trajektorio]]j. Flugtempa spektromezuro konsistas el mezuri la tempon kiun uzas jono por laŭiri ian distancon, sekve mezuri ties rapidecon. <br /> Konante la rapidecon, oni ankaŭ konas la kinetikan energion kaj se oni konas la [[ŝargo]]n oni povas ekkoni la mason. <br /> La kinetika energio valoras jene: :<math>E_c = \frac{1}{2} \cdot m \cdot v^2</math> ''m'' estante la maso kaj ''v'' la rapideco. Cetere jono kun ŝargo ''z'' eltenante akcelan tension ''V'' akiras [[kinetika energio|kinetikan energion]] :<math>E_c = z \cdot e \cdot V</math> ''e'' estante la [[elementa ŝargo]].<br /> Maso kaj ŝargo estas karakterizaĵoj de la jono kiu ebligas distingi ĝin kun malgranda ambigueco. === Elektroĥemia analizo === Elektroanalizaj metodoj mezuras la [[Elektra potencialo|potencialon]] ([[volto]]jn) kaj/aŭ la [[Elektra kurento|kurenton]] ([[ampero]]jn) en [[elektroĥemia ĉelo]] enhavanta la analizoton.<ref> Bard, Allen J.; Faulkner, Larry R. (2000). ''Electrochemical Methods: Fundamentals and Applications'' (2a eld.). New York: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-04372-9. </ref><ref> Skoog, Douglas A.; West, Donald M.; Holler, F. James (1988). ''Fundamentals of Analytical Chemistry'' (5a eld.). New York: Saunders College Publishing. ISBN 0030148286. </ref> Tiujn metodojn oni povas kategoriigi laŭ kiuj aspektoj de la ĉelo estas kontrolataj kaj laŭ kiuj estas mezurataj. La kvar ĉefaj kategorioj estas jenaj: [[Jon-selektiva elektrodo|potencialometrio]] (nome oni mezuras la diferencon en elektrodaj potencialoj), [[Kulombo (mezurunuo)|kulombometrio]] (nome oni mezuras transferencitan ŝarĝon laŭlonge de la tempo), amperometrio (oni mezuras la ĉelan kurenton laŭlonge de la tempo), kaj voltamperotrio (oni mezuras la ĉelan kurenton aktive ŝanĝante la ĉelan potencialon). === Termoanalizo === {{Ĉefartikolo|Termoanalizo}} [[Termoanalizo]] estas grupo de teknikoj por studi la rilaton inter specifa atributo de specimeno kaj ties temperaturo. Termoanalizo ampleksas la jenajn teknikojn (kaj aliajn) kaj atributojn priskribitajn de Landsperský<ref>Hanuš Landsperský, Metodoj de termoanalizo, Scienca Revuo, vol 33, n-ro 2, (140) 47-57, 1982</ref>: [[Dosiero:Analyse thermo gravimetrique appareil.svg|eta|maldekstre|Tipa aparato por gravimetria termoanalizo (Setaram TG-DTA 92 B); oni ne desegnis la tubon por malvarmiga akvo.]] * [[Gravimetria termoanalizo]] (aŭ termogravimetrio): maso * Rekta termoanalizo: temperaturo * [[Diferenca termoanalizo]]: temperatura diferenco inter specimeno kaj referenco * [[Kalorimetria termoanalizo|Kompensa dinamika kalorimetrio]]: varmofluo * [[Dilatometria termoanalizo|Dilatometria analizo]]: dimensio * [[Emana termoanalizo]] liberiĝo de radioaktiva gaso La [[temperaturo]] povas pliiĝi kaj/aŭ malpliiĝi dum la eksperimento (kutime je konstanta rapido), aŭ resti konstanta, kaj oni povas varii la rapidon de ŝanĝo de temperaturo, ekzemple ripete varmigi kaj malvarmigi. La temperaturo povas atingi malaltan temperaturon (sub nul celsia grado) aŭ pli ol mil celsiajn gradojn (ekzemple por mineraloj). Dum termoanalizo ofte estas grave regi la atmosferon ĉirkaŭ la specimeno. Foje oni deziras nuligi reakciojn do oni uzas [[inerteco|inertan]] gason (ekzemple [[nitrogeno]]n aŭ [[argono]]n); foje oni volas pliigi reakciojn, do oni uzas reakcieman gason (ekzemple [[oksigeno]]n aŭ [[karbona dioksido|karbonan dioksidon]]). Oni povas en taŭga aparato aŭ pliigi la premon aŭ malpliigi ĝin (eĉ [[vakuo|vakuigi]] ĝin). La atmosfero povas esti fluanta aŭ nefluanta. Oni povas, per taŭga aparato, detekti aŭ analizi la gasojn kiuj lasas la specimenon dum la eksperimento. Tempo estas implica variablo en ĉiu termoanaliza tekniko. Foje oni [[Grafikaĵo|grafikas]] laŭ tempo, foje laŭ temperaturo: dependas de la aparato. La formo de la specimeno ankaŭ estas signifa variablo. Iuj aparatoj taŭgas por maldika tavolo de pulvoro; aliaj por cilindro de pakita pulvoro; aliaj por folio de polimero aŭ de metalo. Plejofte la rezulto estas [[Grafikaĵo|kurbo]] de iu atributo kontraŭ temperaturo (aŭ tempo): maso, konduktivo, dimensio, ktp. Foje estas utile (ankaŭ) komputi la [[diferencialo]]n de la mezurita atributo. Tio ofte helpas distingi superkuŝantajn reakciojn. Per la diversaj teknikoj oni povas mezuri la procenton de iu komponanto per la ŝanĝo de maso aŭ nerekte per alia atributo. Per diferenca termoanalizo aŭ kalorimetria termoanalizo oni povas kalkuli la reakcivarmon. En iuj cirkonstancoj, oni kalkulas [[Ĥemia kinetiko|kineto]]n de reakcio. === Apartigo de miksaĵoj === Apartigajn procezojn oni uzis por malpliigi la kompleksecon de materiaj miksaĵoj. [[Kromatografio]], [[elektroforezo]] kaj frakciigo de kampofluo estas ekzemploj de tiu fako. [[Dosiero:Fraction collector - sampler LAMBDA OMNICOLL.jpg|eta|Aŭtomata kolektilo de frakcioj kaj de montraĵoj por la kromatografio.]] La '''kromatografio''' estas fizika metodo de disigo por la karakterizado de kompleksaj miksaĵoj kies celo estas disigi la diversajn komponantoj, kio estas aplikebla en ĉiuj branĉoj de la [[scienco]]; en la principo de elekta reteno, kies celo estas disigi la diversajn komponantojn de miksaĵo, kio permesas identigi kaj determini la kvantojn de ties komponantojn. Subtilaj diferencoj en la [[koeficiento]] de dispartigo de la komponantoj rezultigas diferencialan retenon de la [[Fazo de materio|stata fazo]] kaj, tial, efika disigo depende de la tempoj de reteno de ĉiu komponanto de la miksaĵo. La kromatografio povas plenumi du bazajn funkciojn kiuj reciproke ekskludas sin unu la aliajn: * Disigi la komponantojn de la miksaĵo, por akiri ilin pli puraj kaj kiuj povu esti uzataj poste (fina etapo de multaj sintezoj). * Mezuri la proporcion de la komponantoj de la miksaĵo (analiza celo). Tiuokaze, la kvantoj de materialo uzataj estas kutime tre malgrandaj. '''Elektroforezo''' estas apliko de [[elektra kurento]] ĉe ĝelo kiu enhavas DNA-fragmentojn por ilin migrigi. Tiuj DNA-fragmentoj povas disiĝi laŭ sia longeco en agara aŭ akrilamida ĝelo. La miksaĵo kiu enhavas la DNA-n tranĉitan de restrikt-enzimo au ne estas deponita preter la ĝel-bordo, en putojn, kaj estas poste submetata al elektra kampo. La DNA-molekuloj (negative ŝargitaj) migras en la elektran kampon al anodo laŭ la [[trako]] kongrua kun la puto en kiun ĝi estis deponita. Trapasante agarajn aŭ akrilamidajn maŝojn, ili disiĝas laŭ sia longeco: la pli longaj molekuloj havas avantaĝon esti pli retenataj kaj bremsataj ol pli etaj kaj migras malpli rapide kaj konsekvence malpli foren de la start-migr-punkto. Akrilamido havas pli gravan disigan povon ol agaro. Tamen, akrilamida ĝel-farado malpli facilas kaj krome la produktaĵo mem toksas. [[Dosiero:Pcr gel.png|eta|200px|maldekstra|Elektroforeza ĝelo post migrigo de [[DNA]] havigita pere de [[PĈR]] ([[Trako|migrotrako]] 2 kaj 3). En la [[Trako|migrotrako]] 1 estis migrigita la molekula pezmarkilo.]] Por videbligi la DNA-fragmentojn post elektroforezo, oni trempas la ĝelon en solvaĵon enhavanta [[bromo|broman]] etidiomon (mi ne trovis esperantan nomon). Tiu molekulo ŝoviĝas inter nukleajn bazojn kaj havas la trajton elradii ruĝ-oranĝan fluoreskon kiam ĝi ekscitiĝas pro ultravioleta lumo. La ĝelo tiam observeblas sub UV-lampo kaj DNA-molekuloj kompleksitaj kun BE videbliĝas. Ĉar la migra distanco proporcias je la nukleotid-nombro-logaritmo, estas eble determini la havigitajn tranĉitajn fragmentoj-longecojn komparante ties eletroforezan moviĝ-kapablon kun tiuj de la referencaj DNA-fragmentoj kies longecojn oni konas (molekula pezmarkilo). Ankaŭ ekzistas markiloj kiuj ebligas taksi por ĉiu fragmento la dufadenan DNA-kvanton. === Hibridaj teknikoj === Kombinaĵoj de la supre menciitaj teknikoj produktas "hibridan" aŭ "hifenan" teknikon.<ref name="pmid6353577">{{cite journal |doi=10.1126/science.6353577|bibcode = 1983Sci...222..291W |title=Hyphenated techniques for analysis of complex organic mixtures |year=1983 |last1=Wilkins |first1=C. |journal=Science |volume=222 |issue=4621 |pages=291–6 |pmid=6353577 }}</ref><ref name="pmid9008869">{{cite journal |doi=10.1002/(SICI)1096-9888(199701)32:1<64::AID-JMS450>3.0.CO;2-7 |title=High-performance Liquid Chromatography/NMR Spectrometry/Mass Spectrometry:Further Advances in Hyphenated Technology |year=1997 |last1=Holt |first1=R. M. |last2=Newman |first2=M. J. |last3=Pullen |first3=F. S. |last4=Richards |first4=D. S. |last5=Swanson |first5=A. G. |journal=Journal of Mass Spectrometry |volume=32 |pages=64–70 |pmid=9008869 |issue=1|bibcode=1997JMSp...32...64H }}</ref><ref name="pmid9253184">{{cite journal |doi=10.1016/S0021-9673(97)00325-7 |title=Chromatographic and hyphenated methods for elemental speciation analysis in environmental media |year=1997 |last1=Ellis |first1=Lyndon A |last2=Roberts |first2=David J |journal=Journal of Chromatography A |volume=774 |pages=3–19 |pmid=9253184 |issue=1–2}}</ref><ref name="pmid12462614">{{cite journal |doi=10.1016/S0021-9673(02)01228-1 |title=Hyphenated techniques in anticancer drug monitoring |year=2002 |last1=Guetens |first1=G |last2=De Boeck |first2=G |last3=Wood |first3=M |last4=Maes |first4=R.A.A |last5=Eggermont |first5=A.A.M |last6=Highley |first6=M.S |last7=Van Oosterom |first7=A.T |last8=De Bruijn |first8=E.A |last9=Tjaden |first9=U.R |journal=Journal of Chromatography A |volume=976 |pages=229–38 |pmid=12462614 |issue=1–2}}</ref><ref name="pmid12462615">{{cite journal |doi=10.1016/S0021-9673(02)01227-X |title=Hyphenated techniques in anticancer drug monitoring |year=2002 |last1=Guetens |first1=G |last2=De Boeck |first2=G |last3=Highley |first3=M.S |last4=Wood |first4=M |last5=Maes |first5=R.A.A |last6=Eggermont |first6=A.A.M |last7=Hanauske |first7=A |last8=De Bruijn |first8=E.A |last9=Tjaden |first9=U.R |journal=Journal of Chromatography A |volume=976 |pages=239–47 |pmid=12462615 |issue=1–2}}</ref> Kelkaj ekzemploj estas en populara uzado nuntempe kaj oni disvolvigas novajn hibridajn teknikojn. Por ekzemplo, gasa kromatografio kun masa spektrometrio, gasa kromatografio kun infraruĝa spektroskopio, likva kromatografio kun masa spektrometrio, likva kromatografio kun nuklemagneta rezonanca [[spektroskopio]], likva kromatografio kun infraruĝa spektroskopio, kaj kapilara elektroforezo kun masa spektrometrio. Strekapartigaj teknikoj referencas al kombinado de du (aŭ pliaj) teknikoj por detekti kaj apartigi ĥemiaĵojn disde solvaĵoj. Plej ofte plimulto de aliaj teknikoj estas kelkaj formo de [[kromatografio]]. Strekapartigaj teknikoj estas amplekse uzataj en [[ĥemio]] kaj [[bioĥemio]]. Foje oni uzas [[Oblikvo|oblikvajn frakcistrekojn]] anstataŭ [[streketo]]jn, speciale se la nomo de unu el la metodoj mem jam enhavas oblikvon. === Mikroskopio === Mikroskopio estas aro da teknikoj por esploro pere de [[mikroskopo]]. ==Aplikaĵoj== [[File:Portable Screening Devices (1435) (8225044148).jpg|thumb|upright|Sciencisto de la usona servo ''[[Food and Drug Administration]]'' uzas porteblan aparaton de preskaŭ-infraruĝa spektroskopio por inspekti [[laktozo]]n pri ebla poluado per [[melamino]].]] Analiza ĥemio havas diversajn aplikaĵojn kiel en jura medicino aŭ kriminaliko, bioanalizo, [[Klinika ĥemio|klinika analizo]], media analizo, kaj analizo de [[materialo]]j. Esploradon de analiza ĥemio oni plenumas pere de perceptado (sensiveco, detektolimigo, elektiveco, fortikeco, dinamika rango, lineara rango, akurateco, precizeco, kaj rapideco), kaj kosto (aĉetado, operacio, trejnado, tempo kaj spaco). Inter la ĉefaj branĉoj de nuntempa analiza atoma spektrometrio, la plej disvastigita kaj universala estas la optika kaj masa [[spektrometrio]].<ref>{{cite journal |doi=10.1070/RC2006v075n04ABEH001174 |title=Prospects in analytical atomic spectrometry |year=2006 |last1=Bol'Shakov |first1=Aleksandr A |last2=Ganeev |first2=Aleksandr A |last3=Nemets |first3=Valerii M |journal= Russian Chemical Reviews |volume=75 |issue=4 |pages=289|arxiv = physics/0607078 |bibcode = 2006RuCRv..75..289B |s2cid=95353695 }}</ref> En la rekta elementa analizo de solidaj specimenoj, la novaj ĉefaj fakoj estas la masa spektrometrio pere de spektroskopio de plasmo [[lasero|laserinduktita]] kaj de laserablacio, kaj la rilataj teknikoj kun transferenco de la laserablaciaj produktoj en induktive kongruigita [[plasmo]]. Oni esperas, ke etendiĝos antaŭeniroj en dezajno de diodaj laseroj kaj ke optikaj parametriaj oscilatoroj helpos en la disvolvigoj en fluoresko kaj joniga spektrometrio kaj ankaŭ en absorbaj teknikoj en kiuj oni uzas optikajn kavaĵojn por pliigi efektivan absorbon de vojlongo. La uzado de plasmo- kaj laser-bazitaj metodoj pliiĝas. Intereso al absoluta (nenormiga) analizo reviviĝis, aparte ĉe spektrometrio de elsendado. Oni entreprenas grandajn klopodojn en trudado de analizaj teknikoj en la malgrando de [[Integra cirkvito|icoj]]. Kvankam estas malmultaj ekzemploj de tiaj sistemoj konkurencaj kun la tradiciaj analizaj teknikoj, eblaj avantaĝoj estas malgrando/portebleco, rapideco, kaj kosto, (mikro-sistemo de totala analizo (μSTA) aŭ "lab-on-a-chip! (laboratorio ice)). Mikroskala ĥemio malpliigas la kvantojn de ĥemiaĵoj uzataj. Multaj disvolvigoj plibonigas la analizon de biologiaj sistemoj. Ekzemploj de rapide etendiĝantaj kampoj en tiu areo estas [[genomiko]], [[DNA-vicrivelado]] kaj rilata esplorado en genetika fingrospuro kaj DNA mikroaranĝo; [[proteomiko]], nome analizo de protein-koncentraĵoj kaj modifaĵoj, speciale reage al variaj stresoroj, je variaj stadioj de disvolvigo, aŭ en variaj partoj de la korpo; metabolomiko, kiu temas pri metabolitoj; transskriptomiko, inkludanta mRNA kaj asociajn kampojn; lipidomiko, kiu temas pri [[lipido]]j kaj iliaj asociaj kampoj; peptidomiko, pri [[peptido]]j kaj iliaj asociaj kampoj; kaj metalomiko, kiu temas pri metalaj koncentraĵoj kaj speciale kun ilia rilato al proteinoj kaj aliaj molekuloj. Analiza ĥemio ludis gravan rolon en la kompreno de elementa scienco ĝis vario de praktikaj aplikaĵoj, kiel ĉe biomedicinaj aplikaĵoj, medikontrolado, kvalitkontrolado de industria fabrikado, jurmedicina scienco, kaj tiel plu.<ref>{{Cite web|url=https://www.acs.org/content/acs/en/careers/college-to-career/areas-of-chemistry/analytical-chemistry.html|title=Analytical Chemistry - American Chemical Society|website=American Chemical Society|language=en|access-date=2017-05-26}}</ref> La ĵusaj disvolvigoj en komputila aŭtomatiko kaj informoteknologioj etendis analizan ĥemion al nombroj de novaj biologiaj kampoj. Por ekzemplo, aŭtomataj maŝinoj por DNA-vicrivelado estis la bazo por la kompletigo de hom-genaj projektoj kondukantaj al la nasko de [[genomiko]]. Proteinidentigado kaj peptida vicrivelado pare de masa spektrometrio malfermis novan kampon de [[proteomiko]]. Aldone al aŭtomataj specifaj procezoj, estas klopodoj por aŭtomatigi pli grandajn fakojn de la laboratoria testado, kiel ekzemple ĉe kompanioj kiel ''Emerald Cloud Lab'' kaj ''Transcriptic''.<ref>{{cite journal |pmid=29134146|pmc=5681851|year=2017|last1=Groth|first1=P.|title=Indicators for the use of robotic labs in basic biomedical research: A literature analysis|journal=PeerJ|volume=5|pages=e3997|last2=Cox|first2=J.|doi=10.7717/peerj.3997 |doi-access=free }}</ref> Analiza ĥemio estis nemalhavebla areo en la disvolvigo de [[nanoteknologio]]. Surfacaj karakteriziloj, [[Elektrona mikroskopo|elektronaj mikroskopoj]] kaj skanprovaj mikroskopoj ebligis, ke sciencistoj povu rigardi atomajn strukturojn pere de ĥemiaj karakterizaĵoj. == Gravuloj == * [[John B. Fenn]] == Vidu ankaŭ == * [[Funkcia grupo]] * [[Heterociklaj kombinaĵoj]] * [[Kombinaĵoj de hidrogeno|Hidrogenaj kombinaĵoj]] * [[Hidrokarbonido]]j * [[Mas-spektrogramo]] * [[Termoanalizo]] * [[Gravimetria termoanalizo]] * [[Instrumenta analizo]] * [[Distilado]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Bibliografio == * N. Baccan., L.M.Aleixo., E.Stein, O.E.S.Godinho, ''Introdução à Semimicroanálise Qualitativa'', Editora da Unicamp, 1988. * Bard, A.J.; Faulkner, L.R. ''Electrochemical Methods: Fundamentals and Applications''. New York: John Wiley & Sons, 2nd Edition, 2000. * Bettencourt da Silva, R; Bulska, E; Godlewska-Zylkiewicz, B; Hedrich, M; Majcen, N; Magnusson, B; Marincic, S; Papadakis, I; Patriarca, M; Vassileva, E; Taylor, P; ''Analytical measurement: measurement uncertainty and statistics'', 2012, ISBN 978-92-79-23070-7. * Gurdeep, Chatwal Anand (2008). ''Instrumental Methods of Chemical Analysis'', Himalaya Publishing House (India) ISBN 978-81-8318-802-9 * Ralph L. Shriner, Reynold C. Fuson, David Y. Curtin, Terence C. Morill: ''The systematic identification of organic compounds - a laboratory manual'', Verlag Wiley, New York 1980, 6. edition, ISBN 0-471-78874-0. * Skoog, D.A.; West, D.M.; Holler, F.J. ''Fundamentals of Analytical Chemistry'', New York: Saunders College Publishing, 5th Edition, 1988. == Eksteraj ligiloj == * [https://chem.libretexts.org/Textbook_Maps/Analytical_Chemistry_Textbook_Maps/Map%3A_Analytical_Chemistry_2.0_(Harvey)/01%3A_Introduction_to_Analytical_Chemistry/1.1%3A_What_is_Analytical_Chemistry%3F Chemistry Libretexts]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://books.google.com.br/books?id=-dTfQ4m8ZK4C&printsec=frontcover&dq=Analytical+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjn4ejEzabTAhXEjJAKHTBJBlQQ6AEIKzAB#v=onepage&q=Analytical%20chemistry&f=false Analytical Chemistry], G. L. David * [https://books.google.com.br/books?id=2QfN2mR9umcC&printsec=frontcover&dq=Analytical+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjn4ejEzabTAhXEjJAKHTBJBlQQ6AEIMjAC#v=onepage&q=Analytical%20chemistry&f=false Challenges in Green Analytical Chemistry], Miguel da la Guardia,Salvador Garrigues,James H. Clark * [https://books.google.com.br/books?id=H1dpuav4wSEC&printsec=frontcover&dq=Analytical+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjn4ejEzabTAhXEjJAKHTBJBlQQ6AEIODAD#v=onepage&q=Analytical%20chemistry&f=false Quality Control in Analytical Chemistry], G. Kateman, L. Buydens * [https://books.google.com.br/books?id=-EPSISOfCxYC&printsec=frontcover&dq=Analytical+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjn4ejEzabTAhXEjJAKHTBJBlQQ6AEIUjAG#v=onepage&q=Analytical%20chemistry&f=false Chemiluminescence in Analytical Chemistry], Ana M. Garcia-Campana * [https://books.google.com.br/books?id=e8Ju_n8DN1sC&printsec=frontcover&dq=Analytical+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjn4ejEzabTAhXEjJAKHTBJBlQQ6AEIYzAI#v=onepage&q=Analytical%20chemistry&f=false Basic Concepts Of Analytical Chemistry], S M Khopkar * [https://books.google.com.br/books?id=S6HACq84duEC&printsec=frontcover&dq=Analytical+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjn4ejEzabTAhXEjJAKHTBJBlQQ6AEIazAJ#v=onepage&q=Analytical%20chemistry&f=false Principles of Analytical Chemistry: A Textbook], Miguel Valcarcel {{Portalo|Kemio}} [[Dosiero:Halogenidnachweis.jpg|eta|maldekstra|380px|<!-- _Analytik_: _Nachweis_ _von_ _Bromid_ _und_ _Iodid_ _mit_ _Chlorwasser_ _und_ Heksano -->]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|ĥemio}} {{Havenda artikolo|Analiza ĥemio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemia analizo]] tp3wr9643fd463udhdsijbdx2c4ou2q 0 45186 9493806 9411273 2026-10-15T08:40:26Z RG72 11847 9493806 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Railway bridge abutment riverbank park yass.JPG|eta|Ponta abutmento subtenanta ne plu uzata tramvojon super la rivero Yass en Aŭstralio.]] '''Abutmento''' - parto de aparato, [[konstruaĵo]], [[ponto]], kiu subtenas aliajn ĝiajn partojn. Ankaŭ [[lagro]], kiu estas speciale farita por kontraŭi [[forto]]jn kun unu direkto, kies direkto estas paralela al la akso de turnado. == Vidu ankaŭ == * [[Apogarko]] * [[Apogilo (konstruelemento)]] * [[Pinaklo]] * [[Strebo (arkitekturo)]] {{Projektoj|ReVo=abutme}} {{Ĝermo|teknologio}} [[Kategorio:Mekanika inĝenierado]] [[Kategorio:Arkitekturo]] [[Kategorio:Pontopartoj]] amqp4cj9sagfvqyntgnlwu09zpxb2nl 0 45194 9493539 9414281 2026-10-14T12:40:23Z Sj1mor 12103 9493539 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=grando priskribanta moviĝadon de elektra ŝargo|malpli konata grando priskribanta elektran kampon|Elektra flukso}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Elektra kurento''', aŭ '''elektra fluo''', estas moviĝado de [[elektra ŝargo]], normale en [[konduktilo]], t.e. elektrokonduktilo. La [[mezurunuo]] de elektra kurento estas [[ampero]] (simbolo: [[A]]), kiu estas unu el la bazaj [[unuo]]j de la [[Sistemo Internacia de Unuoj]]. La [[rapido]] de moviĝo de [[ŝargo]]portaj eroj (en normala konduktilo tiuj partikloj estas [[elektrono]]j) dependas interalie de materialo de la [[konduktanto]], de la [[maso]] kaj ŝargo de la [[partiklo]]j, kaj de la [[tensio]] pelanta la ŝargojn. Ĝi estas multe malpli granda ol la rapido de lumo. Malgraŭ ĉi tio, la rapido de disvastiĝo de elektra kurento (de [[energio]] kaj de eventuale kunportata [[signalo]]) preskaŭ egalas la [[lumrapido]]n, do la rapidon de fronto de [[elektromagneta ondo]]. [[Dosiero:Two transmission towers.jpg|eta|La elektran energion oni transmisias kutime per kondukt[[lineo]]j sur turoj.]] == Priskribo == En la praktikaj aplikoj de elektro oni distingas [[rekta kurento|rektan kurenton]], kiu fluas, eventuale kun varia intenso, daŭre en sama direkto, kaj [[alterna kurento|alternan kurenton]], kies direkto periode ŝanĝiĝadas. La plejmulto de la monde uzata energio estas provizata en formo de 50- aŭ 60-[[herco|herca]] alterna kurento. Por fari rektan kurenton el alterna kurento oni uzas [[rektifilo]]jn. Rektan kurenton oni iam nomas ankaŭ kontinua kurento, sed tiu nomo estas nebona, ĉar ankaŭ alterna kurento estas plej ofte seninterrompa, el la vidpunkto de utiliganto. Konstanta kurento estas tia rekta kurento, kies intenso ne ŝanĝiĝas, aŭ kiun almenaŭ provizas fonto kun konstanta tensio. [[Konduktanto]]j (elektrokonduktaj materialoj) plej ofte havas [[rezistanco]]n (simbolo [[Omego | Ω]], mezurunuo [[omo]]) kaj pro tio varmiĝas pro fluanta elektra kurento. Grava escepto estas la [[superkonduktanto]]j. La [[elektra povumo]] estas la rilato pase de energio de fluo por unueco de tempo; tio estas, la kvanto de [[Elektra energio|energio]] transdonita aŭ absorbita de elemento en difinita momento. La unueco en la [[Internacia sistemo de unuoj|Internacia Sistemo de Unuecoj]] estas la [[Vato (mezurunuo)|vato]]. Kiam elektra kurento fluas en iu ajn [[cirkvito]], ĝi povas transdoni energion farante [[Laboro (fiziko)|mekanikan]] aŭ termodinamikan laboron. Taŭgaj iloj uzas la elektran energion por multaj utilaj celoj, kiel [[Varmo|varmego]], [[lumo]] ([[Ampolo|inkandeska lampo]]), [[Movado (fiziko)|movado]] ([[Elektromotoro|elektra motoro]]), [[sono]] ([[laŭtparolilo]]) aŭ [[Elektrolizo|kemiaj procezoj.]] Oni povas produkti la elektran energion mekanike aŭ kemie, aŭ ankaŭ per la transformo de la lumo en la [[Sunĉelo|sunĉeloj.]] Fine, oni povas stoki elektran energion kemie en baterioj. La energio konsumita per la elektra aparato estas mezurita en [[vathoro]]<nowiki/>j (Wh) aŭ en [[kilovathoro]]j (kWh). Normale la kompanioj kiuj provizas elektran energion al industrioj kaj hejmoj, fakturas ĝin en kilovathoroj (kWh). La povumo en vatoj (W) aŭ kilovatoj (kW) de ĉiuj aparatoj devas esti listigita kune kun la [[Elektra tensio|tensio]] sur metala plato lokita kutime ĉe la malantaŭo de la aparato. ==Simbolo== La konvencia simbolo por kurento estas {{math|''I''}} kiu devenas de la franca frazo ''intensité du courant'' (kurenta intenseco).<ref>{{cite book|first1=T. L.|last1=Lowe|first2=John|last2=Rounce|title=Calculations for A-level Physics|page=2|publisher=Nelson Thornes|year=2002|isbn=0748767487}}</ref><ref>{{cite book|first1=Howard M.|last1=Berlin|first2=Frank C.|last2=Getz|title=Principles of Electronic Instrumentation and Measurement|page=37|publisher=Merrill Pub. Co.|year=1988|isbn=0675204496}}</ref> Kurenta intenseco ofte estas referita simple kiel ''kurento''.<ref>{{cite book|first1=K. S. Suresh|last1=Kumar|title=Electric Circuit Analysis|publisher=Pearson Education India|year=2013|isbn=978-9332514102|chapter=Section 1.2.3|quote='Current intensity' is usually referred to as 'current' itself.}}</ref> La {{math|''I''}}-simbolo estis uzita fare de [[André-Marie Ampère]], laŭ kiu la unuo de elektra kurento estas nomita, en formulado de la [[Ampera forta leĝo|fortoleĝo de Ampère]] (1820).<ref>{{cite web|first=A-M|last=Ampère|url=http://www.ampere.cnrs.fr/textes/recueil/pdf/recueilobservationsd.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724083412/http://www.ampere.cnrs.fr/textes/recueil/pdf/recueilobservationsd.pdf |archive-date=2011-07-24 |url-status=live|title=Recueil d'Observations Électro-dynamiques|page=56|location=Paris: Chez Crochard Libraire|year=1822|language=French}}</ref> La notacio vojaĝis de Francio al Britio, kie ĝi iĝis norma, kvankam almenaŭ unu ĵurnalo ne ŝanĝiĝis de uzado de {{math|''C''}} al {{math|''I''}} ĝis 1896.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BCZLAAAAYAAJ|title=Electric Power|year=1894 |volume=6|pages=411, 1894}}</ref> == Konvencioj == [[Image:Current notation.svg|thumb|left|230px|La [[elektrono]]j, la ŝargoportiloj en elektra cirkvito, fluas en direkto mala al tiu de la konvencia elektra kurento.]] [[File:Battery symbol2.svg|thumb|right|100px|La [[simbolo]] por [[baterio]] en [[cirkvito|cirkvita]] [[diagramo]].]] La konvencia direkto de kurento, konata ankaŭ kiel ''konvencia kurento'',<ref name="Avison">{{cite book | last1 = Avison | first1 = John | title = The World of Physics | publisher = Thomas Nelson and Sons | date = 2014 | pages = 221 | url = https://books.google.com/books?id=DojwZzKAvN8C&dq=%22conventional+current%22+positive+charge&pg=PA221 | doi = | id = | isbn = 9780174387336 }}</ref><ref name="McComb">{{cite book | last1 = McComb | first1 = Gordon | last2 = Boysen | first2 = Earl | title = Electronics For Dummies | publisher = Wiley | date = 2005 | pages = 12 | url = https://books.google.com/books?id=CvLkgK8PBJkC&dq=%22conventional+current%22&pg=PA12 | doi = | id = | isbn = 9780764597190 }}</ref> estas arbitre difinita kiel la direkto en kiu fluas pozitivaj ŝargoj. En [[Konduktilo|kondukta materialo]], la moviĝantaj ŝargitaj partikloj, kiuj konsistigas la elektran kurenton, estas nomitaj ŝargoportantoj. En metaloj, kiuj konsistigas la dratojn kaj aliajn konduktilojn en la plej multaj [[Elektra cirkvito|elektraj cirkvitoj]], la pozitive ŝargitaj [[atomkerno]]j de la atomoj estas tenitaj en fiksa pozicio, kaj la negative ŝargitaj elektronoj estas la ŝargoportantoj, liberaj moviĝi ĉirkaŭe la metalo. En aliaj materialoj, precipe la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaĵoj]], la ŝargoportantoj povas esti pozitivaj ''aŭ'' negativaj, depende de la dopanto uzita. Pozitivaj kaj negativaj ŝargoportantoj povas eĉ ĉeesti samtempe, kiel okazas en [[elektrolito]] en [[elektrokemia ĉelo]]. Fluo de pozitivaj ŝargoj donas la saman elektran kurenton, kaj havas la saman efikon en cirkvito, kiel egala fluo de negativaj ŝargoj en la kontraŭa direkto. Ĉar kurento povas esti la fluo de aŭ pozitivaj aŭ negativaj ŝargoj, aŭ ambaŭ, konvencio estas necesa por la direkto de kurento kiu estas sendependa de la speco de ŝargoportantoj. Negative ŝargitaj portantoj, kiel ekzemple la elektronoj (la ŝargoportantoj en metaldratoj kaj multaj aliaj elektronikaj cirkvitaj komponentoj), tial fluas en la kontraŭa direkto de konvencia kurentfluo en elektra cirkvito.<ref name="Avison" /><ref name="McComb" /> ===Referenca direkto=== Kurento en drato aŭ [[cirkvito|cirkvita elemento]] povas flui en ĉiu el ambaŭ direktoj. Kiam oni difinas [[variablo]]n <math>I</math> por reprezenti la kurenton, la direkto reprezentanta pozitivan kurenton devas esti precizigita, kutime per sago sur la cirkvita skema [[diagramo]].<ref name="Kumar">{{cite book | last = Kumar | first = K. S. Suresh | title = Electric Circuits & Networks | publisher = Pearson Education India | year = 2008 | location = | pages = 26–28 | url = https://books.google.com/books?id=ZzeXM-IQnIUC&pg=PA278 | doi = | id = | isbn = 978-8131713907}}</ref><ref name="Hayt5">{{Cite book |last=Hayt |first= William |year= 1989 |title= Engineering Electromagnetics |edition= 5th |publisher= McGraw-Hill |isbn= 0070274061}}</ref>{{rp|13}} Tio estas nomita la referenca direkto de la kurento <math>I</math>. Dum analizado de elektraj cirkvitoj, la fakta direkto de kurento tra specifa cirkvitelemento estas kutime nekonata ĝis la analizo estas kompletigita. Sekve, la referencdirektoj de fluoj ofte estas asignitaj arbitre. Kiam la cirkvito estas solvita, negativa valoro por la kurento implicas, ke la reala direkto de kurento tra tiu cirkvito-elemento estas kontraŭ tiu de la elektita referenca direkto. Unua paŝo en la analizo estas la supozo de referencdirektoj por la nekonataj kurentoj.<ref name="Hayt5"></ref>{{rp|29}} == Leĝo de Omo == [[Dosiero:15. Омов закон.ogv|eta|dekstra|280px|]] La [[Leĝo de Omo]] (nomita por ĝia elkovrinto [[Georg Ohm]]) konstatas, ke la proporcio de la [[elektra tensio]] (diferenco de la [[elektra potencialo|potencialoj]]) inter la ekstremaĵoj de [[konduktilo]] (aŭ [[rezistilo]]) rilate al la elektra kurento trafluanta ĝin estas konstanta, se la temperaturo ne ŝanĝiĝas. [[Georg Ohm]] formulis du leĝojn kiuj estas nomataj ''leĝoj de Omo''. === Unua leĝo de Omo === La unua leĝo de Omo esprimas la proporcion inter la elektra tensio kaj la elektra kurento. Ĝi estas priskribita per la matematika formulo: :<math>R=\frac{U}{I}</math> kie <math>U</math> estas la tensio (esprimita en [[volto]]) inter la ekstremaĵoj de la konduktilo, kaj <math>I</math> estas la elektra kurento trafluanta ĝin. [[Dosiero:UIR.png|eta|maldekstra|La [[rezistilo]] ''R'', <br /> kurento ''I'' kaj <br /> [[elektra tensio|tensio]] ''U'']] === Dua leĝo de Omo === La dua leĝo de Omo permesas kalkuli la elektran rezistancon de konduktilo, se vi scias la karakterizojn fizikan kaj ĝeometran. Ĝi estas priskribita per la matematika formulo: :<math>R=\rho \frac{l}{A}</math> kie <math>l</math> estas la longo de la konduktilo (esprimita laŭ [[metro]]j), <math>A</math> ĝia sekcio (esprimita de la kvadratoj de metroj ), kaj <math>\rho</math> estas parametro, kiu dependas je la konduktilo kaj la temperaturo. == Tipoj == === Alterna kurento === [[Alterna kurento]] estas elektra kurento, kies la signo de ĝia momenta valoro ŝanĝiĝas dum la tempo, kontraŭe de ''unidirekta kurento'', aŭ de ''rekta kurento''. Tiu kurento estas ''[[periodo|perioda]]'', kiam ĝi estas priskribita per [[perioda funkcio]] (ekz. triangula, kvadrata aŭ pli malsimpla funkcio). La plej kutima formo de ''alterna kurento'' estas [[Trigonometria funkcio|sinusa]] kurento, aparte por praktika distribuado de elektra energio. ==== Formulo ==== [[Dosiero:Sin.svg|dekstra|eta|300px|Grafiko de du [[periodo]]j de pura alterna kurento, sen [[harmono]]j.]] ''I(t) = I<sub>A</sub> sin(ωt+φ)'' kie ''I<sub>A</sub>'' - [[amplitudo]] de la kurento; ''ω'' - [[angula frekvenco]]; ''φ'' - [[fazo]]; ''t'' - tempo. Kiel grandeco de ĉi tia kurento oni uzas ĝian [[kvadrataveraĝa valoro|kvadrataveraĝan valoron]] : <math> I_{ka} = \sqrt {\frac{1}{T_2-T_1} \int_{T_1}^{T_2} (I(t))^2\, dt} </math> Kie T<sub>1</sub> kaj T<sub>2</sub> - sufiĉe malproksimaj unu al la alia momentoj de tempo. Pri stabila perioda kurento sufiĉas uzi en la formulo T<sub>2</sub> - T<sub>1</sub> = T (kie T estas la periodo), kaj kalkuli la [[integralo]]n dum unu periodo. Tiam pri sinusa kurento: ''I<sub>ka</sub> = I<sub>A</sub> / 2<sup>1/2</sup>''. === Kontinua kurento === [[Kontinua kurento]] estas elektra kurento, kies momenta valoro ne ŝanĝiĝas dum tempo (aŭ ŝanĝiĝas sufiĉe malrapide). ''I(t) = I'' Ankaŭ tute simile imageblas [[tensio]], kies momenta valoro ne ŝanĝiĝas dum tempo (aŭ ŝanĝiĝas sufiĉe malrapide). Tian tension oni nomas "kontinua tensio", aŭ "tensio de kontinua kurento": ''U(t) = U'' Aliaj variantoj estas "unidirekta kurento" (ekzemple rektifita kurento) kaj [[alterna kurento]] (ekzemple per kutima hejma tensio). ==== Bildaro de Kontinua kurento ==== <gallery> Dosiero:Current_rectification_diagram.svg|<!-- thumb|maldekstra|180px|(Klavas, Tipoj) de (kontinua kurento, rekta kurento) -->(kontinua kurento, rektifitaj kurentoj) Dosiero:Tensión corriente continua.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Representación_ _de_ _la_ tensio _en_ kontinua kurento. -->(kontinua kurento) Dosiero:Tensión filtrada onda completa.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Rectificación_ _de_ _la_ tensio _en_ kontinua kurento. -->(filtrita tensio de alterna tensio) </gallery> == Kurentomilito == [[Dosiero:PyramidParthenon.jpg|eta|upright=1.15|Ekstravagancaj montroj de elektraj lumoj tuj iĝis ofta trajto de publikaj eventoj, kiel en tiu foto el la Tenesia Centjariĝa Ekspozicio de 1897.]] Dum [[Thomas Alva Edison]] etendis sian sistemon de distribuado de [[Kontinua kurento]] (DC), li trafis rektan konkurencon el kompanioj kiuj instalis sistemojn de [[alterna kurento]] (AC). El la komencaj 1880-aj jaroj, sistemoj de AC [[Arkampolo|arkolumigo]] de AC por stratoj kaj grandaj spacoj estis promesplenan negocon en Usono. Kun la disvolvigo de [[transformilo]]j en Eŭropo kaj fare de [[Westinghouse Electric (1886)|Westinghouse Electric]] en Usono en 1885–1886, eblis transsendi AC longdistance pere de pli fajnaj kaj malmultekostaj kabloj, kaj "rezigni" pri la voltaro por la distribuado al la klientoj. Tio ebligis ke la AC estis uzata en stratolumigo kaj en lumigo por malgrandaj negocoj kaj hejmaj klientoj, dum la merkato de la patentita de Edison malalta voltaro de inkandeska lamposistemo de DC estis desegnita por la liverado.<ref>Jill Jonnes, Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The World, Random House – 2004, pp. 54–60</ref> La imperio de Edison de DC suferis pro unu el ties ĉefaj problemoj: estis taŭga nur por la alta denseco de klientoj ekzistanta en grandaj urboj. La fabrikoj de Edison de DC ne povis liveri elektron al klientoj pli ol unu [[mejlo]]n for el la fabriko, kaj lasis mozaikon de senliveraj klientoj inter la fabrikoj. Malgrandaj urboj kaj ruraj areoj absolute ne povis elteni la sistemon de Edison, kio lasis grandan parton de la merkato sen elektra servo. La kompanioj de AC etendiĝis en tiu vakuo. [[Dosiero:Light bulb Edison 2.jpg|eta|maldekstre|Usona patento 223898 de [[Thomas Alva Edison]]: Elektra ampolo. 27a de januaro, 1880.]] Edison esprimis siajn konsiderojn ke AC estis nefunkciebla kaj ke la altaj voltaroj uzataj estas danĝeraj. Kiam [[George Westinghouse]] instalis sian unuan sistemon de AC en 1886, Thomas Edison atakis persone kontraŭ sian ĉefan rivalon asertante, "''Ĝuste tiom certe kiom la morto, Westinghouse mortigos klienton antaŭ ses monatojn post li metos sistemon ajnagrandan. Li havas novan aferon kaj necesos granda kvanto de eksperimentado por ke tio funkciu praktike.''"<ref>Maury Klein, ''The Power Makers: Steam, Electricity, and the Men Who Invented Modern America'', Bloomsbury Publishing US – 2008, p. 257</ref> Oni sugestis multajn tialojn por la sinteno de Edison kontraŭ-AC. Unu el tiaj tialoj estas ke la inventisto ne kapablis kompreni la pli abstraktajn teoriojn kiuj estas malantaŭ AC kaj klopodis eviti la disvolvigon de sistemon kiun li ne komprenis. Ŝajne Edison ankaŭ priokupiĝis pri la fakto ke la alta voltaro el la misinstalitaj sistemoj de AC mortigus klientojn kaj tiele damaĝus la totalajn vendojn de elektraj energiaj sistemoj.<ref>''Empires Of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The Country'' de Jill Jonnes p. 146</ref> Gravas la fakto ke Edison Electric bazigis siajn desegnojn sur malaltan voltaron de DC kaj ŝanĝi normigon post ili estis instalintaj ĉirkaŭ 100 sistemojn estis, en la menso de Edison, ne imagebla. Ĉirkaŭ la fino de 1887, Edison Electric estis perdanta merkaton profite al Westinghouse, kiu estis konstruinta 68 AC elektrajn staciojn kontraŭ la 121 de Edison en sistemo DC. Por malbonigi la sintenon de Edison, la "Thomson-Houston Electric Company" de Lynn, Masaĉuseco (alia rivelo per AC) konstruis 22 energiajn staciojn.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=nq0Le9FfXlAC&pg=PT68&dq=Thomson+Houston+westinghouse+edison+1887#v=onepage&q=Thomson%20Houston%20westinghouse%20edison%201887&f=false|title=Edison to Enron|publisher=|isbn=978-1-118-19251-1|last1=Robert l. Bradley|first1=Jr|date=2011}}</ref> Paralele al la etendiĝanta konkurenco inter Edison kaj la kompanioj de AC oni starigis publikan atenton pri serio de mortoj en la printempo de 1888 okazigitaj de fosto kun muntita altvoltara alterna kurento. Tio iĝis gazetara frenezeco kontraŭ la altvoltara alterna kurento kaj la ŝajne avaraj kaj sensentaj kompanioj kiuj uzas ĝin.<ref>Jill Jonnes, Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The World, Random House – 2004, p. 143</ref><ref>Mark Essig, Edison and the Electric Chair: A Story of Light and Death, Bloomsbury Publishing US – 2009, pp. 139–140</ref> Edison akiris avantaĝon de la publika percepto de AC kiel danĝera, kaj kuniĝis kun la novjorka kontraŭ-AC kampanjisto Harold P. Brown en lia propaganda kampanjo, helpante Brown en publika [[elektrokuto]] de animaloj pere de AC, kaj subtenis leĝaron por kontroli kaj akre limigi la instalaĵojn kaj voltarojn de AC (ĝis la punkto ke oni faris ĝin neefika energilivera sistemo) en tio kio nun estas nomita la "batalo de kurentoj". La disvolvigo de la [[elektra seĝo]] estis uzatas kiel klopodo por priskribi AC kiel havanto de pli grandan mortigan kapablon ol DC kaj por miskredigi Westinghouse samtempe dum Edison konkurencis kun Brown kaj kun la ĉefa rivalo de Westinghouse en AC, nome la Thomson-Houston Electric Company, certigante ke la unua elektra seĝo uzis energion pere de generatoro de Westinghouse. La batalemaj taktikoj kontraŭ AC de Thomas Edison ne plaĉis ankaŭ al siaj propraj partneroj. Komence de la 1890-aj jaroj, la kompanio de Edison estis generanta multe pli malgrandan profiton ol ties AC rivaloj, kaj la kurentomilito finis en 1892 kiam Edison estis devigita forlasi la kontrolon de sia propra kompanio. Tiun jaron, la financisto [[J.P. Morgan]] aranĝis kunigon de Edison General Electric kun Thomson-Houston kio metis la stabanaron de Thomson-Houston zorge de la nova kompanio nome [[General Electric]]. General Electric nun kontrolis tri kvaronojn de la usona elektra negoco kaj konkurencis kun Westinghouse por la merkato de AC.<ref>Mark Essig, Edison and the Electric Chair: A Story of Light and Death, Bloomsbury Publishing US – 2009, p. 268</ref><ref>Robert L. Bradley Jr., Edison to Enron: Energy Markets and Political Strategies, John Wiley & Sons – 2011, pp. 28–29</ref> ==Okazoj== [[Dosiero:Electric wiring near Helsinki.JPG|eta|dekstra|[[Elektroturo]] de [[alttensia]] reto proksime al [[Helsinko]].]] Naturaj observeblaj ekzemploj de elektraj kurentoj estas [[fulmo]]j, [[Statika elektro|elŝargo de statika elektro]], kaj la [[suna vento]], fonto de la [[Polusa lumo|polusaj lumoj]]. Homfaritaj okazoj de elektra kurento estas la fluo de konduktaj elektronoj en metaldratoj kiel ekzemple la supraj alttensiaj kurentkonduktiloj kiuj liveras [[Transmisio de elektra energio|elektran energion]] trans longaj distancoj kaj la pli malgrandaj dratoj ene de elektra kaj elektronika ekipaĵo. [[Kirlokurento|Kirloj]] estas elektraj kurentoj kiuj okazas en konduktiloj eksponitaj al ŝanĝiĝantaj magnetaj kampoj. Simile, elektraj kurentoj okazas, precipe en la surfaco, de direktiloj eksponitaj al [[elektromagnetaj ondoj]]. Kiam oscilaj elektraj kurentoj fluas ĉe la ĝustaj tensioj ene de [[Anteno (tekniko)|radioantenoj]], [[radiondo]]j estas generitaj. En [[elektroniko]], aliaj formoj de elektraj kurentoj estas la fluo de elektronoj tra [[rezistilo]]j aŭ tra la [[vakuo]] en [[vakutubo]], la fluo de jonoj ene de [[Pilo|baterio]], kaj la fluo de [[Elektrona truo|truoj]] ene de metaloj kaj de [[Duonkonduktanto|duonkonduktaĵoj]]. Biologia ekzemplo de kurento estas la fluo de jonoj en [[neŭrono]]j kaj nervoj, respondeca pri kaj penso kaj kaj sensa perceptado. ==Mezurado== Oni povas mezuri kurentojn uzante [[ampermetro]]n. Oni povas rekte mezuri elektran kurenton pere de [[galvanometro]], sed tiu metodo inkludas rompon de la [[elektra cirkvito]], kio estas foje nekonvena. Oni povas mezuri kurentojn ankaŭ sen rompado de la cirkvito detektante la kampon asociitan kun la fluo. Aparatoj, sur la cirkvita nivelo, uzas diversajn teknikojn por mezuri fluon: [[Dosiero:Zero-Center Ammeter.JPG|eta|maldekstre|170ra|Oni povas mezuri kurentojn uzante [[ampermetro]]n.]] * [[Ŝunto|Ŝuntaj rezistiloj]]<ref>{{cite web|url=http://www.ti.com/analog/docs/microsite.tsp?sectionId=560&tabId=2180&micrositeId=7|title=What is a Current Sensor and How is it Used?|access-date=2011-12-22}}</ref> * Efiko Hall, nome sensotransduktiloj de kurentoj * Kurent-transformiloj (tamen ili ne povas mezuri la [[Kontinua kurento|kontinuan kurenton]]) * Magnetorezistanco de kamposensiloj<ref>{{cite news|first1=Andreas P.|last1=Friedrich|first2=Helmuth|last2=Lemme|url=http://www.sensorsmag.com/sensors/electric-magnetic/the-universal-current-sensor-1029|title=The Universal Current Sensor|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051430/http://www.sensorsmag.com/sensors/electric-magnetic/the-universal-current-sensor-1029 |archive-date=2016-03-04|newspaper=Fierce Electronics|date=2000-05-01|access-date=2011-12-22}}</ref> * Bobeno de Rogowski * Kurentkrampoj ==Rezista varmigo== [[Dosiero:Joule's Apparatus (Harper's Scan).png|eta|La aparato de Joule por mezuri la meĥanikan egalvaloron de varmo.]] Varmigo de [[James Prescott Joule|Joule]], konata ankaŭ kiel ''oma varmigo'' kaj ''rezista varmigo'', estas la procezo de energia disipado<ref name="JaffeTaylor">{{cite book |last1=Jaffe |first1=Robert L. |last2=Taylor |first2=Washington |title=The physics of energy |date=2018 |publisher=Cambridge University Press }}</ref>{{rp|36}} laŭ kiu la paso de elektra kurento tra [[Konduktilo|konduktaĵo]] pliigas la [[Interna energio|internan energion]] de la konduktaĵo,<ref name="SerwayJewett2004">{{cite book|last=Serway|first=Raymond A.|url=https://archive.org/details/physicssciengv2p00serw|title=Physics for Scientists and Engineers|author2=Jewett, John W.|publisher=Thomson Brooks/Cole|year=2004|isbn=0-534-40842-7|edition=6th|url-access=registration}}</ref>{{rp|846}} igante la termodinamikan forton [[varmo]].<ref name="SerwayJewett2004"/>{{rp|846, fn. 5}} La fenomenon studis la unua [[James Prescott Joule]] en 1841. Joule metis longan draton en fiksa [[maso]] de [[akvo]] kaj mezuris la plialtigon de la [[temperaturo]] pro konata kurento fluanta tra la drato dum periodo de 30 [[minuto]]j. Variante la kurenton kaj la longon de la drato li deduktis, ke la varmo produktita estas proporzia al la [[Kvadrato (algebro)|kvadrato]] de la kurento multobligita per la elektra rezistanco de la drato. <math display=block>P \propto I^2 R. </math> Tiu rilato estas konata kiel Unua Leĝo de Joule.<ref name="JaffeTaylor"/>{{rp|36}} La [[SI-unuo]] de [[energio]] estas tiukadre nomita [[ĵulo]] kaj ricevis la simbolon ''J''.<ref name="SI"/>{{rp|20}} La ordinare konata SI unuo de energio, nome la [[vato]] (simbolo: W), estas egalvalora al unu ĵulo por sekundo.<ref name="SI">[https://www.bipm.org/documents/20126/41483022/SI-Brochure-9-EN.pdf The International System of Units (PDF)] (9a eldono), ''International Bureau of Weights and Measures'', Decembro 2022, ISBN 978-92-822-2272-0 </ref>{{rp|20}} ==Elektromagnetismo== [[Dosiero:Magnetic field produced by an electric current in a solenoid.png|thumb|maldekstre|Magneta kampo estas produktita pere de elektra kurento en [[solenoido]].]] {{Ĉefartikolo|Elektromagnetismo}} '''Elektromagnetismo''' estas tiu parto de [[fiziko]], kiu okupiĝas pri la [[elektra kampo|elektra]] kaj [[magneta kampo|magneta]] [[kampo]]j kaj ĝiaj efikoj al ŝargaj partikloj. La [[lorenca forto]] estas la [[elektromagneta forto]], kiu interagas inter du [[elektra ŝargo|elektraj ŝargaj]] [[partiklo]]j. La ĝeneralaj ekvacioj, kiuj regas elektromagnetismon estas la [[ekvacioj de Maxwell]], en kiuj aperas la [[lumrapido]] en [[libera spaco|vakuo]]: :::<math> c_0=2,99792458 \times 10^8 \, [m/s] \ .</math> ===Elektromagneto=== {{Ĉefartikolo|Elektromagneto}} En elektromagneto, [[bobeno]] de dratoj kondutas kiel [[magneto]] kiam elektra kurento fluas tra ĝi. Kiam la kurento estas malŝaltita, la [[Elektra bobeno|bobeno]] tuj perdas sian magnetismon. Elektra kurento produktas [[Magneta kampo|magnetan kampon]]. La kampo povas esti bildigita kiel padrono de cirklaj kampolinioj ĉirkaŭantaj la draton kiu daŭras tiom longe kiom ekzistas fluo. ===Elektromagneta indukto=== {{Ĉefartikolo|Elektromagneta indukto}} [[File:Electromagnetic induction - solenoid to loop - animation.gif|thumb|Alterna elektra kurento fluas tra la solenoido, produktante ŝanĝiĝantan kampon. Tiu kampo igas elektran kurenton flui en la dratbuklo per [[elektromagneta indukto]].]] Magnetajn kampojn ankaŭ oni povas uzi por fari elektrajn kurentojn. Kiam ŝanĝiĝanta magneta kampo estas aplikata al konduktilo, estas induktita elektromova forto (EMF),<ref name="SerwayJewett2004" />{{rp|1004}} kiu startas elektran kurenton, kiam ekzistas taŭga vojo. ===Radioondoj=== {{Ĉefartikolo|Radioondo|Altfrekvenco}} Kiam elektra kurento fluas en [[Anteno (tekniko)|taŭgaforma direktilo]] ĉe [[Altfrekvenco|radiofrekvencoj]], oni povas generi [[Radioondo|radiondojn]]. Tiuj ĉi vojaĝas je la [[lumrapideco]] kaj povas produkti elektrajn kurentojn en malproksimaj konduktiloj. == Kondukilaj mekanismoj en diversaj medioj == En metalaj solidoj, elektra ŝargo fluas per [[elektrono]]j, de pli malalta al pli alta [[elektra potencialo]]. En aliaj medioj, ajna fluo de ŝargitaj objektoj (jonoj, ekzemple) povas konsistigi elektran kurenton. Por disponigi difinon de fluo sendependa de la speco de ŝargoportantoj, ''konvencia kurento'' estas difinita kiel moviĝado en la sama direkto kiel la pozitiva ŝargofluo. Do, en metaloj kie la ŝargoportantoj (elektronoj) estas negativaj, konvencia kurento estas en la kontraŭa direkto al la totala elektrona movado. En konduktiloj kie la ŝargoportantoj estas pozitivaj, konvencia kurento estas en la sama direkto kiel la ŝargoportantoj. En [[vakuo]], fasko de jonoj aŭ elektronoj povas esti formita. En aliaj konduktaj materialoj, la elektra kurento okaziĝas pro la fluo de kaj pozitive kaj negative ŝargitaj partikloj samtempe. En ankoraŭ aliaj, la kurento tute okaziĝas pro pozitiva ŝargofluo. Ekzemple, la elektraj kurentoj en [[elektrolito]]j estas fluoj de pozitive kaj negative ŝargitaj jonoj. En ofta plumbo-acida [[Elektrokemio|elektrokemia]] ĉelo, elektraj kurentoj estas kunmetitaj de pozitivaj hidroniaj jonoj fluantaj en unu direkto, kaj negativaj sulfataj jonoj fluantaj en la alia. Elektraj kurentoj en sparkoj aŭ [[plasmo]] estas fluoj de elektronoj same kiel pozitivaj kaj negativaj jonoj. En [[glacio]] kaj en kelkaj solidaj elektrolitoj, la elektra kurento estas tute kunmetita de fluantaj jonoj. === Metaloj === === Elektrolitoj=== === Gasoj kaj plasmoj === === Vakuo === === Superkonduktiveco === === Duonkonduktiveco === == Vidu ankaŭ == * [[Elektra tensio]] * [[Elektra kurento de Planck]] * [[Elektrokuto]] * [[Ĵula leĝo]] * [[Leĝo de Omo]] == Bibliografio == === En Esperanto === * Franz-Joseph Geidel en sespaĝa artikolo sub la rubriko "La granda malhelo" detaligas la probablajn sekvojn al eventuala kurentoĉeso, kiu haltigus la tutajn strukturojn de la moderna vivo kaj proponas diversajn rimedojn por prepariĝi tiukadre.<ref>Franz-Joseph Geidel, "Ĉio malhelas - kaj nun?", [[Kontakto (gazeto)|Kontakto]], nº 310, aprilo 2002, pp. 12-17.</ref> === Alilingve === * Bérces Gy., Erostyák J., Klebniczki J., Litz J., Pintér F., Raics P., Skrapits L., Sükösd Cs., Tasnádi P.: ''A fizika alapjai'' (Nemzeti Tankönyvkiadó, 2009) ISBN 963-19-3275-3 * Gérard Borvon, [https://web.archive.org/web/20160305143214/http://www.vuibert.fr/ouvrage-9782711724925-histoire-de-l-electricite.html ''Histoire de l'électricité, de l'ambre à l'électron'',] Vuibert, 2009. * Heinrich Frohne, Karl-Heinz Löcherer, Hans Müller, Thomas Marienhausen, Dieter Schwarzenau: ''Moeller Grundlagen der Elektrotechnik''. 23. Auflage. Vieweg + Teubner, Wiesbaden 2013, ISBN 978-3-8348-1785-3. * Oliver Heaviside (1894). [https://books.google.es/books?id=lKV-AAAAMAAJ&q=ohm%27s+law+constant+ratio&pg=PA284&redir_esc=y#v=snippet&q=ohm's%20law%20constant%20ratio&f=false ''Electrical papers''.] Vol. 1. Macmillan and Co. ISBN 978-0-8218-2840-3. * Holics László: ''Fizika 1-2''. (Műszaki Könyvkiadó, 1986) ISBN 963-10-7148-0 * John D Jackson, [https://archive.org/details/classicalelectro0000jack_e8g9 ''Classical Electrodynamics'',] 3a Eldono, Wiley, 1999, ISBN 0-471-30932-X. * Kumar, K. S. Suresh (2008). [https://books.google.es/books?id=ZzeXM-IQnIUC&pg=PA278&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Electric Circuits & Networks''.] Pearson Education India. ISBN 978-8131713907. * Karl Küpfmüller, Wolfgang Mathis, Albrecht Reibiger: ''Theoretische Elektrotechnik und Elektronik''. 19. Auflage. Springer-Vieweg, Berlin / Heidelberg 2013, ISBN 978-3-642-37939-0. * Kuznetsov: ''Fundamentos de Electrotecnia'', Editorial Mir. * Paolo Mazzoldi, Massimo Nigro, Cesare Voci, ''Fisica'', vol. 2, EdiSES Editore, 2001, ISBN 88-7959-152-5. * McComb, Gordon; Boysen, Earl (2005). [https://books.google.es/books?id=CvLkgK8PBJkC&dq=%22conventional+current%22&pg=PA12&redir_esc=y#v=onepage&q=%22conventional%20current%22&f=false ''Electronics For Dummies''.] Wiley. ISBN 9780764597190. * Corrado Mencuccini, Vittorio Silvestrini, ''Fisica II'', Napoli, Liguori Editore, 2010, ISBN 978-88-207-1633-2. * Robert A. Millikan kaj E. S. Bishop (1917). [https://archive.org/details/elementselectri00bishgoog ''Elements of Electricity''.] American Technical Society. p. 54. "Ohm's law current directly proportional." * Moldoványi Gyula: ''Az SI-mértékegységekről'' (Műszaki Könyvkiadó, 1978) ISBN 963-10-2256-0 == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kurent|ReVo titolo=Kurento}} * [http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor. {{Projektoj}} * [http://home1.inet.tele.dk/ehh/elektronik/formel/ohm/ohmslov.htm "La oma leĝo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031009032144/http://home1.inet.tele.dk/ehh/elektronik/formel/ohm/ohmslov.htm |date=2003-10-09 }} kun reta kalkulo (''dane'') * [http://tkhifi.homepage.dk/ohmslov/ohmslov.html "Malmulto pri la oma leĝo kaj nombroj"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030804102622/http://tkhifi.homepage.dk/ohmslov/ohmslov.html |date=2003-08-04 }} (''dane'') * {{retarkivo|2009|http://ourworld.compuserve.com/homepages/Bill_Bowden/ohmslaw.htm Kalkulilo pri oma leĝo}} (''angle'') {{Havenda artikolo|Elektra kurento}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Elektrotekniko]] 17ck42x7ia09k7pu1pattejjgle3c00 0 46490 9493608 9488827 2026-10-14T14:18:43Z ~2026-55460-62 264951 /* Esperanto kaj artefarita intelekto */ 9493608 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:AIBRAIN.png|eta|250x250ra|Simbola ilustraĵo de AI generita de AI, ''Midjourney'', la 5an de februaro 2023]] [[Dosiero:DALL-E_3_example_AI_generated_image.png|eta|248x248ra|Pentraĵo, kiun AI generis laŭ jena priskribo: "Moderna arkitektura konstruaĵo kun grandaj vitrofenestroj situanta sur klifo vid-al-vide al serena oceano ĉe sunsubiro."]] [[Dosiero:Kp205-artefarita-inteligenteco.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri artefarita inteligento]] '''Artefarita intelekto'''<ref>[[NPIV]], «[http://vortaro.net/#intelekto artefarita intelekto]».</ref><ref>«Artefarita intelekto» en [[Reta Vortaro]] [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#intele.0o] kiel teĥnika sistemo</ref> ('''AI'''), kelkfoje ankaŭ '''artefarita inteligenteco'''<ref>«Artefarita inteligento» en [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#inteli.0o!] kiel branĉo de komputiko</ref> estas termino en la kampo de [[informadiko]], per kiu oni celas komputilajn sistemojn, kiuj imitas kapablojn tradicie asociatajn kun homa intelekto; multaj el ili povas pliboniĝi per (mem)lernado kaj fine plenumi tradicie homajn taskojn kun lerteco komparebla kun homa<ref>(en) Steven Frank, ''[https://medium.com/brain-labs/it-doesnt-matter-who-wins-the-ai-wars-125837d2fbbd It Doesn’t Matter Who Wins the AI Wars]'' (Ne Gravas Kiu Venkas en la AI-Militoj), [[Medium (retejo)|Medium]], la 15-an de majo 2025.</ref>. Simple dirite, temas pri la konceptado kaj ebligo, ke [[maŝino]] elmontru homajn kapablojn havantajn ecojn de [[intelekto]] kiel rezonado, lernado, planado kaj kreado, kaj pri konduto kaj strukturo de tiaj maŝinaj sistemoj. La jardekojn longa [[filozofio|filozofia]] disputo, ĉu el la konduto de tiaj maŝinoj oni rajtas konkludi, ĉu kaj kiugrade aliaj intelektohavaj estaĵoj baziĝas sur similaj strukturoj, ankoraŭ restas senkonkluda. [[Alan Turing]] proponis tiurilate sian faman [[Testo de Turing|teston]]: oni detektu intelektajn kapablojn nur laŭ la konduto en konversacio aŭ [[intervjuo]]. La artefaritan intelekton oni fojfoje nomas '''maŝina intelekto''', t.e. intelekto montrata de maŝinoj, kontraste al la natura intelekto de homoj kaj aliaj animaloj. En [[komputoscienco]] la esplorado de AI estas difinita kiel la pristudado de "intelektaj agantoj": temas pri ajna aparato, kiu perceptas sian medion kaj entreprenas agojn pliigantajn ĝian ŝancon sukcese atingi siajn celojn.<ref>Difino de AI kiel la studado de intelektohavaj agantoj: * Poole, Mackworth & Goebel 1998, p. 1, kiuj havigas la difin-version uzatan en tiu ĉi artikolo. Notu, ke ili uzas la terminon "komputila intelekto" kiel sinonimon por artefarita intelekto. * Russell & Norvig (2003), kiuj preferas la terminon "racia aganto" kaj skribas "La ĉia-aganta vidpunkto estas nuntempe amplekse akceptita en la fako" (Russell & Norvig 2003, p. 55). * Nilsson 1998 * Legg & Hutter 2007.</ref> Populare, la termino "artefarita intelekto" estas aplikata kiam maŝino imitas "kognajn" funkciojn, kiujn homoj asocias kun aliaj homaj mensoj, kiel "lernado" kaj "problemosolvado".<ref>Russell & Norvig 2009, p. 2.</ref> Artefarita intelekto estis fondita kiel scienca fako en [[1956]], kaj ekde tiam ĝi trapasis kelkajn tajdojn de [[optimismo]],<ref>Optimismo de la dekomenca AI: * Citaĵo de Herbert Simon: Simon 1965, p. 96, citita en Crevier 1993, p. 109. * Citaĵo de Marvin Minsky: Minsky 1967, p. 2, citita en Crevier 1993, p. 109.</ref><ref>Eksplodo de la 1980-aj jaroj: apero de ekspertaj sistemoj, Projekto de Kvina Generacio, Alvey, MCC, SCI: * McCorduck 2004, pp. 426–441 * Crevier 1993, pp. 161–162,197–203, 211, 240 * Russell & Norvig 2003, p. 24 * NRC 1999, pp. 210–211</ref> sekvite de seniluziiĝo kaj la perdo de [[financo|financado]] (konata kiel "AI vintro"),<ref>First AI Winter, Mansfield Amendment, Lighthill report * Crevier 1993, pp. 115–117 * Russell & Norvig 2003, p. 22 * NRC 1999, pp. 212–213 * Howe 1994</ref><ref>Dua AI vintro: * McCorduck 2004, pp. 430–435 * Crevier 1993, pp. 209–210 * NRC 1999, pp. 214–216</ref> sekvite de novaj alproksimiĝoj, sukcesoj kaj plinovigita financado.<ref>AI iĝis tre sukcesa en la komenco de la 21a jarcento. Clark 2015</ref> Dum plejparto de ĝia historio, la esplorado de AI estis dividita en subfakojn, kiuj ofte interagas unu kun alia.<ref>Pamela McCorduck (2004, pp. 424) skribis "the rough shattering of AI in subfields—vision, natural language, decision theory, genetic algorithms, robotics ... and these with own sub-subfield—that would hardly have anything to say to each other."</ref> Tiuj subfakoj estas bazitaj sur teknikaj konsideroj, kiel specifaj celoj (ekz. "robotiko" aŭ "maŝinlernado"),<ref>Tiu listo de intelektaj trajtoj estis bazita sur la temoj kovritaj de ĉefaj AI lernolibroj, kiel: * Russell & Norvig 2003 * Luger & Stubblefield 2004 * Poole, Mackworth & Goebel 1998 * Nilsson 1998</ref> la uzado de specialaj iloj ("logikaj" aŭ artefaritaj neŭroretoj), aŭ profundaj filozofiaj diferencoj.<ref>Biologia intelekto kontraŭ intelekto ĝenerale: *Russell & Norvig 2003, pp. 2–3, kiu faras la analogion kun la aviada inĝenierado. *McCorduck 2004, pp. 100–101, kiu skribas ke estas "two major branches of artificial intelligence: one aimed at producing intelligent behavior regardless of how it was accomplished, and the other aimed at modeling intelligent processes found in nature, particularly human ones." *Kolata 1982, per artikolo en la gazeto Science, kiu priskribas la indiferenton de McCarthy pri biologiaj modeloj. Kolata citas McCarthy skribante: "This is AI, so we don't care if it's psychologically real" [https://books.google.com/books?id=PEkqAAAAMAAJ.]{{404|date=January 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} McCarthy ĵuse ripetis sian pozicion ĉe la AI@50 konferenco kie li diris "Artificial intelligence is not, by definition, simulation of human intelligence" (Maker 2006).</ref><ref>Neats vs. scruffies: * McCorduck 2004, pp. 421–424, 486–489 * Crevier 1993, pp. 168 * Nilsson 1983, pp. 10–11</ref><ref>Simbola kontraŭ subsimbola AI: * Nilsson (1998, p. 7), kiu uzas la terminon "subsimbola".</ref> Subfakoj estis bazitaj sur sociaj faktoroj (speciale institucioj aŭ la verko de individuaj fakuloj).<ref>Pamela McCorduck (2004, pp. 424)</ref> En la 21-a jarcento, AI-teknikoj travivis renesancon sekvantan samtempajn progresojn en komputikpotenco, la amasiĝon de grandaj kvantoj da [[datumo]]j, kaj teorian komprenon; kaj AI-teknikoj fariĝis esenca parto de la teknologia industrio, helpante solvi multajn malfacilajn problemojn en komputiko, softvarinĝenierado kaj operacia esplorado. == Historio == [[Dosiero:John McCarthy Stanford.jpg|eta|dekstre|250px|[[John McCarthy]] kreis la terminon ''artefarita intelekto''.]] === Konferenco ĉe Dartmouth === En Julio 1956 ĉe la [[Kolegio Dartmouth]] okazis konferenco organizita de [[John McCarthy]], [[Marvin Minsky]], [[Nathan Rochester]] kaj [[Claude Elwood Shannon|Claude Shannon]]. La nocion "artefarita intelekto" (AI) fiksis McCarthy. === Hipotezo de fizika simbola sistemo === Per apogo sur la studoj de [[Alan Turing]], interalie per la artikolo ''Komputa maŝinaro kaj intelekto'' (angle ''Computing machinery and intelligence''), [[Allen Newell]] (1927–1992) kaj [[Herbert Simon]] (1916–2001) de [[Carnegie Mellon Universitato]] en [[Pittsburgh]] formulis la hipotezon de fizika simbola sistemo, laŭ kiu la pensado estas prilaborado de informoj. La prilaborado de informoj estas procezo de kalkulado, do prilaborado de [[simbolo]]j. Ne gravas baze la [[cerbo]] je la pensado: intelekto estas menso formita per iu ajn formebla speco de materialo. === Forta AI === [[Dosiero:Marvin Minsky.jpg|eta|dekstre|250px|[[Marvin Minsky]] estis fakulo pri ''artefarita intelekto''.]] La opinion, ke intelekto estas sendependa de la portanta substanco, subtenas adeptoj de la tezo pri ''forta AI'', kiel, ekzemple, [[Marvin Minsky]] (naskiĝinta en 1927) el [[MIT]] (''[[Massachusetts Institute of Technology]]''), unu el la pioniroj de AI, por kiu "la celo de AI estas la venko kontraŭ la morto". Hans Moravec (naskiĝinta en 1948), specialisto pri [[roboto]]j, el Universitato Carnegie Mellon priskribas en sia libro ''infanoj de la menso'' (angle ''Mind Children'') la scenejon de la evoluo de la postbiologia vivo: roboto transigas la sciaron stokitan en homa cerbo al [[komputilo]], tiel ke la biologia materio de la cerbo fariĝas superflua kaj povas komenciĝi posthoma epoko, dum kiu atingeblo de la stokita sciaro povas daŭri senfine. === 1960-aj jaroj === Speciale la komenca fazo de la AI estis regata de preskaŭ senlima espero kaj kredo rilate la povo de komputiloj, "solvi taskojn, por kies solvo estas bezonata [[inteligenteco]], se ili estas realigitaj de homoj" (Minsky). Simon prognozis en 1957 interalie, ke ene de la sekvantaj dek jaroj komputilo fariĝos monda ĉampiono de [[ŝako]] kaj ke komputilo eltrovos kaj pruvos gravan matematikan leĝon. Tiuj prognozoj ne veriĝis. Fakte nur en 1997 la komputilo [[Deep Blue]] de la firmao IBM sukcesis venki kontraŭ la mondĉampiono [[Garri Kasparov]]. [[John McCarthy|McCarthy]] proponis en 1958 uzi [[Predikata logiko|predikatan logikon]] por efektivigi aŭtomatan rezonadon de artefarita intelekto. Newell kaj Simon evoluigis dum la 1960-aj jaroj la ''Ĝeneralan solvilon de problemoj'', nome programon, kiu devus solvi iujn problemojn per simplaj metodoj. Post dek jaroj de evoluado tiu projekto fine estis haltigita. ====Eliza==== Fine de la 1960-aj jaroj [[Joseph Weizenbaum]] (1923–2008) de la MIT evoluigis la programon Eliza, ĉe kiu la dialogo de psikiatro kun paciento estas ŝajnigita. La efiko de tiu programo estis impresega. Weizenbaum mem estis surprizita, ke, per relative simpla maniero, oni povas doni la iluzion de animhavanta partnero al homoj. Weizmann formulis: "Se oni miskomprenas la programon, tiam oni povas juĝi ĝin kiel sensacio"<ref>[http://www.plugandpray-film.de/protagonisten.html] Dokumenta filmo ''Plug & Pray'' de Joseph Weizenbaum kaj Raymond Kurzweil</ref>. ===Ekde la 1980-aj jaroj=== Komence de la 1980-aj jaroj, esplorado por AI estis revivigita pro la komerca sukceso de ekspertaj sistemoj,<ref> Ekspertaj sistemoj: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=23, 292}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–331}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 17.4}} * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=327–335, 434–435}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=145–62, 197–203}} * {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=155–183}} </ref> formo de AI-programo, kiu modelis la sciaron kaj analizajn kapablojn de homaj fakuloj. Ĉirkaŭ 1985, la merkato de AI estis atinginta ĉirkaŭ milo da milionoj da dolaroj. Samtempe, japana projekto de kvingeneraciaj komputiloj inspiris la usonan kaj britan registarojn restarigi financadon por [[scienca esplorado]].<ref name="AI in the 80s"> Financaj iniciatoj komence de la 1980-aj jaroj estas ekzemple jenaj: Fifth Generation Project (Japanio), Alvey (Unuiĝinta Reĝlando), Microelectronics and Computer Technology Corporation (Usono), Strategic Computing Initiative (Usono): * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=426–441}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=161–162, 197–203, 211, 240}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=23}} * {{Harvtxt|NRC|1999|pp=210–211}} * {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=235–248}} </ref> Tamen, dekomence per la falo de la merkato de la LISP-maŝino en 1987, AI denove falis en malfavoron, kaj komenciĝis dua, pli longdaŭra "AI-vintro".<ref name="Second AI winter"> Dua AI Vintro: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=24}} * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=430–435}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=209–210}} * {{Harvtxt|NRC|1999|pp=214–216}} * {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=301–318}} </ref> [[Dosiero:Nao Robot Close up.JPG|alternative=NAO humanoida roboto|eta|Homsimila roboto NAO. Robotiko ludis gravan rolon en la disvolvigo de AI.]] <!-- Embodied robotics and Uncertain reasoning in the 1980s --> Multaj esploristoj ekdubis, ke la nuntempaj praktikoj kapablus ŝajnigi ĉiujn procezojn de homa kognado, speciale perceptado, [[robotiko]], maŝinlernado kaj modelrekonado. <ref>Russell kaj Norvig, 2021, p. 24</ref> nombraj esploristoj ekrigardis en "sub-simbolaj" alproksimiĝoj.<ref>Nilsson, 1998, p. 7</ref> Esploristoj pri [[robotiko]], kiel Rodney Brooks, malakceptis "reprezentadon" ĝenerale kaj fokusis rekte al inĝenieradaj maŝinoj kiuj moviĝas kaj survivas. [[Judea Pearl]], Lofti Zadeh kaj aliaj fakuloj disvolvis metodojn, kiuj prilaboris nekompletan kaj necertan informaron, farante fidindajn supozojn anstataŭ precizan logikon.<ref>Russell kaj Norvig, 2021, p. 25</ref> Sed la plej grava disvolvigo estis la revivado de "konektismo", inkludante esploradon per [[Artefarita neŭra reto|neŭra reto]], fare de [[Geoffrey Hinton]] kaj aliaj.<ref> * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=214–215}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=24, 26}} </ref> En 1990, [[Yann LeCun]] sukcese montris, ke la konvoluciaj neŭraj retoj povas rekoni manskribitajn ciferojn, la unua el multaj sukcesaj aplikaĵoj de neŭraj retoj. <ref>Russell kaj Norvig, 2021, p. 26</ref> <!-- FORMAL METHODS RISING IN THE 1990s: "Statistical AI" --> AI laŭgrade restarigis sian reputacion fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 21-a jarcento ekspluatante formalajn matematikajn metodojn kaj trovante specifajn solvojn al specifaj problemoj. Tiu "mallarĝa" kaj "formala" fokuso ebligis al esploristoj produkti verigeblajn rezultojn kaj kunlaboris kun aliaj kampoj (kiel [[statistiko]], [[ekonomiko]] kaj [[Optimumigo (matematiko)|matematiko]]).<ref name="AI 1990s"> [[#Neat vs. scruffy|Formalaj]] kaj [[#Narrow vs. general AI|mallarĝaj]] metodoj adoptiĝis en la 1990-aj jaroj: * {{Harvtxt |Russell|Norvig|2021|pp=24–26}} * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=486–487}} </ref> Ĉirkaŭ 2000, solvoj disvolvitaj de AI esploristoj estis amplekse uzataj, kvankam en la 1990-aj jaroj ili estis rare priskribitaj kiel "artefarita intelekto".<ref name="AI widely used 1990s"> AI amplekse uzata fine de la 1990-aj jaroj: * {{Harvtxt|Kurzweil|2005|p=265}} * {{Harvtxt|NRC|1999|pp=216–222}} * {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=189–201}} </ref> <!-- AGI, 2002-present --> Kelkaj akademiaj esploristoj konstatis, ke AI ne plu klopodis al la origina celo kreadi plur-talentajn, tute inteligentajn maŝinojn. Dekomence ĉirkaŭ 2002, ili fondis la subfakon nomitan "artefarita ĝenerala intelekto" (aŭ "AĜI"), kiu havis kelkajn bone financitajn instituciojn ĉirkaŭ la 2010-aj jaroj.<ref name="AGI"> Artificial general intelligence: * Russell & Norvig (2021, pp. 32–33, 1020–1021) * Propono por moderna versio: Pennachin & Goertzel (2007) * Avertoj de ĉefaj esploristoj pri troa specialigo en AI: ** Nilsson (1995) ** McCarthy (2007) ** Beal & Winston (2009) </ref> <!--DEEP LEARNING BOOM 2012–present--> [[Profunda lernado]] ekdominis industriajn markojn en 2012 kaj estis adoptita tra la tuta fako.<ref name="Deep learning revolution"> Revolucio de la profunda [[lernado]], AlexNet: * {{Harvtxt|Goldman|2022}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=26}} * {{harvtxt|McKinsey|2018}} </ref> Por multaj specifaj taskoj, aliajn metodojn oni abandonis. Matteo Wong verkis en [[The Atlantic]]: {{Citaĵo|"Kvankam dum jardekoj, komputikaj fakoj kiel procezado de naturaj lingvoj, komputika vido, kaj robotiko uzis tre diferencajn metodojn, nune ĉiuj el ili uzas programigan metodon nomitan "profunda lernado." Kiel rezulto, iliaj kodo kaj alproksimiĝoj pli kaj pli similiĝis, kaj iliaj modeloj estas pli facile integreblaj unu en alia."<ref>Wong 2023</ref>}} La sukceso de la profunda lernado estis bazita en plibonigoj de aparataro ([[Leĝo de Moore|pli rapidaj komputiloj]],<ref name="Moore's Law"> [[Leĝo de Moore]] kaj AI: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=14, 27}} </ref> de grafika procezado, [[nuba komputado]]<ref>Clark, 2015b</ref>) kaj aliro al [[Datumarego|grandaj kvantoj de datumoj]]<ref name="Big data"> [[Datumarego]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=26}} </ref> (inklude datumbazojn,<ref>Clark, 2015b</ref>) kiel ImageNet). <!-- AI BOOM 2012–present. Four metrics: publications, patents, investment, graduates, jobs. That's enough I think, but more up-to-date numbers on these. --> La sukceso de la profunda lernado kondukis al enorma pliiĝo en intereso kaj financado por AI. Jack Clark skribis en [[Bloomberg News|Bloomberg]]: "Post duona jardeko de silentaj elrompoj en artefarita intelekto, 2015 estis mejloŝtona jaro. Komputiloj estas pli saĝaj kaj lernas pli rapide ol iam ajn," kaj notis, ke la nombro de projektoj de programaro kiuj uzas maŝinlernado en [[Google]] pliiĝis el "sporada uzado" en 2012 al pli ol 2 700 projektoj en 2015.<ref>Clark, 2015b</ref> La kvanto de maŝinlernada esplorado (mezurita laŭ totala nombro de publikaĵoj) pliiĝis je ĉirkaŭ 50% en la jaroj 2015–2019,<ref>UNESCO, 2021</ref> kaj [[WIPO]] informis, ke AI estis la plej fekunda aperinta teknologio laŭ terminoj de la nombro de [[patento|patentaj]] aplikaĵoj kaj aprobitaj patentoj.<ref>{{Cite web |title=Intellectual Property and Frontier Technologies |url=https://www.wipo.int/about-ip/en/frontier_technologies/ |website=WIPO |access-date=30a de Marto 2022 |archive-date=2a de Aprilo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402064804/https://www.wipo.int/about-ip/en/frontier_technologies/ |url-status=live }}</ref> Laŭ ''AI Impacts'', ĉirkaŭ la jaro 2022 nur en Usono la nivelo de jara investado en AI atingis 50 miliardojn da usonaj dolaroj, kaj ĉirkaŭ 20% de novaj usonaj doktoriĝintoj pri [[komputoscienco]] specialiĝis pri AI;<ref>DiFeliciantonio, 2023</ref> ĉirkaŭ 800 000 AI-rilataj laborpostenoj kreitaj en Usono ekzistis en 2022.<ref>Goswami, 2023</ref> La granda plimulto de antaŭeniroj okazis en [[Usono]], kaj ties kompanioj, universitatoj, kaj esplorlaboratorioj estris la esploradon en artefarita intelekto.<ref>Frank, 2023</ref> <!-- ALIGNMENT PROBLEM --> En 2016, jam aperis temoj pri justeco kaj misuzo de tia teknologio, kaj ili estis lanĉitaj al la centro de la podioj de kongresoj pri maŝinlernado, publikaĵoj ege pliiĝis, financado iĝis disponebla, kaj multaj esploristoj re-fokusigis siajn karierojn al tiuj temoj. La problemoj por la kongruigo de AI iĝis grava serioza kampo de akademia studado.<ref>Christian, 2020, pp. 67, 73</ref> ==== Aliaj firmaoj ==== * Google [[DeepMind]] estas brita firmao por la disvolviĝo de artefarita intelekto, fondita en septembro 2010 sub la nomo DeepMind Technologies, kaj akirita de Google en 2014 === 2020-aj jaroj === [[Dosiero:Ääretuvastuse_näide.png|eta|Trajtodetekto (bildigita kiel randa detekto) helpas artefaritan intelekton formi informajn abstraktajn strukturojn el krudaj [[Datumo|datumoj]].]] En la lasta jardeko AI enorme disvolviĝis danke al grandaj progresoj en [[maŝina lernado]]: * 2020 ** En Februaro 2020, [[Microsoft]] enkondukas sian ''Turing Natural Language Generation'' (T-NLG), kiu estas "la plej granda lingva modelo iam publikigita je 17 mil milionoj da parametroj".<ref> Sterling, Bruce (13a de Februaro 2020). [https://www.wired.com/beyond-the-beyond/2020/02/web-semantics-microsoft-project-turing-introduces-turing-natural-language-generation-t-nlg/ "Web Semantics: Microsoft Project Turing introduces Turing Natural Language Generation (T-NLG)".] Wired. ISSN 1059-1028. Arkivita el la originalo la 4an de Novembro 2020. Alirita la 31an de Julio 2020. </ref> ** En Novembro 2020, AlphaFold 2 de DeepMind, modelo kiu plenumas antaŭdirojn de proteinstrukturo, venkas en la konkurenco CASP.<ref> Sample, Ian (2a de Decembro 2018). [https://www.theguardian.com/science/2018/dec/02/google-deepminds-ai-program-alphafold-predicts-3d-shapes-of-proteins "Google's DeepMind predicts 3D shapes of proteins".] [[The Guardian]]. Alirita la 19an de Julio 2019. </ref> * [[OpenAI]] enkondukas GPT-3, memregresa lingvomodelo kiu uzas profundan lernadon por produkti varion de komputilaj kodoj, poezio kaj aliaj lingvaj taskoj escepte pli similaj, kaj preskaŭ nedistingebla el tiuj verkitaj de homoj. Ties kapablo estas dek fojojn pli granda ol tiu de T-NLG. Ĝi estis enkondukita en Majo 2020,<ref> Brown, Tom B.; Mann, Benjamin; Ryder, Nick; Subbiah, Melanie; Kaplan, Jared; Dhariwal, Prafulla (22a de Julio 2020). "Language Models are Few-Shot Learners". arXiv:2005.14165 [cs.CL]. </ref> kaj estis en beta testado en Junio 2020. * 2022 ** [[ChatGPT]], [[babilroboto]] de [[OpenAI]], startis en novembro 2022. * 2025 ** Malgranda AI-[[Start-Up|''start-up'']] (noventrepreno) kun la nomo "[[Esperanto]]" en la kampoj de alt-efikeca komputado (HPC) kaj [[Genera artefarita intelekto|genera AI]] kiu multe dependas de teknologia novigado kaj energiefikeco, perdis terenon en la tre konkurenca AI-industrio, ĉar ĝi tro multe dependis de teknologia novigado kaj malfacile merkatigebla energiefikeco, iam ŝlosila avantaĝo de Esperanto<ref>(de) ''[https://www.it-boltwise.de/esperanto-zieht-sich-aus-dem-siliziumgeschaeft-zurueck-herausforderungen-und-chancen.html Esperanto zieht sich aus dem Siliziumgeschäft zurück: Herausforderungen und Chancen]'' (Esperanto retiriĝas el la silicia komerco: defioj kaj ŝancoj), Boltwise, la 5-an de julio 2025.</ref>. == Riskoj == AI permesas aŭtomatigon de pli kaj pli kompleksaj taskoj. Tiu [[Aŭtomatigo|aŭtomatigado]] anstataŭigas parton de la homa laboro kaj povas konduki al [[Senlaboreco|maldungeco]], ekzemple en asekurkompanioj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://esperanto.blog/2017/01/07/artefarita-inteligenteco-anstatauas-dungitojn-ce-asekurkompanio/|titolo=Artefarita Inteligenteco anstataŭas dungitojn ĉe asekurkompanio|alirdato=12an de Septembro 2017}}</ref>. Tio okazas ĉar robotoj ne bezonas [[salajro]]n, kaj povas fari simplan laboron multe pli bonkvalite kaj precize ol homoj. La potenco de AI prezentas ankaŭ alian riskon: ke ĝi estos uzata maletike: ekzemple, por konstrui aŭtomatajn [[armilo]]jn, kiuj povas decidi mortigi homon sen aprobo de iu ajn homo. Pro tio, homoj deziras [[juro]]n, por ke AI ne estu uzata en fakoj, kie ĝi povus senrege minaci homajn vivojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.espero.com.cn/2017-08/16/content_41419465.htm|titolo=Ĉu artefarita intelekto bezonas leĝojn?|alirdato=12an de Septembro 2017}}</ref> Vivdanĝera risko rilatas al la uzo de AI se ĝi estas uzata en kombino kun [[Nuklea armilo|nuklea armilaro]]<ref>(en) François Diaz-Maurin, John Mecklin, ''[https://thebulletin.org/2026/07/ai-for-peace-in-rome-nobel-laureates-call-for-disarming-ai-and-nuclear-weapons/ AI for peace: In Rome, Nobel laureates call for disarming AI and nuclear weapons]'' (AI por paco: En Romo, Nobel-premiitoj alvokas senarmigi AI kaj nukleajn armilojn),[[Bulteno de la atomaj sciencistoj]], la 17-an de julio 2026</ref>. == Uzebloj == Principe, AI estas uzebla por ĉiu ago, kiu de homa plenumanto postulas pensadon aŭ inteligenton. Ju pli da tempo pasas, des pli da uzoj de AI estas trovitaj kaj grandskale uzataj. Sur kelkaj kampoj AI atingis sukcesojn, ekzemple ĉe strategiaj ludoj ([[ŝako]], [[damludo]], [[goo]] ktp.)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kern.punkto.info/2016/03/25/kp068-artefarita-inteligenteco/|titolo=KP068 Artefarita inteligenteco|alirdato=12an de Septembro 2017}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.radioscienca.com/2017/06/10/rs009-alphago-venkis/|titolo=AlphaGo venkis|alirdato=12an de Septembro 2017|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170912055420/http://www.radioscienca.com/2017/06/10/rs009-alphago-venkis/|arkivdato=2017-09-12}}</ref>; rekomendaj sistemoj (uzataj de [[YouTube]], [[Amazon.com|Amazon]] kaj [[Netflix]]); interagado per homa parolado (kiel Google Assistant, Siri kaj Alexa); ĉe prilaborado de matematikaj simboloj, ĉe la simulado de robotoj, ĉe pruvado de logikaj kaj matematikaj formuloj, ĉe senŝoforaj [[veturilo]]j (kiel ekzemple Waymo), ĉe detektado de [[malsano]]j el bildoj kaj [[geno]]j, ĉe [[bilda rekonado]], ĉe detektado de [[spamo]], ĉe plialtigo de [[trafiko]] en sociaj retoj, ĉe retaj serĉiloj kiel [[Google]] kaj [[Yandex]], ĉe aŭtomataj tradukiloj kiel [[DeepL]], kaj ĉe trejnado (ekzemple, milita).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://medium.com/poste/%C4%89u-artefarita-inteligenteco-okazigos-la-trian-mondmiliton-bc5257fda8dd|titolo=Ĉu Artefarita Inteligenteco okazigos la trian mondmiliton?|alirdato=12an de Septembro 2017}}</ref> Artefarita intelekto ebligas ellaboradon de [[Algoritmo|algoritmoj]] kaj modeloj, per kiuj maŝinoj povas percepti sian medion, rezoni pri ĝi kaj agi por atingi specifitajn celojn. Ĉi tiuj algoritmoj uzas grandajn volumojn de datumoj kaj altnivelajn teknikojn kiel maŝinlernado, profunda lernado, [[Natur-lingva prilaborado|naturlingva prilaborado]] kaj komputila vidado. === Spertaj sistemoj === En sperta sistemo estas reprezentata formala regul-bazita aŭ model-bazita sciaro de speciala fako. La sistemo ebligas sekve, ke je konkretaj demandoj, reguloj estu aŭtomate aplikataj ankaŭ je tiaj kombinoj, kiuj antaŭe ne nepre estis detale kaptitaj de la homaj spertuloj. === Bildarta kapablo de artefarita intelekto === {{Ĉefartikolo|Bildarta kapablo de artefarita intelekto}} [[Dosiero:1960's art of cow getting abducted by UFO in midwest.jpg|eta|Bildo kreita de [[DALL-E]] 2 laŭ anglalingva teksta priskribo signifanta "Arto de 1960-aj de bovino forrabata de NIFO en mez-okcidento".]] Bildarton kapablas krei diversaj programoj de artefarita intelekto. En 2023 temas ĉefe pri laŭtekstaj bildokreaj modeloj. Oni distingu tian arton de [[cifereca arto]];<ref name=":1">{{Cite journal |last=Barale |first=Alice |date=2021-08-02 |title=“Who inspires who?” Aesthetics in front of AI art |url=https://doi.org/10.4454/philinq.v9i2.367 |journal=Philosophical Inquiries |volume=9 |issue=2 |pages=195–220 |doi=10.4454/philinq.v9i2.367 |issn=2282-0248}}</ref> ambaŭ uzas ciferecan teknologion, sed pri artefarita intelekto temas, nur se la bildon generaj algoritmoj kaj profundlernaj teknikoj kreas aŭtonome, sen rekta interveno de homa artisto.<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal |last=Suvajdzic |first=Marko |last2=Stojanović |first2=Dragana |last3=Kanishcheva |first3=Iryna |date=2022 |editor-last=Prieto |editor-first=Javier |editor2-last=Partida |editor2-first=Alberto |editor3-last=Leitão |editor3-first=Paulo |editor4-last=Pinto |editor4-first=António |title=Blockchain and AI in Art: A Quick Look into Contemporary Art Industries |url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-86162-9_27 |journal=Blockchain and Applications |language=en |location=Cham |publisher=Springer International Publishing |pages=272–280 |doi=10.1007/978-3-030-86162-9_27 |isbn=978-3-030-86162-9 |issn=2367-3389}}</ref> Multaj mekanismoj por krei bildojn per artefarita intelekto estas evoluigitaj, interalie procedoj kiuj uzas matematikajn regulojn, algoritmoj kiuj imitas la efikon de pentriloj, kaj profundlernaj algoritmoj, ekzemple [[genera kontraŭkonkura reto|generaj kontraŭkonkuraj retoj]] (GKR-oj) kaj transformiloj. === Softvara realigo === AI realiĝas per la [[Programlingvo|programlingvoj]] kiel [[LISP]], [[Python]], [[C++]], [[Java (programlingvo)|Java]], kaj [[Prolog]]. === Maŝintradukado === Grava apliko de artefarita intelekto estas [[maŝintradukado]]. Sekve de tio malpligrandiĝas la instigo lerni fremdajn lingvojn. Senperan aliron al personaj kontaktoj nutras interkomprenon kaj aliron al la fremda kulturo. Tian kontakton maŝintradukado nur rudimente povas ebligi inter homoj de malsimilaj lingvoj<ref>(eo) [https://www.esperanto.cz/soubory/Kongresa_libro_UK2025_Brno.pdf Esperanto kaj teknologioj kiel pontoj de paco kaj konfido inter la popoloj], Kongresa Libro, 110-a UK en [[Brno]], p. 53</ref>. == AI kaj plurlingveco == La 19-an de majo 2021, la Parlamento adoptis [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52021IP0238 rezolucion pri artefarita intelekto en la edukada, kultura kaj aŭdvida sektoroj]. La rezolucio estas grava por lingva politiko, ĉar ĝi emfazas la riskojn kaj defiojn, kiujn artefarita intelekto prezentas por lingva diverseco unuflanke, kaj ankaŭ ĝian potencialon faciligi plurlingvecon aliflanke per, ekzemple, aŭtomata [[Subtekstoj|subtekstigo]] kaj [[dublado]]<ref>(en) Anastasia MITRONATSIOU / Denise CHIRCOP, ''[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/142/language-policy Language policy, Fact Sheets on the European Union]'', Eŭropa Parlamento, majo 2026.</ref>. == Esperanto kaj artefarita intelekto == Artefarita lingvo kiel Esperanto jam ekzistas pli longe ol Artefarita intelekto kiu unue estis diskutita en 1956, antaŭ 70 jaroj (en 2026). Artefarita inteelkto pli akceptemas en la socio ol artefarita helplingvo, sed kun AI ankaŭ kreos novajn kondiĉojn por lingva disvolviĝo. Estrarano de [[Fondumo por Esperantologiaj Studoj|Esperantic Studies Foundation]] (ESF) donis dum reta prelego (28/2/2026) superrigardon pri la evoluo kaj nuna stato de maŝina [[parolsintezo]] kaj [[parolrekonado]] por Esperanto, du kampoj kiuj kun la kreskanta uzo de AI bezonos pli kaj pli da voclegitaj [[Tekstaro de Esperanto|tekstaroj de Esperanto]] ([[Projekto:Aŭdioartikoloj|projekto aŭdioartikoloj de Vikipedio]], [[Common Voice]] (Mozilla) estas kelkaj ekzemploj) por esti pretaj al la trejnado de la grandaj lingvaj modeloj (LLM). Skribaj instrukcioj (angle: ''prompts'') riskas ne plu esti uzataj estonte kiam voĉlegitaj instrukcioj iĝos la normo. ==== Artefaritaj intelektoj kiuj scias komuniki en Esperanto ==== Jam la unua publike atentata AI, ChatGPT, ofertis skriban komunikadon en Esperanto. Intertempe estas multaj AI-oj, kiuj ofertas tion. Krome pluraj ofertas ankaŭ voĉan komunikadon en Esperanto, ekzemple ChatGPT kaj Copilot. La sekvaj (senkostaj) [[Babilroboto|babilrobotoj]] scias interparoli en Esperanto (alfabeta ordo); la listo ne traktas t.n. asistantojn (kiel Siri, Alexa, Bixby ktp.), kiuj krome ŝajne ne komprenas Esperanton. * [[ChatGPT]] (de [[OpenAI]], Usono) scias respondi demandojn en Esperanto, kaj skribe kaj buŝe, ankaŭ miksite - la uzanto enigas sian tekston buŝe, la maŝino respondas skribe. Ŝajne dum unu tago oni rajtas en la senkosta versio nur dum 5 minutoj voĉbabili. * [[Claude (lingvomodelo)|Claude]], ([[Anthropic]], Usono); la roboton funkciigas usona esplorfirmao pri artefarita intelekto (AI), fondita en 2021 fare de iamaj membroj de [[OpenAI]]. La versio 3.5 de Claude (nomata Soneto) kapablas legi grandegajn tekstojn, ĝis 75,000 vortoj/125 paĝoj. Ĝi tre bone funkcias en [[Esperanto]] kaj kapablas krei esperantlingvajn tekstojn kun malmultaj eraroj. * [[Microsoft Copilot|Copilot]] ([[Microsoft]], Usono) * [[DeepSeek]] (DeepSeek; [[Ŝanhajo]], [[Ĉinio]]) * [[Gemini (chatbot)|Gemini]] ([[Google]], Usono); antaŭa nomo de Gemini: Bard * [[Grok (chatbot)|Grok]] (xAI, mallonge por: X.AI Corp.; [[San-Francisko]] kaj [[Palo Alto|Palo]] [[Palo Alto|Alto]], Usono, kaj [[Londono]], Britio); proprietulo: [[Elon Musk]]. * [https://lite.koboldai.net Kobold AI] (OpenAI, Usono); nur skribe; ne perfekte skribas en Esperanto, sed ja bone. * [[Mistral Vibe]] <ref>(en) "''[https://mistral.ai/news/vibe-agent/ Vibe gets to work]''". ''Mistral Vibe: the agent for long-horizon work.'' Mistral AI. Alirdato: la 31-an de majo 2026. </ref>(antaŭe nomata ''Le Chat'' ĝis majo 2026), [[Mistral AI]], Parizo, Francio; * [[Perplexity AI|Perplexity]] (Perplexity AI; [[San-Francisko]] kaj [[Novjorko]], Usono); nur skribe * [https://pi.ai/talk Pi AI] (Inflection AI, Usono); ofte mem voĉe komunikas; havas hispanecan prononcmanieron; la uzanto devas tajpi; ne perfekta Esperanto. * [[Qwen]] (aŭ Tongyi Qianwen; [[Alibaba Group|Alibaba]], Ĉinio) ==== Kelkaj artefaritaj intelektoj kiuj aktuale ne komunikas en Esperanto ==== * Galaxy AI (Samsung) subtenas 20 lingvojn (stato de junio 2025), inter kiuj ne estas Esperanto.<ref>https://sammyguru.com/galaxy-ai-supported-languages-how-to-download-language-packs/</ref> * Llama 3.3 (Meta) subtenas 8 lingvojn, ne Esperanton (junio 2025).<ref>https://ollama.com/library/llama3.3</ref> * Watson (IBM) subtenas 31 lingvojn (stato de 6/2025), sed ne Esperanton; ĝi tamen kapablas rekoni la lingvon de Esperanto-teksto.<ref>https://www.ibm.com/docs/en/watson-libraries?topic=references-supported-languages</ref> === Granda multlingva modelo ofertante ankaŭ la lingvon Esperanto === La modelo mT5 (multilingual T5) de [[Google]] enhavas Esperanton<ref>https://slashdot.org/software/p/mT5/</ref>. Por mem uzi ĝin necesas teknika scio; ĝi estas uzata de iuj retejoj kiel [[Google-Tradukilo|Google Translate]] aŭ [[DeepL]]. === Helpo por lerni Esperanton === La babilrobotoj povas ekzemple *respondi demandojn ''pri'' Esperanto *respondi demandojn pri lingvaj aferoj - gramatiko, origino de vortoj, uzado ... *konversacii en Esperanto *plenumi peton pri korektado de teksto Legu plu en la artikolo pri [[ChatGPT#Kiel ChatGPT povas helpi en la lernado de Esperanto?|ChatGPT]]. Pli kaj pli da retaj lingvokursoj uzas AI kaj estas ofetataj en [[Socia retejo|sociaj retejoj]] kiel [[Instagram]] ekzemple. === Tekstoj en Esperanto pri AI === * [[Frank van Hertrooij]], [https://scivolemo.wordpress.com/2019/02/20/la-historio-de-ai/ ''Artefarita Intelekto de la Komenco''] ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 20-a de februaro 2019 * Tactical Tech, ''[https://eo.globalvoices.org/2025/10/15700/ La amara vero pri AI: ankaŭ artefarita intelekto havas antaŭjuĝojn]'', [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]] en Esperanto, la 7-an de oktobro 2025. * [[Inko (eldonejo)|INKO]], la novelaro "''[[Kie vojoj renkontiĝas]]''" (2026) en kiu la novelo "''Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj Homo sapiens''" en kiu diversaj verkistoj en la mondo rigardas al la ŝanĝoj en niaj vivoj, okazantaj pro teknologio. == AI agento == {{Ĉefartikolo|AI agento}} '''AI-agento''' estas [[Artefarita intelekto|artefaritintelekta]] programo, kiu povas atingi celojn, uzi programaron aŭ aliajn ilojn, kaj fari agojn kun ia nivelo de [[aŭtonomeco]].<ref name="NIST-AI-agent-standards2">{{Cite web|title=AI Agent Standards Initiative|url=https://www.nist.gov/artificial-intelligence/ai-agent-standards-initiative|website=Artificial Intelligence|access-date=26a de Aŭgusto, 2026|date=14a de Aŭgusto, 2026|quote=The AI Agent Standards Initiative ensures that the next generation of AI—agents capable of autonomous actions—is widely adopted with confidence.|publisher=[[NIST]]}}</ref><ref name="IBM-AI-agents2">{{Cite web|title=What Are AI Agents?|url=https://www.ibm.com/think/topics/ai-agents|website=Think|access-date=26a de Aŭgusto, 2026|last=Gutowska|first=Anna|date=3a de Julio, 2024|publisher=[[IBM]]|quote=An artificial intelligence (AI) agent is a system that autonomously performs tasks by designing workflows with available tools.}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Acharya|first1=Deepak Bhaskar|last2=Kuppan|first2=Karthigeyan|last3=Divya|first3=B.|title=Agentic AI: Autonomous Intelligence for Complex Goals—A Comprehensive Survey|journal=IEEE Access|year=2025|volume=13|pages=18912–18936|doi=10.1109/ACCESS.2025.3532853|doi-access=free|bibcode=2025IEEEA..1318912A}}</ref>Agenta AI kontrastas kun il-simila AI-uzo por mallarĝaj, specifaj taskoj kiel respondi demandojn - kiel ĉe [[Babilroboto|babilrobotoj]] en la ne-agentaj formoj, kiuj estis oftaj en 2023, aŭ kun tradiciaj [[Maŝina lernado|maŝinlernadaj]] algoritmoj. == Genera artefarita intelekto == {{Ĉefartikolo|Genera artefarita intelekto}} '''Genera artefarita intelekto''' aŭ "generipova AI" (angle: '''''Generative AI''''', mallonge '''Genera AI, GenAI''' aŭ '''GAI''') estas speco de [[artefarita intelekto]], kapabla generi/produkti tekstojn kiuj similas al tiuj verkitaj de homoj, same pri bildoj, filmoj aŭ aliaj formoj de komunikiloj. Tiucele generaj modeloj (novaj enhavoj kreitaj per lernitaj ŝablonoj de ekzistantaj datumoj) kiel [[Granda lingvomodelo|grandaj lingvomodeloj]] ({{lang-en|Large Language Model}}, mallonge LLM) estas uzataj. == Bildaro == <gallery> HONDA ASIMO.jpg|Inteligenta humanoida [[roboto]] de Honda ArtificialFictionBrain.png Künstliche Intelligenz Methoden.png PPTSuperComputersPRINT.jpg|Grafika eksponenta historio de superkomputilo Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|Bildo DE AI generita de [[DALL-E]] 3 Kismet robot 20051016.jpg|Kismet estas roboto, kiu nun estas en la muzeo ĉe MIT en [[Kembriĝo (Masaĉuseco)]], [[Usono]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== === En Esperanto === * [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000387029_epo “Edukado en la epoko de artefarita intelekto”] En “Unesko-Kuriero”, nº 36. * "Uzi artefaritan intelekton por spuri malŝparon de manĝaĵoj" [[Unesko-Kuriero]], [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000393310_epo?posInSet=17&queryId=N-9a9b10f8-19a6-4595-92ef-fe92b8897a32 n-ro 2 (Apr-Jun 2025) "Manĝaĵoj: kio kunigas nin"], pĝ. 26-27, esperantigis [[Pablo León]] (Argentino). * Paŭlo S. Viana el Brazilo: ''[https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/artefarita-intelekto-kaj-la-homa-cerbo.html?fbclid=IwY2xjawSE-R1leHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeT88O-Z6fhfSUuOmYaJwL3_HrswKzszxQTULr9LqK9u1wrCpDhHX5fEnZcQE_aem_L7UNzEVlhOts7UKMp5m0Zw Artefarita intelekto kaj la homa cerbo]'', [[Esperanta Retradio]] === Alilingve === * Beal, J.; Winston, Patrick (2009), "The New Frontier of Human-Level Artificial Intelligence", IEEE Intelligent Systems, 24: 21–24, doi:10.1109/MIS.2009.75, hdl:1721.1/52357, S2CID 32437713 * Bundy, Alan (1980). Artificial Intelligence: An Introductory Course (2a eld.). Edinburgh University Press. ISBN 0-85224-410-X. * Christian, Brian (2020). ''The Alignment Problem: Machine learning and human values''. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-86833-3. OCLC 1233266753. * Clark, Jack (2015b). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-08/why-2015-was-a-breakthrough-year-in-artificial-intelligence "Why 2015 Was a Breakthrough Year in Artificial Intelligence".] Bloomberg.com. Arkivita el la originalo la 23an de Novembro 2016. Alirita la 23an de Novembro 2016. * Crevier, Daniel (1993). AI: The Tumultuous Search for Artificial Intelligence. New York, NY: BasicBooks. ISBN 0-465-02997-3. * DiFeliciantonio, Chase (3a de Aprilo 2023). [https://www.sfchronicle.com/tech/article/ai-artificial-intelligence-report-stanford-17869558.php "AI has already changed the world. This report shows how".] ''[[San Francisco Chronicle]]''. Arkivita el la originalo la 19an de Junio 2023. Alirita la 19an de Junio 2023. * Frank, Michael (22a de Septembro 2023). [https://thediplomat.com/2023/09/us-leadership-in-artificial-intelligence-can-shape-the-21st-century-global-order/ "US Leadership in Artificial Intelligence Can Shape the 21st Century Global Order".] The Diplomat. Alirita la 8an de Decembro 2023. "Instead, the United States has developed a new area of dominance that the rest of the world views with a mixture of awe, envy, and resentment: artificial intelligence... From AI models and research to cloud computing and venture capital, U.S. companies, universities, and research labs – and their affiliates in allied countries – appear to have an enormous lead in both developing cutting-edge AI and commercializing it. The value of U.S. venture capital investments in AI start-ups exceeds that of the rest of the world combined." * Goldman, Sharon (14a de Septembro 2022). [https://venturebeat.com/ai/10-years-on-ai-pioneers-hinton-lecun-li-say-deep-learning-revolution-will-continue/ "10 years later, deep learning 'revolution' rages on, say AI pioneers Hinton, LeCun and Li".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240119071744/https://venturebeat.com/ai/10-years-on-ai-pioneers-hinton-lecun-li-say-deep-learning-revolution-will-continue/ |date=2024-01-19 }} VentureBeat. Alirita la 8an de Decembro 2023. * Goswami, Rohan (5a de Aprilo 2023). [https://www.cnbc.com/2023/04/05/ai-jobs-see-the-state-by-state-data-from-a-stanford-study.html "Here's where the A.I. jobs are".] CNBC. Arkivita el la originalo la 19an de Junio 2023. Alirita la 19an de Junio 2023. * Howe, J. (Novembro 1994). "Artificial Intelligence at Edinburgh University: a Perspective". Arkivita el la originalo en 15a de Majo 2007. Alirita la 30an de Aŭgusto 2007. * Hutter, Marcus (2005). Universal Artificial Intelligence. Berlin: Springer. ISBN 978-3-540-22139-5. * Jackson, Philip (1985). Introduction to Artificial Intelligence (2a eld.). Dover. ISBN 0-486-24864-X. *[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)] * Kurzweil, Ray (2005). The Singularity is Near. Penguin Books. ISBN 978-0-670-03384-3. * Luger, George; Stubblefield, William (2004). Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving (5th ed.). Benjamin/Cummings. ISBN 0-8053-4780-1. * McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., ISBN 1-56881-205-1. * Neapolitan, Richard; Jiang, Xia (2018). Artificial Intelligence: With an Introduction to Machine Learning. Chapman & Hall/CRC. ISBN 978-1-13850-238-3. * Newquist, H. P. (1994). The Brain Makers: Genius, Ego, And Greed In The Quest For Machines That Think. New York: Macmillan/SAMS. ISBN 978-0-672-30412-5. * Nilsson, Nils (1998). Artificial Intelligence: A New Synthesis. Morgan Kaufmann. ISBN 978-1-55860-467-4. * NRC (United States National Research Council) (1999). "Developments in Artificial Intelligence". Funding a Revolution: Government Support for Computing Research. National Academy Press. * Rich, Elaine (1983). Artificial Intelligence. McGraw-Hill. ISBN 0-07-052261-8. * Rich, Elaine; Knight, Kevin; Nair, Shivashankar B (2010). Artificial Intelligence (3a eld.). New Delhi: Tata McGraw Hill India. ISBN 978-0070087705. * Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), Artificial Intelligence: A Modern Approach (2a eld.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, ISBN 0-13-790395-2. * Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2009). Artificial Intelligence: A Modern Approach (3a eld.). Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall. ISBN 0-13-604259-7. * Russell, Stuart J.; Norvig, Peter. (2021). Artificial Intelligence: A Modern Approach (4a eld.). Hoboken: Pearson. ISBN 978-0134610993. LCCN 20190474. * Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-510270-3. * Poole, David; Mackworth, Alan (2017). Artificial Intelligence: Foundations of Computational Agents (2a eld.). Cambridge University Press. ISBN 9781107195394. * [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433/PDF/377433eng.pdf.multi UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development.] Paris: UNESCO. 2021. ISBN 978-92-3-100450-6. Arkivita el la originalo la 18an de Junio 2022. Alirita la 18an de Septembro 2021. * Winston, Patrick Henry (1984). Artificial Intelligence. Reading, MA: Addison-Wesley. ISBN 0-201-08259-4. * Wong, Matteo (19a de Majo 2023), [https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/05/ai-advancements-multimodal-models/674113/ "ChatGPT Is Already Obsolete",] The Atlantic. == Vidu ankaŭ == * [[Genera artefarita intelekto]] * [[Mo Gawdat#Pri artefarita intelekto|Mo Gawdat pri artefarita intelekto]] * [[Babilroboto]] (i.a. [[ChatGPT]]) * [[Sora (artefarita intelekto)]] * [[Open AI]] * [[Mistral AI]] * [[Korpuso#Esperantaj korpusoj|AI kaj korpusa modelo por Esperanto]] * [[Amy Webb]] * [[Funkciismo]] * [[Optika signorekono]] * [[Komputila lingvistiko]] * [[Kvantuma komputado]] * [[Kibernetiko#AI kaj kibernetiko|Kibernetiko]] * [[Ludoteorio]] * [[Maŝina lernado]] * [[Cibernetiko|Kibernetiko]] * [[Robotiko]] * [[Artefarita neŭra reto]] * [[Open Assistant]] * [[Datumarego]] * [[DeepSeek]] * [[AI-slopo]] * [[AlphaGo]] * [[Deep learning|''Deep learning'']] * ''[[Magnifica humanitas]]'' * [[Universitato pri Internacia Intelekto Mohamed bin Zayed]] * [[Virtuala asistanto]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * (eo) [https://www.youtube.com/watch?v=pxRi5j1ZI7Y&list=PL_34jg6o_45KPeLdw8z3DVxNVsWJTTxkP&index=45 Ĉu AI malfermas novan mondon de arto?], YouTube * {{en}} [http://ai-news.elzemozgurce.net/ Novaĵoj pri Artefarita Intelekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060330204816/http://ai-news.elzemozgurce.net/ |date=2006-03-30 }} * {{en}} [http://www.loebner.net/Prizef/loebner-prize.html Retejo de la premio Loebner] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101230195120/http://www.loebner.net/Prizef/loebner-prize.html |date=2010-12-30 }} * {{en}} [http://www.aaai.org/ Usona Asocio por Artefarita Intelekto] * {{en}} [http://www.eccai.org/ Eŭropa Kunordiga Komitato por Artefarita Intelekto] * {{en}} [https://convertkit.com/resources/blog/ai-creator-economy Kiel uzi AI en krea procezo?] por tekstoj, subtekstigo de filmetoj, librokovriloj, voĉrekreado * {{fr}} [https://assises-nationales-ia.fr/ Assises nationales de l'IA] {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Artefarita intelekto| ]] [[Kategorio:Komputiko]] [[Kategorio:Scienco]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Lernado]] 2fdgot2uvageba2babri89r419x34jw 0 47198 9493810 8279787 2026-10-15T08:42:03Z RG72 11847 9493810 wikitext text/x-wiki '''Kontraŭpezilo''' estas [[pezilo]], uzata por malpligrandigi fortojn en iu sistemo. Estas diversaj variantoj de uzado de kontraŭpeziloj. Jen estas kelkaj ekzemploj. '''Kontraŭpezilo de lifto''' [[Dosiero:Skemo_lifto.png]] * 1 - [[Motoro]] kun meĥanika kondukilo; * 2 - Kajuto kun ŝarĝo; * 3 - [[Pordo]]j; * 4 - [[Kablo]]; * 5 - Kontraŭpezilo. La kajuto kun ŝarĝo igas en akson de la motoro [[momanto]]n de unu signo, kaj la kontraŭpezilo igas momanton de la alia signo. Ĉar pezo de la kajuto kun ŝarĝo povas esti diversa dum funkciado de la lifto, kontraŭpezado ne povas esti ĉiam ideala. Oni faras la kontraŭpezilo pli peza ol la kujuto mem, sed malpli pezan ol la kajuto kun maksimuma ŝarĝo. '''Kontraŭpezilo de [[gruo (levmaŝino)|gruo]]''' [[Dosiero:Skemo_gruo.png]] * 1 - ŝarĝo; * 2 - kontraŭpezilo; * 3 - akso, ĉirkaŭ kiu la gruo turniĝas; * 4 - akso, ĉirkaŭ kiu la gruo povas renversiĝi; * 5 - kablo. La kontraŭpezilo malpligrandigas renversigan momanton de la ŝarĝo ''R<sub>S</sub>*M<sub>S</sub>'' ĝis ''R<sub>S</sub>*M<sub>S</sub>-R<sub>K</sub>*M<sub>K</sub>'' , kie * ''R<sub>S</sub>'' - [[brako]] de la ŝarĝo; * ''R<sub>K</sub>'' - brako de la kontraŭpezilo; * ''M<sub>S</sub>'' - maso de la ŝarĝo; * ''M<sub>K</sub>'' - maso de la kontraŭpezilo. Kaj ankaŭ tie kontraŭpezado ne povas esti ĉiam ideala pro diverseco de pezo de la ŝarĝo kaj ĝia moviĝo pli kaj malpli proksime al la akso. '''Kontraŭpezilo de [[piŝta motoro]] aŭ [[piŝta pumpilo]]''' [[Dosiero:Skemo cilindropiŝta.png]] 1 - cilindro, 2 - kontraŭpezilo, 3 - balanciero, 4 - akso, 5 - piŝto. Ankaŭ ĉi tie kontraŭpezado ne povas esti ideala pro komplikeco de moviĝoj, kiuj estas diversaj laŭlonge kaj laŭlarĝe de la cilindro. {{Projektoj}} [[Kategorio:Mekanika inĝenierado]] [[Kategorio:Pontopartoj]] 3f0cxdf7jr3nnsn5qextpxud69i7v4n 0 47625 9493691 8765416 2026-10-14T19:10:22Z Sj1mor 12103 9493691 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ludo | aŭtoro = [[Charles Darrow]] | eldonisto = [[Hasbro]] | titolo de la ludo = Monopolo <!-- | bildo = German Monopoly board in the middle of a game.jpg--> | priskribo de bildo = germanlingva Monopolo-tabulo meze de ludo | nombro de ludantoj = | aĝa rekomendo = | daŭro de preparo = | daŭro de ludo = | komplekseco de reguloj = | elementoj de strategio = jes | hazardo = jes | necesaj kapabloj = ne | estiĝo = | eldonjaro = 1935 | noto = }} '''Monopolo''' ([[angla|ang]]. ''Monopoly'') estas [[tabulludo]], patentita en [[1935]] de senlabora [[Usono|usona]] inĝeniero [[Charles Darrow]] [ĉarlz DAroŭ]. Ĝi estas eldonita en ĉirkaŭ 26 lingvoj ([[2005]]), sed ne en Esperanto. Laŭ la firmao ''[[Hasbro]]'', la nuntempa eldonisto, Monopolo estas la plej populara tabuloludo de la mondo. Multaj temaj eldonoj estas vendata, inkluzivante eldonoj bazataj pri ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'', ''[[Star Trek]]'' ("Stela Vojaĝo") kaj ''[[La mirinda sorĉisto de Oz]]''. Oni taksas ke pli ol 500 milionoj da homoj jam ludis tiun ludon. Le celo de la ludo estas akiri diversajn propraĵojn, uzante ludomonon, enkasigi lupagojn de la aliaj ludantoj, kaj fine [[bankroto|bankrotigi]] ĉiujn. La ludo prenas sian nomon de le [[ekonomio|ekonomia]] [[nocio]] [[monopolo]], la dominado de la [[merkato]] fare de ununura vendisto. Oni ludas Monopolon per [[ĵetkubo]]j, pro tio la [[hazardo]] estas granda parto de la ludo, kvankam ankaŭ iom da lerteco estas bezonata. == Historio == Charles DARROW ekfaris la pecojn de la Monopolo-ludo permane kun la helpo de sia unua filo, William Darrow, kaj sia edzino. Charles desegnis la tabulon per inĝenierarta plumo sur cirklaj pecoj de [[vakstolo]]. Tiam, lia filo kaj edzino kolorigis la tabulon, kaj faris la ludokartojn. Kiam la postulo pri la ludo plikreskis, Darrow kontaktis presfirmaon, kiu presis la desegnojn de la bieno-fakoj sur kvadrataj karton-pecoj. Monopolo estis unue vaste vendita de la firmao [[Parker Brothers]] (Fratoj Parker) je [[5-a de novembro]] [[1935]], kun internacia presrajto donita al [[Waddington Games]] en [[Unuiĝinta Reĝlando]] (ambaŭ nuntempe estas sekcioj de Hasbro). La versio de Waddington kun [[Londono|Londonaj]] lokoj estis ekproduktita en jaro [[1936]]. Kvankam Monopolo estis [[patento|patentita]] de Darrow antaŭ vendi la rajtojn al Parker Brothers en 1935, similaj ludoj estis farataj antaŭe, inkluzivante permane faratajn ludojn adaptitajn al la hejmloko de la ludantoj. Eble la plej fama ekzemplo estas tre simila ludo de [[Lizzie Magie]], kiu patentis sian version en [[1904]] sub la nomo ''"The Landlord's Game"'' ('La ludo de la domproprietanto'<!--Ĉu domproprietanto estas la ĝusta vorto? Eble luiganto?-->). Ŝi sekvis la politikan kaj ekonomikan movadon [[Georgismo]], kaj faris la ludon por montri, kiel luprezoj riĉigas bien-proprulojn kaj malriĉigas luantojn. Ŝi kredis, ke la ideoj de georgismo estas pli facile komprenebla en konkreta formo de ludo. Kvankam la ludo de Magie estis patentita, firmao ne tenis ĝin ĝis [[1910]], kiam usona firmao Economic Game Company en [[Novjorko]] eldonis ĝin. En Britio ĝi estis eldonita en [[1913]] de ''Newbie Game Company'' de Londono kun la titolo ''Br'er Fox an' Br'er Rabbit'' (Frato Vulpo kaj Frato Kuniklo). Malgraŭ la titolŝanĝo, ĝi estis rekoneble la sama ludo. Aparte de komercaj versioj, la ludo disvastiĝis perbuŝe, kaj estis ludita en variaj manfaritaj versioj tra multaj jaroj de [[Kvakero]]j, [[Georgismo|Georgistoj]], studentoj kaj aliaj. Tiel la ludo disvastiĝis, ĝiaj reguloj ŝanĝiĝetis; plej notinde, multaj reguloj pri [[imposto]] estis kunigitaj al unu bieno-imposto, kaj la mallongigita ludo iĝis konata kiel "Aukcia Monopolo". Ĉi tiuj versioj havis ofte strato-nomojn de la lokoj, kie la ludantoj loĝis. Dum la malfruaj [[1920-aj jaroj]], ĝi estas konata kiel "Monopolo" kaj ludata tre simile kiel hodiaŭ. Unu versio de la ludo, ofte ludata ĉirkaŭ [[Filadelfio]], havis strato-nomojn el [[Atlantic City]]. Ĉi tiu versio estis instruita al Charles DARROW, kiu poste vendis ĝin kiel sian propran inventaĵon al Parker Brothers. Parker Brothers poste pagis MAGIE, kaj aliajn kun kopirajtitaj komercaj variantoj de la ludo, por havi solan proprietecon de la ludo, kaj proklamis Darrow kiel la solan inventiston. Post jardekoj, Parker Brothers provis halti publikigon de ludo nomata "Anti-Monopoly" (mal-monopolo), verkita de [[Ralph Ansbach]]. La [[fabrikmarko|fabrikmarka]] [[proceso]] leviĝis al la [[Usona Suverena Kortumo]] en [[1983]], kaj la Kortumo decidis favore al Ansbach, ĉar Darrow simple kopiis ekzistintan ludon, kiu estis konata kiel "Monopolo" antaŭe. <!-- The original Monopoly game was localized for the cities or areas in which it was played and Parker Brothers has continued this practice. Their version of Monopoly has been produced for international markets, with the place names being localized for cities including London and Paris, and for countries including the Netherlands and Germany, among others. In recent years, different manufacturers of the game have created dozens of versions in which the names of the properties and other elements of the game are replaced by others with some theme. There are versions about national parks, Star Trek, Star Wars, Disney, various particular cities (such as Las Vegas) and villages (such as "Calumetopoly" for Calumet, Michigan), states, NASCAR, and many others. In July of 2000, in a major marketing effort, Hasbro renamed the mascot Rich Uncle Pennybags to "Mr. Monopoly", felt by some to be a more bland name. Computer and video game versions have been made available on many different platforms; they have been produced for PC, Mac, Commodore 64, NES, SNES, Game Boy, Game Boy Color, Game Boy Advance, Sega Master System, Sega Genesis, Nintendo 64, PlayStation, PlayStation 2, GameCube, Xbox, and mobile phones.--> == Reguloj de ludo == [[Dosiero:Monopolotabulo.jpg|eta|La tabulo de la ludo]] La ludantoj klopodas akiri nemoveblaĵojn kaj bankrotigi la aliajn ludantojn. Ĉiu ludanto komencas la ludon kun 1.500 ludodolaroj (aŭ la nacia egalvaloro, vidu malsupren). La ludantoj ĵetas du ĵetkubojn kaj movas sian ludopecon tiom da fakoj ĉirkaŭ la tabulo. Ĉiu fako enhavas propraĵon kun prezo aŭ specialan eventon. Se ludanto finas sian movon en fako kaj la [[nemoveblaĵo]] ne estas jam propraĵo de aliulo, tiam la ludanto povas aĉeti ĝin kontraŭ la prezo en la fako. Li pagas la monon al la "banko". Se li ne aĉetas ĝin, la nemoveblaĵo estas aŭkciigita al ĉiuj ludantoj. Ludantoj povas interŝanĝi aŭ aĉeti propraĵojn inter si. Se ludanto iam havas ĉiujn propraĵojn de la sama koloro, li povas aĉeti aŭ kvar domojn aŭ unu hotelojn por ĉiu el tiuj parceloj. Kiam ludanto trapasas "Go / Ek!", la banko pagas $ 200 al li, sed ĉiuj impostoj, kaj monpunoj estas pagenda al la banko. Se ludanto finas sian movon sur "Chance / Hazardo" aŭ "Community Chest / Komunuma Kesto", li prenas karton el la konvena pako, kaj sekvas ties instrukciojn. Se ludanto kiu finas la movon sur parcelo de aliulo, devas pagi luprezon al li. Fini movon sur parcelo kun domoj aŭ hoteloj povas esti tre multekosta. La ludantoj daŭrigas tiel ĝis ĉiu ludanto bankrotos krom unu. La fina ludanto kun mono gajnas la ludon. === La tabulo === {| cellpadding="2" cellspacing="0" border="1" width="100%" style="font-size:x-small;" |+ style="font-size:small;"| '''Norma (Usona Eldono) Monopolo-ludtabela aranĝo''' |- align="center" | colspan="2" rowspan="2"| GO ⇒<br />EK! ⇒ | Mediterranean Avenue ($&nbsp;60) | rowspan="2"| Community Chest<br />Komunuma Kesto | Baltic Avenue ($&nbsp;60) | rowspan="2"| Income Tax (Pay 10% or $&nbsp;200)<br />Enspezimposto (pagu aŭ 10% aŭ $&nbsp;200) | rowspan="2"| Reading Railroad ($&nbsp;200)<br />Fervojo de Reading | Oriental Avenue ($100) | rowspan="2"| Chance<br />Hazardo | Vermont Avenue ($&nbsp;100) | Connecticut Avenue ($&nbsp;120) | rowspan="2" colspan="2"| Jail<br />Malliberejo |- align="center" | bgcolor="#993399"| &nbsp;&nbsp; | bgcolor="#993399"| &nbsp;&nbsp; | bgcolor="#aaccff"| &nbsp;&nbsp; | bgcolor="#aaccff"| &nbsp;&nbsp; | bgcolor="#aaccff"| &nbsp;&nbsp; |- align="center" | Boardwalk ($&nbsp;400) <br /> La marborda marŝvojo | bgcolor="#3333ff"| &nbsp;&nbsp; ! colspan="9" rowspan="9" valign="middle" align="center" style="font-size:xx-large;"| Monopoly ~ Monopolo | bgcolor="#ee44dd"| &nbsp;&nbsp; | St. Charles Place ($&nbsp;140) <br /> Placo de [[Sankta Karlo]] |- align="center" | colspan="2"| Luxury Tax Pay $&nbsp;75<br />Luksimposto pagu $&nbsp;75 | colspan="2"| Electric Company ($&nbsp;150)<br />Elektra Kompanio |- align="center" | Park Place ($&nbsp;350) | bgcolor="#3333ff"| &nbsp;&nbsp; | bgcolor="#ee44dd"| &nbsp;&nbsp; | States Avenue ($&nbsp;140) |- align="center" | colspan="2"| Chance<br />Hazardo | bgcolor="#ee44dd"| &nbsp;&nbsp; | Virginia Avenue ($&nbsp;160) |- align="center" | colspan="2"| Short Line ($&nbsp;200)<br />Mallonga Linio (fervojo) | colspan="2"| Pennsylvania Railroad ($&nbsp;200)<br />[[Pensilvanio]] fervojo |- align="center" | Pennsylvania Avenue ($&nbsp;320)<br />Avenuo de [[Pensilvanio]] | bgcolor="#008000"| &nbsp;&nbsp; | bgcolor="#ff6600"| &nbsp;&nbsp; | St. James Place ($&nbsp;180) |- align="center" | colspan="2"| Community Chest<br />Komunuma Kesto |td colspan="2"| Community Chest<br />Komunuma Kesto |- align="center" | North Carolina Avenue ($&nbsp;300)<br />Avenuo de [[Norda Karolino]] | bgcolor="#008000"| &nbsp;&nbsp; | bgcolor="#ff6600"| &nbsp;&nbsp; | Tennessee Avenue ($&nbsp;180)<br />Avenuo de [[Tenesio]] |- align="center" | Pacific Avenue ($&nbsp;300) | bgcolor="#008000"| &nbsp;&nbsp; | bgcolor="#ff6600"| &nbsp;&nbsp; | New York Avenue ($&nbsp;200)<br />Avenuo de [[Nov-Jorkio]] |- align="center" | colspan="2" rowspan="2"| Go To Jail<br />Iru al Malliberejo | bgcolor="#ffff00"| &nbsp;&nbsp; | rowspan="2"| Water Works ($&nbsp;150)<br />Akvoserva Kompanio | bgcolor="#ffff00"| &nbsp;&nbsp; | bgcolor="#ffff00"| &nbsp;&nbsp; | rowspan="2"| B&amp;O Railroad ($&nbsp;200)<br />B k. O Fervojo | bgcolor="#ff0000"| &nbsp;&nbsp; | bgcolor="#ff0000"| &nbsp;&nbsp; | rowspan="2"| Chance<br />Hazardo | bgcolor="#ff0000"| &nbsp;&nbsp; | colspan="2" rowspan="2"| Free Parking<br />Senpaga parkejo |- align="center" | Marvin Gardens ($&nbsp;280) <br /> Marvin-Ĝardenoj | Ventnor Avenue ($&nbsp;260) | Atlantic Avenue ($&nbsp;260) | Illinois Avenue ($&nbsp;240)<br />Avenuo de [[Ilinojo]] | Indiana Avenue ($&nbsp;220)<br />Avenuo de [[Indiano]] | Kentucky Avenue ($&nbsp;220)<br />Avenuo de [[Kentukio]] |} == Naciaj variecoj == La valuto kaj la nomoj de la bienoj varias laŭ lando. Jen listo de iuj el la plej oftaj versioj. La plej malmultekostaj propraĵoj estas kolorigitaj purpuraj en Usono kaj Germanio, sed brunaj alie. === Nomoj de bienoj === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |- ! width="18%" | [[Usono]]<br />(Atlantic City) ! width="18%"| [[Britio (lando)|Britio]]<br />([[Londono]]) ! width="18%"%" | [[Germanio]] ! width="18%"| [[Hispanio]]<br />([[Madrido]]) ! width="18%"%" | [[Aŭstralio]] |- ! colspan="5" | Speciala fakoj |- | Go - $200 | Go - £200 | Los - 200 € | Salida - 20.000 Pesetas | Go - $200 |- | Community Chest | Community Chest | Gemeinschaftsfeld | Caja De Comunidad | Community Chest |- | Income Tax | Income Tax | Einkommenssteuer | Impuesto Sobre El Capital | Income Tax |- | Chance | Chance | Ereignisfeld | Suerte | Chance |- | Free Parking | Free Parking | Frei Parken | Parking Gratuito | Free Parking |- | Go To Jail | Go To Jail | Gehen Sie in das Gefängnis | Vaya A La Carcel | Go To Jail |- | Luxury Tax | Super Tax | Zusatzsteuer | Impuesto De Lujo | Sales Tax |- ! colspan="5" | Fervojoj |- | Reading Railroad | Kings Cross station | Südbahnhof | De Goya | Perth Station |- | Pennsylvania Railroad | Marylebone station | Westbahnhof | Las Delicias | Adelaide Station |- | B&amp;O Railroad | Fenchurch Street station | Nordbahnhof | Mediodía | Flinders Street Station |- | Short Line Railroad | Liverpool Street station | Hauptbahnof | Norte | Sydney Station |- ! colspan="5" | Publikaj servoj |- | Electric Company | Electric Company | Elektrizitätswerk | Compañía De Electricidad | Australia Post |- | Water Works | Water Works | Wasserwerk | Compañía De Aguas | Telecom Australia |- ! bgcolor="#993399" colspan="1" | <font color="#FFFFFF">Purpura</font> ! bgcolor="#AE6017" colspan="1" | <font color="#FFFFFF">Bruna</font> ! bgcolor="#993399" colspan="1" | ! bgcolor="#AE6017" colspan="2" | |- | Mediterranian Avenue | Old Kent Road | Badstraße | Ronda de Valencia | Todd Street |- | Baltic Avenue | Whitechapel Road | Turmstraße | Plaza Lavapiés | Smith Street |- ! bgcolor="#99ffff" colspan="5" | Helbluaj bienoj |- | Oriental Avenue | The Angel Islington | Chausseestraße | Glorieta Cuatro Caminos | Salamanca Place |- | Vermont Avenue | Euston Road | Elisenstraße | Avenida Reina Victoria | Davey Street |- | Connecticut Avenue | Pentonville Road | Poststraße | Calle Bravo Murillo | Macquarie Street |- ! bgcolor="#ff99ff" colspan="5" | Violkoloraj bienoj |- | St. Charles Place | Pall Mall | Seestraße | Glorieta De Bilbao | William Street |- | States Avenue | Whitehall | Hafenstraße | Calle Alberto Aguilera | [[Barrack Street, Perth|Barrack Street]] |- | Virginia Avenue | Northumberland Avenue | Neue Straße | Calle Fuencarral | Hay Street |- ! bgcolor="#ffcc00" colspan="5" | Oranĝkoloraj bienoj |- | St. James Place | Bow Street | Münchner Straße | Avenida Felipe II | North Terrace |- | Tennessee Avenue | Marlborough Street | Wiener Straße | Calle Velázquez | Victoria Square |- | New York Avenue | Vine Street | Berliner Straße | Calle Serrano | Rundle Mall |- ! bgcolor="#ff0000" colspan="5" | Ruĝaj bienoj |- | Kentucky Avenue | The Strand | Theaterstraße | Avenida de América | Stanley Street |- | Indiana Avenue | Fleet Street | Museumstraße | Calle María De Molina | Petries Bight |- | Illinois Avenue | Trafalgar Square | Opernplatz | Calle Cea Bermúdez | Wickham Terrace |- ! bgcolor="#ffff00" colspan="5" | Flavaj bienoj |- | Atlantic Avenue | Leicester Square | Lessingstraße | Avenida De Los Reyes Católicos | Collins Street |- | Ventnor Avenue | Coventry Street | Schillerstraße | Calle Bailen | Elizabeth Street |- | Marvin Gardens | Piccadilly | Goethestraße | Plaza De Espana | Bourke Street |- ! bgcolor="#33ff33" colspan="5" | Verdaj bienoj |- | Pacific Avenue | Regent Street | Rathausplatz | Puerta del Sol | Castlereagh Street |- | North Carolina Avenue | Oxford Street | Hauptstraße | Calle Alcalá | George Street |- | Pennsylvania Avenue | Bond Street | Bahnhofstraße | Gran Vía | Pitt Street |- ! bgcolor="#3333ff" colspan="5" | <font color="#FFFFFF">Bluaj bienoj</font> |- | Park Place | Park Lane | Parkstraße | Paseo De La Castellana | Flinders Way |- | Boardwalk | [[Mayfair]] | Schlossallee | Paseo del Prado | Kings Avenue |} <!-- More international editions {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |- ! width="20%" | Argentina ! width="20%" | France (Paris) ! width="20%" | Italy (Milan) ! width="20%" | New Zealand ! width="20%" | Russia (Moscow) |- ! colspan="5" | Special spaces |- | Salida | Départ | VIA! | Go | VPERJOT - 200,000 Rubles |- | | | | Community Chest | Obschestwenaja kazna |- | | | | Income Tax | |- | | | | Chance | Shans |- | Libre Estacionamiento | Parc Gratuit | | Free Parking | Besplatnaja stojanka |- | Vaya a la cárcel | Allez en prison | | Go To Jail | Otpravljatjes v Tjoermoe |- | | | | Super Tax | |- ! colspan="5" | Railroads |- | Ferrocarril Roca | Gare Montparnasse | Sud | Balclutha Station | Rieschkaja Zjeleznaja Doroga |- | Ferrocarril Mitre | Gare de Lyon | Ovest | Taumarunui Station | Koerskaja Zjeleznaja Doroga |- | Ferrocarril Belgrano | Gare du Nord | Nord | Kaikoura Station | Kazanskaja Zjeleznaja Doroga |- | Ferrocarril San Martín | Gare Saint-Lazare | Est | Frankton Junction | Leningradskaja Zjeleznaja Doroga |- ! colspan="5" | Utilities |- | Energía Eléctrica | | | Electric Company | Elektrostantsija |- | Aguas Corrientes | | | Water Works | Vodoprovod |- ! bgcolor="#AE6017" colspan="5" | <font color="#FFFFFF">Brown properties</font> |- | Ushuaia | Boul. de Belleville | Vicolo Corto (Short Street) | Palmerston Street | Mitnaja Oelitza |- | Glaciar Perito Moreno | Rue Lecourbe | Vicolo Stretto (Narrow Street) | Mackay Street | Nagatinskaja Oelitza |- ! bgcolor="#99ffff" colspan="5" | Cyan properties |- | Península de Valdez | Rue de Vaugirard | Bastioni Gran Sasso | East Street | Warschavskoje Schosse |- | Esquel | Rue de Courcelles | Viale Monterosa | Stafford Street | Oelitza Ogareva |- | Lago Nahuel Huapi | Avenue de la République | Viale Vesuvio | Thames Street | Pjerwaja Parkovaja Oelitza |- ! bgcolor="#ff99ff" colspan="5" | Magenta properties |- | Cerro Tronador | Boul. de la Villette | Via Accademia | Gladstone Road | Oelitza Poljanka |- | San Martín de los Andes | Avenue de Neilly | Corso Ateneo | Marine Parade | Sretenka |- | Valle de las Leñas | Rue de Paradis | Piazza Università | Bank Street | Rostovskaja Nab. |- ! bgcolor="#ffcc00" colspan="5" | Orange properties |- | Puente del Inca | Avenue Mozart | Via Verdi | Devon Street | Rjazanskij Prospekt |- | Aconcagua | Boulevard Saint-Michel | Corso Raffaello | Rangitikei Street | Oelitza Vawilowa |- | Cosquín | Place Pigalle | Piazza Dante | Victoria Avenue | Rublevskoje Schosse |- ! bgcolor="#ff0000" colspan="5" | Red properties |- | Villa Carlos Paz | Avenue Matignon | Via Marco Polo | High Street | Oelitza Gorkogo |- | Termas de Río Hondo | Boulevard Malesherbes | Corso Magellano | Market Street | Poesjkinskaja Oelitza |- | Valle de la Luna | Avenue Henri-Martin | Largo Colombo | Trafalgar Street | Plosch. Majakovskogo |- ! bgcolor="#ffff00" colspan="5" | Yellow properties |- | Tren de las Nubes | Faubourg Saint-Honoré | Viale Costantino | Cameron Road | Oelitza Groezinskij val |- | Quebrada de Humahuaca | Place de la Bourse | Viale Traiano | Fenton Street | Oelitza Tsjajkovskogo |- | Cataratas del Iguazú | Rue Lafayette | Piazza Giulio Cesare | Garden Place | Smoljenskaja Ploschad |- ! bgcolor="#33ff33" colspan="5" | Green properties |- | Gualeguaychú | Avenue de Breteuil | Via Roma | Dee Street | Oelitza Schoesewa |- | Rosario | Avenue Foch | Corso Impero | Princes Street | Gogolevskij Boelwar |- | Mar del Plata | Boulevard des Capucines | Largo Augusto | Cathedral Square | Koetoezovskij Prospekt |- ! bgcolor="#3333ff" colspan="5" | <font color="#FFFFFF">Blue properties</font> |- | La Boca | Avenue des Champs-Élysées | Viale dei Giardini | Lambton Quay | Malaja Bronnaja |- | Obelisco | Rue de la Paix | Parco della Vittoria | Queen Street | Arbat |} Even more international editions {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |- ! width="33%" | Finland (Helsinki) ! width="33%" | Britain (Edinburgh) ! width="33%" | Britain (Here And Now, 2005) |- ! colspan="3" | Special spaces |- | Lähtö - € 200 | Go - £200 | Go - £200,000 |- | Yhteismaa | Community Chest | Community Chest |- | Tulovero | Income Tax | Income Tax |- | Sattuma | Chance | Chance |- | Vapaa pysäköinti | Free Parking | Free Parking |- | Mene vankilaan | Go to Jail | Go to Jail |- | Lisävero | Super Tax | Super Tax |- ! colspan="3" | Railroads |- | Pasilan asema | Forth Road Bridge | [[London City Airport]] |- | Sörnäisten asema | Haymarket Station | [[London Stansted Airport|Stansted Airport]] |- | Rautatieasema | Edinburgh Airport | [[London Gatwick Airport|Gatwick Airport]] |- | Tavara-asema | Waverley Station GNER | [[London Heathrow Airport|Heathrow Airport]] |- ! colspan="3" | Utilities |- | Sähkölaitos | Electric Company (British Energy) | Telecoms |- | Vesijohtolaitos | Communications (Cable & Wireless) | [[The Sun]] (newspaper) |- ! bgcolor="#AE6017" colspan="3" | <font color="#FFFFFF">Brown properties</font> |- | Korkeavuorenkatu | Shore Place | [[Portobello Road Market]] |- | Kasarmikatu | Barnton Grove | [[Camden Market]] |- ! bgcolor="#99ffff" colspan="3" | Cyan properties |- | Rantatie | Lady Stairs Close | [[Hammersmith Apollo]] |- | Kauppatori | Lauriston Castle | [[Wembley Arena]] |- | Esplanadi | Princes St Gardens | [[GMTV]] Studios |- ! bgcolor="#ff99ff" colspan="3" | Magenta properties |- | Hämeentie | Easter Road | [[The Oval]] |- | Siltasaari | Tynecastle Stadium | [[The Championships, Wimbledon|Wimbledon]] |- | Kaisaniemenkatu | Murrayfield / Scottish Rugby Union | [[Wembley Stadium]] |- ! bgcolor="#ffcc00" colspan="3" | Orange properties |- | Liisankatu | Corstorphine Road | [[Science Museum (London)|Science Museum]] |- | Snellmaninkatu | Royal Mile | [[Natural History Museum]] |- | Unioninkatu | George Street | [[Tate Modern]] |- ! bgcolor="#ff0000" colspan="3" | Red properties |- | Lönnrotinkatu | Newhaven Harbour | [[London Eye]] |- | Annankatu | Morningside Road | [[Hyde Park, London|Hyde Park]] |- | Simonkatu | Penicuik | [[Trafalgar Square]] |- ! bgcolor="#ffff00" colspan="3" | Yellow properties |- | Mikonkatu | Castle Street | [[Tottenham Court Road]] |- | Aleksanterinkatu | Grindlay Street | [[Covent Garden]] |- | Keskuskatu | Rose Street / North Lane | [[Regent Street]] |- ! bgcolor="#33ff33" colspan="3" | Green properties |- | Tehtaankatu | Leith Walk | [[Notting Hill]] |- | Eira | Rutland Court | [[Soho]] |- | Bulevardi | St Andrew Square | [[Kings Road]] |- ! bgcolor="#3333ff" colspan="3" | <font color="#FFFFFF">Blue properties</font> |- | Mannerheimintie | Princes Street | [[Canary Wharf]] |- | Erottaja | Edinburgh Castle | [[City of London|The City]] |} --> == Alternativa monopola ludo == Bela ekzemplo de alternativa tabulludo estas nova versio de la tabulludo Monopoly: "''The Dispossessed Monopolist''" ([[La senposeda monopolisto]]) dediĉita al la fenomeno de absoluta [[varigado]]. Ĝi celas kreskigi la konscion pri la fakto, ke paŝon post paŝo ĉiu homa rimedo fariĝas komerca, devas esti pagata kaj tial faras de ni modernajn sklavojn. La ludo komencas kie Monopolo finiĝas kutime: monopolisto posedas ĉion, okupas kaj varigadas rimedojn kiel akvo, [[privateco]], [[milito]], [[Rifuĝinto|rifuĝintoj]], [[amo]], sekretoj, [[produktiveco]], [[Postmorto|postvivado]], [[justeco]] ktp.<ref>(angla) [http://motelspatie.nl/author/sidodekker/ The dispossessed monopolist] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180521191707/http://motelspatie.nl/author/sidodekker/ |date=2018-05-21 }}, a boardgame by Janna Uhlrich, Motel Spatie.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hasbro.com/monopoly/ Oficiala retejo de la ludo (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040827010849/http://www.hasbro.com/monopoly/ |date=2004-08-27 }} * [[b:Monopolo|Provo por esperanta versio de l'Monopolo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tabulludoj]] mgyktjrp25toys62r0yc0js0cuftvu7 0 50466 9493583 7982532 2026-10-14T13:01:31Z Sj1mor 12103 9493583 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Hendrikje''' "'''Henny'''" '''VAN ANDEL-SCHIPPER''' [van ANdel SĤIPer] (naskiĝis la {{daton|29|junio|1890}} en [[Smilde]], mortis la {{daton|30|aŭgusto|2005}} en [[Hoogeveen]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] virino. Ŝi estis la [[Vivdaŭro|plej maljuna vivanta homo]] iam vivinta en Nederlando kaj estis supozita ankaŭ la plej maljuna en la mondo Inter la 29-a de majo 2004 kaj la 30-a de aŭgusto 2005 ĝis oni enklakulis la kazon de [[María Capovilla]] naskiĝinta la 14-a de septembro 1889, mortinta la 27-a de aŭgusto 2006. Hendrikje mortis je la aĝo de 115 jaroj kaj 62 tagoj. Ŝi donacis sian korpon al la medicina mondo. Unu horon post ŝia morto ĝi jam estis portita al la universitato de [[Groningen]]. Por eviti malfluidiĝon, la sango en ŝia korpo estis anstataŭigita per speciala konserva fluidaĵo. Dum la sekvantaj monatoj sciencistoj esploris la organojn, i.a. serĉante en la cerbo spurojn de la malsanoj [[Alchajmero]] aŭ [[Parkinsono]]. Tio estis unika ŝanco demonstri, ke tiuj du malsanoj vere estas malsanoj kaj ne aperaĵoj pro maljuniĝo. == Eksteraj ligiloj == * http://drentsarchief.nl/content/blogcategory/74/130 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060420130452/http://www.drentsarchief.nl/content/blogcategory/74/130/ |date=2006-04-20 }} <!-- Vidi (ŝia, ŝin) naskiĝo skribita en la (arĥivoj, arĥivas, arkivejoj, arkivejas, arĥivejoj, arĥivejas, arkivoj, arkivas) de (ŝia, ŝin) _birthtown_. --> * http://www.hoogeveen.nl/vrijepagina_english.aspx?menuID=395&pageID=588 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040818174621/http://www.hoogeveen.nl/vrijepagina_english.aspx?menuID=395&pageID=588 |date=2004-08-18 }} <!-- Tributa paĝo de (ŝia, ŝin) _hometown_ registaro --> * http://www.tempointeraktif.com/hg/luarnegeri/2005/08/30/brk,20050830-65949,id.html <!-- "Homo _Tertua_ _Meninggal_ _Dunia_ _Pada_ _Usia_ 115 Jaro" --> * [http://www.hoogeveen.nl/oudstemens Informoj pri Hendrikje je la retpaĝo de la komunumo Hoogeveen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061009023550/http://www.hoogeveen.nl/oudstemens |date=2006-10-09 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Andel-Schipper, Hendrikje van}} [[Kategorio:Nederlandaj centjaruloj]] [[Kategorio:Centdekjaruloj]] q7uhyhwl3re6tg8ffk7kkv608qulyll 0 55313 9493702 9440653 2026-10-14T19:29:30Z Sj1mor 12103 9493702 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:SRI Computer Mouse.jpg|eta|Frua prototipo de [[komputila muso]]]] [[Dosiero:BMW Nazca C2.JPG|eta|Prototipo de sporta aŭto de [[BMW]]]] '''Prototipo''' (normotipo aŭ pratipo) signifas primitivan tipon, unutempan [[Modelo|modelon]] aŭ unuan ekzempleron de io ekz. prototipon de [[softvaro]], [[varo]] kiel [[aŭtomobilo]], [[aviadilo]]. La prototipoj servas por eksperimenti, elprovi nove evoluigitajn ekzemplerojn, malkovri ties mankojn, nesufiĉecon ks. kaj por eluzi la ricevitajn spertojn por perfektigi la prototipon kaj igi ĝin preta por seria produkto. {{Projektoj|ReVo=protot}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Fabrikado]] [[Kategorio:Industrio]] [[Kategorio:Programado]] [[Kategorio:Teknologio]] [[Kategorio:Aŭtomobila teknologio]] 1mdvqgdt95l1lrdlwcy8jw1086q8xyd 0 56374 9493693 8777079 2026-10-14T19:10:53Z Sj1mor 12103 9493693 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ludo}} [[Dosiero:Trivial_Pursuit.jpg|alternative=Trivial Pursuit.jpg|eta|Trivial Pursuit tabulludo]] '''Triviala Sekvado''' estas [[tabulludo]] kie la progreso estas determinita laŭ la kapablo de la ludanto respondi al demandoj pri ĝenerala scio aŭ [[populara kulturo]]. [[Scott Abbott]], sporta [[redaktoro]] de la [[ĵurnalo]] [[Canadian Press]] kaj [[Chris Haney]], [[fotisto]] de la [[revuo]] [[Montreal Gazette]], evoluigis la koncepton en [[decembro]] [[1979]]; ilia [[ludo]] estis lanĉita al la [[merkato]] du jarojn poste. En [[Nordameriko]], la luda populareco atingis la [[pinto]]n en [[1984]], kiam pli ol 20 milionoj da ludoj estis venditaj. La [[rajto]]j de la ludo estis aĉetitaj de [[Parker Brothers]] (nun parto de [[Hasbro]]) en [[1988]]. Ĝis [[2004]] preskaŭ 88 milionoj da ludoj estis venditaj en 26 [[lando]]j kaj 17 [[lingvo]]j. La demando-[[karto]]j estas organizita laŭ ses [[temo]]j respektive al ses koloroj de la tabulaj [[ĉelo]]j. == La [[trivial-tabulo]] kaj la [[regulo]]j. == [[Dosiero:Trivialpursuit Token.jpg|eta|Soldato en ludo kun ĉiuj ses kojnoj alkroĉitaj al ĝi|150x150ra]] La trivial-[[tabulo]] konsistas el [[ĉelo]]j aranĝitaj laŭ ses-radiusa [[rado]]. Ĉiu ĉelo estas kolorigita laŭ demandaj [[tipo]]j, kun unu speciala [[ĉelo]] de ĉiu [[koloro]] ĉe la [[konekto]] de la radiusoj kun la rado. La [[ludanto]]j komencas en la [[centro]] de la rado. Unue ludas kiu atingas plej altan nombron per la [[ĵetkubo]]. La ludantoj, laŭvice, maldekstren, ludas ĵetkubon kaj movas iliajn [[ludpeco]]jn tiom da ĉeloj kiom indikas la ĵetkubo, en la [[direkto]] kiun ili elektis. Post la [[movo]] de la [[ludpeco]], la (mal)dekstra najbaro prenas la unuan karton kaj legas la respektivan demandon al la [[ĉelkoloro]] de la lastmovita ludpeco. Post la [[respondo]] li metas tiun karton sub la [[kartaro]]. Se la ludanto respondas ĝuste, li aŭ ŝi povas ludi denove. Krome, se la ĉelo estas unu el tiuj specialaj ĉeloj ĉe [[interkruciĝo]] de la radiusoj kun la rado, la ludanto estas ankaŭ premiita per "sesona torto aŭ fromaĝo" (60 grada [[cirkla sektoro]] aŭ cirkla sesono) laŭ la koloro de la interkruciĝa ĉelo, se li ne jam posedas ĝin. Se la ludanto respondas neĝuste, la ludo iras al la sekvonta maldekstra ludanto. La [[ludo]] daŭras ĝis iu ludanto plenumas torton per ĉiuj ses koloroj kaj atingas denove la [[starpunkto]]n, kaj ĝuste tiam la aliaj ludantoj elektas koloron kaj legas la demandon de la koncerna kategorio; la ludanto devas respondi ĉi tiun finan demandon ĝuste por gajni la ludon. Se la ludanto ne ĝuste respondas, la ludo daŭras ĝis iu ajn ludanto tion faras. La ludo ankaŭ povas esti teama ludo kie kelkaj ludantoj estas reprezentitaj de unu ludpeco. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * https://edukado.net/instrumaterialoj?iid=23414 oni devas membriĝi kaj tiam povas elŝuti tabulon, kartojn ktp. [[Kategorio:Tabulludoj]] sgwoe92w8mes5k26fx4w6vnqo9ibm68 0 58943 9493565 9284374 2026-10-14T12:47:57Z Sj1mor 12103 9493565 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pcr gel.png|eta|200px|dekstra|Elektroforeza ĝelo post migrigo de [[DNA]] havigita pere de [[PĈR]] ([[Trako|migrotrako]] 2 kaj 3). En la [[Trako|migrotrako]] 1 estis migrigita la [[molekula pezmarkilo]].]] '''Elektroforezo''' estas apliko de elektra kurento ĉe ĝelo kiu enhavas DNA-fragmentojn por ilin migrigi. Tiuj DNA-fragmentoj povas disiĝi laŭ sia longeco en agara aŭ akrilamida ĝelo. La miksaĵo kiu enhavas la DNA-n tranĉitan de restrikt-enzimo au ne estas deponita preter la ĝel-bordo, en putojn, kaj estas poste submetata al elektra kampo. La DNA-molekuloj (negative ŝargitaj) migras en la elektran kampon al anodo laŭ la [[trako]] kongrua kun la puto en kiun ĝi estis deponita. Trapasante agarajn aŭ akrilamidajn maŝojn, ili disiĝas laŭ sia longeco: la pli longaj molekuloj havas avantaĝon esti pli retenataj kaj bremsataj ol pli etaj kaj migras malpli rapide kaj konsekvence malpli foren de la start-migr-punkto. Akrilamido havas pli gravan disigan povon ol agaro. Tamen, akrilamida ĝel-farado malpli facilas kaj krome la produktaĵo mem toksas. Por videbligi la DNA-fragmentojn post elektroforezo, oni trempas la ĝelon en solvaĵon enhavanta [[bromo|broman]] etidiomon (mi ne trovis esperantan nomon). Tiu molekulo ŝoviĝas inter nukleajn bazojn kaj havas la trajton elradii ruĝ-oranĝan fluoreskon kiam ĝi ekscitiĝas pro ultravioleta lumo. La ĝelo tiam observeblas sub UV-lampo kaj DNA-molekuloj kompleksitaj kun BE videbliĝas. Ĉar la migra distanco proporcias je la nukleotid-nombro-logaritmo, estas eble determini la havigitajn tranĉitajn fragmentoj-longecojn komparante ties eletroforezan moviĝ-kapablon kun tiuj de la referencaj DNA-fragmentoj kies longecojn oni konas (molekula pezmarkilo). Ankaŭ ekzistas markiloj kiuj ebligas taksi por ĉiu fragmento la dufadenan DNA-kvanton. Iukaze, la disigendaj molekuloj estas unue markitaj per enkorpigo de radioaktiva izotopo. Tio ebligas facilan detekton per memradiografio: la energi-plenaj partikloj, elradiataj de radioizotopoj impresas fotografian filmon lokita ĉe la ĝelo. Necesas poste nur riveli la filmon kiel ordinaran fotografian filmeton por vidi la aperon de nigraj signaloj (bendoj) kiuj korespondas al pozicioj de radioaktivaj molekuloj. Elektroforezo de la [[gliadino]]j uzatas interalie por determini la variecojn de [[tritiko]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Molekula biologio]] e0ff5seufjbr8cxlbsahupimnw7ds2d 0 64546 9493607 9265748 2026-10-14T14:01:52Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9493607 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |tipo = urbo |plia nomo = {{lang-sr|Sombor}}, {{lang-sr|Сомбор}}, {{lang-hu|Zombor}} |blazono = |latitudo = 45/46/48 |longitudo = 19/07/12 |regiono-ISO = RS-05 |situo sur mapo2 = Serbio |lando = [[Serbio]] |provinco = [[Vojvodino]] |distrikto = Okcidenta Bačka |alto = 82 |areo = 1178 |referenco por areo = ''[http://webrzs.stat.gov.rs/axd/en/Zip/OG2006webE.zip "Municipalities of Serbia, 2006"]. Statistical Office of Serbia. Retrieved 2010-11-28.'' |loĝantaro = 60000 |loĝantaro-stato = 2007 |pk = 25 000 |tel = (+381) 25 |aŭto = SO |estro = Nemanja Delić |estro ekde = 17.11.2009 |partio = DS |adreso = |retejo = www.sombor.rs }} '''Sombor,''' (ankaŭ [[germana lingvo|germane]], {{lang-sr|Сомбор}}, {{lang-hu|Zombor}}) estas [[urbo]] kaj samtempe [[municipo]] en [[Serbio]], en [[aŭtonomio]] [[Vojvodino]], en [[distrikto]] '''Okcidenta''' [[Baĉka]]. Ankoraŭ 15 [[vilaĝo]]j apartenas al la municipo. [[Dosiero:Sombor,_Carmelite_monastery_and_church.jpg|eta|Abatejo kun preĝejo en Sombor]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: &nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 60000 (2007) * [[Poŝtkodo]]: 25000 * [[Telefonprefikso]]: +381 25 == Situo == La urbo situas sur [[ebenaĵo]], laŭ maldekstra bordo de [[kanalo]] [[Danubo]]-[[Tiso]], laŭ ĉef[[vojo]]j kaj [[fervojo]]j [[Szeged]]-[[Apatin]] kaj Sombor-[[Novi Sad]]. == Historio == La hungaraj triboj okupis la Karpatan [[baseno]]n en [[895]], tiu regiono estis tre konvena por ili. Skribitaj fontoj mencias la komunumon unuafoje en [[1360]] kiel posedaĵon de familio Cobor. En la [[mezepoko]], ĝi aperis kiel Coborszentmihály, alprenante nomon de la vilaĝa patrono. La [[fortikaĵo]] estis konstruita en [[1478]] per trakonstruo de la Cobor-[[kastelo]]. Ĝin kaj la komunumon posedis la [[turkoj]] inter [[1541]]-[[1687]]; tiutempe ĝi estis centro de turka distrikto kun nomo Sombor (kia formo estis la serba nomo; unua mencio en tiu formo okazis en 1543). La turkoj sen batalo forlasis la lokon kaj poste ĝi apartenis al inspektado de la viena Korta Militkonsilio. Ĝi estis deklarita en [[1717]] soldaturbo; la loĝantaro – je privilegioj – daŭre soldatservis. En [[1745]], ĝi estis subita al hungara departementa administrado; la soldat-loĝantoj iĝis servutuloj, sed ili elaĉetis sin en [[1748]]. Tiel Sombor iĝis libera reĝa urbo kaj rapide evoluis, iĝis departementejo de [[Bács-Bodrog]] en [[1876]]. En la 16-20-aj jarcentoj, la urbo iĝis ankaŭ komerca, trafika, instrua kaj kultura centro. En [[1802]] malfermiĝis la Granda Kanalo ĉe la urba limo, kiu helpegis la grenkomercon. La fervojo atingis Sombor-on en [[1869]]; komence de [[1800]] fondiĝis la instruaj (serbaj kaj hungaraj [[altlernejo]]j, la unua serba [[infanĝardeno]]) kaj kulturaj (urba [[biblioteko]], [[teatro]] [[1882]], serbaj kaj hungaraj leg-rondoj) institucioj. Meze de la 19-a jc., ĝi havis pli da loĝantoj ol [[Beogrado]] aŭ [[Zagrebo]]. En [[1918]] taĉmentoj de SHS (=Serba-Kroata-Slovena Reĝlando) okupis la urbon kaj kun okupitaj regionoj de [[Pécs]] kaj aliaj ili proklamis respublikon. Fine Sombor apartenis al SHS, ekde [[1929]] kiel Jugoslavio. En 1929 oni enkondukis novan administran sistemon kaj ĝi estis aligita al danuba banusejo kun centro de Novi Sad. Ekde tiam ĝi perdis sian unuarangan administran rolon, la instituciojn kaj ekregresis. Inter [[1941]]-[[1944]] la urbo rehungariĝis. Gravaj vidindaĵoj estas la Urba Arkivo (18. jc.), du ortodoksaj [[kirko]]j (1761, 1790); la romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Triunuo]] ([[1763]]); departementa urbodomo (klasikisma; [[1808]], finita en [[1882]]); urbodomo ([[1828]], entenas partojn de la iama fortikaĵo) kaj la [[sinagogo]] ([[1828]]). == Famuloj == * en la urbo naskiĝis kaj mortis: hungara-serba [[presisto]] kaj filmisto [[Ernő Bosnyák]] * en la urbo naskiĝis: ** hungara [[advokato]] [[Károly Vértesi]] ** hungaraj [[aktoro]]j [[Erzsi Eöry]], [[Éva Fenyvessy]] kaj [[József Leövey]], [[László Z. Molnár]] ** hungara-usona artkolektisto [[József Brummer]] ** hungara akvopilkisto [[József Vértesy]] ** hungara [[ĉefepiskopo]] [[Gyula Városy]] ** hungara [[József Kiss (hidrologo)]] ** hungara [[geologo]] [[Antal Koch]] ** hungara [[instruisto]] [[Márton Bán]] ** hungara [[kemiisto]] [[Ferenc Koch (kemiisto)|Ferenc Koch]] ** hungara [[kuracisto]] [[József Thim]] ** hungara [[lingvisto]] [[Géza Bárczi]] ** hungara [[literaturo|literaturisto]] [[Lajos Hopp]] ** hungara [[meteologiisto]] [[Zsigmond Karvázy]] ** hungaraj [[reĝisoro]]j [[József Baky]] kaj [[László Ranódy]] ** hungara skermisto [[Sándor Gombos]] ** hungara [[verkisto]] [[Bella Medveczky]] * en la urbo mortis [[János Asbóth (agronomo)]] == Ĝemelurboj == * [[Dosiero:Flag_of_Hungary.svg|20ra|]] [[Baja]], [[Hungario]] * [[Dosiero:Flag_of_Hungary.svg|20ra|]] [[Budapeŝto]], 19-a distrikto nomata [[Kispest]], [[Hungario]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} 8q500nqx4ybxksjalkysanr2xflnnxz 0 68976 9493738 7961419 2026-10-14T20:28:12Z ~2026-55208-72 264970 Ĝisdatigo de la infokesto (patrono, festo, retpaĝo, denso, imposta kodo). 9493738 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Cersosimo | dosiero = | regiono = {{Italio BAS}} | provinco = {{Italio PZ}} | latitudo_gradoj = 40 | latitudo_minutoj = 3 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 21 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 238 | koord_Y_en_mapo = 232 | alto = 548 | areo = 24.75 | kvanto_de_loĝantoj = {{WikidataLoĝantaro}} (en {{WikidataLoĝantaroDato}}) | denso_de_loĝantoj = 19.76 | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Alessandria del Carretto]] (CS), [[Castroregio]] (CS), [[Noepoli]], [[Oriolo]] (CS), [[San Giorgio Lucano]] (MT) kaj [[San Paolo Albanese]] | poŝtkodo = 85030 | telefona_kodo = 0973 | ISTAT_kodo = 076027 | imposta_kodo =C539 | nomo_de_loĝantoj =​cersosimanoj | patrono =​Maria de Konstantinopolo | festo =16-a de majo | retpaĝo =https://www.comune.cersosimo.pz.it/ | mapo = BAS-Mappa.png | mapamplekso = 300 |loĝantaro=489|loĝantoj=}} '''Cersosimo''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. Ĝi apartenas al la regiono [[Basilikato]] kaj al la [[provinco Potenza]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|523|loĝantoj}}. Najbaraj komunumoj estas [[Alessandria del Carretto]] (CS), [[Castroregio]] (CS), [[Noepoli]], [[Oriolo]] (CS), [[San Giorgio Lucano]] (MT) kaj [[San Paolo Albanese]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) {{Projektoj}} {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Basilikato]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Potenza]] 61r9v1x9ytj2pckv30pu3kku6zm8rx5 0 71334 9493870 9073976 2026-10-15T11:32:45Z Tiguliano 34250 /* Historio */ 9493870 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = La Spezia | blazono = | dosiero = La_Spezia_ft_Fabiano.jpg | urbestro = Massimo Federici (Centr-Maldekstro) ekde 28/05/2007 | regiono = {{Italio LIG}} (2005) | provinco = {{Italio SP}} (2005) | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 6 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 9 | longitudo_minutoj = 49 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 81 | koord_Y_en_mapo = 101 | alto = 3 | areo = 51,74 | kvanto_de_loĝantoj = 95303 (31-03-2011) | denso_de_loĝantoj = 1841,96 po km² | subdividaĵoj = Biassa, Cadimare, Campiglia, Carozzo, Costa di Murlo, La Foce, Marola, Montale di Marola, Muggiano, Pitelli, Ruffino, San Venerio, Sarbia, Strà, Valdurasca | najbaraj_komunumoj = [[Arcola]], [[Follo]], [[Lerici]], [[Portovenere]], [[Riccò del Golfo di Spezia]], [[Riomaggiore]], [[Sarzana]], [[Vezzano Ligure]] (2005) | poŝtkodo = 19100, de 19121 ĝis 19126, de 19131 ĝis 19139 (2005) | telefona_kodo = 0187 (2005) | ISTAT_kodo = 011015 (2005) | imposta_kodo = E463 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''spezzini'' | patrono = [[Sankta Jozefo]] ''(San Giuseppe)'' | festo = [[19-a de marto]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.sp.it | mapo = LIG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''La Spezia''' ({{lang-it|La Spezia}} {{prononco|la'''spe'''cja}}, ''Spèza'' en dialekto) estas [[komunumo]] de [[Italio]] kun ĉirkaŭ 95000 loĝantoj (136000 inkluzivante la ĉirkaŭaĵojn), ĉefurbo de la samnoma provinco en [[Ligurio]]. Ĝi estas la dua urbo laŭ loĝantaro de la regiono, post la regiona ĉefurbo [[Ĝenovo]]. == Geografio == La urbo troviĝas en la orienta ekstremo de la regiono Ligurio, je malmultaj kilometroj de la limo kun [[Toskanio]], en la centro de profunda golfo kun la sama nomo. La golfo, ankaŭ konata kiel "Golfo de la Poetoj", estas ĉirkaŭata de montĉeno, la pinto pli alta estas monto Verrugoli, 749 m s.m.n. [[Dosiero:ISS-14 La Spezia, Italy.jpg|eta|maldekstra|180px|La Specjo vidita el satelito]] == Historio == Antikve loĝis apud la nuntempa urbo la popolo de la [[Liguroj]], kiuj falis sub la regadon de la [[Romianoj]] ĉirkaŭ en [[200 a.K.]]. La Romianoj fondis [[kolonio]]n nomatan ''portus Lunae'' ĉirkaŭ 30&nbsp;km sudokcidente; ĝi estis grava urbeto (baldaŭ kun la nova nomo de Luni") ĝis la [[9-a jarcento]]; la lastaj loĝantoj foriris en [[1058]]. (Notindas ke de la 20-a de aprilo 2017, la antaŭa municipo Ortonovo kiu enhavas en ĝia teritorio la restaĵoj de la antikva Luni, ŝanĝis sian nomon ĝuste al [[Luno|Luni]]), nomo kiu do reaperas post preskaŭ mil jaroj). Ĉirkaŭ samtempe kun la fino de Luni naskiĝis La Specjo, kies unua mencio aperis en [[1256]] (aŭ eble en [[1071]]). Ĝi apartenis ĉiam al la Respubliko de Ĝenovo, kaj, post la falo de tiu Respubliko, spertis la samajn okazaĵojn kiel Ĝenovo sub Napoleono, la Regno de Sardio kaj fine la unuigita Italio ekde [[1861]]. Dum la [[Dua mondmilito]] la urba haveno akceptadis germanajn submarŝipojn, kio estas montrata en la germana filmo "Submarŝipo" ([[Das Boot]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2020/04/la-submarsipo-das-boot-dramo-pri.html | titolo = “La submarŝipo” (Das Boot): dramo pri malĝustaj herooj | titolo-aldono = | alirdato = 2020-04-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = }}</ref>. == Sporto == * [[Spezia Calcio]] estas tiea futbalklubo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[La Spezia Centrale (stacidomo)]] * [[Trolebusa transporto en La Spezia]] {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:La Spezia| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Ligurio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco La Spezia]] rf4jxac696t5ixqemvmu9d1ph49w2ca 9493872 9493870 2026-10-15T11:35:27Z Tiguliano 34250 9493872 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = La Spezia | blazono = | dosiero = La_Spezia_ft_Fabiano.jpg | urbestro = Massimo Federici (Centr-Maldekstro) ekde 28/05/2007 | regiono = {{Italio LIG}} (2005) | provinco = {{Italio SP}} (2005) | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 6 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 9 | longitudo_minutoj = 49 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 81 | koord_Y_en_mapo = 101 | alto = 3 | areo = 51,74 | kvanto_de_loĝantoj = 95303 (31-03-2011) | denso_de_loĝantoj = 1841,96 po km² | subdividaĵoj = Biassa, Cadimare, Campiglia, Carozzo, Costa di Murlo, La Foce, Marola, Montale di Marola, Muggiano, Pitelli, Ruffino, San Venerio, Sarbia, Strà, Valdurasca | najbaraj_komunumoj = [[Arcola]], [[Follo]], [[Lerici]], [[Portovenere]], [[Riccò del Golfo di Spezia]], [[Riomaggiore]], [[Sarzana]], [[Vezzano Ligure]] (2005) | poŝtkodo = 19100, de 19121 ĝis 19126, de 19131 ĝis 19139 (2005) | telefona_kodo = 0187 (2005) | ISTAT_kodo = 011015 (2005) | imposta_kodo = E463 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''spezzini'' | patrono = [[Sankta Jozefo]] ''(San Giuseppe)'' | festo = [[19-a de marto]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.sp.it | mapo = LIG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''La Spezia''' ({{lang-it|La Spezia}} {{prononco|la'''spe'''cja}}, ''Spèza'' en dialekto) estas [[komunumo]] de [[Italio]] kun ĉirkaŭ 95000 loĝantoj (136000 inkluzivante la ĉirkaŭaĵojn), ĉefurbo de la samnoma provinco en [[Ligurio]]. Ĝi estas la dua urbo laŭ loĝantaro de la regiono, post la regiona ĉefurbo [[Ĝenovo]]. == Geografio == La urbo troviĝas en la orienta ekstremo de la regiono Ligurio, je malmultaj kilometroj de la limo kun [[Toskanio]], en la centro de profunda golfo kun la sama nomo. La golfo, ankaŭ konata kiel "Golfo de la Poetoj", estas ĉirkaŭata de montĉeno, la pinto pli alta estas monto Verrugoli, 749 m s.m.n. [[Dosiero:ISS-14 La Spezia, Italy.jpg|eta|maldekstra|180px|La Specjo vidita el satelito]] == Historio == Antikve loĝis apud la nuntempa urbo la popolo de la [[Liguroj]], kiuj falis sub la regadon de la [[Romianoj]] ĉirkaŭ en [[200 a.K.]]. La Romianoj fondis [[kolonio]]n nomatan ''portus Lunae'' ĉirkaŭ 30&nbsp;km sudokcidente; ĝi estis grava urbeto (baldaŭ kun la nova nomo de Luni") ĝis la [[9-a jarcento]]; la lastaj loĝantoj foriris en [[1058]]. (Notindas ke de la 20-a de aprilo 2017, la antaŭa municipo Ortonovo kiu enhavas en ĝia teritorio la restaĵoj de la antikva Luni, ŝanĝis sian nomon ĝuste al [[Luni]]), nomo kiu do reaperas post preskaŭ mil jaroj). Ĉirkaŭ samtempe kun la fino de Luni naskiĝis La Specjo, kies unua mencio aperis en [[1256]] (aŭ eble en [[1071]]). Ĝi apartenis ĉiam al la Respubliko de Ĝenovo, kaj, post la falo de tiu Respubliko, spertis la samajn okazaĵojn kiel Ĝenovo sub Napoleono, la Regno de Sardio kaj fine la unuigita Italio ekde [[1861]]. Dum la [[Dua mondmilito]] la urba haveno akceptadis germanajn submarŝipojn, kio estas montrata en la germana filmo "Submarŝipo" ([[Das Boot]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2020/04/la-submarsipo-das-boot-dramo-pri.html | titolo = “La submarŝipo” (Das Boot): dramo pri malĝustaj herooj | titolo-aldono = | alirdato = 2020-04-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = }}</ref>. == Sporto == * [[Spezia Calcio]] estas tiea futbalklubo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[La Spezia Centrale (stacidomo)]] * [[Trolebusa transporto en La Spezia]] {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:La Spezia| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Ligurio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco La Spezia]] i1lwahs49ogmz1f3f03avrtcookdjun 9493877 9493872 2026-10-15T11:39:53Z Tiguliano 34250 /* Historio */ 9493877 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = La Spezia | blazono = | dosiero = La_Spezia_ft_Fabiano.jpg | urbestro = Massimo Federici (Centr-Maldekstro) ekde 28/05/2007 | regiono = {{Italio LIG}} (2005) | provinco = {{Italio SP}} (2005) | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 6 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 9 | longitudo_minutoj = 49 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 81 | koord_Y_en_mapo = 101 | alto = 3 | areo = 51,74 | kvanto_de_loĝantoj = 95303 (31-03-2011) | denso_de_loĝantoj = 1841,96 po km² | subdividaĵoj = Biassa, Cadimare, Campiglia, Carozzo, Costa di Murlo, La Foce, Marola, Montale di Marola, Muggiano, Pitelli, Ruffino, San Venerio, Sarbia, Strà, Valdurasca | najbaraj_komunumoj = [[Arcola]], [[Follo]], [[Lerici]], [[Portovenere]], [[Riccò del Golfo di Spezia]], [[Riomaggiore]], [[Sarzana]], [[Vezzano Ligure]] (2005) | poŝtkodo = 19100, de 19121 ĝis 19126, de 19131 ĝis 19139 (2005) | telefona_kodo = 0187 (2005) | ISTAT_kodo = 011015 (2005) | imposta_kodo = E463 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''spezzini'' | patrono = [[Sankta Jozefo]] ''(San Giuseppe)'' | festo = [[19-a de marto]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.sp.it | mapo = LIG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''La Spezia''' ({{lang-it|La Spezia}} {{prononco|la'''spe'''cja}}, ''Spèza'' en dialekto) estas [[komunumo]] de [[Italio]] kun ĉirkaŭ 95000 loĝantoj (136000 inkluzivante la ĉirkaŭaĵojn), ĉefurbo de la samnoma provinco en [[Ligurio]]. Ĝi estas la dua urbo laŭ loĝantaro de la regiono, post la regiona ĉefurbo [[Ĝenovo]]. == Geografio == La urbo troviĝas en la orienta ekstremo de la regiono Ligurio, je malmultaj kilometroj de la limo kun [[Toskanio]], en la centro de profunda golfo kun la sama nomo. La golfo, ankaŭ konata kiel "Golfo de la Poetoj", estas ĉirkaŭata de montĉeno, la pinto pli alta estas monto Verrugoli, 749 m s.m.n. [[Dosiero:ISS-14 La Spezia, Italy.jpg|eta|maldekstra|180px|La Specjo vidita el satelito]] == Historio == Antikve loĝis apud la nuntempa urbo la popolo de la [[Liguroj]], kiuj falis sub la regadon de la [[Romianoj]] ĉirkaŭ en [[200 a.K.]]. La Romianoj fondis [[kolonio]]n nomatan ''portus Lunae'' ĉirkaŭ 30&nbsp;km sudokcidente; ĝi estis grava urbeto (baldaŭ kun la nova nomo de Luni") ĝis la [[9-a jarcento]]; la lastaj loĝantoj foriris en [[1058]]. (Notindas ke de la 20-a de aprilo 2017, la antaŭa municipo Ortonovo kiu enhavas en ĝia teritorio la restaĵoj de la antikva Luni, ŝanĝis sian nomon ĝuste al [[Lun-urbo|Luni]]), nomo kiu do reaperas post preskaŭ mil jaroj). Ĉirkaŭ samtempe kun la fino de Luni naskiĝis La Specjo, kies unua mencio aperis en [[1256]] (aŭ eble en [[1071]]). Ĝi apartenis ĉiam al la Respubliko de Ĝenovo, kaj, post la falo de tiu Respubliko, spertis la samajn okazaĵojn kiel Ĝenovo sub Napoleono, la Regno de Sardio kaj fine la unuigita Italio ekde [[1861]]. Dum la [[Dua mondmilito]] la urba haveno akceptadis germanajn submarŝipojn, kio estas montrata en la germana filmo "Submarŝipo" ([[Das Boot]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2020/04/la-submarsipo-das-boot-dramo-pri.html | titolo = “La submarŝipo” (Das Boot): dramo pri malĝustaj herooj | titolo-aldono = | alirdato = 2020-04-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = }}</ref>. == Sporto == * [[Spezia Calcio]] estas tiea futbalklubo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[La Spezia Centrale (stacidomo)]] * [[Trolebusa transporto en La Spezia]] {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:La Spezia| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Ligurio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco La Spezia]] fssw5h3ug7pug9pc2axs029cyrwzl0u 9493879 9493877 2026-10-15T11:40:59Z Tiguliano 34250 /* Historio */ 9493879 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = La Spezia | blazono = | dosiero = La_Spezia_ft_Fabiano.jpg | urbestro = Massimo Federici (Centr-Maldekstro) ekde 28/05/2007 | regiono = {{Italio LIG}} (2005) | provinco = {{Italio SP}} (2005) | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 6 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 9 | longitudo_minutoj = 49 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 81 | koord_Y_en_mapo = 101 | alto = 3 | areo = 51,74 | kvanto_de_loĝantoj = 95303 (31-03-2011) | denso_de_loĝantoj = 1841,96 po km² | subdividaĵoj = Biassa, Cadimare, Campiglia, Carozzo, Costa di Murlo, La Foce, Marola, Montale di Marola, Muggiano, Pitelli, Ruffino, San Venerio, Sarbia, Strà, Valdurasca | najbaraj_komunumoj = [[Arcola]], [[Follo]], [[Lerici]], [[Portovenere]], [[Riccò del Golfo di Spezia]], [[Riomaggiore]], [[Sarzana]], [[Vezzano Ligure]] (2005) | poŝtkodo = 19100, de 19121 ĝis 19126, de 19131 ĝis 19139 (2005) | telefona_kodo = 0187 (2005) | ISTAT_kodo = 011015 (2005) | imposta_kodo = E463 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''spezzini'' | patrono = [[Sankta Jozefo]] ''(San Giuseppe)'' | festo = [[19-a de marto]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.sp.it | mapo = LIG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''La Spezia''' ({{lang-it|La Spezia}} {{prononco|la'''spe'''cja}}, ''Spèza'' en dialekto) estas [[komunumo]] de [[Italio]] kun ĉirkaŭ 95000 loĝantoj (136000 inkluzivante la ĉirkaŭaĵojn), ĉefurbo de la samnoma provinco en [[Ligurio]]. Ĝi estas la dua urbo laŭ loĝantaro de la regiono, post la regiona ĉefurbo [[Ĝenovo]]. == Geografio == La urbo troviĝas en la orienta ekstremo de la regiono Ligurio, je malmultaj kilometroj de la limo kun [[Toskanio]], en la centro de profunda golfo kun la sama nomo. La golfo, ankaŭ konata kiel "Golfo de la Poetoj", estas ĉirkaŭata de montĉeno, la pinto pli alta estas monto Verrugoli, 749 m s.m.n. [[Dosiero:ISS-14 La Spezia, Italy.jpg|eta|maldekstra|180px|La Specjo vidita el satelito]] == Historio == Antikve loĝis apud la nuntempa urbo la popolo de la [[Liguroj]], kiuj falis sub la regadon de la [[Romianoj]] ĉirkaŭ en [[200 a.K.]]. La Romianoj fondis [[kolonio]]n nomatan ''portus Lunae'' ĉirkaŭ 30&nbsp;km sudokcidente; ĝi estis grava urbeto (baldaŭ kun la nova nomo de Luni") ĝis la [[9-a jarcento]]; la lastaj loĝantoj foriris en [[1058]]. (Notindas ke de la 20-a de aprilo 2017, la antaŭa municipo Ortonovo kiu enhavas en ĝia teritorio la restaĵoj de la antikva Luni, ŝanĝis sian nomon ĝuste al [[Luni (urbo)|Luni]]), nomo kiu do reaperas post preskaŭ mil jaroj). Ĉirkaŭ samtempe kun la fino de Luni naskiĝis La Specjo, kies unua mencio aperis en [[1256]] (aŭ eble en [[1071]]). Ĝi apartenis ĉiam al la Respubliko de Ĝenovo, kaj, post la falo de tiu Respubliko, spertis la samajn okazaĵojn kiel Ĝenovo sub Napoleono, la Regno de Sardio kaj fine la unuigita Italio ekde [[1861]]. Dum la [[Dua mondmilito]] la urba haveno akceptadis germanajn submarŝipojn, kio estas montrata en la germana filmo "Submarŝipo" ([[Das Boot]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2020/04/la-submarsipo-das-boot-dramo-pri.html | titolo = “La submarŝipo” (Das Boot): dramo pri malĝustaj herooj | titolo-aldono = | alirdato = 2020-04-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = }}</ref>. == Sporto == * [[Spezia Calcio]] estas tiea futbalklubo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[La Spezia Centrale (stacidomo)]] * [[Trolebusa transporto en La Spezia]] {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:La Spezia| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Ligurio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco La Spezia]] 5rb9tkownqp7bmtw9d5yt5b3dofcg51 0 71371 9493883 9081239 2026-10-15T11:47:10Z Tiguliano 34250 Tiguliano movis paĝon [[Ortonovo]] al [[Luni (urbo)]]: De la 20-a de aprilo 2017, la antaŭa municipo Ortonovo, kiu enhavas en ĝia teritorio la restaĵoj de la antikva urbo Luni, ŝanĝis sian nomon ĝuste al Luni 9081239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Ortonovo | dosiero = Ortonovo SP 2024.jpg | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | regiono = {{Italio LIG}} | provinco = {{Italio SP}} | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 5 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 3 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 87 | koord_Y_en_mapo = 102 | alto = | areo = 13 | subdividaĵoj = Casano, Casano alto, Dogana, Isola, Luni, Luni antica, Nicola, Serravalle | najbaraj_komunumoj = [[Carrara]] (MS), [[Castelnuovo Magra]], [[Fosdinovo]] (MS), [[Sarzana]] | nomo_de_loĝantoj = ''lunensi'' | patrono = [[sankta Maria]] | festo = 8-a de septembro | mapo = LIG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Ortonovo''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.comune.luni.sp.it}} ({{it}}) * [https://www.luniturismo.it turisma retejo de la regioneto] ({{it}}) {{-}} {{ĝermeto|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Ligurio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco La Spezia]] 6rmkmu9k87cmz2ortet0k6pfthmyg1e 0 76026 9493746 9438088 2026-10-14T23:05:23Z TheWikipedian1250 159105 9493746 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | nomo = Sherlock Holmes | bildo = The Adventure of the Empty House 07.jpg | bildoteksto = Sherlock Holmes kun sia asistento Doktoro Watson | kreita de = [[Arthur Conan Doyle]] | verko = ''La aventuroj de Ŝerloko Holmso'', ''La Ĉashundo de la Baskerviloj'', ... | interpretita de = | voĉigita de = | reala nomo = | kaŝnomo = | sekso = vira | specio = | povoj = [[logiko]], ruza observado, solvi [[krimo|kriminalajn]] kazojn | naskiĝis = la {{daton|6|januaro|1854}} | mortis = la {{daton|6|januaro|1957}} | loĝloko = Baker Street, [[Londono]] | okupo = detektivo | titolo = | familio = | amikoj = doktoro Watson | malamiko = [[profesoro Moriarty]] | parencoj = }} [[Dosiero:Basil_Rathbone_as_Sherlock_Holmes_(profile).png|eta|Verŝajno de la rolulo de Sherlock Holmes en kino en filmo de 1946]] '''Sherlock HOLMES''' {{prononco|ŜERlak hoŭmz}} (naskiĝis la {{daton|6|januaro|1854}}, mortis la {{daton|6|januaro|1957}} laŭ [[William S. Baring-Gould]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url= http://www.sherlockian.net/societies/baringgould.html|titolo= Sherlockian.Net: William S. Baring-Gould|alirdato= 2013-05-07|formato= |verko= |lingvo= {{en}}|arkivurl= https://web.archive.org/web/20170317052835/http://www.sherlockian.net/societies/baringgould.html|arkivdato= 2017-03-17}}</ref>) estas [[Figuroj|literatura figuro]], la [[heroo]] kaj la [[ĉefrolulo]], kiu estas [[fikciulo|fikciula]] [[detektivo]] de detektiva [[libroserio]]. Tiu libroserio el la malfrua [[19-a jarcento|19-a]] kaj frua [[20-a jarcento|20-a]] jarcentoj estis kreita de la [[Skotlando|skota]] [[verkisto]] kaj [[kuracisto]] Sir [[Arthur Conan Doyle]]. Holmes estas fama pro sia lerteco pri uzado de [[logiko]] kaj ruza observado utiligataj por solvi [[krimo|kriminalajn]] kazojn. Li estas verŝajne la plej fama fikcia detektivo, kaj certe unu el la [[listo de fikciuloj|plej konataj kaj ĝenerale rekonataj fikciuloj]]. Lia [[heroa flankulo|fidela amiko kaj akompananto]] estas la kuracisto doktoro Watson {{prononco|ŬOC.n}}. == Stilo == Eble la ĉefa ununureco de Holmes estas lia observosento, kiu permesas al li percepti gravajn detalojn, kaj lia "kapablo konkludi", kiu permesas al li tiri profundajn konkludojn de ili. Laŭ lia koncepto ekzistas nur certa [[scio]], kiun homo povas akumuli, do li koncentras siajn klopodojn en la direktoj, de kiuj li plej profitos. Holmes foje fanfaronas pri studo, kiun li faris, en kiu li klasifikis dekojn da specoj de [[cindro]]. Esploraj metodoj similaj al tiuj multe helpis lin en siaj esploroj por deĉifri krimojn. Lia aliro al esplordemandado estas karakterizita per la [[aserto]], ke "''kiam vi neas la neeblon, kio restas - eĉ se ĝi estas neverŝajna kaj malprobabla - devas esti la vero''!". == Esperanto == En Esperanto aperis en ''La aventuroj de Ŝerloko Holmso''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.liberafolio.org/Members/AlKo/la-aventuroj-de-serloko-holmso-fine-en-esperanto|titolo=La aventuroj de Ŝerloko Holmso - fine en Esperanto!|alirdato=2013-06-15|formato=|verko=|lingvo={{eo}}|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161212131854/http://www.liberafolio.org/Members/AlKo/la-aventuroj-de-serloko-holmso-fine-en-esperanto|arkivdato=2016-12-12}}</ref> kaj ''[[La ĉashundo de la Baskerviloj|La Ĉashundo de la Baskerviloj]]''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/cbas.html|titolo=La triumfo de rezono|alirdato=2013-06-15|formato=|verko=|lingvo={{eo}}}}</ref> kaj pluraj partaj tradukoj, vidu sub: [[Arthur Conan Doyle#En Esperanto aperis]]. [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 46an ĉapitron "Faktoj iĝas fantazioj, fantazioj iĝas faktoj" al komentoj pri la fakto ke [[Arthur Conan Doyle]] metis verajn [[Fakto|faktojn]] en la intrigo de la ŝerlokaj intrigoj, dum la sekvantoj de la detektivo metis en sia reala vivo la [[Fantazio|fantazion]] de la detektivaj rakontoj.<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 361-365.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Profesoro Moriarty]] * ''[[The Hound of the Baskervilles]]'' (la libro) * ''[[The Hound of the Baskervilles (1959)|The Hound of the Baskervilles]]'' (la filmo) * [[Sherlock Holmes Baffled]] * [[Sherlock Holmes (filmo de 1916)]] * [[5049 Sherlock]] * ''[[The Strand Magazine]]'' * [[Philip Marlowe]] * [[Sam Spade]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/cbas.html Recenzo pri ''La Ĉashundo de la Baskerviloj''] el ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'' * [https://www.esperanto.be/cgi-bin/mal/Web_store/web_storeie.cgi?kodo=^sxer($|_) ''La aventuroj de Ŝerloko Holmso'' en la Retbutiko] * [https://www.esperanto.be/cgi-bin/mal/Web_store/web_storeie.cgi?kodo=^cbas($|_) ''La Ĉashundo de la Baskerviloj'' en la Retbutiko] * [http://sherlock.mindcop.net La kompleta verkaro de Holmes] {{en}} * [http://www.sherlockian.net Ĉio pri la mondo de Holmes] {{en}} * [http://www.sherlock-holmes.co.uk La Muzeo de Sherlock Holmes] {{en}} == Bildoj == <gallery> Dosiero:Sherlock Holmes statue at Meiringen1.jpg|Statuo de Sherlock Holmes en [[Meiringen]] ([[Svislando]]) Dosiero:Paget holmes.png|Sherlock Holmes kaj D-ro Watson, fare de Sidney Paget Dosiero:Sherlock holmes pipe hat.jpg|En la Sherlock-Holmes-Muzeo en [[Londono]] </gallery> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Holmes, Sherlock||1957}} [[Kategorio:Sherlock Holmes| ]] [[Kategorio:Literaturaj roluloj]] [[Kategorio:Fikciaj britoj]] [[Kategorio:Fikciaj detektivoj]] [[Kategorio:Fikciuloj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Fikciuloj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Kontraŭherooj]] [[Kategorio:Londono en fikcio]] 08eksdmq45qbhkmtfkq71x7pec609jn 0 85294 9493549 9427580 2026-10-14T12:43:51Z Sj1mor 12103 9493549 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|[[stato de materio]]|la likva parto de [[sango]]|[[sangoplasmo]]}} [[Dosiero:Plasma-lamp 2.jpg|eta|dekstra|300px|Plasma lumilo ebligas tujan rekonadon de kelkaj el la plej interesaj ecoj de plasmoj, kiel ekzemple la fadeniĝo de la gaso ĉe ŝaltado de magneta kampo.]] En [[fiziko]] kaj [[ĥemio]], '''plasmo''' ([[Malnovgreka]]: πλάσμα, kiu ŝanĝas formon) estas [[stato de materio]] konsistanta el [[gaso]], kies [[partiklo]]j estas parte [[jonigo|jonigitaj]]. Alivorte, plasmo konsistas el [[jono]]j, [[nukleo|atomaj nukleoj]] kaj [[elektrono]]j, kiuj moviĝas libere.<ref> Liddell, Henry George; Scott, Robert (1940). [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpla%2Fsma "πλάσμα".] A Greek-English Lexicon. Clarendon Press. Alirita la 10an de Februaro 2023. </ref> Oni ofte apartigas tiun ĉi staton disde la aliaj, ĉar la ne-neglektinda kvanto da [[ŝargo|ŝargitaj]] [[partiklo]]j en la gaso igas ĝin kapabla kondukti [[elektro]]n. La plasmo havas karakterizaĵojn, kiuj ne okazas en [[solido]]j, [[likvaĵo]]j aŭ gasoj, do ĝi estas konsiderata alia stato de materio (foje nomata "la kvara [[materistato]]" <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www-istp.gsfc.nasa.gov/Education/Mplasma.html|titolo=Plasma | alirdato=28-a de oktobro 2011 | lingvo=hispane}}</ref>). Simile al gaso, plasmo ne posedas propran formon nek volumenon; tamen, malsimile al gaso, ĉe ŝaltado de [[magneta kampo]] ĝi kapablas konsistigi [[fadeno]]jn aŭ faskojn. Populare konataj ekzemploj de plasmo estas [[fulmo]]j kaj [[stelo]]j. Fakte ĝi estas la plej abunda formo de ordinara materio en la universo, asocia ĉefe al steloj, inklude la [[Suno]]n. <ref>Chu, P.K.; Lu, XinPel (2013). ''Low Temperature Plasma Technology: Methods and Applications''. CRC Press. p. 3. ISBN 978-1-4665-0990-0.</ref><ref> Piel, A. (2010). [https://books.google.es/books?id=9cA0DwAAQBAJ&pg=PR8&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Plasma Physics: An Introduction to Laboratory, Space, and Fusion Plasmas.] Springer. pp. 4–5. ISBN 978-3-642-10491-6. Archived from the original on 5 January 2016.</ref><ref>Phillips, K. J. H. (1995). [https://books.google.es/books?id=idwBChjVP0gC&q=Guide+to+the+Sun+phillips&redir_esc=y#v=snippet&q=Guide%20to%20the%20Sun%20phillips&f=false ''Guide to the Sun''.] Cambridge University Press. p. 295. ISBN 978-0-521-39788-9. Arkivita el la originalo la 15an de Januaro 2018.</ref><ref> Aschwanden, M. J. (2004). ''Physics of the Solar Corona. An Introduction''. Praxis Publishing. ISBN 978-3-540-22321-4.</ref> Plasmo povas esti artefarite generita varmigante neŭtran gason aŭ metante ĝin sub forta [[elektromagneta kampo]].<ref> Chiuderi, C.; Velli, M. (2015). ''Basics of Plasma Astrophysics''. Springer. p. 17. ISBN 978-88-470-5280-2. </ref> == Historio == [[Dosiero:Lightning_over_Oradea_Romania_3.jpg|eta|[[Fulmo]] estas ekzemplo de plasmo kiu ekzistas sur la [[Tero]]. Fulmo ricevas [[Kurento|kurenton]] de ĉirkaŭ 30 000 [[Ampero|amperoj]] kaj [[Elektra tensio|tensio]] de ĝis 100 milionoj da [[Volto|voltoj]], kaj radiado de la videbla lumo, [[Radioondo|radiondoj]], [[Rentgenradiado|Rentgenradioj]], kaj eĉ [[gama-radiado]] estas elsendita.<ref>{{Cite web |author=NASA Administrator |date=7a de Junio 2013 |title=Flashes in the Sky: Earth's Gamma-Ray Bursts Triggered by Lightning |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/rhessi_tgf.html |access-date=10a de Februaro 2023 |website=NASA |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141010061504/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/rhessi_tgf.html |archivedate=2014-10-10 }}</ref> La temperaturo en fulmo povas atingi 28,000 [[Kelvino|Kelvin-gradojn]], kaj la elektrona denseco povas esti super 10<sup>24</sup> m<sup>−3</sup>.]] La fako de [[fiziko]] konata kiel [[plasmofiziko]] naskiĝis fine de la [[19-a jarcento]] kiel la kuniĝpunkto de du apartaj esplorfadenoj. Ĉe unu flanko, en [[Britio]], pro la pionira laboro de la fizikisto [[Michael Faraday]] jam estis komencinta la scienca studado de elektraj malŝarĝoj, kiun pludaŭrigis [[Joseph John Thomson]], [[William Crookes]] kaj [[Sealy Edward Townsend]]. Plasmo mem estis unue vidita en [[tubo de Crookes]], kaj estis priskribita de [[William Crookes]] en [[1879]] kun la nomo "radianta materio". Ĝia konsisto estis klarigita de la brita fizikisto [[J.J. Thomson]] en [[1897]]. En [[1923]] [[Irving Langmuir]] kiel unua rimarkis, ke la jonigitaj gasoj kiuj estiĝas okaze de malŝarĝo reagas unuece al eleksteraj stimuloj - kio estas unu el la ĉefaj trajtoj de plasmoj, laŭ la nuntempa difino. Ĉar tiu ĉi eco pensigis lin pri la [[sangoplasmo]], en [[1928]] Langmuir elektis la nomon "plasmo" por tiuj jonigitaj gasoj.<ref> Langmuir, I. (1928). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1085653/ "Oscillations in Ionized Gases".] ''Proceedings of the National Academy of Sciences''. 14 (8): 627–637. Bibcode:1928PNAS...14..627L. doi:10.1073/pnas.14.8.627. PMC 1085653. PMID 16587379. </ref> Lewi Tonks kaj Harold Mott-Smith, kiuj laboris kun Langmuir en la 1920-aj jaroj, memoris, ke Langmuir uzis por la unua fojo tiun terminon pro analogio kun la sangoplasmo.<ref> Tonks, Lewi (1967). [https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1967-09_35_9/page/857 «The birth of "plasma"».] ''American Journal of Physics'' 35 (9): 857-858. Bibcode:1967AmJPh..35..857T. doi:10.1119/1.1974266. </ref><ref> Brown, Sanborn C. (1978). [https://books.google.es/books?id=C1UmeQ_E0_AC&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false «Chapter 1: A Short History of Gaseous Electronics».] En Hirsh, Merle N.; Oskam, H. J., eld. ''Gaseous Electronics 1''. Academic Press. ISBN 978-0-12-349701-7. Arkivita el la originalo la 23an de oktobro 2017. </ref> Ĉe la alia flanko, dum kelkaj jardekoj floradis la studado de la sinteno de elektrokonduktaj fluaĵoj sub la influo de [[elektromagneta kampo|elektromagnetaj kampoj]]; la iniciatintoj de tiu ĉi fako, [[magnetofluidodinamiko]], estis [[Michael Faraday]] kaj [[André-Marie Ampère]]. Komence de la [[20-a jarcento]], magnetofluidodinamiko ebligis detalan studadon de la [[Suno]] kaj de la ĉirkaŭtera [[jonosfero]]. Ekzemple, en [[1942]] la sveda fizikisto [[Hannes Alfvén]] priskribis la tiel nomatajn [[ondo de Alfvén|ondojn de Alfvén]], pro kio li gajnis la [[Nobelpremio pri Fiziko|Nobelpremion pri Fiziko]] en [[1970]] - tiel iĝante la unika plasmofizikisto, kiu ĝis nun ricevis la Nobelpremion. Post la [[dua mondmilito]], la kreskiĝanta intereso pri [[fuzio]][[reaktoro|reakciujoj]] por la produktado de verda, sekura kaj malmultekosta energio kuntrenis rimarkinda antaŭenpuŝo al plasmofiziko, kiu ludas kernan rolon en la kompreno pri la sinteno de gasoj je altegaj temperaturoj. Ĉefe pro tio, sed ankaŭ pro siaj fortaj ligoj kun [[astrofiziko]], hodiaŭ plasmofiziko estas plenkreskinta kaj pluevoluiĝanta fako. <gallery> Dosiero:Jj-thomson2.jpg|[[Joseph John Thomson]] Dosiero:Crookes_William.jpg|[[William Crookes]] Dosiero:Andre-Marie_Ampere.jpg|[[André-Marie Ampère]] Dosiero:YoungAlfven.jpg|[[Hannes Alfvén]] </gallery> ==Difinoj== === La kvara stato de la materio === Plasmo estas la kvara stato de la materio post [[solido]], [[likvo]] kaj [[gaso]].<ref> Frank-Kamenetskii, David A. (1972). [https://web.archive.org/web/20180115215631/https://books.google.com/books?id=Q_vpBwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=%22Plasma-The+Fourth+State+of+Matter%22+Frank-Kamenetskii&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi8gerahpbXAhXT31QKHdlfB5oQ6AEIKDAA#v=onepage&q&f=false Plasma-The Fourth State of Matter] (en angla) (3a eldono). New York: Plenum Press. ISBN 9781468418965. Arkivita el originalo la 15an de januaro 2018. </ref><ref> Yaffa Eliezer, Shalom Eliezer, ''the Fourth State of Matter: An Introduction to the Physics of Plasma'', Publisher: Adam Hilger, 1989, ISBN 978-0-85274-164-1, 226 paĝoj, paĝo 5 </ref><ref> Bittencourt, J.A. (2004). ''Fundamentals of Plasma Physics''. Springer. p. 1. ISBN 9780387209753. Arkivita el originalo la 2an de februaro 2017. </ref> Temas pri materistato en kiu substanco ionigita iĝas tre alte konduktanta de [[elektro]] ĝis la punkto ke la elektraj kaj magnetaj kampoj grandatingaj dominas ĝian konduton.<ref> Chen, Francis F. (1984). [https://web.archive.org/web/20180115215631/https://books.google.com/books?id=WGbaBwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=editions:9PGss7GnX-MC&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwimuOfm_pXXAhVrzFQKHTrOCaUQ6AEIKDAA#v=onepage&q&f=false ''Introduction to Plasma Physics and controlled fusion''.] Springer International Publishing. pp. 2-3. ISBN 9781475755954. Arkivita el la originalo la 15an de januaro 2018. </ref><ref> Freidberg, Jeffrey P. (2008). [https://web.archive.org/web/20161224204205/https://books.google.com/books?id=Vyoe88GEVz4C Plasma Physics and Fusion Energy.] Cambridge University Press. p. 121. ISBN 9781139462150. Arkivita el la originalo la 24an de decembro 2016. </ref> Plasmo estas tipa medio elektre ''preskaŭneŭtrala'' de pozitivaj kaj negativaj partikloj neligitaj, tio estas, la totala ŝargo de plasmo estas proksimume nulo. Kvankam tiuj partikloj ne estas ligitaj, ne estas "liberaj" en la senco ke ili ne suferas fortojn. La partikloj ŝargitaj en movado generas elektrajn kurentojn, kaj ajna movado de unu partiklo de plasmo ŝargita tuŝas kaj tuŝatas de la kampoj kreitaj de la aliaj ŝargoj. Siavice, tiu regas la kolektivan konduton kun multaj gradoj de variado.<ref>Sturrock, Peter A. (1994). ''Plasma Physics: An Introduction to the Theory of Astrophysical, Geophysical & Laboratory Plasmas''. Cambridge University Press. ISBN 0521448107.</ref><ref> Hazeltine, R.D.; Waelbroeck, F.L. (2004). ''The Framework of Plasma Physics''. Westview Press. ISBN 978-0-7382-0047-7. </ref> Plasmo distingiĝas disde la ceteraj materistatoj. Pli precize, priskribi plasmon de malalta denseco kiel simpla "ionigita gaso" estas erara kaj konfuziga, spite ke ĝi estas simila al la gasa fazo en la senco ke ambaŭ ne prenas difinitajn formon aŭ volumenon. === Ideala plasmo === Tri faktoroj difinas idealan plasmon nome la jenaj:<ref name="Hazeltine">{{cite book|author=Dendy, R. O.|title=Plasma Dynamics|url=https://books.google.com/books?id=puuQM4Dx0zYC&q=plasma+dynamics+dendy&pg=PR19|publisher=Oxford University Press|date=1990|isbn=978-0-19-852041-2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115215631/https://books.google.com/books?id=puuQM4Dx0zYC&pg=PR19&dq=plasma+dynamics+dendy&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjlvfbU_JXXAhVJxVQKHVSwC5kQ6AEILTAB|archive-date=15a de Januaro 2018}}</ref><ref>{{cite book|author=Hastings, Daniel|author2=Garrett, Henry|name-list-style=amp |title=Spacecraft-Environment Interactions|isbn=978-0-521-47128-2|publisher=Cambridge University Press|date=2000}}</ref> * '''Plasma alproksimiĝo''': La plasmoproksimado validas kiam la plasma parametro Λ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WGbaBwAAQBAJ&q=editions:9PGss7GnX-MC|title=Introduction to plasma physics and controlled fusion|author=Chen, Francis F.|date=1984|publisher=Plenum Press|others=Chen, Francis F., 1929-|isbn=978-0306413322|edition=2nd|location=New York|oclc=9852700|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115215631/https://books.google.com/books?id=WGbaBwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=editions:9PGss7GnX-MC&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwimuOfm_pXXAhVrzFQKHTrOCaUQ6AEIKDAA|archive-date=15a de Januaro 2018}}</ref> reprezentanta la nombron da ŝargoportantoj ene de la Debye-sfero estas multe pli alta ol unuo.<ref name="Chen, Francis F. 2016 2–3"> Chen, Francis F. (1984). [https://books.google.es/books?id=WGbaBwAAQBAJ&dq=editions:9PGss7GnX-MC&hl=es&redir_esc=y Introduction to Plasma Physics and controlled fusion.] Springer International Publishing. pp. 2–3. ISBN 9781475755954. Arkivita el la originalo la 15an de Januaro 2018. </ref><ref name="Freidberg, Jeffrey P. 2008 121"> Freidberg, Jeffrey P. (2008). [https://books.google.es/books?id=Vyoe88GEVz4C&redir_esc=y Plasma Physics and Fusion Energy.] Cambridge University Press. p. 121. ISBN 9781139462150. Arkivita el la originalo la 24an de Decembro 2016. </ref> Oni povas facile montri, ke tiu kriterio estas ekvivalenta al malgrandeco de la rilatumo de la plasmo-elektrostatika kaj termika energiodensecoj. Tiaj plasmoj nomiĝas malforte kunligitaj.<ref>{{Cite book| publisher = [[World Scientific]] | isbn = 978-981-02-3305-1|id= isbnt 978-981-281-554-5| last1 = Fortov| first1 = Vladimir E| last2 = Iakubov| first2 = Igor T| title = The Physics of Non-Ideal Plasma| access-date = 19a de Marto 2021| date = Novembro 1999| doi = 10.1142/3634| url = http://www.worldscientific.com/worldscibooks/10.1142/3634}}</ref> * '''Kernaj interagoj''': La Debye-longo estas multe pli malgranda ol la fizika grandeco de la plasmo. Tiu kriterio signifas ke interagoj en la kerno de la plasmo estas pli gravaj ol tiuj ĉe ĝiaj randoj, kie limefikoj povas okazi. Kiam ĉi tiu kriterio estas kontentigita, la plasmo estas kvazaŭneŭtrala.<ref>{{Cite web|url=http://www.plasma-universe.com/Quasi-neutrality|title=Quasi-neutrality - The Plasma Universe theory (Wikipedia-like Encyclopedia)|website=www.plasma-universe.com|language=en|access-date=25a de Oktobro 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026001653/http://www.plasma-universe.com/Quasi-neutrality|archive-date=26a de Oktobro 2017}}</ref> * '''Senkolizieco''': La elektrona plasmofrekvenco (mezurante plasmociladojn de la elektronoj) estas multe pli granda ol la elektron-neŭtrala koliziofrekvenco. Kiam tiu kondiĉo validas, elektrostatikaj interagoj dominas super la procezoj de ordinara gaskinetiko. Tiaj plasmoj estas nomitaj senkoliziaj.<ref>{{Cite journal| doi = 10.1070/PU1997v040n01ABEH000200| issn = 1063-7869| volume = 40| issue = 1| pages = 21–51| last = Klimontovich| first = Yu L.| title = Physics of collisionless plasma| journal = Physics-Uspekhi| access-date = 19a de Marto 2021| date = 31a de Januaro 1997| s2cid = 250739485| url = http://iopscience.iop.org/article/10.1070/PU1997v040n01ABEH000200/meta}}</ref> === Neneŭtra plasmo === La forto kaj gamo de la elektra forto kaj la bona konduktiveco de plasmoj kutime certigas, ke la densecoj de pozitivaj kaj negativaj ŝargoj en iu ampleksa regiono estas egalaj ("kvazaŭŭtraleco"). Plasmo kun signifa troo de ŝargodenseco, aŭ, en la ekstrema kazo, kunmetita de ununura specio, estas nomita ne-neŭtrala plasmo. En tia plasmo, elektraj kampoj ludas dominan rolon. Ekzemploj estas ŝargitaj partiklofaskoj, elektrona nubo en Penning-kaptilo kaj positronaj plasmoj.<ref>{{Cite journal | last1 = Greaves | first1 = R. G. | last2 = Tinkle | first2 = M. D. | last3 = Surko | first3 = C. M. | doi = 10.1063/1.870693 | title = Creation and uses of positron plasmas | journal = Physics of Plasmas | volume = 1 | issue = 5 | pages = 1439 | year = 1994 |bibcode = 1994PhPl....1.1439G }}</ref> === Polva plasmo === Polva plasmo enhavas etajn ŝargitajn partiklojn de polvo (tipe trovitaj en spaco). La polvaj partikloj akiras altajn ŝargojn kaj interagas unu kun la alia. Plasmo kiu enhavas pli grandajn partiklojn estas nomita ''grenplasmo''. Sub laboratoriaj kondiĉoj, polvaj plasmoj ankaŭ estas nomitaj ''kompleksaj plasmoj''.<ref>{{cite journal |last1=Morfill |first1=G. E. |title= Complex plasmas: An interdisciplinary research field |journal=Reviews of Modern Physics |volume=81 |date=2009 |pages=1353–1404 |doi=10.1103/RevModPhys.81.1353|bibcode = 2009RvMP...81.1353M |first2=Alexei V. |last2=Ivlev |issue=4 }}</ref> ==Propraĵoj kaj parametroj== [[Dosiero:plasma fountain.gif|thumb|250ra|maldekstre|Manipulita reprezento de la plasmofontano de la Tero, montrante oksigenajn, heliumajn, kaj hidrogenajn jonojn kiuj ŝprucas en la spacon de regionoj proksime de la polusoj de la Tero. La malforta flava areo montrita super la norda poluso reprezentas gason perditan de la Tero en spacon; la verda areo estas la [[boreala aŭroro]], kie plasma energio verŝas reen en la atmosferon.<ref>{{Cite web|title=Plasma Fountain|url=https://pwg.gsfc.nasa.gov/istp/news/9812/solar1.html|access-date=10a de Februaro 2023|website=pwg.gsfc.nasa.gov}}</ref>]] ===Denseco kaj grado de jonigo=== Por ke plasmo ekzistu, [[jonigo]] estas necesa. La esprimo "plasma denseco" memstare kutime rilatas al la elektrondenseco <math>n_e</math>, t.e., la nombro da ŝarg-kontribuaj elektronoj per unuo de volumeno. La grado de jonigo <math>\alpha</math> estas difinita kiel frakcio de neŭtralaj partikloj kiuj estas jonigitaj jene: <math display="block">\alpha = \frac{n_i}{n_i + n_n},</math> kie <math>n_i</math> estas la jona denseco kaj <math>n_n</math> la neŭtrala denseco (en nombro da partikloj per unuo de volumeno). Kaze de plene jonigita materio, <math>\alpha = 1</math>. Pro la kvazaŭneŭtraleco de plasmo, la elektronaj kaj jonaj densecoj estas rilataj per <math>n_e = \langle Z_i\rangle n_i</math>, kie <math>\langle Z_i\rangle</math> estas la averaĝa jona ŝargo (en unuoj de [[Elementa elektra ŝargo|elementa ŝargo]]). ===Temperaturo=== Plasmotemperaturo, ofte mezurita en [[kelvino]]j aŭ [[elektronvolto]]j, estas kvanto de la termika kineta energio per partiklo. Altaj temperaturoj estas kutime necesaj por elteni jonigon, kio estas difina trajto de plasmo. La grado da plasma jonigo estas determinita per la elektrona temperaturo relative al la [[joniga energio]] (kaj pli malforte per la denseco). En termika ekvilibro, la rilato estas havigita per la Saha ekvacio. Ĉe malaltaj temperaturoj, jonoj kaj elektronoj tendencas rekombini en ligitajn stat-atomojn<ref name="Nicholson">{{cite book |title=Introduction to Plasma Theory |last=Nicholson |first= Dwight R. |date=1983 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-09045-8}}</ref>- kaj la plasmo poste iĝos gaso. Plejofte, la elektronoj kaj pezaj plasmopartikloj (jonoj kaj neŭtralaj atomoj) aparte havas relative bone difinitan temperaturon; tio estas, ilia energidistribua funkcio estas proksima al Maxwell–Boltzmann distribuado eĉ en la ĉeesto de fortaj [[Elektra kampo|elektraj]] aŭ [[Magneta kampo|magnetaj kampoj]]. Tamen, pro la granda diferenco en maso inter elektronoj kaj jonoj, iliaj temperaturoj povas esti malsamaj, foje ege grave. Ĉi tio estas aparte ofta en malforte jonigitaj teknologiaj plasmoj, kie la jonoj ofte estas proksime de la [[ĉambra temperaturo]], dum elektronoj atingas milojn da kelvin.<ref>{{Cite book |last=Hamrang |first=Abbas |title=Advanced Non-Classical Materials with Complex Behavior: Modeling and Applications, Volume 1 |publisher=CRC Press |year=2014 |pages=10}}</ref> La kontraŭa kazo estas la z-pinĉa plasmo, en kiu la jontemperaturo povas superi tiun de elektronoj.<ref>{{Cite journal| doi = 10.1063/5.0009432| issn = 1070-664X| volume = 27| issue = 6| pages = 060901| last = Maron| first = Yitzhak| title = Experimental determination of the thermal, turbulent, and rotational ion motion and magnetic field profiles in imploding plasmas| journal = Physics of Plasmas| date = 1a de Junio 2020| bibcode = 2020PhPl...27f0901M| doi-access = free}}</ref> ===Potenciala plasmo=== Ĉar plasmoj estas tre bonaj elektraj [[konduktilo]]j, elektraj potencialoj ludas gravan rolon. La meza potencialo en la spaco inter ŝargitaj partikloj, sendepende de kiel ĝi povas esti mezurita, estas nomita la "plasma potencialo", aŭ la "spacpotencialo". Se [[elektrodo]] estas enigita en plasmon, ĝia potencialo ĝenerale kuŝos konsiderinde sub la plasmopotencialo, pro kio estas nomita Debye-ingo. La bona elektra konduktiveco de plasmoj faras iliajn elektrajn kampojn tre malgrandaj. Tio rezultigas la gravan koncepton de "kvazaŭŭtraleco", kiu diras ke la denseco de negativaj ŝargoj estas proksimume egala al la denseco de pozitivaj ŝargoj super grandaj volumoj de la plasmo (<math>n_e = \langle Z\rangle n_i</math>), sed sur la skalo de la Debye longo, tie povas esti malekvilibro. En la speciala kazo ke duoblaj tavoloj estas formitaj, la ŝargo-disigo povas etendi kelkajn dekojn da Debye-longoj.<ref>{{Cite journal| doi = 10.1007/BF00642580 | issn = 1572-946X| volume = 55| issue = 1| pages = 59–83| last = Block| first = Lars P.| title = A double layer review| journal = Astrophysics and Space Science| accessdate = 15a de Julio 2021| date = 1978| s2cid = 122977170| url = https://doi.org/10.1007/BF00642580}}</ref> La grandeco de la potencialoj kaj elektraj kampoj devas esti determinita per rimedoj krom simple trovado de la neta [[Ŝargodenso|ŝargodenseco]]. Ofta ekzemplo estas supozi, ke la elektronoj kontentigas la Boltzmann-rilaton: <math display="block">n_e \propto \exp(e\Phi/k_\text{B} T_e).</math> Diferencigi tiun rilaton disponigas rimedon por kalkuli la elektran kampon de la denseco: <math display="block">\vec{E} = \frac{k_\text{B} T_e}{e} \frac{\nabla n_e}{n_e}.</math> Eblas produkti plasmon, kiu ne estas kvazaŭneŭtrala. Elektrona fasko, ekzemple, havas nur negativajn ŝargojn. La denseco de ne-neŭtrala plasmo devas ĝenerale esti tre malalta, aŭ ĝi devas esti tre malgranda, alie, ĝi estos disipita per la repuŝa [[Kulomba leĝo|elektrostatika forto]].<ref>{{Cite book|title=Plasma science: from fundamental research to technological applications |date=1995 | publisher=National Academy Press | others=National Research Council (U.S.). Panel on Opportunities in Plasma Science and Technology |isbn=9780309052313 |location=Washington, D.C. |pages=51 |oclc=42854229}}</ref> ===Magnetiĝo=== La ekzisto de ŝargitaj partikloj igas la plasmon generi, kaj esti trafita per, [[Magneta kampo|magnetaj kampoj]]. Plasmo kun magneta kampo sufiĉe forta por influi la moviĝon de la ŝargitaj partikloj laŭdire estas magnetigita. Ofta kvanta kriterio estas ke partiklo averaĝe kompletigas almenaŭ unu turnadon ĉirkaŭ la magnetkampa linio antaŭ ol fari kolizion, t.e., <math>\nu_{\mathrm{ce}} / \nu_{\mathrm{coll}} > 1</math>}, kie <math>\nu_{\mathrm{ce}}</math> estas la elektrona girofrekvenco kaj <math>\nu_{\mathrm{coll}}</math> estas la elektronkolizia ofteco. Ofte okazas, ke la elektronoj estas magnetigitaj dum la jonoj ne estas magnetigitaj. Magnetigitaj plasmoj estas [[Neizotropeco|anizotropaj]], signifante ke iliaj trajtoj en la direkto paralela al la magneta kampo estas diferencaj de tiuj perpendikularaj al ĝi. Dum elektraj kampoj en plasmoj estas kutime malgrandaj pro la plasmo alta konduktiveco, la elektra kampo asociita kun plasmo moviĝanta kun rapideco <math>\mathbf{v}</math> en la magneta kampo <math>\mathbf{B}</math> estas donita per la kutima Lorentz-formulo <math>\mathbf{E} = -\mathbf{v}\times\mathbf{B}</math>, kaj ne estas tuŝita de Debye-ingado.<ref>{{Cite web|first=Richard |last=Fitzpatrick |website=Introduction to Plasma Physics |title=Magnetized Plasmas|url=https://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node10.html|access-date=10a de Februaro 2023}}</ref> ==Matematikaj priskriboj== [[Dosiero:Magnetic rope.svg|thumb|dekstre|250ra|La kompleksaj mem-limaj magnetkampaj linioj kaj nunaj vojoj en kampo-vicigita Birkeland-fluo kiu povas formiĝi en plasmo.<ref>{{Cite web|title=chapter 15|url=https://history.nasa.gov/SP-345/ch15.htm#250|access-date=10 February 2023|website=history.nasa.gov|date=Januaro 1976 |last1=Alfven |first1=H. |last2=Arrhenius |first2=G. }}</ref>]] Por tute priskribi la staton de plasmo, ĉiuj partiklolokoj kaj rapidecoj kiuj priskribas la elektromagnetan kampon en la plasmoregiono devus esti notitaj. Tamen, ĝenerale ne estas praktike aŭ necese konservi trakon de ĉiuj partikloj en plasmo. Tial, plasmaj fizikistoj ofte uzas malpli detalajn priskribojn, de kiuj ekzistas du ĉefaj tipoj: ===Fluida modelo=== Fluidmodeloj priskribas plasmojn laŭ glatigitaj kvantoj, kiel denseco kaj averaĝa rapideco ĉirkaŭ ĉiu pozicio. Unu simpla fluida modelo, [[Magnetofluidodinamiko|magnetohidrodinamiko]], traktas la plasmon kiel ununuran likvaĵon regitan per kombinaĵo de la [[ekvacioj de Maxwell]] kaj la Navier-Stokes ekvacioj. Pli ĝenerala priskribo estas la du-fluida plasmo,<ref>{{cite journal |last1=Roy |first1=Subrata |last2=Pandey |first2=B. P. |title=Numerical investigation of a Hall thruster plasma |journal=Physics of Plasmas |date=Septembro 2002 |volume=9 |issue=9 |pages=4052–4060 |doi=10.1063/1.1498261|bibcode=2002PhPl....9.4052R |hdl=2027.42/70486 |hdl-access=free }}</ref> kie la jonoj kaj elektronoj estas priskribitaj aparte. Fluidmodeloj ofte estas precizaj kiam kolizieco estas sufiĉe alta por reteni la plasmo-rapidecan distribuadon proksime al Maxwell-Boltzmann-distribuado. Ĉar fluidaj modeloj kutime priskribas la plasmon laŭ ununura fluo ĉe certa temperaturo ĉe ĉiu spaca loko, ili povas nek kapti rapidecspacajn strukturojn kiel traboj aŭ duoblaj tavoloj, nek solvi ondo-partiklajn efikojn. ===Kinetika modelo=== Kinetaj modeloj priskribas la partiklan rapidecdistribuan funkcion ĉe ĉiu punkto en la plasmo kaj tial ne bezonas akcepti Maxwell-Boltzmann-distribuon. Kinetika priskribo ofte estas necesa por senkoliziaj plasmoj. Ekzistas du oftaj aliroj al kineta priskribo de plasmo. Unu baziĝas sur reprezentado de la glatigita distribufunkcio sur krado en rapideco kaj pozicio. La alia, konata kiel la partiklo-en-ĉelo (PIC) tekniko, inkludas kinetikajn informojn sekvante la trajektoriojn de granda nombro da individuaj partikloj. Kinetaj modeloj estas komputile ĝenerale pli intensaj ol fluidaj modeloj. La Vlasov-ekvacio povas esti uzita por priskribi la dinamikon de sistemo de ŝargitaj partikloj interagante kun elektromagneta kampo. En magnetigitaj plasmoj, girokineta aliro povas konsiderinde redukti la komputikan elspezon de tute kineta simulado. ==Plasmaj scienco kaj teknologio== Plasmoj estas studitaj pere de la vasta [[akademia fako]] de ''plasma scienco'' aŭ ''plasma fiziko'', kiel kelkaj sub-fakoj kiel kosmoplasma fiziko. Plasmoj povas aperi en la naturo en variaj formoj kaj lokoj, kaj kelkaj ekzemploj videblas en la jena tabulo: {{clear}} {| class="wikitable" |+ Oftaj formoj de plasmo |- ! style="width: 40%;"|Artefarite produktita ! style="width: 30%;"|Teraj plasmoj ! style="width: 30%;"|Kosmaj kaj astrofizikaj plasmoj |- style="vertical-align: top;" | * En plasmaj ekranoj, kiel en televidaj ekranoj. * En [[Fluoreska lampo|fluoreskaj lampoj]] (malaltenergia lumo), [[neonlampo]]j * Raketoj ellasiloj kaj [[Jonpelilo|jonaj propulsiloj]] * La areo antaŭ la [[Kontraŭvarma ŝildo|ŝildo]] de [[kosmoŝipo]] dum la reveno en la [[Tera atmosfero|atmosferon]] * Plasmoj en esplorado pri energio de [[fuzio]] * Plasma globo (foje nomata "plasma sfero" aŭ "plasma pilko") * [[Lasero|Laser]]-produktitaj plasmoj (LPP), trovitaj kiam altnergiaj laseroj interagadas kun materialoj | * [[Fulmo]] * La [[magnetosfero]] enhavas plasmon en la Tera ĉirkaŭa kosmomedio * La [[jonosfero]] * La [[Polusa lumo|polusa aŭroro]] * Supr-atmosferaj lumoj, kiel ruĝaj spektroj, bluaj jetoj, bluaj startigiloj, gigantaj jetoj, ELVES-oj * [[Fajro de Sankta Elmo]] * [[Fajro]] (se sufiĉe varma) | * [[Stelo]]j (plasmoj varmigitaj per [[nuklea fuzio]]) * La [[sunvento]] * La [[interstela medio]] (spaco inter planedoj) * La interstela medio (spaco inter stelsistemoj) * La [[intergalaksia medio]]<br />(spaco inter galaksioj) * [[Alkreska disko|Alkreskaj diskoj]] * Interstelaj [[nebulozo]]j |} ===Kosmo kaj astrofiziko=== Plasmoj estas senkompare la plej ofta [[Fazo de materio|fazo de ordinara materio]] en la universo, kaj laŭ maso kaj laŭ volumeno.<ref>{{Cite book|last1=Gurnett|first1=D. A.|url=https://books.google.com/books?id=VcueZlunrbcC&pg=PA2%257CPAGE=2%257CISBN=978-0-521-36483-6%257CPUBLISHER|title=Introduction to Plasma Physics: With Space and Laboratory Applications|last2=Bhattacharjee|first2=A.|date=6 January 2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-36483-6|language=en}}{{cite book|last1=Scherer |first1=K. |last2=Fichtner |first2=H. |last3=Heber |first3=B. |title=Space Weather: The Physics Behind a Slogan|date=2005|url=https://books.google.com/books?id=irHgIUtLi0gC&pg=PA138|page=138|isbn=978-3-540-22907-0|publisher=Springer|location=Berlin}}.</ref> Super la surfaco de la Tero, la jonosfero estas plasmo,<ref>{{cite book |last=Kelley |first=M. C. |title=The Earth's Ionosphere: Plasma Physics and Electrodynamics |date=2009 |publisher=Academic Press |isbn=9780120884254 |edition=2nd}}</ref> kaj la magnetosfero enhavas plasmon.<ref>{{cite book|last=Russell|first=C.T.|title=Physics of Magnetic Flux Ropes|chapter=The magnetopause|series=Geophysical Monograph Series|date=1990|volume=58|pages=439–453|doi=10.1029/GM058p0439|bibcode=1990GMS....58..439R|isbn=0-87590-026-7|url=http://www-ssc.igpp.ucla.edu/ssc/tutorial/magnetopause.html|access-date=25a de Aŭgusto 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503220342/http://www-ssc.igpp.ucla.edu/ssc/tutorial/magnetopause.html|archive-date=3a de Majo 2012|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19990202125049/http://www-ssc.igpp.ucla.edu/ssc/tutorial/magnetopause.html |date=1999-02-02 }}</ref> Ene de nia [[Sunsistemo]], la interplaneda spaco estas plenigita je la plasmo forpelita per la [[suna vento]], etendiĝante de la surfaco de la Suno eksteren ĝis la [[Heliosfero|heliopaŭzo]]. Krome, ĉiuj malproksimaj [[stelo]]j, kaj ankaŭ multo de interstela spaco aŭ de intergalaksia spaco estas plenigitaj je plasmo, kvankam ĉe tre malaltaj densecoj. Ankaŭ astrofizikaj plasmoj estas observitaj en [[Alkreska disko|alkreskaj diskoj]] ĉirkaŭ steloj aŭ kompaktaj objektoj kiel [[Blanka nano|blankaj nanoj]], [[Neŭtrona stelo|neŭtronaj steloj]] aŭ [[Nigra truo|nigraj truoj]] en proksimaj [[Duopa stelo|dustelaj sistemoj]].<ref>{{Cite book|last=Mészáros|first=Péter|url=https://books.google.com/books?id=NXvE_zQX5kAC&dq=%2522Black%2520hole%2522%2520plasma%2520acreting&pg=PA99|title=The High Energy Universe: Ultra-High Energy Events in Astrophysics and Cosmology|date=16a de Septembro 2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-49072-6|language=en}}</ref> Plasmo estas rilata al elĵeto de materialo en astrofizikaj jetoj, kiuj estis observitaj kun akreciaj nigraj truoj<ref>{{Cite book|last1=Raine|first1=Derek J.|url=https://books.google.com/books?id=O3puAMw5U3UC&pg=PA160|title=Black Holes: An Introduction|last2=Thomas|first2=Edwin George|date=2010|publisher=Imperial College Press|isbn=978-1-84816-382-9|language=en}}</ref> aŭ en aktivaj [[galaksio]]j kiel la jeto de [[M87]] kiu eventuale etendiĝas ĝis 5 000 lumjaroj.<ref>{{Cite web|title=APOD: 2004 December 11 - M87's Energetic Jet|url=https://apod.nasa.gov/apod/ap041211.html|access-date=10a de Februaro 2023|website=apod.nasa.gov}}</ref> == Ekzempleroj de plasmo == Plasmo estas la plej kutima [[fazo de materio|materifazo]] en la [[universo]], kaj laŭ maso kaj laŭ volumeno. Oni ofte asertas, ke pli ol 99% el la videbla maso en la universo konsistas el plasmo. Tio ŝuldiĝas esence al la fakto, ke lumo venas el [[stelo]]j, kiuj konsistas el plasmo kun temperaturo tiom alta, ke la radiado okazas je [[ondolongo]]j videblaj de homaj okuloj. La plejparto el la konata, ordinara materio (faklingve, [[bariono]]j) konsistas tamen el [[intergalaksia medio]], kiu ankaŭ estas plasmo, kvankam pro la pli alta temperaturo ĝi plejparte dissendas lumon sub formo de [[Ikso-radioj|X-radio]]j, nevideblaj nudokule. En la [[sunsistemo]], preskaŭ la tutan neplasman materion posedas la planedo [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], kiu tamen havas nur 0,1% el la suma maso de la sistemo. Estas rimarkinde, ke etaj materieroj en plasmo emas ŝargiĝi malpozitive, kaj efektive roli kiel aparte malpozitivaj jonigitaj partikloj de la plasmo mem. ==Bildaro== {{Bildgalerio |vicigo=centre |Dosiero:HallThruster 2.jpg|Hall-efika pelilo. |Dosiero:Wispy 'Plasma Dancer' on the limb of the Sun.ogv|Suna plasmo. |Dosiero:Plasma Spraying Process.jpg|Plasmetendo. |Dosiero:MAST plasma image.jpg|Plasmo en [[tokamako]] |Dosiero:Argon Plasma.jpg|Laboratoria plasmo. }} == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Bittencourt, J. A. (2004). [https://books.google.es/books?id=qCA64ys-5bUC&redir_esc=y ''Fundamentals of plasma physics''] (en angla). Ilustrita (3a eldono). Springer. p. 678. ISBN 9780387209753. Konsultita la 28an de oktobro 2011. * Chen, Francis F. (1984). [https://books.google.es/books?id=ToAtqnznr80C&redir_esc=y ''Introduction to Plasma Physics and Controlled Fusion: Plasma physics''] (en angla) 1. Ilustrita, represita (2a eldono). Springer. p. 421. ISBN 9780306413322. Konsultita la 28an de oktobro 2011. * Sturrock, P. A. (1994). [https://books.google.es/books?id=jsMFNi2xQzkC&redir_esc=y ''Plasma physics: an introduction to the theory of astrophysical, geophysical, and laboratory plasmas''] (en angla). Ilustrada (3a eldono). Cambridge University Press. p. 335. ISBN 9780521448109. Konsultita la 28an de oktobro 2011. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=plasm}} * [[flamo]] * [[fulmo]] * [[fuzio]] * [[ĉelplasmo]] * [[Jonosfero]] * [[magneta celfuzio]] * [[magnetofluidodinamiko]] * [[materistato]] * [[polusa lumo]] * [[protoplasmo]] * [[Włodzimierz Sedlak]] * [[Czesław Biedulski]] ==Eksteraj ligiloj== *[http://fusedweb.llnl.gov/CPEP/Chart_Pages/5.Plasma4StateMatter.html Plasmas: the Fourth State of Matter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190930230004/https://fusedweb.llnl.gov/CPEP/Chart_Pages/5.Plasma4StateMatter.html |date=2019-09-30 }} *Introduction to Plasma Physics: [https://web.archive.org/web/20100104142353/http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/lectures.html Graduate course given by Richard Fitzpatrick]|[http://silas.psfc.mit.edu/introplasma/index.html M.I.T. Enkonduko de I.H.Hutchinson] *[https://web.archive.org/web/20050308192828/http://starfire.ne.uiuc.edu/ Plasma Material Interaction] *[http://c3po.barnesos.net/homepage/lpl/grapeplasma/ Kiel fari bulon de plasmo en mikroonda forno el vinbero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050906205014/http://c3po.barnesos.net/homepage/lpl/grapeplasma/ |date=2005-09-06 }}|[http://stewdio.org/plasma/ More (Video)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060503180559/http://stewdio.org/plasma/ |date=2006-05-03 }} *[http://comphys.narod.ru OpenPIC3D&nbsp;– 3D Hybrid Particle-In-Cell simulation of plasma dynamics] *[http://plasma-gate.weizmann.ac.il/pf/ Plasma Formulary Interactive] * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Plasma (physics)|revizio=1262944410}} {{Havenda artikolo|Plasmo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fazoj de materio]] [[Kategorio:Substancoj]] [[Kategorio:Plasma fiziko]] qyuka23bvwnfic8so7kx7rmp6168cm4 8 85668 9493896 9280352 2026-10-15T11:58:33Z Maintenance script 105242 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 9493896 css text/css /* <span dir="ltr" >'''special:Allmessages: ''' [[b:special:Allmessages|b:]], [[n:special:Allmessages|n:]], [[q:special:Allmessages|q:]], [[s:special:Allmessages|s:]], [[<!-- w: -->special:Allmessages|w:]], [[wikt:special:Allmessages|wikt:]]</span><br /> */ /* <span dir="ltr" >'''MediaWiki:Common.css: ''' [[b:MediaWiki:Common.css|b:]], [[n:MediaWiki:Common.css|n:]], [[q:MediaWiki:Common.css|q:]], [[s:MediaWiki:Common.css|s:]], [[<!-- w: -->MediaWiki:Common.css|w:]], [[wikt:MediaWiki:Common.css|wikt:]]</span><br /> */ /* <span dir="ltr" >'''MediaWiki:Monobook.css: ''' [[b:MediaWiki:Monobook.css|b:]], [[n:MediaWiki:Monobook.css|n:]], [[q:MediaWiki:Monobook.css|q:]], [[s:MediaWiki:Monobook.css|s:]], [[<!-- w: -->MediaWiki:Monobook.css|w:]], [[wikt:MediaWiki:Monobook.css|wikt:]]</span><br /> */ /* <span dir="ltr" >'''MediaWiki:Monobook.js: ''' [[b:MediaWiki:Monobook.js|b:]], [[n:MediaWiki:Monobook.js|n:]], [[q:MediaWiki:Monobook.js|q:]], [[s:MediaWiki:Monobook.js|s:]], [[<!-- w: -->MediaWiki:Monobook.js|w:]], [[wikt:MediaWiki:Monobook.js|wikt:]]</span><br /> */ /* Ĉiuj aldonoj al [[Mediawiki:Monobook.css|Monobook.css]] aŭ [[MediaWiki:Common.css|Common.css]] bonvolu fari singarde, tio ŝanĝas la aspekton de la tuta vikipedio!! <pre><nowiki> '''Common [[Cascading Style Sheets|CSS]] for all skins''' '''Notice to Administrators!''' Any changes to [[Mediawiki:Monobook.css|Monobook.css]] or [[MediaWiki:Common.css|Common.css]] should be first proposed to [[Wikipedia:Village Pump]]. Always check with the [http://jigsaw.w3.org/css-validator/validator?uri=http%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fw%2Findex.php%3Ftitle%3DMediaWiki%3ACommon.css%26action%3Draw%26ctype%3Dtext%2Fcss&usermedium=all W3C CSS Validation Service] after any changes. Thank you. (In [[Mozilla]] and [[Opera (web browser)|Opera]], you can test style changes dynamically with the [http://www.squarefree.com/bookmarklets/webdevel.html test styles] bookmarklet from squarefree.com. It pops up a window for adding style rules, and updates the page as you type.) {{interwiki-all}} <pre><nowiki>*/ /* make the list of references look smaller */ ol.references { font-size: 100%; } .references-small { font-size: 90%;} .same-bg { background: none } /* EVIDENTIGO */ /* Evidentigo de la celata noto per kolorfono por faciligi eltrovon (el en.wikipedia). */ /* Enteno de la noto */ /* Resendo */ ol.references li:target, sup.reference:target, span.citation:target { background:#DEF } /* Style for "notices" */ .notice { text-align: justify; margin: 1em; padding: 0.2em; } #disambig { border-top: 3px double #cccccc; border-bottom: 3px double #cccccc; } #spoiler { border-top: 2px solid #ddd; border-bottom:2px solid #ddd; } /* Standard talk template style */ .Talk-Notice { border: 1px solid #C0C090; background-color: #F8EABA; margin-bottom: 3px; width: 80%; border-spacing: 3px; margin-left: auto; margin-right: auto; } .Talk-Notice:after { content: "The CSS for this template should be changed. See [[Wikipedia:Template Standardisation]]."; } /* Make template background appear correctly on all browsers */ .Talk-Notice td { background: inherit; } /* Metadata */ table.metadata { border: 1px solid #aaaaaa; display: none; speak: none; } .metadata-label { color: #aaaaaa; } /* Makes redirects appear in italics on [[Special:Allpages]] */ .allpagesredirect { font-style: italic; } /* Choose whether to have AD/BC dates or CE/BCE dates*/ /* First, the default : display both : See templates ADCE and BCEBC for how these are used*/ .Use_Default_Date_Convention { display: inline; } .Use_AD_and_BC { display: none; } .Use_BCE_and_CE { display: none; } /* If you want to display AD and BC add the following to User:You/monobook.css page */ /* .Use_Default_Date_Convention { display: none; } .Use_AD_and_BC { display:inline; } .Use_BCE_and_CE { display:none; } */ /*If you want to display CE and BCE add the following to User:You/monobook.css page */ /* .Use_Default_Date_Convention { display: none; } .Use_AD_and_BC { display:none; } .Use_BCE_and_CE {display:inline; } */ /* Class for links with loudspeaker icon next to them */ .audiolink a{ background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Loudspeaker.svg/11px-Loudspeaker.svg.png") center left no-repeat !important; padding-left: 16px !important; padding-right: 0 !important; } /* Icons for medialist templates [[Template:Listen]], [[Template:Multi-listen_start]], [[Template:Video]], [[Template:Multi-video_start]] */ div.listenlist { background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/30px-Gnome-speakernotes.png"); padding-left: 40px; } div.videolist, div.multivideolist { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/20/Tango-video-x-generic.png"); padding-left: 50px; } /* Style rules for media list templates */ div.medialist { min-height: 50px; margin: 1em; background-position: top left; background-repeat: no-repeat; } div.medialist ul { list-style-type: none; list-style-image: none; margin: 0; } div.medialist ul li { padding-bottom: 0.5em; } div.medialist ul li li { font-size: 91%; padding-bottom: 0; } /* Content in columns with CSS instead of tables [[Template:Columns]] */ div.columns-2 div.column { float: left; width: 50%; min-width: 300px; } div.columns-3 div.column { float: left; width: 33.3%; min-width: 200px; } div.columns-4 div.column { float: left; width: 25%; min-width: 150px; } div.columns-5 div.column { float: left; width: 20%; min-width: 120px; } /*Add formatting to make sure that "external references" from [[Template:Ref]] do not get URL expansion, not even when printed. The mechanism up to MediaWiki 1.4 was that the HTML code contained a SPAN following the anchor A; this SPAN had the class "urlexpansion", which was not displayed on screen, but was shown when the medium was "print". The rules below ensure (a) that there is no extra padding to the right of the anchor (displayed as "[<number>]"), (b) that there is no "external link arrow" for the link, and (c) that this SPAN of class "urlexpansion" is never shown. ~~~~ */ .plainlinksneverexpand { background: none ! important; padding: 0 ! important; } .plainlinksneverexpand .urlexpansion { display: none ! important; } /* Make sure that ext links displayed within "plainlinksneverexpand" don't get the arrow... */ .plainlinksneverexpand a { background: none !important; padding: 0 !important; } /* With MediaWiki 1.5, the mechanism has changed: instead of a SPAN of class "urlexpansion" following the anchor A, the anchor itself now has class "external autonumber" and the expansion is inserted when printing (see the common printing style sheet at //en.wikipedia.org/w/skins/common/commonPrint.css) using the ":after" pseudo- element of CSS. We have to switch this off for links due to Template:Ref! ~~~~ */ .plainlinksneverexpand a.external.text:after { display: none !important; } .plainlinksneverexpand a.external.autonumber:after { display: none !important; } /* Messagebox templates */ .messagebox { border: 1px solid #aaaaaa; background-color: #f9f9f9; width: 80%; margin: 0 auto 1em auto; padding: .2em; text-align: justify; } .messagebox.merge { border: 1px solid #c0b8cc; background-color: #f0e5ff; text-align: center; } .messagebox.cleanup { border: 1px solid #9f9fff; background-color: #efefff; text-align: center; } .messagebox.standard-talk { border: 1px solid #c0c090; background-color: #f8eaba; } /* Infobox template style */ .infobox { border: 1px solid #aaaaaa; background-color: #f9f9f9; color: black; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; } .infobox td, .infobox th { vertical-align: top; } .infobox caption { font-size: larger; margin-left: inherit; } .infobox .infoboximage { /* formatoj por fotoj kaj ilia priskribo */ background:#FFF; padding:0; margin-top:0; color:#000; text-align:center; } .infobox.bordered { border-collapse: collapse; } .infobox.bordered td, .infobox.bordered th { border: 1px solid #aaaaaa; } .infobox.bordered .borderless td, .infobox.bordered .borderless th { border: 0; } .infobox.sisterproject { width: 20em; font-size: 90%; } /* styles for bordered infobox with merged rows */ .infobox.bordered .mergedtoprow td, .infobox.bordered .mergedtoprow th { border: 0; border-top: 1px solid #aaaaaa; border-right: 1px solid #aaaaaa; } .infobox.bordered .mergedrow td, .infobox.bordered .mergedrow th { border: 0; border-right: 1px solid #aaaaaa; } /* styles for geography infoboxes, e.g. countries, national subdivisions, cities, etc. */ .infobox.geography { border: 1px solid #ccd2d9; text-align: left; border-collapse: collapse; line-height: 1.2em; font-size: 90%; } .infobox.geography td, .infobox.geography th { border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 0.2em 0.4em 0.8em; } .infobox.geography .mergedtoprow td, .infobox.geography .mergedtoprow th { border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.8em; } .infobox.geography .mergedrow td, .infobox.geography .mergedrow th { border: 0; padding: 0 0.2em 0.2em 0.8em; } .infobox.geography .mergedbottomrow td, .infobox.geography .mergedbottomrow th { border-top: 0; border-bottom: solid 1px #ccd2d9; padding: 0 0.2em 0.4em 0.8em; } .infobox.geography .maptable td, .infobox.geography .maptable th { border: 0; padding: 0 0 0 0; } /* Ĉi tie sekvas formatoj, kiuj plibeligu informkestojn. */ /* skriba grando - tio necesas por unueca aspekto */ .infobox { font-size:90%; } /* Se informkesto staras en alia informkesto, la skribogrando devas resti tia, kia ĝi estas en la ekstera. */ .infobox .infobox { font-size:100%; } /* infobox */ .infobox .kaplinio { height:45px; vertical-align:middle; text-align:center; font-size:150%; font-weight:bolder; line-height:1.2em; /*color:#000*/ } /* diversaj alĝustigoj */ .infobox caption.kaplinio { vertical-align:top; } .infobox .kaplinio.l1 { line-height:2.7em; } .infobox .kaplinio.l3 { height:67px; } .infobox .kaplinio.lx { height:auto; } .infobox .media { height:35px; vertical-align:middle; text-align:center; font-weight:bolder; color:#000 } /* rondaj anguloj ne estas belaj ĉe kestoj kun prilaboraj ligiloj */ .infobox td .toccolours { border-radius: 0 !important; } /* CSS-klasoj por [[Vikipedio:Taksonkestoj|Taksonkestoj]] */ table.taxobox { border-collapse: collapse; border: 1px solid gray; float: right; clear: right; margin-left: 0.5em; background-color:white; } table.taxobox th { background-color: #9BCD9B; border: solid 1px gray; text-align: center; font-weight: bold; } table.taxobox td { vertical-align:top; } table.taxobox .Person { font-style: normal; } table.taxobox div.thumb, table.taxobox div.thumb * { margin: 0; padding: 0; float: none; border: none; } table.taxobox div.magnify { display: none; } table.taxobox tr td div.thumb div div.thumbcaption { text-align:center; } table.taxobox td.Person { text-align:center; display:block; } table.taxobox td.taxo-name { text-align:center; } table.taxobox td.taxo-bild { text-align:center; } /* Ĉi tie sekvas formatoj, kiuj plibeligu taksonkestojn. */ /* Laŭ ideo de la suprasoraba vikipedio, realigata de [[Vikipediisto:Tlustulimu]]. */ /* taxobox */ .taxobox .kaplinio { height:45px; vertical-align:middle; text-align:center; font-size:150%; font-weight:bolder; line-height:1.2em; color:#000 } /* diversaj alĝustigoj */ .taxobox caption.kaplinio { vertical-align:top; border:1px solid gray; } .taxobox .kaplinio.l1 { line-height:2.7em; } .taxobox .kaplinio.l3 { height:67px; } .taxobox .kaplinio.lx { height:auto; } /* rondaj anguloj ne estas belaj ĉe kestoj kun prilaboraj ligiloj */ .taxobox td .toccolours { border-radius:0 !important; } /* aldonaj formatoj por [[Ŝablono:Taksonomio]] span ĉirkaŭas la ligitan bildeton, div staras inter ĉio kaj b la nomon. */ .kaplinio span + div + b { position:relative; top:0.5em; } /* Por navigiloj kiel {{kaŝskatolo}}, {{Navigilo2}} k.a. */ /* Import de la palette de navigation de de: */ div.BoxenVerschmelzen, div.NavFrame { margin:0px; padding:2px; border:1px solid #AAAAAA; text-align:center; border-collapse:collapse; font-size:95%; position: relative; } div.BoxenVerschmelzen div.NavFrame { border-style:none; border-style:hidden; } div.NavFrame + div.NavFrame { border-top-style:none; border-top-style:hidden; } div.NavPic { background-color:#FFFFFF; margin:0px; padding:2px; float:left; } div.NavFrame div.NavHead { height:1.6em; font-weight:bold; font-size:100%; background-color:#EFEFEF; } div.NavFrame p { font-size:100%; } div.NavFrame div.NavContent { font-size:100%; } div.NavFrame div.NavContent p { font-size:100%; } div.NavEnd { margin:0px; padding:0px; line-height:1px; clear:both; } /* el la suprarsoraba vikipedio, kiu havas tion el la rusa */ /* z ruskeje wikipedije */ a.NavToggle, a.Nav1Toggle { position:absolute; top:0px; right:6px; font-weight:normal; font-size:smaller; } /* el la suprasoraba vikipedio, por la ŝablono Navigilo2 */ /* z ruskeje wikipedije, za předłohu Nawitabela */ /* {Навигационная таблица} */ table.navbox { background-color: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa; clear: both; font-size: 90%; margin: 1em 0em 0em; padding: 2px; width: 100%; } table.navbox th { background-color: #ccf; padding-left: 1em; padding-right: 1em; text-align: right; } /* el la angla vikipedio */ table + table.navbox, div + table.navbox, ol + table.navbox, ul + table.navbox { margin-top: 1em; /* Margin at top of stack */ } table.navbox + table.navbox { /* Single pixel border between adjacent navboxes */ margin-top: -1px; /* (doesn't work for IE6, but that's okay) */ } .navbox-title, .navbox-abovebelow, table.navbox th { text-align: center; /* Title and above/below styles */ padding-left: 1em; padding-right: 1em; } .navbox-group { /* Group style */ white-space: nowrap; text-align: right; font-weight: bold; padding-left: 1em; padding-right: 1em; } .navbox, .navbox-subgroup { background: #fdfdfd; /* Background color */ } .navbox-list { border-color: #fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox-title, table.navbox th { background: #ccccff; /* Level 1 color */ } .navbox-abovebelow, .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-title { background: #ddddff; /* Level 2 color */ } .navbox-subgroup .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-abovebelow { background: #e6e6ff; /* Level 3 color */ } .navbox-subgroup .navbox-subgroup .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-subgroup .navbox-abovebelow { background: #f0f0ff; /* Level 4 color */ } .navbox-even { background: #f7f7f7; /* Even row striping */ } .navbox-odd { background: transparent; /* Odd row striping */ } /* Put a checker background at the image description page only visible if the image has transparent background */ #file img {background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Checker-16x16.png") repeat;} /* Support for Template:IPA, Template:Unicode and Template:Polytonic. The inherit declaration resets the font for all browsers except MSIE6. The empty comment must remain. Please copy any changes to [[Template:IPA fonts]] and [[Template:Unicode fonts]]. */ .IPA { font-family: Chrysanthi Unicode, Doulos SIL, Gentium, GentiumAlt, Code2000, TITUS Cyberbit Basic, DejaVu Sans, Bitstream Cyberbit, Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Hiragino Kaku Gothic Pro, Matrix Unicode; font-family /**/:inherit; } .Unicode { font-family: TITUS Cyberbit Basic, Code2000, Doulos SIL, Chrysanthi Unicode, Bitstream Cyberbit, Bitstream CyberBase, Thryomanes, Gentium, GentiumAlt, Visual Geez Unicode, Lucida Grande, Arial Unicode MS, Microsoft Sans Serif, Lucida Sans Unicode; font-family /**/:inherit; } .latinx { font-family: TITUS Cyberbit Basic, Code2000, Microsoft Sans Serif; font-family /**/:inherit; } .polytonic { font-family: Athena, Gentium, Palatino Linotype, Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, Code2000; font-family /**/:inherit; } .mufi { font-family: Alphabetum, Cardo, LeedsUni, Junicode, TITUS Cyberbit Basic, ALPHA-Demo; } #wpSave { font-weight: bold; } /* hiddenStructure from Monobook - allows selective hiding of markup in templates */ .hiddenStructure { display: none; speak: none; } /* Removes underlines from links */ .nounderlines a { text-decoration: none; } /* CSS for testing a new Main Page design, see [[Wikipedia:WikiProject Usability/Main Page]] */ #EnWpMainPage { width: 100%; margin-top: 1em; } #EnWpMainPage h2 { font-size: 130%; font-weight: bold; margin: 0; padding: 0; border: 0; } #EnWpMpMargin { margin-right: 13.8em; } #EnWpMpCol1 { float: left; clear: left; width: 50%; } #EnWpMpCol2 { width: 49.9%; float: left; } #EnWpMpBrowse { background: #f8fcff url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9f/MP-three-books.png) no-repeat 180% 9%; border: 1px solid #c7c7c7; } #EnWpMpBrowseCats li { font-size: 85%; margin-left: 1em; line-height: 1.5; } #EnWpMpBrowseCats h3 { font-size: 120%; margin: .2em 0 .1em -.8em; padding: 0; font-weight: normal; } #EnWpMpBrowseCats h3 a { font-weight: bold; } #EnWpMpBook { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/MP-open-book.png); } #EnWpMpFeaturedPic { text-align: center; margin: 0 0 .5em; font-size: 85%; font-weight: bold; } #EnWpMpFeaturedPic h2 { font-size: 145%; text-align: left; } .EnWpMpBrowseRight { float: right; width: 12.7em; } .EnWpMpBrowseBottom { margin: 1em 0; } .EnWpMpBrowseBottom #EnWpMpBrowseCats li, .EnWpMpBrowseBottom #EnWpMpUsefulLinks, .EnWpMpBrowseBottom #EnWpMpFeaturedPic { float: left; width: 24%; margin: 0; line-height: normal; } .EnWpMpBrowseBottom #EnWpMpBrowseCats h3 { margin-left: 0; } #EnWpMpUsefulLinks { clear: left; } #EnWpMpSearch { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/MP-magnifying-glass.png) no-repeat top right; } #EnWpMpSearch input { vertical-align: middle; } #EnWpMpSearchInner { float: right; width: 20em; text-align: center; } #bodySearchMP { margin: 0; padding: 0; } #bodySearchMP .bodySearchWrap { float: right; width: 17.5em; text-align: left; padding: .8em 0; } #bodySearchMP label { display: block; font-size: 95%; font-weight: bold; margin-bottom: -.2em; } #bodySearchMP .bodySearchBtnGo { font-weight: bold; padding-left: .3em; padding-right: .3em; margin-left: .5em; } .EnWpMpContentBox { border: 1px solid; margin-bottom: .9em; } #EnWpMpCol2 .EnWpMpContentBox { margin-left: .9em; } .EnWpMpImage { float: right; margin: 0 0 .2em .2em; } .EnWpMpImage img { position: relative; z-index: 3; } #EnWpMpSisterProjects { float: left; width: 49%; } .EnWpMpSisterProject { float: left; width: 17em; margin: 0; height: 5.5em; margin: 0; } .EnWpMpSisterImg { float: left; width: 40px; height: 100%; } #EnWpMpOtherLangs { margin-left: 50%; } #EnWpMainPageNoCSS { display: none; } #EnWpMpBook2 { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/MP-open-book2.png); } #EnWpMpSearch2 { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/MP-magnifying-glass2.png) no-repeat top right; } /* Custom link colors for use in [[MediaWiki:Edittools]] */ .charboxblack a:link, .charboxblack a:hover, .charboxblack a:visited, .charboxblack a:active { color: black; } .charboxsilver a:link, .charboxsilver a:hover, .charboxsilver a:visited, .charboxsilver a:active { color: silver; } .charboxgray a:link, .charboxgray a:hover, .charboxgray a:visited, .charboxgray a:active { color: gray; } .charboxwhite a:link, .charboxwhite a:hover, .charboxwhite a:visited, .charboxwhite a:active { color: white; } .charboxmaroon a:link, .charboxmaroon a:hover, .charboxmaroon a:visited, .charboxmaroon a:active { color: maroon; } .charboxred a:link, .charboxred a:hover, .charboxred a:visited, .charboxred a:active { color: red; } .charboxpurple a:link, .charboxpurple a:hover, .charboxpurple a:visited, .charboxpurple a:active { color: purple; } .charboxfuchsia a:link, .charboxfuchsia a:hover, .charboxfuchsia a:visited, .charboxfuchsia a:active { color: fuchsia; } .charboxgreen a:link, .charboxgreen a:hover, .charboxgreen a:visited, .charboxgreen a:active { color: green; } .charboxlime a:link, .charboxlime a:hover, .charboxlime a:visited, .charboxlime a:active { color: lime; } .charboxolive a:link, .charboxolive a:hover, .charboxolive a:visited, .charboxolive a:active { color: olive; } .charboxyellow a:link, .charboxyellow a:hover, .charboxyellow a:visited, .charboxyellow a:active { color: yellow; } .charboxnavy a:link, .charboxnavy a:hover, .charboxnavy a:visited, .charboxnavy a:active { color: navy; } .charboxblue a:link, .charboxblue a:hover, .charboxblue a:visited, .charboxblue a:active { color: blue; } .charboxteal a:link, .charboxteal a:hover, .charboxteal a:visited, .charboxteal a:active { color: teal; } .charboxaqua a:link, .charboxaqua a:hover, .charboxaqua a:visited, .charboxaqua a:active { color: aqua; } /* Removes useless links from printout */ @media print { #privacy, #about, #disclaimer {display:none;} } /* Geografiaj koordinatoj Por montri koordinatojn uzante la elmontron el la fontkodo, aldonu ĉi tion en via Vikipediisto:Uzulnomo/monobook.css: .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: none } .geo-dec { display: inline } .geo-dms { display: inline } Por montri koordinatojn uzante dekuman elmontron, aldonu ĉi tion en via Vikipediisto:Uzulnomo/monobook.css: .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: inline } .geo-dec { display: inline } .geo-dms { display: none } Por montri koordinatojn uzante gms elmontron, aldonu ĉi tion en via Vikipediisto:Uzulnomo/monobook.css: .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: inline } .geo-dec { display: none } .geo-dms { display: inline } Por montri koordinatojn uzante kaj dekuman kaj gms elmontron, aldonu ĉi tion en via Vikipediisto:Uzulnomo/monobook.css: .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: inline } .geo-dec { display: inline } .geo-dms { display: inline } .geo-multi-punct { display: inline } Vidu [[Ŝablono:Koord/ligilo]] por vidi kiel tio estas uzata. Notu ke klasoj "geo", "longitude", kaj "latitude" ne estas nur stiloj sed ankaŭ estas uzitaj de [[:en:Geo microformat]], sekve la nomoj restu senŝanĝaj. */ .geo-default { display: inline; } .geo-nondefault { display: none; } .geo-dms { display: inline; } .geo-dec, .geo-dec.geo { display: inline; } .geo-multi-punct { display: none; } .longitude .latitude { white-space: nowrap; } /* Ĉi tio estas uzata por la Geo microformat, tamen neniu stilo estas momente bezonata krom .geo-dec. */ .geo { display:none; } /***** fino de Geo-rilataj */ /* Suppresses text by default */ .sysop { display: none } /* ikonoj por interlingvaj ligiloj; aprataj signoj por elstaraj kaj legindaj artikoloj */ .portlet li, li.IW { list-style-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/Monobook-bullet.png");} li.FA { list-style-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/en/d/d4/Monobook-bullet-star.png") ;} li.BA { list-style-image: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Qsicon_lesenswert.png/8px-Qsicon_lesenswert.png") ;} /* Por titoloj de informkesto Esperantisto */ .Esperantisto { color: #FFD700; background-color: #008800; font-size: 120%; } .Esperantisto a {color : #80FFFF;} .Esperantisto a:link {color : #80FFFF;} .Esperantisto a:visited {color : #F5B2FF ;} /* Adaptado de la interna kaŝskatolo */ .espo div.NavFrame { width:100%; } /* La kaŝskatola ligilo "kaŝi" bezonas la saman koloron, kiel la superskribo. Alikaze ĝi ne estas videbla. La unua klaso ĉi tie havu iom alian nomon por eviti kromefikojn kaj ĝi devas esti uzata ĉe la ĉirkaŭanta tabeloĉelo. Ekzemplo estas en [[Ŝablono:Informkesto esperantisto]] */ .espo div.NavFrame a.NavToggle, .espo table.collapsible a#collapseButton0 {color:#FFD700;} .espo div.Nav1Frame a.Nav1Toggle {color:#FFD700; font-size:x-small; float:right;} .NavToggle { font-size:x-small; float:right; } .NavToggleChefa { font-size:x-small; float:right; } div.Nav1Frame div.NavFrameChefa div.NavHead div.NavHeadChefa a.Nav1Toggle { font-size:x-small; float:right; } /* el la angla vikipedio - por kaŝi la superskribon de la ĉefpaĝo */ body.page-Vikipedio_Ĉefpaĝo h1.firstHeading { display: none !important; } /* por la alinomita ĉefpaĝo */ body.page-Vikipedio_Ĉefpaĝo div#content { background-color:white; } /* uzata de ŝablono PDFligilo por vidigi ke ekstera ligilo gvidas al PDF-dokumento */ span.PDFlink a { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif/15px-Icons-mini-file_acrobat.gif) center right no-repeat !important; padding-right: 17px !important; } /* laŭ suprasoraba kaj angla vikipedioj */ /* Stiloj por horizontalaj UL-listo */ /* Style for horizontal UL lists */ .horizontala ul { padding: 0; margin: 0; } .horizontala li { padding: 0 0.6em 0 0.4em; display: inline; border-right: 1px solid; } .horizontala li:last-child { border-right: none; padding-right: 0; } /* el la angla vikipedio: [[:en:MediaWiki:Common.css]], jam testita de [[Uzanto:Tlustulimu]], sed nur per Firefox */ /* por la ŝablono {{Listo de elementoj2}} ({{Flatlist}}) */ /* Style for horizontal lists (separator following item). IE8-specific classes are assigned in [[MediaWiki:Common.js]]. @source mediawiki.org/wiki/Snippets/Horizontal_lists @revision 6 (2014-05-09) @author [[User:Edokter]] */ .hlist dl, .hlist ol, .hlist ul { margin: 0; padding: 0; } /* Display list items inline */ .hlist dd, .hlist dt, .hlist li { margin: 0; display: inline; } /* Display nested lists inline */ .hlist.inline, .hlist.inline dl, .hlist.inline ol, .hlist.inline ul, .hlist dl dl, .hlist dl ol, .hlist dl ul, .hlist ol dl, .hlist ol ol, .hlist ol ul, .hlist ul dl, .hlist ul ol, .hlist ul ul { display: inline; } /* Generate interpuncts */ .hlist dt:after { content: ": "; } .hlist dd:after, .hlist li:after { content: " · "; font-weight: bold; } .hlist dd:last-child:after, .hlist dt:last-child:after, .hlist li:last-child:after { content: none; } /* For IE8 */ .hlist dd.hlist-last-child:after, .hlist dt.hlist-last-child:after, .hlist li.hlist-last-child:after { content: none; } /* Add parentheses around nested lists */ .hlist dd dd:first-child:before, .hlist dd dt:first-child:before, .hlist dd li:first-child:before, .hlist dt dd:first-child:before, .hlist dt dt:first-child:before, .hlist dt li:first-child:before, .hlist li dd:first-child:before, .hlist li dt:first-child:before, .hlist li li:first-child:before { content: " ("; font-weight: normal; } .hlist dd dd:last-child:after, .hlist dd dt:last-child:after, .hlist dd li:last-child:after, .hlist dt dd:last-child:after, .hlist dt dt:last-child:after, .hlist dt li:last-child:after, .hlist li dd:last-child:after, .hlist li dt:last-child:after, .hlist li li:last-child:after { content: ") "; font-weight: normal; } /* For IE8 */ .hlist dd dd.hlist-last-child:after, .hlist dd dt.hlist-last-child:after, .hlist dd li.hlist-last-child:after, .hlist dt dd.hlist-last-child:after, .hlist dt dt.hlist-last-child:after, .hlist dt li.hlist-last-child:after, .hlist li dd.hlist-last-child:after, .hlist li dt.hlist-last-child:after, .hlist li li.hlist-last-child:after { content: ") "; font-weight: normal; } /* Put ordinals in front of ordered list items */ .hlist ol { counter-reset: listitem; } .hlist ol > li { counter-increment: listitem; } .hlist ol > li:before { content: " " counter(listitem) " "; white-space: nowrap; } .hlist dd ol > li:first-child:before, .hlist dt ol > li:first-child:before, .hlist li ol > li:first-child:before { content: " (" counter(listitem) " "; } /* Klasoj por Ŝablono:LimigitaIndekso */ .toclimit-2 .toclevel-1 ul, .toclimit-3 .toclevel-2 ul, .toclimit-4 .toclevel-3 ul, .toclimit-5 .toclevel-4 ul, .toclimit-6 .toclevel-5 ul, .toclimit-7 .toclevel-6 ul { display: none; } /* Klasoj por la nova versio de "Situo sur mapo" momente en provejo */ /* Ili taŭgas ankaŭ por aliaj aĵoj por meti al la maldekstra, dekstra flanko aŭ mezen. */ div.float-left, table.float-left, ul.float-left, .float-left { clear: left; float: left; margin: 1em 1em 1em 0; } div.float-right, table.float-right, ul.float-right, .float-right { clear: right; float: right; margin: 1em 0 1em 1em; } div.centered, table.centered, ul.centered, .centered { margin-left: auto; margin-right: auto; } /* Aranĝoj por Ĉepaĝo */ #interwiki-completelist { font-weight: bold; } /* Laŭ la germana vikipedio. La originala formato laŭ ĝi estas tro strikta ĉe ni. :-( */ /* En la projekto WP:GEO [[Ŝablono:Coordinate]] uzas la «geo-microformat» por semantike marki tekston. La enhavo de ĉi tiuj [[Reta etikedo|retaj etikedoj]] ne estas destinitaj por la leganto. */ .infobox .geo.microformat { display: none; } /* El la franca vikipedio. Por la ŝablonoj [[Ŝablono:Bildo-ŝaltilo]] kaj [[Ŝablono:Geografia lokigo multobla]] */ /* Géolocalisation dynamique */ .NavContent .img_toogle { zoom: 1; /* be kind to IE7 */ clear: both; /* be kind to IE7 */ } .img_toogle, .img_toogle * { margin: 0 !important; padding: 0 !important; } .img_toogle .a_toogle { display: block; text-align: center !important; font-size: 0.95em; } .img_toogle .geobox { position: relative; } .img_toogle .geobox +.geobox { border-top: 5px solid #aaa; } .img_toogle .geopoint { position: absolute; width: 5px; height: 5px; font-size: 1px; border: 1px solid #000; background:#F00; } /* aldono por malaperigi la listan punkton */ .img_toogle li { list-style:none; } /* Ĉi tiu formato aranĝu, ke ligiloj en la titola linio de navigilo akceptu fonan koloron. La duobla klasado necesas, por ke la defaŭlta koloro de ligiloj restu funkcianta. */ table.navbox th.navbox-title.ligiloj a { color:inherit; } /* Fontoteksto de Lua-moduloj */ .source-lua { font-size: 12.8px; } /* Malebligas rompi tekston: 1) en specifa loko 2) en ligiloj 3) en "ligiiloj" al la mema paĝo */ .nowrap, .nowraplinks a, .nowraplinks .selflink { white-space: nowrap; } /* Ebligas rompon de testo kiam dezirate: */ .wrap, .wraplinks a { white-space: normal; } /* For linked citation numbers and document IDs, where the number need not be shown on a screen or a handheld, but should be included in the printed version */ @media screen, handheld { .citation .printonly { display: none; } } /* por la ŝablono {{Senmarkila listo}}, kreita laŭ la angla {{Plainlist}} */ .plainlist ul { line-height: inherit; list-style: none none; margin: 0; } .plainlist ul li { margin-bottom: 0; } /* sufiĉe senutila ligilo maldekstre supre */ .mw-parser-output > #text_coordinates { display:none; } /*</nowiki></pre>*/ kdi8kxtefm8n6tjvzfff2gpuhpqfx0y 3 97530 9493586 9492605 2026-10-14T13:04:33Z Aidas 3488 /* Gordon Schmieder */ Respondo 9493586 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde matene de la 6-a ĝis vespere de la 10-a de oktobro estas for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) :Ĉar vi ne reagas, jen la implicoj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. ::Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. ''Ne'' rezultas iu devo prioritati tiun temon pli alte ol kiam ne estis ligilo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:20, 13 okt. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. == Cadooo == [[Kimmo Kiljunen]] skribis proksimume do: Ĉado estas priskribebla kiel la plej mizera ŝtato en la mondo. Ĝi estas inter la plej malriĉaj kaj — laŭ la plej taŭga indikilo de homa bonfarto — ĝi havas la plej malaltan vivdaŭron. Kiel teritorio, ĝi esence estas nenio pli ol restaĵo de la limdesegnado el la kolonia epoko. Dum preskaŭ sia tuta sendependa periodo, Ĉado estis disŝirita de civila milito, dum ege malsamaj loĝantaraj grupoj, enfermitaj en la sama ŝtato, batalis por vivspaco kaj potenco. Tio speguliĝas en la flago de la lando. Ĝi estas banala hibrido inter la franca trikoloro kaj la tutafrikaj koloroj. La flago estas rigardebla kiel spegulo de la luktoj de la lando. Sendependeco disde la franca kolonia regado neniam plene realiĝis; tial estas trafe, ke la flago diferencas de la franca trikoloro nur per tio, ke flava koloro anstataŭas la blankan. Ne estas loko por tutafrikanismo, ĉar la lando plurfoje staris ĉe la rando de disfalo. Ne mirigas, ke la verda koloro de la tutafrika kolorsistemo estis anstataŭigita per blua. Oni diras, ke la ruĝa koloro simbolas progreson kaj nacian unuecon. Tamen Ĉado ne spertis progreson — fiasko grandparte atribuebla al ĝia manko de unueco. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 16:35, 26 sep. 2026 (UTC) :Ĉu tion oni povu en la artikolo [[Ĉado]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 17:08, 26 sep. 2026 (UTC) == Forigo de novaĵo == Saluton. Iu uzanto forigis tiun ĉi novaĵon: ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukrainia armeo anoncis, ke ĝi liveris per droneoj 4 tunojn de humanitara helpo en okupaciitan ukrainian urbon Oleŝki. Pravigante sin tiel: «''tio estas kroniko de la tutmonda (!) enciklopedio (!), ne novaĵejo de transporta fako de la ukraina armeo, nur vere gravaj eventoj aperu ĉi tie, ne raportoj de armeaj provizantoj pri alportado de unukamiona kargo al vilaĝnivela urbeto''». En Oleŝki nun okazas humanitara katastrofo, kie loĝantaro ne havas atingeblecon al nutraĵoj kaj necesaj medicinaĵoj. Livero de 4 tunoj (!) de humanitara helpo ne estas ĉiutaga afero kaj laŭ mi, estas sufiĉe grava por esti inkluzivigita en tiu ĉi kroniko. Mi skribis ĉi tie ĉar mi preferus havi dignan diskuton sen propagandaj [[:en:Gish gallop|Giŝ-galopoj]]<ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#h-Ukrainaj_ne-novaĵoj-20260824050900</ref> de tiu uzanto. Kion mi faru? Dankon kaj pardonu pri la ĝenado. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:34, 28 sep. 2026 (UTC) {{referencoj}} {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Mi konsentas ke la repliko de RG72 estas cinika, kaj ke la evento de kompleta sieĝo de la urbo [[Oleŝki]] kun humanitara katastrofo kiel ĝi okazas en armeaj sieĝoj de urboj estas pli grava ol nur banala "alportado de unukamiona kargo al vilaĝ[o]". Sed aliflanke la vikipedia ĉefpaĝo vere ne celiĝas esti milita kroniko (kaj bedaŭrinde pri la milito en Ukrainio mencieblus pliaj simile dramaj eventoj). En la vikipedia ĉefpaĝo nur fulmrapide menciiĝu iuj ekzemplaj eventegoj, kaj baze estas la ideo (ne ĉiam ideale realigita) ke la frazetoj atentigu pri apartaj esperantaj artikoloj aŭ almenaŭ pri apartaj ĉapitroj en teme superaj esperantaj artikoloj. Do mi konsilas ekhavi ĉapitron pri la fakta sieĝo de la urbo en la esperanta artikolo [[Oleŝki]], kiu nun estas tre ege magra ek-ĝermo de teksto. Se almenaŭ en iu nacia alilingva branĉo de vikipedio estas propra teksto pri la sieĝo kaj humanitara katastrofo tie, ankaŭ imageblas propra artikolo, sed la ĉapitro en la teksto [[Oleŝki]] ĉiukaze estu. Se tio estas, ĉiukaze imageblas meto en la kronikan liston [[27-a de septembro]], sub linio 2026 de la ĉapitro "Eventoj". Tiuj kronikaj listoj ankaŭ estas misuzitaj de iuj homoj, fakte nun nur de unu polo, kiu amplekse vastigadas militkrimojn kaj maljustaĵojn kontraŭ polaj samlingvanoj aparte inter 9 1939 kaj 5 1945, kvazaŭ tute ne kalkuleblas militkrimoj kaj maljustaĵoj en aliaj regionoj tiam, kaj tiu kria katastrofo kontraŭ poloj tute ne kompareblas al io antaŭ 9 1939 kaj post 5 1945. Sed se aplikiĝas la limigo de "unu teksta linio (ĉirkaŭ 150 signoj aŭ 20 vortoj) por unu jaro", tiam la mencio ĉi tie estas tute ne kontestebla - aparte, ankaŭ ĉi tie, se interna ligilo plugvidas al pli profunda teksto en alia artikolo. Mi komprenas ke tio ne estas konsolo, sed ĉiukaze konsilas tiel fari. Se ĉio estas, ankoraŭ eblas rekonsideri ĉu la meto al la ĉefpaĝo aŭ eterne al la listo [[Septembro de 2026]] tamen estas pravigebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 28 sep. 2026 (UTC) ==Malfaro ĉe [[Esperanto]]== Kion vi celas? La redakto, kiun vi malfaris, korektis rektajn malrespektojn de [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|la kompromiso pri landnomoj]] faritajn de Alifono en aŭgusto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:50, 28 sep. 2026 (UTC) Plu en [[Diskuto:Esperanto#Landnoma kompromiso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:11, 29 sep. 2026 (UTC) == Ŝablono:IFA == Bv portempe malprotektu la ŝablonon [[Ŝablono:IFA]]. Ĝi bezonas forigon de interwikioj kaj germanaĵoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:03, 2 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bone, mi tuj faros. Bv. noti al mi kiam vi estos preta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 2 okt. 2026 (UTC) : Mi jam forigis la interwikiojn kaj cimojn. Tamen mi ne feliĉas pri reprotekto al nivelo "nur administrantoj", kaj pro tio kreis [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Propono_aktivigi_rajton_"Ŝablonredaktanto"_AKA_"Template_Editor"_en_ĉi_tiu_vikio|proponon]] pri aktivigo de rajto "ŝablonredaktanto". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 2 okt. 2026 (UTC) ==[[Coxen Hole]]== Saluton. Vi kreis tiun artikolon pri urbo en [[Honduro]]. Nun mi kreis la artikolon pri la insulo [[Roatán]], kies ĉefurbo ĝi estis, sed la oficiala nomo de la urbo kaj la nomo en la oficiala lingvo de la lando estas Roatán mem, kvankam iam sub brita okupado ĝi nomiĝis Coxen Hole kaj same nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj. Ĉu mi povas alinomi la artikolon al [[Roatán (urbo)]] kiel estas en plimulto de aliaj lingvoj? Kompreneble konservante la nunan titolon kiel alidirektilo kaj en la redakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:21, 4 okt. 2026 (UTC) == [[Amikoj de la Vero]] == Mi sendis retpoŝte al adreso de la grupo finnan tradukon de la teksto kaj demandis, ĉu la teksto estas preciza. Laŭ la respondo, kiun mi ricevis, jes. [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]] ([[Uzanto-Diskuto:Metsän polku|diskuto]]) 07:37, 5 okt. 2026 (UTC) :Bone, sed vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :teknika noto: {{uzanto2|Metsän polku}} (Metsän polku signifas arbara pado, la nomo mem estas senproblema) == Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko == Saluton. Ĉu vi povus partopreni en [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#h-Pigmalion-efekto_kaj_Golem-efekto_→_Pigmalion-efiko_kaj_Golem-efiko-20261004105500|tiu ĉi opinisondado]]? Vi kreis artikolon «[[Efekto]]», kie vi inkluzivigis, laŭ mi, alinomendajn artikolojn «[[Pigmalion-efekto]]» kaj «[[Golem-efekto]]», do via opinio pri la alinomado estas tre grava. Laŭ mi, artikolo «[[Ŭa-ŭa-efekto]]» ankaŭ estas alinomenda, ĉar la vorto «efekto» signifas impreson, ne agon, sed pri tio poste. Dankon. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:07, 5 okt. 2026 (UTC) :{{farite}} [[VP:AA#Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 12 okt. 2026 (UTC) ::Elkoran dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 11:44, 12 okt. 2026 (UTC) == Vilmos Dunszt == Kara Thomas, Mi rimarkis, ke ankaŭ vi redaktis la paĝon de [[Vilmos Dunszt]]. Mi ankaŭ faris kelkajn ŝanĝojn. Ĉu vi bonvolus revizii la paĝon? Mi ankaŭ ŝatus demandi, kiel eblus traduki la artikolon por la angla Vikipedio. Kun amikaj salutoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 08:48, 11 okt. 2026 (UTC) :Mi reviziis la redaktojn, kiuj kiel mi videtis ŝajnas tute bonaj, kaj daŭre estas konvinkita pri vivteno de la paĝo, kvankam ĝi iom tre peze enpremas nomojn de iuj pragepatroj, kiuj ne nepre esence rilatas por kompreni la agadon de la 19-jarulo. Mi timas ke ankoraŭ ne ĉiuj eksteraj referencoj de antaŭ kelkaj monatoj estas kontrolitaj ĉu ili ankoraŭ ekzistas - kaj SE ili ankoraŭ estas, ĉu oni pensis pri tio fari arkivigojn en la arkivejo archive.org - se vi engaĝiĝas pri la temo, eble vi povas helpi tiurilate. Kaj bedaŭrinde pri paĝokreoj en la angla vikipedio mi tute ne havas personajn spertojn, ĉar ĝenerale mi juĝas ke estas sufiĉe multaj anglalingvanoj en la mondo kaj mi ne malŝparas mian limigitan tempon en kunkonstruo de ilia branĉo de vikipedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:13, 12 okt. 2026 (UTC) == Finnlando == Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. [...] Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. -- notis, sen subskribo, anonimulo de konto ~2026-54953-95. 08:33, 12 okt. 2026 (UTC) :Bedaŭrinde vi daŭre estas forbarita, kaj kvankam mi estis for dum unu semajno kaj tiam ne povis persone sekvi vikipedion, mi kiam mi vidas viajn redaktojn ne povas eviti forbari ankaŭ tiun konton... (vidu supre la noton sub titolo "Amikoj de la Vero"; [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-54953-95|kontribuoj nun]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 12 okt. 2026 (UTC) == Gordon Schmieder == Saluton, Thomas. Mi ĵus aktualigis la navigilon {{ŝ|Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} kaj enkonstruis ruĝan ligilon pri [[Gordon Schmieder]], kiu tial 15-foje aperos en la paĝoj de la aliaj 15 ĉefministroj (kaj ankaŭ en iuj pliaj paĝoj). Mi ekstremokaze povos morgaŭ aŭ postmorgaŭ fari miniaturan artikolan ĝermon pri li, sed volus peti vin ĉu vi eble povus tion fari... Sincere, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:45, 12 okt. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, la nomo de [[Sven Schulze]] (Q17093506) kiel mallongtempa postenulo en Saksio-Anhalto (de februaro ĝis septembro 2026) ankoraŭ forgesiĝis, do mankas du tekstoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:14, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{re|Aidas}} Fakte, post malmultaj tagoj estos tria nova ruĝa ligilo: [[Elif Eralp]] (Q108802005), germana-turka maldekstrema politikistino kiu supozeble iĝos la nova reganta urbestro (do ĉefministro) de [[Berlino]]. Mi provos fari la tri tekstojn, kompreneble vi ankaŭ povas provi, kaj ni vidos ĉu ni aŭ ĉu eble tria uzanto estos la unua... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:16, 12 okt. 2026 (UTC) :::: PS: Nur detalo, sed la unua politikisto fakte nomiĝas [[Gordon Schnieder]] kun -n- en la familia nomo - en la navigilo vi prave ĝustigis la nomon, nur ĉi tie vi tajperaris... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 12 okt. 2026 (UTC) :::::Vi kompreneble pravas - mi iom tro hastis tajpante ĉi tie. Ĵus mi sukcesis pri nova teksteto [[Gordon Schnieder]]. Do mankas nur tekstoj pri Sven Schulze kaj efektive Elif Eralp. Pri Sven Schulze probable post malmultaj semajnoj jam neniu esperanta artikolo interesiĝos, ĉe li ne plu havis gvidan postenon. Sed bone, tiam nur estos plia esperantlingva orfa artikolo, kiun oni devos pene provi malorfigi... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:04, 14 okt. 2026 (UTC) g3wvwwlnysui4cmgmgg2bt83tyvduen 9493653 9493586 2026-10-14T17:13:43Z FrojtikIm 264665 /* Vilmos Dunszt */ Respondo 9493653 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde matene de la 6-a ĝis vespere de la 10-a de oktobro estas for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) :Ĉar vi ne reagas, jen la implicoj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. ::Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. ''Ne'' rezultas iu devo prioritati tiun temon pli alte ol kiam ne estis ligilo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:20, 13 okt. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. == Cadooo == [[Kimmo Kiljunen]] skribis proksimume do: Ĉado estas priskribebla kiel la plej mizera ŝtato en la mondo. Ĝi estas inter la plej malriĉaj kaj — laŭ la plej taŭga indikilo de homa bonfarto — ĝi havas la plej malaltan vivdaŭron. Kiel teritorio, ĝi esence estas nenio pli ol restaĵo de la limdesegnado el la kolonia epoko. Dum preskaŭ sia tuta sendependa periodo, Ĉado estis disŝirita de civila milito, dum ege malsamaj loĝantaraj grupoj, enfermitaj en la sama ŝtato, batalis por vivspaco kaj potenco. Tio speguliĝas en la flago de la lando. Ĝi estas banala hibrido inter la franca trikoloro kaj la tutafrikaj koloroj. La flago estas rigardebla kiel spegulo de la luktoj de la lando. Sendependeco disde la franca kolonia regado neniam plene realiĝis; tial estas trafe, ke la flago diferencas de la franca trikoloro nur per tio, ke flava koloro anstataŭas la blankan. Ne estas loko por tutafrikanismo, ĉar la lando plurfoje staris ĉe la rando de disfalo. Ne mirigas, ke la verda koloro de la tutafrika kolorsistemo estis anstataŭigita per blua. Oni diras, ke la ruĝa koloro simbolas progreson kaj nacian unuecon. Tamen Ĉado ne spertis progreson — fiasko grandparte atribuebla al ĝia manko de unueco. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 16:35, 26 sep. 2026 (UTC) :Ĉu tion oni povu en la artikolo [[Ĉado]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 17:08, 26 sep. 2026 (UTC) == Forigo de novaĵo == Saluton. Iu uzanto forigis tiun ĉi novaĵon: ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukrainia armeo anoncis, ke ĝi liveris per droneoj 4 tunojn de humanitara helpo en okupaciitan ukrainian urbon Oleŝki. Pravigante sin tiel: «''tio estas kroniko de la tutmonda (!) enciklopedio (!), ne novaĵejo de transporta fako de la ukraina armeo, nur vere gravaj eventoj aperu ĉi tie, ne raportoj de armeaj provizantoj pri alportado de unukamiona kargo al vilaĝnivela urbeto''». En Oleŝki nun okazas humanitara katastrofo, kie loĝantaro ne havas atingeblecon al nutraĵoj kaj necesaj medicinaĵoj. Livero de 4 tunoj (!) de humanitara helpo ne estas ĉiutaga afero kaj laŭ mi, estas sufiĉe grava por esti inkluzivigita en tiu ĉi kroniko. Mi skribis ĉi tie ĉar mi preferus havi dignan diskuton sen propagandaj [[:en:Gish gallop|Giŝ-galopoj]]<ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#h-Ukrainaj_ne-novaĵoj-20260824050900</ref> de tiu uzanto. Kion mi faru? Dankon kaj pardonu pri la ĝenado. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:34, 28 sep. 2026 (UTC) {{referencoj}} {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Mi konsentas ke la repliko de RG72 estas cinika, kaj ke la evento de kompleta sieĝo de la urbo [[Oleŝki]] kun humanitara katastrofo kiel ĝi okazas en armeaj sieĝoj de urboj estas pli grava ol nur banala "alportado de unukamiona kargo al vilaĝ[o]". Sed aliflanke la vikipedia ĉefpaĝo vere ne celiĝas esti milita kroniko (kaj bedaŭrinde pri la milito en Ukrainio mencieblus pliaj simile dramaj eventoj). En la vikipedia ĉefpaĝo nur fulmrapide menciiĝu iuj ekzemplaj eventegoj, kaj baze estas la ideo (ne ĉiam ideale realigita) ke la frazetoj atentigu pri apartaj esperantaj artikoloj aŭ almenaŭ pri apartaj ĉapitroj en teme superaj esperantaj artikoloj. Do mi konsilas ekhavi ĉapitron pri la fakta sieĝo de la urbo en la esperanta artikolo [[Oleŝki]], kiu nun estas tre ege magra ek-ĝermo de teksto. Se almenaŭ en iu nacia alilingva branĉo de vikipedio estas propra teksto pri la sieĝo kaj humanitara katastrofo tie, ankaŭ imageblas propra artikolo, sed la ĉapitro en la teksto [[Oleŝki]] ĉiukaze estu. Se tio estas, ĉiukaze imageblas meto en la kronikan liston [[27-a de septembro]], sub linio 2026 de la ĉapitro "Eventoj". Tiuj kronikaj listoj ankaŭ estas misuzitaj de iuj homoj, fakte nun nur de unu polo, kiu amplekse vastigadas militkrimojn kaj maljustaĵojn kontraŭ polaj samlingvanoj aparte inter 9 1939 kaj 5 1945, kvazaŭ tute ne kalkuleblas militkrimoj kaj maljustaĵoj en aliaj regionoj tiam, kaj tiu kria katastrofo kontraŭ poloj tute ne kompareblas al io antaŭ 9 1939 kaj post 5 1945. Sed se aplikiĝas la limigo de "unu teksta linio (ĉirkaŭ 150 signoj aŭ 20 vortoj) por unu jaro", tiam la mencio ĉi tie estas tute ne kontestebla - aparte, ankaŭ ĉi tie, se interna ligilo plugvidas al pli profunda teksto en alia artikolo. Mi komprenas ke tio ne estas konsolo, sed ĉiukaze konsilas tiel fari. Se ĉio estas, ankoraŭ eblas rekonsideri ĉu la meto al la ĉefpaĝo aŭ eterne al la listo [[Septembro de 2026]] tamen estas pravigebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 28 sep. 2026 (UTC) ==Malfaro ĉe [[Esperanto]]== Kion vi celas? La redakto, kiun vi malfaris, korektis rektajn malrespektojn de [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|la kompromiso pri landnomoj]] faritajn de Alifono en aŭgusto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:50, 28 sep. 2026 (UTC) Plu en [[Diskuto:Esperanto#Landnoma kompromiso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:11, 29 sep. 2026 (UTC) == Ŝablono:IFA == Bv portempe malprotektu la ŝablonon [[Ŝablono:IFA]]. Ĝi bezonas forigon de interwikioj kaj germanaĵoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:03, 2 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bone, mi tuj faros. Bv. noti al mi kiam vi estos preta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 2 okt. 2026 (UTC) : Mi jam forigis la interwikiojn kaj cimojn. Tamen mi ne feliĉas pri reprotekto al nivelo "nur administrantoj", kaj pro tio kreis [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Propono_aktivigi_rajton_"Ŝablonredaktanto"_AKA_"Template_Editor"_en_ĉi_tiu_vikio|proponon]] pri aktivigo de rajto "ŝablonredaktanto". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 2 okt. 2026 (UTC) ==[[Coxen Hole]]== Saluton. Vi kreis tiun artikolon pri urbo en [[Honduro]]. Nun mi kreis la artikolon pri la insulo [[Roatán]], kies ĉefurbo ĝi estis, sed la oficiala nomo de la urbo kaj la nomo en la oficiala lingvo de la lando estas Roatán mem, kvankam iam sub brita okupado ĝi nomiĝis Coxen Hole kaj same nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj. Ĉu mi povas alinomi la artikolon al [[Roatán (urbo)]] kiel estas en plimulto de aliaj lingvoj? Kompreneble konservante la nunan titolon kiel alidirektilo kaj en la redakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:21, 4 okt. 2026 (UTC) == [[Amikoj de la Vero]] == Mi sendis retpoŝte al adreso de la grupo finnan tradukon de la teksto kaj demandis, ĉu la teksto estas preciza. Laŭ la respondo, kiun mi ricevis, jes. [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]] ([[Uzanto-Diskuto:Metsän polku|diskuto]]) 07:37, 5 okt. 2026 (UTC) :Bone, sed vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :teknika noto: {{uzanto2|Metsän polku}} (Metsän polku signifas arbara pado, la nomo mem estas senproblema) == Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko == Saluton. Ĉu vi povus partopreni en [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#h-Pigmalion-efekto_kaj_Golem-efekto_→_Pigmalion-efiko_kaj_Golem-efiko-20261004105500|tiu ĉi opinisondado]]? Vi kreis artikolon «[[Efekto]]», kie vi inkluzivigis, laŭ mi, alinomendajn artikolojn «[[Pigmalion-efekto]]» kaj «[[Golem-efekto]]», do via opinio pri la alinomado estas tre grava. Laŭ mi, artikolo «[[Ŭa-ŭa-efekto]]» ankaŭ estas alinomenda, ĉar la vorto «efekto» signifas impreson, ne agon, sed pri tio poste. Dankon. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:07, 5 okt. 2026 (UTC) :{{farite}} [[VP:AA#Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 12 okt. 2026 (UTC) ::Elkoran dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 11:44, 12 okt. 2026 (UTC) == Vilmos Dunszt == Kara Thomas, Mi rimarkis, ke ankaŭ vi redaktis la paĝon de [[Vilmos Dunszt]]. Mi ankaŭ faris kelkajn ŝanĝojn. Ĉu vi bonvolus revizii la paĝon? Mi ankaŭ ŝatus demandi, kiel eblus traduki la artikolon por la angla Vikipedio. Kun amikaj salutoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 08:48, 11 okt. 2026 (UTC) :Mi reviziis la redaktojn, kiuj kiel mi videtis ŝajnas tute bonaj, kaj daŭre estas konvinkita pri vivteno de la paĝo, kvankam ĝi iom tre peze enpremas nomojn de iuj pragepatroj, kiuj ne nepre esence rilatas por kompreni la agadon de la 19-jarulo. Mi timas ke ankoraŭ ne ĉiuj eksteraj referencoj de antaŭ kelkaj monatoj estas kontrolitaj ĉu ili ankoraŭ ekzistas - kaj SE ili ankoraŭ estas, ĉu oni pensis pri tio fari arkivigojn en la arkivejo archive.org - se vi engaĝiĝas pri la temo, eble vi povas helpi tiurilate. Kaj bedaŭrinde pri paĝokreoj en la angla vikipedio mi tute ne havas personajn spertojn, ĉar ĝenerale mi juĝas ke estas sufiĉe multaj anglalingvanoj en la mondo kaj mi ne malŝparas mian limigitan tempon en kunkonstruo de ilia branĉo de vikipedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:13, 12 okt. 2026 (UTC) ::Kara Thomas, ::Efektive, lia familio estis menciita tro ofte, kio ne estis necesa. Tial mi forigis la ripetojn, inkluzive de la superflua informo komence de la artikolo, ĉar ĉio jam estas priskribita en la sekcio ''Familio''. ::Mi ankaŭ aldonis novan fonton rilate al lia prezento de ''The Attic'' kaj plivastigis la paĝon per bildoj troveblaj ĉe Wikimedia. ::Ĉu vi bonvolus tralegi la artikolon kaj kontroli, ĉu ĉio estas en ordo rilate al la lingva ĝusteco, la formulado kaj la formatado? ::Antaŭdankon pro via tempo kaj helpo. ::Kun dankoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 17:13, 14 okt. 2026 (UTC) == Finnlando == Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. [...] Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. -- notis, sen subskribo, anonimulo de konto ~2026-54953-95. 08:33, 12 okt. 2026 (UTC) :Bedaŭrinde vi daŭre estas forbarita, kaj kvankam mi estis for dum unu semajno kaj tiam ne povis persone sekvi vikipedion, mi kiam mi vidas viajn redaktojn ne povas eviti forbari ankaŭ tiun konton... (vidu supre la noton sub titolo "Amikoj de la Vero"; [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-54953-95|kontribuoj nun]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 12 okt. 2026 (UTC) == Gordon Schmieder == Saluton, Thomas. Mi ĵus aktualigis la navigilon {{ŝ|Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} kaj enkonstruis ruĝan ligilon pri [[Gordon Schmieder]], kiu tial 15-foje aperos en la paĝoj de la aliaj 15 ĉefministroj (kaj ankaŭ en iuj pliaj paĝoj). Mi ekstremokaze povos morgaŭ aŭ postmorgaŭ fari miniaturan artikolan ĝermon pri li, sed volus peti vin ĉu vi eble povus tion fari... Sincere, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:45, 12 okt. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, la nomo de [[Sven Schulze]] (Q17093506) kiel mallongtempa postenulo en Saksio-Anhalto (de februaro ĝis septembro 2026) ankoraŭ forgesiĝis, do mankas du tekstoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:14, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{re|Aidas}} Fakte, post malmultaj tagoj estos tria nova ruĝa ligilo: [[Elif Eralp]] (Q108802005), germana-turka maldekstrema politikistino kiu supozeble iĝos la nova reganta urbestro (do ĉefministro) de [[Berlino]]. Mi provos fari la tri tekstojn, kompreneble vi ankaŭ povas provi, kaj ni vidos ĉu ni aŭ ĉu eble tria uzanto estos la unua... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:16, 12 okt. 2026 (UTC) :::: PS: Nur detalo, sed la unua politikisto fakte nomiĝas [[Gordon Schnieder]] kun -n- en la familia nomo - en la navigilo vi prave ĝustigis la nomon, nur ĉi tie vi tajperaris... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 12 okt. 2026 (UTC) :::::Vi kompreneble pravas - mi iom tro hastis tajpante ĉi tie. Ĵus mi sukcesis pri nova teksteto [[Gordon Schnieder]]. Do mankas nur tekstoj pri Sven Schulze kaj efektive Elif Eralp. Pri Sven Schulze probable post malmultaj semajnoj jam neniu esperanta artikolo interesiĝos, ĉe li ne plu havis gvidan postenon. Sed bone, tiam nur estos plia esperantlingva orfa artikolo, kiun oni devos pene provi malorfigi... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:04, 14 okt. 2026 (UTC) kv5notdy0bo6npnpkre6pxioyykf1xt 9493672 9493653 2026-10-14T17:51:57Z Aidas 3488 /* Gordon Schmieder */ Respondo 9493672 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde matene de la 6-a ĝis vespere de la 10-a de oktobro estas for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) :Ĉar vi ne reagas, jen la implicoj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. ::Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. ''Ne'' rezultas iu devo prioritati tiun temon pli alte ol kiam ne estis ligilo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:20, 13 okt. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. == Cadooo == [[Kimmo Kiljunen]] skribis proksimume do: Ĉado estas priskribebla kiel la plej mizera ŝtato en la mondo. Ĝi estas inter la plej malriĉaj kaj — laŭ la plej taŭga indikilo de homa bonfarto — ĝi havas la plej malaltan vivdaŭron. Kiel teritorio, ĝi esence estas nenio pli ol restaĵo de la limdesegnado el la kolonia epoko. Dum preskaŭ sia tuta sendependa periodo, Ĉado estis disŝirita de civila milito, dum ege malsamaj loĝantaraj grupoj, enfermitaj en la sama ŝtato, batalis por vivspaco kaj potenco. Tio speguliĝas en la flago de la lando. Ĝi estas banala hibrido inter la franca trikoloro kaj la tutafrikaj koloroj. La flago estas rigardebla kiel spegulo de la luktoj de la lando. Sendependeco disde la franca kolonia regado neniam plene realiĝis; tial estas trafe, ke la flago diferencas de la franca trikoloro nur per tio, ke flava koloro anstataŭas la blankan. Ne estas loko por tutafrikanismo, ĉar la lando plurfoje staris ĉe la rando de disfalo. Ne mirigas, ke la verda koloro de la tutafrika kolorsistemo estis anstataŭigita per blua. Oni diras, ke la ruĝa koloro simbolas progreson kaj nacian unuecon. Tamen Ĉado ne spertis progreson — fiasko grandparte atribuebla al ĝia manko de unueco. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 16:35, 26 sep. 2026 (UTC) :Ĉu tion oni povu en la artikolo [[Ĉado]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 17:08, 26 sep. 2026 (UTC) == Forigo de novaĵo == Saluton. Iu uzanto forigis tiun ĉi novaĵon: ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukrainia armeo anoncis, ke ĝi liveris per droneoj 4 tunojn de humanitara helpo en okupaciitan ukrainian urbon Oleŝki. Pravigante sin tiel: «''tio estas kroniko de la tutmonda (!) enciklopedio (!), ne novaĵejo de transporta fako de la ukraina armeo, nur vere gravaj eventoj aperu ĉi tie, ne raportoj de armeaj provizantoj pri alportado de unukamiona kargo al vilaĝnivela urbeto''». En Oleŝki nun okazas humanitara katastrofo, kie loĝantaro ne havas atingeblecon al nutraĵoj kaj necesaj medicinaĵoj. Livero de 4 tunoj (!) de humanitara helpo ne estas ĉiutaga afero kaj laŭ mi, estas sufiĉe grava por esti inkluzivigita en tiu ĉi kroniko. Mi skribis ĉi tie ĉar mi preferus havi dignan diskuton sen propagandaj [[:en:Gish gallop|Giŝ-galopoj]]<ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#h-Ukrainaj_ne-novaĵoj-20260824050900</ref> de tiu uzanto. Kion mi faru? Dankon kaj pardonu pri la ĝenado. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:34, 28 sep. 2026 (UTC) {{referencoj}} {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Mi konsentas ke la repliko de RG72 estas cinika, kaj ke la evento de kompleta sieĝo de la urbo [[Oleŝki]] kun humanitara katastrofo kiel ĝi okazas en armeaj sieĝoj de urboj estas pli grava ol nur banala "alportado de unukamiona kargo al vilaĝ[o]". Sed aliflanke la vikipedia ĉefpaĝo vere ne celiĝas esti milita kroniko (kaj bedaŭrinde pri la milito en Ukrainio mencieblus pliaj simile dramaj eventoj). En la vikipedia ĉefpaĝo nur fulmrapide menciiĝu iuj ekzemplaj eventegoj, kaj baze estas la ideo (ne ĉiam ideale realigita) ke la frazetoj atentigu pri apartaj esperantaj artikoloj aŭ almenaŭ pri apartaj ĉapitroj en teme superaj esperantaj artikoloj. Do mi konsilas ekhavi ĉapitron pri la fakta sieĝo de la urbo en la esperanta artikolo [[Oleŝki]], kiu nun estas tre ege magra ek-ĝermo de teksto. Se almenaŭ en iu nacia alilingva branĉo de vikipedio estas propra teksto pri la sieĝo kaj humanitara katastrofo tie, ankaŭ imageblas propra artikolo, sed la ĉapitro en la teksto [[Oleŝki]] ĉiukaze estu. Se tio estas, ĉiukaze imageblas meto en la kronikan liston [[27-a de septembro]], sub linio 2026 de la ĉapitro "Eventoj". Tiuj kronikaj listoj ankaŭ estas misuzitaj de iuj homoj, fakte nun nur de unu polo, kiu amplekse vastigadas militkrimojn kaj maljustaĵojn kontraŭ polaj samlingvanoj aparte inter 9 1939 kaj 5 1945, kvazaŭ tute ne kalkuleblas militkrimoj kaj maljustaĵoj en aliaj regionoj tiam, kaj tiu kria katastrofo kontraŭ poloj tute ne kompareblas al io antaŭ 9 1939 kaj post 5 1945. Sed se aplikiĝas la limigo de "unu teksta linio (ĉirkaŭ 150 signoj aŭ 20 vortoj) por unu jaro", tiam la mencio ĉi tie estas tute ne kontestebla - aparte, ankaŭ ĉi tie, se interna ligilo plugvidas al pli profunda teksto en alia artikolo. Mi komprenas ke tio ne estas konsolo, sed ĉiukaze konsilas tiel fari. Se ĉio estas, ankoraŭ eblas rekonsideri ĉu la meto al la ĉefpaĝo aŭ eterne al la listo [[Septembro de 2026]] tamen estas pravigebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 28 sep. 2026 (UTC) ==Malfaro ĉe [[Esperanto]]== Kion vi celas? La redakto, kiun vi malfaris, korektis rektajn malrespektojn de [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|la kompromiso pri landnomoj]] faritajn de Alifono en aŭgusto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:50, 28 sep. 2026 (UTC) Plu en [[Diskuto:Esperanto#Landnoma kompromiso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:11, 29 sep. 2026 (UTC) == Ŝablono:IFA == Bv portempe malprotektu la ŝablonon [[Ŝablono:IFA]]. Ĝi bezonas forigon de interwikioj kaj germanaĵoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:03, 2 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bone, mi tuj faros. Bv. noti al mi kiam vi estos preta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 2 okt. 2026 (UTC) : Mi jam forigis la interwikiojn kaj cimojn. Tamen mi ne feliĉas pri reprotekto al nivelo "nur administrantoj", kaj pro tio kreis [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Propono_aktivigi_rajton_"Ŝablonredaktanto"_AKA_"Template_Editor"_en_ĉi_tiu_vikio|proponon]] pri aktivigo de rajto "ŝablonredaktanto". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 2 okt. 2026 (UTC) ==[[Coxen Hole]]== Saluton. Vi kreis tiun artikolon pri urbo en [[Honduro]]. Nun mi kreis la artikolon pri la insulo [[Roatán]], kies ĉefurbo ĝi estis, sed la oficiala nomo de la urbo kaj la nomo en la oficiala lingvo de la lando estas Roatán mem, kvankam iam sub brita okupado ĝi nomiĝis Coxen Hole kaj same nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj. Ĉu mi povas alinomi la artikolon al [[Roatán (urbo)]] kiel estas en plimulto de aliaj lingvoj? Kompreneble konservante la nunan titolon kiel alidirektilo kaj en la redakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:21, 4 okt. 2026 (UTC) == [[Amikoj de la Vero]] == Mi sendis retpoŝte al adreso de la grupo finnan tradukon de la teksto kaj demandis, ĉu la teksto estas preciza. Laŭ la respondo, kiun mi ricevis, jes. [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]] ([[Uzanto-Diskuto:Metsän polku|diskuto]]) 07:37, 5 okt. 2026 (UTC) :Bone, sed vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :teknika noto: {{uzanto2|Metsän polku}} (Metsän polku signifas arbara pado, la nomo mem estas senproblema) == Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko == Saluton. Ĉu vi povus partopreni en [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#h-Pigmalion-efekto_kaj_Golem-efekto_→_Pigmalion-efiko_kaj_Golem-efiko-20261004105500|tiu ĉi opinisondado]]? Vi kreis artikolon «[[Efekto]]», kie vi inkluzivigis, laŭ mi, alinomendajn artikolojn «[[Pigmalion-efekto]]» kaj «[[Golem-efekto]]», do via opinio pri la alinomado estas tre grava. Laŭ mi, artikolo «[[Ŭa-ŭa-efekto]]» ankaŭ estas alinomenda, ĉar la vorto «efekto» signifas impreson, ne agon, sed pri tio poste. Dankon. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:07, 5 okt. 2026 (UTC) :{{farite}} [[VP:AA#Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 12 okt. 2026 (UTC) ::Elkoran dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 11:44, 12 okt. 2026 (UTC) == Vilmos Dunszt == Kara Thomas, Mi rimarkis, ke ankaŭ vi redaktis la paĝon de [[Vilmos Dunszt]]. Mi ankaŭ faris kelkajn ŝanĝojn. Ĉu vi bonvolus revizii la paĝon? Mi ankaŭ ŝatus demandi, kiel eblus traduki la artikolon por la angla Vikipedio. Kun amikaj salutoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 08:48, 11 okt. 2026 (UTC) :Mi reviziis la redaktojn, kiuj kiel mi videtis ŝajnas tute bonaj, kaj daŭre estas konvinkita pri vivteno de la paĝo, kvankam ĝi iom tre peze enpremas nomojn de iuj pragepatroj, kiuj ne nepre esence rilatas por kompreni la agadon de la 19-jarulo. Mi timas ke ankoraŭ ne ĉiuj eksteraj referencoj de antaŭ kelkaj monatoj estas kontrolitaj ĉu ili ankoraŭ ekzistas - kaj SE ili ankoraŭ estas, ĉu oni pensis pri tio fari arkivigojn en la arkivejo archive.org - se vi engaĝiĝas pri la temo, eble vi povas helpi tiurilate. Kaj bedaŭrinde pri paĝokreoj en la angla vikipedio mi tute ne havas personajn spertojn, ĉar ĝenerale mi juĝas ke estas sufiĉe multaj anglalingvanoj en la mondo kaj mi ne malŝparas mian limigitan tempon en kunkonstruo de ilia branĉo de vikipedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:13, 12 okt. 2026 (UTC) ::Kara Thomas, ::Efektive, lia familio estis menciita tro ofte, kio ne estis necesa. Tial mi forigis la ripetojn, inkluzive de la superflua informo komence de la artikolo, ĉar ĉio jam estas priskribita en la sekcio ''Familio''. ::Mi ankaŭ aldonis novan fonton rilate al lia prezento de ''The Attic'' kaj plivastigis la paĝon per bildoj troveblaj ĉe Wikimedia. ::Ĉu vi bonvolus tralegi la artikolon kaj kontroli, ĉu ĉio estas en ordo rilate al la lingva ĝusteco, la formulado kaj la formatado? ::Antaŭdankon pro via tempo kaj helpo. ::Kun dankoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 17:13, 14 okt. 2026 (UTC) == Finnlando == Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. [...] Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. -- notis, sen subskribo, anonimulo de konto ~2026-54953-95. 08:33, 12 okt. 2026 (UTC) :Bedaŭrinde vi daŭre estas forbarita, kaj kvankam mi estis for dum unu semajno kaj tiam ne povis persone sekvi vikipedion, mi kiam mi vidas viajn redaktojn ne povas eviti forbari ankaŭ tiun konton... (vidu supre la noton sub titolo "Amikoj de la Vero"; [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-54953-95|kontribuoj nun]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 12 okt. 2026 (UTC) == Gordon Schmieder == Saluton, Thomas. Mi ĵus aktualigis la navigilon {{ŝ|Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} kaj enkonstruis ruĝan ligilon pri [[Gordon Schmieder]], kiu tial 15-foje aperos en la paĝoj de la aliaj 15 ĉefministroj (kaj ankaŭ en iuj pliaj paĝoj). Mi ekstremokaze povos morgaŭ aŭ postmorgaŭ fari miniaturan artikolan ĝermon pri li, sed volus peti vin ĉu vi eble povus tion fari... Sincere, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:45, 12 okt. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, la nomo de [[Sven Schulze]] (Q17093506) kiel mallongtempa postenulo en Saksio-Anhalto (de februaro ĝis septembro 2026) ankoraŭ forgesiĝis, do mankas du tekstoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:14, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{re|Aidas}} Fakte, post malmultaj tagoj estos tria nova ruĝa ligilo: [[Elif Eralp]] (Q108802005), germana-turka maldekstrema politikistino kiu supozeble iĝos la nova reganta urbestro (do ĉefministro) de [[Berlino]]. Mi provos fari la tri tekstojn, kompreneble vi ankaŭ povas provi, kaj ni vidos ĉu ni aŭ ĉu eble tria uzanto estos la unua... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:16, 12 okt. 2026 (UTC) :::: PS: Nur detalo, sed la unua politikisto fakte nomiĝas [[Gordon Schnieder]] kun -n- en la familia nomo - en la navigilo vi prave ĝustigis la nomon, nur ĉi tie vi tajperaris... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 12 okt. 2026 (UTC) :::::Vi kompreneble pravas - mi iom tro hastis tajpante ĉi tie. Ĵus mi sukcesis pri nova teksteto [[Gordon Schnieder]]. Do mankas nur tekstoj pri Sven Schulze kaj efektive Elif Eralp. Pri Sven Schulze probable post malmultaj semajnoj jam neniu esperanta artikolo interesiĝos, ĉe li ne plu havis gvidan postenon. Sed bone, tiam nur estos plia esperantlingva orfa artikolo, kiun oni devos pene provi malorfigi... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:04, 14 okt. 2026 (UTC) ::::::Nun la teksto pri [[Sven Schulze]] ankaŭ estas, malgraŭ lia mallonga oficperiodo. Pri Elif Eralp ankoraŭ estas tempo, ŝi vere internacie grava kiam ŝi estis efektive elektinte de ŝia Landa parlamento kaj vere ekoficos. Mi supozas ke tiu momento iam venos, sed ĝis tiam estas ankoraŭ tempo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:51, 14 okt. 2026 (UTC) 30njwh9cibodsxm97xxejrv9enz53cl 9493682 9493672 2026-10-14T18:46:14Z Aidas 3488 /* Gordon Schmieder */ 9493682 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde matene de la 6-a ĝis vespere de la 10-a de oktobro estas for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) :Ĉar vi ne reagas, jen la implicoj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. ::Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. ''Ne'' rezultas iu devo prioritati tiun temon pli alte ol kiam ne estis ligilo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:20, 13 okt. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. == Cadooo == [[Kimmo Kiljunen]] skribis proksimume do: Ĉado estas priskribebla kiel la plej mizera ŝtato en la mondo. Ĝi estas inter la plej malriĉaj kaj — laŭ la plej taŭga indikilo de homa bonfarto — ĝi havas la plej malaltan vivdaŭron. Kiel teritorio, ĝi esence estas nenio pli ol restaĵo de la limdesegnado el la kolonia epoko. Dum preskaŭ sia tuta sendependa periodo, Ĉado estis disŝirita de civila milito, dum ege malsamaj loĝantaraj grupoj, enfermitaj en la sama ŝtato, batalis por vivspaco kaj potenco. Tio speguliĝas en la flago de la lando. Ĝi estas banala hibrido inter la franca trikoloro kaj la tutafrikaj koloroj. La flago estas rigardebla kiel spegulo de la luktoj de la lando. Sendependeco disde la franca kolonia regado neniam plene realiĝis; tial estas trafe, ke la flago diferencas de la franca trikoloro nur per tio, ke flava koloro anstataŭas la blankan. Ne estas loko por tutafrikanismo, ĉar la lando plurfoje staris ĉe la rando de disfalo. Ne mirigas, ke la verda koloro de la tutafrika kolorsistemo estis anstataŭigita per blua. Oni diras, ke la ruĝa koloro simbolas progreson kaj nacian unuecon. Tamen Ĉado ne spertis progreson — fiasko grandparte atribuebla al ĝia manko de unueco. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 16:35, 26 sep. 2026 (UTC) :Ĉu tion oni povu en la artikolo [[Ĉado]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 17:08, 26 sep. 2026 (UTC) == Forigo de novaĵo == Saluton. Iu uzanto forigis tiun ĉi novaĵon: ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukrainia armeo anoncis, ke ĝi liveris per droneoj 4 tunojn de humanitara helpo en okupaciitan ukrainian urbon Oleŝki. Pravigante sin tiel: «''tio estas kroniko de la tutmonda (!) enciklopedio (!), ne novaĵejo de transporta fako de la ukraina armeo, nur vere gravaj eventoj aperu ĉi tie, ne raportoj de armeaj provizantoj pri alportado de unukamiona kargo al vilaĝnivela urbeto''». En Oleŝki nun okazas humanitara katastrofo, kie loĝantaro ne havas atingeblecon al nutraĵoj kaj necesaj medicinaĵoj. Livero de 4 tunoj (!) de humanitara helpo ne estas ĉiutaga afero kaj laŭ mi, estas sufiĉe grava por esti inkluzivigita en tiu ĉi kroniko. Mi skribis ĉi tie ĉar mi preferus havi dignan diskuton sen propagandaj [[:en:Gish gallop|Giŝ-galopoj]]<ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#h-Ukrainaj_ne-novaĵoj-20260824050900</ref> de tiu uzanto. Kion mi faru? Dankon kaj pardonu pri la ĝenado. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:34, 28 sep. 2026 (UTC) {{referencoj}} {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Mi konsentas ke la repliko de RG72 estas cinika, kaj ke la evento de kompleta sieĝo de la urbo [[Oleŝki]] kun humanitara katastrofo kiel ĝi okazas en armeaj sieĝoj de urboj estas pli grava ol nur banala "alportado de unukamiona kargo al vilaĝ[o]". Sed aliflanke la vikipedia ĉefpaĝo vere ne celiĝas esti milita kroniko (kaj bedaŭrinde pri la milito en Ukrainio mencieblus pliaj simile dramaj eventoj). En la vikipedia ĉefpaĝo nur fulmrapide menciiĝu iuj ekzemplaj eventegoj, kaj baze estas la ideo (ne ĉiam ideale realigita) ke la frazetoj atentigu pri apartaj esperantaj artikoloj aŭ almenaŭ pri apartaj ĉapitroj en teme superaj esperantaj artikoloj. Do mi konsilas ekhavi ĉapitron pri la fakta sieĝo de la urbo en la esperanta artikolo [[Oleŝki]], kiu nun estas tre ege magra ek-ĝermo de teksto. Se almenaŭ en iu nacia alilingva branĉo de vikipedio estas propra teksto pri la sieĝo kaj humanitara katastrofo tie, ankaŭ imageblas propra artikolo, sed la ĉapitro en la teksto [[Oleŝki]] ĉiukaze estu. Se tio estas, ĉiukaze imageblas meto en la kronikan liston [[27-a de septembro]], sub linio 2026 de la ĉapitro "Eventoj". Tiuj kronikaj listoj ankaŭ estas misuzitaj de iuj homoj, fakte nun nur de unu polo, kiu amplekse vastigadas militkrimojn kaj maljustaĵojn kontraŭ polaj samlingvanoj aparte inter 9 1939 kaj 5 1945, kvazaŭ tute ne kalkuleblas militkrimoj kaj maljustaĵoj en aliaj regionoj tiam, kaj tiu kria katastrofo kontraŭ poloj tute ne kompareblas al io antaŭ 9 1939 kaj post 5 1945. Sed se aplikiĝas la limigo de "unu teksta linio (ĉirkaŭ 150 signoj aŭ 20 vortoj) por unu jaro", tiam la mencio ĉi tie estas tute ne kontestebla - aparte, ankaŭ ĉi tie, se interna ligilo plugvidas al pli profunda teksto en alia artikolo. Mi komprenas ke tio ne estas konsolo, sed ĉiukaze konsilas tiel fari. Se ĉio estas, ankoraŭ eblas rekonsideri ĉu la meto al la ĉefpaĝo aŭ eterne al la listo [[Septembro de 2026]] tamen estas pravigebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 28 sep. 2026 (UTC) ==Malfaro ĉe [[Esperanto]]== Kion vi celas? La redakto, kiun vi malfaris, korektis rektajn malrespektojn de [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|la kompromiso pri landnomoj]] faritajn de Alifono en aŭgusto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:50, 28 sep. 2026 (UTC) Plu en [[Diskuto:Esperanto#Landnoma kompromiso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:11, 29 sep. 2026 (UTC) == Ŝablono:IFA == Bv portempe malprotektu la ŝablonon [[Ŝablono:IFA]]. Ĝi bezonas forigon de interwikioj kaj germanaĵoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:03, 2 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bone, mi tuj faros. Bv. noti al mi kiam vi estos preta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 2 okt. 2026 (UTC) : Mi jam forigis la interwikiojn kaj cimojn. Tamen mi ne feliĉas pri reprotekto al nivelo "nur administrantoj", kaj pro tio kreis [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Propono_aktivigi_rajton_"Ŝablonredaktanto"_AKA_"Template_Editor"_en_ĉi_tiu_vikio|proponon]] pri aktivigo de rajto "ŝablonredaktanto". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 2 okt. 2026 (UTC) ==[[Coxen Hole]]== Saluton. Vi kreis tiun artikolon pri urbo en [[Honduro]]. Nun mi kreis la artikolon pri la insulo [[Roatán]], kies ĉefurbo ĝi estis, sed la oficiala nomo de la urbo kaj la nomo en la oficiala lingvo de la lando estas Roatán mem, kvankam iam sub brita okupado ĝi nomiĝis Coxen Hole kaj same nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj. Ĉu mi povas alinomi la artikolon al [[Roatán (urbo)]] kiel estas en plimulto de aliaj lingvoj? Kompreneble konservante la nunan titolon kiel alidirektilo kaj en la redakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:21, 4 okt. 2026 (UTC) == [[Amikoj de la Vero]] == Mi sendis retpoŝte al adreso de la grupo finnan tradukon de la teksto kaj demandis, ĉu la teksto estas preciza. Laŭ la respondo, kiun mi ricevis, jes. [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]] ([[Uzanto-Diskuto:Metsän polku|diskuto]]) 07:37, 5 okt. 2026 (UTC) :Bone, sed vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :teknika noto: {{uzanto2|Metsän polku}} (Metsän polku signifas arbara pado, la nomo mem estas senproblema) == Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko == Saluton. Ĉu vi povus partopreni en [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#h-Pigmalion-efekto_kaj_Golem-efekto_→_Pigmalion-efiko_kaj_Golem-efiko-20261004105500|tiu ĉi opinisondado]]? Vi kreis artikolon «[[Efekto]]», kie vi inkluzivigis, laŭ mi, alinomendajn artikolojn «[[Pigmalion-efekto]]» kaj «[[Golem-efekto]]», do via opinio pri la alinomado estas tre grava. Laŭ mi, artikolo «[[Ŭa-ŭa-efekto]]» ankaŭ estas alinomenda, ĉar la vorto «efekto» signifas impreson, ne agon, sed pri tio poste. Dankon. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:07, 5 okt. 2026 (UTC) :{{farite}} [[VP:AA#Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 12 okt. 2026 (UTC) ::Elkoran dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 11:44, 12 okt. 2026 (UTC) == Vilmos Dunszt == Kara Thomas, Mi rimarkis, ke ankaŭ vi redaktis la paĝon de [[Vilmos Dunszt]]. Mi ankaŭ faris kelkajn ŝanĝojn. Ĉu vi bonvolus revizii la paĝon? Mi ankaŭ ŝatus demandi, kiel eblus traduki la artikolon por la angla Vikipedio. Kun amikaj salutoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 08:48, 11 okt. 2026 (UTC) :Mi reviziis la redaktojn, kiuj kiel mi videtis ŝajnas tute bonaj, kaj daŭre estas konvinkita pri vivteno de la paĝo, kvankam ĝi iom tre peze enpremas nomojn de iuj pragepatroj, kiuj ne nepre esence rilatas por kompreni la agadon de la 19-jarulo. Mi timas ke ankoraŭ ne ĉiuj eksteraj referencoj de antaŭ kelkaj monatoj estas kontrolitaj ĉu ili ankoraŭ ekzistas - kaj SE ili ankoraŭ estas, ĉu oni pensis pri tio fari arkivigojn en la arkivejo archive.org - se vi engaĝiĝas pri la temo, eble vi povas helpi tiurilate. Kaj bedaŭrinde pri paĝokreoj en la angla vikipedio mi tute ne havas personajn spertojn, ĉar ĝenerale mi juĝas ke estas sufiĉe multaj anglalingvanoj en la mondo kaj mi ne malŝparas mian limigitan tempon en kunkonstruo de ilia branĉo de vikipedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:13, 12 okt. 2026 (UTC) ::Kara Thomas, ::Efektive, lia familio estis menciita tro ofte, kio ne estis necesa. Tial mi forigis la ripetojn, inkluzive de la superflua informo komence de la artikolo, ĉar ĉio jam estas priskribita en la sekcio ''Familio''. ::Mi ankaŭ aldonis novan fonton rilate al lia prezento de ''The Attic'' kaj plivastigis la paĝon per bildoj troveblaj ĉe Wikimedia. ::Ĉu vi bonvolus tralegi la artikolon kaj kontroli, ĉu ĉio estas en ordo rilate al la lingva ĝusteco, la formulado kaj la formatado? ::Antaŭdankon pro via tempo kaj helpo. ::Kun dankoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 17:13, 14 okt. 2026 (UTC) == Finnlando == Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. [...] Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. -- notis, sen subskribo, anonimulo de konto ~2026-54953-95. 08:33, 12 okt. 2026 (UTC) :Bedaŭrinde vi daŭre estas forbarita, kaj kvankam mi estis for dum unu semajno kaj tiam ne povis persone sekvi vikipedion, mi kiam mi vidas viajn redaktojn ne povas eviti forbari ankaŭ tiun konton... (vidu supre la noton sub titolo "Amikoj de la Vero"; [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-54953-95|kontribuoj nun]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 12 okt. 2026 (UTC) == Gordon Schmieder == Saluton, Thomas. Mi ĵus aktualigis la navigilon {{ŝ|Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} kaj enkonstruis ruĝan ligilon pri [[Gordon Schmieder]], kiu tial 15-foje aperos en la paĝoj de la aliaj 15 ĉefministroj (kaj ankaŭ en iuj pliaj paĝoj). Mi ekstremokaze povos morgaŭ aŭ postmorgaŭ fari miniaturan artikolan ĝermon pri li, sed volus peti vin ĉu vi eble povus tion fari... Sincere, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:45, 12 okt. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, la nomo de [[Sven Schulze]] (Q17093506) kiel mallongtempa postenulo en Saksio-Anhalto (de februaro ĝis septembro 2026) ankoraŭ forgesiĝis, do mankas du tekstoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:14, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{re|Aidas}} Fakte, post malmultaj tagoj estos tria nova ruĝa ligilo: [[Elif Eralp]] (Q108802005), germana-turka maldekstrema politikistino kiu supozeble iĝos la nova reganta urbestro (do ĉefministro) de [[Berlino]]. Mi provos fari la tri tekstojn, kompreneble vi ankaŭ povas provi, kaj ni vidos ĉu ni aŭ ĉu eble tria uzanto estos la unua... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:16, 12 okt. 2026 (UTC) :::: PS: Nur detalo, sed la unua politikisto fakte nomiĝas [[Gordon Schnieder]] kun -n- en la familia nomo - en la navigilo vi prave ĝustigis la nomon, nur ĉi tie vi tajperaris... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 12 okt. 2026 (UTC) :::::Vi kompreneble pravas - mi iom tro hastis tajpante ĉi tie. Ĵus mi sukcesis pri nova teksteto [[Gordon Schnieder]]. Do mankas nur tekstoj pri Sven Schulze kaj efektive Elif Eralp. Pri Sven Schulze probable post malmultaj semajnoj jam neniu esperanta artikolo interesiĝos, ĉe li ne plu havis gvidan postenon. Sed bone, tiam nur estos plia esperantlingva orfa artikolo, kiun oni devos pene provi malorfigi... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:04, 14 okt. 2026 (UTC) ::::::Nun la teksto pri [[Sven Schulze]] ankaŭ estas, malgraŭ lia mallonga oficperiodo. Pri Elif Eralp ankoraŭ estas tempo, ŝi estos vere internacie grava kiam ŝi estos efektive elektita de ŝia landa parlamento kaj ver-vere ekoficos. Mi supozas ke tiu momento iam venos, sed ĝis tiam estas ankoraŭ tempo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:51, 14 okt. 2026 (UTC) 9sl4m4jtyrl9zg71y3tmlaft7glb0y7 9493684 9493682 2026-10-14T18:47:20Z Aidas 3488 /* Gordon Schmieder */ 9493684 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde matene de la 6-a ĝis vespere de la 10-a de oktobro estas for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) :Ĉar vi ne reagas, jen la implicoj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. ::Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. ''Ne'' rezultas iu devo prioritati tiun temon pli alte ol kiam ne estis ligilo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:20, 13 okt. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. == Cadooo == [[Kimmo Kiljunen]] skribis proksimume do: Ĉado estas priskribebla kiel la plej mizera ŝtato en la mondo. Ĝi estas inter la plej malriĉaj kaj — laŭ la plej taŭga indikilo de homa bonfarto — ĝi havas la plej malaltan vivdaŭron. Kiel teritorio, ĝi esence estas nenio pli ol restaĵo de la limdesegnado el la kolonia epoko. Dum preskaŭ sia tuta sendependa periodo, Ĉado estis disŝirita de civila milito, dum ege malsamaj loĝantaraj grupoj, enfermitaj en la sama ŝtato, batalis por vivspaco kaj potenco. Tio speguliĝas en la flago de la lando. Ĝi estas banala hibrido inter la franca trikoloro kaj la tutafrikaj koloroj. La flago estas rigardebla kiel spegulo de la luktoj de la lando. Sendependeco disde la franca kolonia regado neniam plene realiĝis; tial estas trafe, ke la flago diferencas de la franca trikoloro nur per tio, ke flava koloro anstataŭas la blankan. Ne estas loko por tutafrikanismo, ĉar la lando plurfoje staris ĉe la rando de disfalo. Ne mirigas, ke la verda koloro de la tutafrika kolorsistemo estis anstataŭigita per blua. Oni diras, ke la ruĝa koloro simbolas progreson kaj nacian unuecon. Tamen Ĉado ne spertis progreson — fiasko grandparte atribuebla al ĝia manko de unueco. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 16:35, 26 sep. 2026 (UTC) :Ĉu tion oni povu en la artikolo [[Ĉado]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 17:08, 26 sep. 2026 (UTC) == Forigo de novaĵo == Saluton. Iu uzanto forigis tiun ĉi novaĵon: ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukrainia armeo anoncis, ke ĝi liveris per droneoj 4 tunojn de humanitara helpo en okupaciitan ukrainian urbon Oleŝki. Pravigante sin tiel: «''tio estas kroniko de la tutmonda (!) enciklopedio (!), ne novaĵejo de transporta fako de la ukraina armeo, nur vere gravaj eventoj aperu ĉi tie, ne raportoj de armeaj provizantoj pri alportado de unukamiona kargo al vilaĝnivela urbeto''». En Oleŝki nun okazas humanitara katastrofo, kie loĝantaro ne havas atingeblecon al nutraĵoj kaj necesaj medicinaĵoj. Livero de 4 tunoj (!) de humanitara helpo ne estas ĉiutaga afero kaj laŭ mi, estas sufiĉe grava por esti inkluzivigita en tiu ĉi kroniko. Mi skribis ĉi tie ĉar mi preferus havi dignan diskuton sen propagandaj [[:en:Gish gallop|Giŝ-galopoj]]<ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#h-Ukrainaj_ne-novaĵoj-20260824050900</ref> de tiu uzanto. Kion mi faru? Dankon kaj pardonu pri la ĝenado. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:34, 28 sep. 2026 (UTC) {{referencoj}} {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Mi konsentas ke la repliko de RG72 estas cinika, kaj ke la evento de kompleta sieĝo de la urbo [[Oleŝki]] kun humanitara katastrofo kiel ĝi okazas en armeaj sieĝoj de urboj estas pli grava ol nur banala "alportado de unukamiona kargo al vilaĝ[o]". Sed aliflanke la vikipedia ĉefpaĝo vere ne celiĝas esti milita kroniko (kaj bedaŭrinde pri la milito en Ukrainio mencieblus pliaj simile dramaj eventoj). En la vikipedia ĉefpaĝo nur fulmrapide menciiĝu iuj ekzemplaj eventegoj, kaj baze estas la ideo (ne ĉiam ideale realigita) ke la frazetoj atentigu pri apartaj esperantaj artikoloj aŭ almenaŭ pri apartaj ĉapitroj en teme superaj esperantaj artikoloj. Do mi konsilas ekhavi ĉapitron pri la fakta sieĝo de la urbo en la esperanta artikolo [[Oleŝki]], kiu nun estas tre ege magra ek-ĝermo de teksto. Se almenaŭ en iu nacia alilingva branĉo de vikipedio estas propra teksto pri la sieĝo kaj humanitara katastrofo tie, ankaŭ imageblas propra artikolo, sed la ĉapitro en la teksto [[Oleŝki]] ĉiukaze estu. Se tio estas, ĉiukaze imageblas meto en la kronikan liston [[27-a de septembro]], sub linio 2026 de la ĉapitro "Eventoj". Tiuj kronikaj listoj ankaŭ estas misuzitaj de iuj homoj, fakte nun nur de unu polo, kiu amplekse vastigadas militkrimojn kaj maljustaĵojn kontraŭ polaj samlingvanoj aparte inter 9 1939 kaj 5 1945, kvazaŭ tute ne kalkuleblas militkrimoj kaj maljustaĵoj en aliaj regionoj tiam, kaj tiu kria katastrofo kontraŭ poloj tute ne kompareblas al io antaŭ 9 1939 kaj post 5 1945. Sed se aplikiĝas la limigo de "unu teksta linio (ĉirkaŭ 150 signoj aŭ 20 vortoj) por unu jaro", tiam la mencio ĉi tie estas tute ne kontestebla - aparte, ankaŭ ĉi tie, se interna ligilo plugvidas al pli profunda teksto en alia artikolo. Mi komprenas ke tio ne estas konsolo, sed ĉiukaze konsilas tiel fari. Se ĉio estas, ankoraŭ eblas rekonsideri ĉu la meto al la ĉefpaĝo aŭ eterne al la listo [[Septembro de 2026]] tamen estas pravigebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 28 sep. 2026 (UTC) ==Malfaro ĉe [[Esperanto]]== Kion vi celas? La redakto, kiun vi malfaris, korektis rektajn malrespektojn de [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|la kompromiso pri landnomoj]] faritajn de Alifono en aŭgusto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:50, 28 sep. 2026 (UTC) Plu en [[Diskuto:Esperanto#Landnoma kompromiso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:11, 29 sep. 2026 (UTC) == Ŝablono:IFA == Bv portempe malprotektu la ŝablonon [[Ŝablono:IFA]]. Ĝi bezonas forigon de interwikioj kaj germanaĵoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:03, 2 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bone, mi tuj faros. Bv. noti al mi kiam vi estos preta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 2 okt. 2026 (UTC) : Mi jam forigis la interwikiojn kaj cimojn. Tamen mi ne feliĉas pri reprotekto al nivelo "nur administrantoj", kaj pro tio kreis [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Propono_aktivigi_rajton_"Ŝablonredaktanto"_AKA_"Template_Editor"_en_ĉi_tiu_vikio|proponon]] pri aktivigo de rajto "ŝablonredaktanto". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 2 okt. 2026 (UTC) ==[[Coxen Hole]]== Saluton. Vi kreis tiun artikolon pri urbo en [[Honduro]]. Nun mi kreis la artikolon pri la insulo [[Roatán]], kies ĉefurbo ĝi estis, sed la oficiala nomo de la urbo kaj la nomo en la oficiala lingvo de la lando estas Roatán mem, kvankam iam sub brita okupado ĝi nomiĝis Coxen Hole kaj same nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj. Ĉu mi povas alinomi la artikolon al [[Roatán (urbo)]] kiel estas en plimulto de aliaj lingvoj? Kompreneble konservante la nunan titolon kiel alidirektilo kaj en la redakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:21, 4 okt. 2026 (UTC) == [[Amikoj de la Vero]] == Mi sendis retpoŝte al adreso de la grupo finnan tradukon de la teksto kaj demandis, ĉu la teksto estas preciza. Laŭ la respondo, kiun mi ricevis, jes. [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]] ([[Uzanto-Diskuto:Metsän polku|diskuto]]) 07:37, 5 okt. 2026 (UTC) :Bone, sed vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :teknika noto: {{uzanto2|Metsän polku}} (Metsän polku signifas arbara pado, la nomo mem estas senproblema) == Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko == Saluton. Ĉu vi povus partopreni en [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#h-Pigmalion-efekto_kaj_Golem-efekto_→_Pigmalion-efiko_kaj_Golem-efiko-20261004105500|tiu ĉi opinisondado]]? Vi kreis artikolon «[[Efekto]]», kie vi inkluzivigis, laŭ mi, alinomendajn artikolojn «[[Pigmalion-efekto]]» kaj «[[Golem-efekto]]», do via opinio pri la alinomado estas tre grava. Laŭ mi, artikolo «[[Ŭa-ŭa-efekto]]» ankaŭ estas alinomenda, ĉar la vorto «efekto» signifas impreson, ne agon, sed pri tio poste. Dankon. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:07, 5 okt. 2026 (UTC) :{{farite}} [[VP:AA#Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 12 okt. 2026 (UTC) ::Elkoran dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 11:44, 12 okt. 2026 (UTC) == Vilmos Dunszt == Kara Thomas, Mi rimarkis, ke ankaŭ vi redaktis la paĝon de [[Vilmos Dunszt]]. Mi ankaŭ faris kelkajn ŝanĝojn. Ĉu vi bonvolus revizii la paĝon? Mi ankaŭ ŝatus demandi, kiel eblus traduki la artikolon por la angla Vikipedio. Kun amikaj salutoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 08:48, 11 okt. 2026 (UTC) :Mi reviziis la redaktojn, kiuj kiel mi videtis ŝajnas tute bonaj, kaj daŭre estas konvinkita pri vivteno de la paĝo, kvankam ĝi iom tre peze enpremas nomojn de iuj pragepatroj, kiuj ne nepre esence rilatas por kompreni la agadon de la 19-jarulo. Mi timas ke ankoraŭ ne ĉiuj eksteraj referencoj de antaŭ kelkaj monatoj estas kontrolitaj ĉu ili ankoraŭ ekzistas - kaj SE ili ankoraŭ estas, ĉu oni pensis pri tio fari arkivigojn en la arkivejo archive.org - se vi engaĝiĝas pri la temo, eble vi povas helpi tiurilate. Kaj bedaŭrinde pri paĝokreoj en la angla vikipedio mi tute ne havas personajn spertojn, ĉar ĝenerale mi juĝas ke estas sufiĉe multaj anglalingvanoj en la mondo kaj mi ne malŝparas mian limigitan tempon en kunkonstruo de ilia branĉo de vikipedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:13, 12 okt. 2026 (UTC) ::Kara Thomas, ::Efektive, lia familio estis menciita tro ofte, kio ne estis necesa. Tial mi forigis la ripetojn, inkluzive de la superflua informo komence de la artikolo, ĉar ĉio jam estas priskribita en la sekcio ''Familio''. ::Mi ankaŭ aldonis novan fonton rilate al lia prezento de ''The Attic'' kaj plivastigis la paĝon per bildoj troveblaj ĉe Wikimedia. ::Ĉu vi bonvolus tralegi la artikolon kaj kontroli, ĉu ĉio estas en ordo rilate al la lingva ĝusteco, la formulado kaj la formatado? ::Antaŭdankon pro via tempo kaj helpo. ::Kun dankoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 17:13, 14 okt. 2026 (UTC) == Finnlando == Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. [...] Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. -- notis, sen subskribo, anonimulo de konto ~2026-54953-95. 08:33, 12 okt. 2026 (UTC) :Bedaŭrinde vi daŭre estas forbarita, kaj kvankam mi estis for dum unu semajno kaj tiam ne povis persone sekvi vikipedion, mi kiam mi vidas viajn redaktojn ne povas eviti forbari ankaŭ tiun konton... (vidu supre la noton sub titolo "Amikoj de la Vero"; [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-54953-95|kontribuoj nun]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 12 okt. 2026 (UTC) == Gordon Schmieder == Saluton, Thomas. Mi ĵus aktualigis la navigilon {{ŝ|Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} kaj enkonstruis ruĝan ligilon pri [[Gordon Schmieder]], kiu tial 15-foje aperos en la paĝoj de la aliaj 15 ĉefministroj (kaj ankaŭ en iuj pliaj paĝoj). Mi ekstremokaze povos morgaŭ aŭ postmorgaŭ fari miniaturan artikolan ĝermon pri li, sed volus peti vin ĉu vi eble povus tion fari... Sincere, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:45, 12 okt. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, la nomo de [[Sven Schulze]] (Q17093506) kiel mallongtempa postenulo en Saksio-Anhalto (de februaro ĝis septembro 2026) ankoraŭ forgesiĝis, do mankas du tekstoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:14, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{re|Aidas}} Fakte, post malmultaj tagoj ĝis semajnoj estos tria nova ruĝa ligilo: [[Elif Eralp]] (Q108802005), germana-turka maldekstrema politikistino kiu supozeble iĝos la nova reganta urbestro (do ĉefministro) de [[Berlino]]. Mi provos fari la tri tekstojn, kompreneble vi ankaŭ povas provi, kaj ni vidos ĉu ni aŭ ĉu eble tria uzanto estos la unua... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:16, 12 okt. 2026 (UTC) :::: PS: Nur detalo, sed la unua politikisto fakte nomiĝas [[Gordon Schnieder]] kun -n- en la familia nomo - en la navigilo vi prave ĝustigis la nomon, nur ĉi tie vi tajperaris... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 12 okt. 2026 (UTC) :::::Vi kompreneble pravas - mi iom tro hastis tajpante ĉi tie. Ĵus mi sukcesis pri nova teksteto [[Gordon Schnieder]]. Do mankas nur tekstoj pri Sven Schulze kaj efektive Elif Eralp. Pri Sven Schulze probable post malmultaj semajnoj jam neniu esperanta artikolo interesiĝos, ĉe li ne plu havis gvidan postenon. Sed bone, tiam nur estos plia esperantlingva orfa artikolo, kiun oni devos pene provi malorfigi... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:04, 14 okt. 2026 (UTC) ::::::Nun la teksto pri [[Sven Schulze]] ankaŭ estas, malgraŭ lia mallonga oficperiodo. Pri Elif Eralp ankoraŭ estas tempo, ŝi estos vere internacie grava kiam ŝi estos efektive elektita de ŝia landa parlamento kaj ver-vere ekoficos. Mi supozas ke tiu momento iam venos, sed ĝis tiam estas ankoraŭ tempo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:51, 14 okt. 2026 (UTC) bswa05x2ojeiu2wngnua32c55zw2vo1 9493685 9493684 2026-10-14T18:49:09Z Aidas 3488 /* Gordon Schmieder */ 9493685 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde matene de la 6-a ĝis vespere de la 10-a de oktobro estas for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) :Ĉar vi ne reagas, jen la implicoj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. ::Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. ''Ne'' rezultas iu devo prioritati tiun temon pli alte ol kiam ne estis ligilo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:20, 13 okt. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. == Cadooo == [[Kimmo Kiljunen]] skribis proksimume do: Ĉado estas priskribebla kiel la plej mizera ŝtato en la mondo. Ĝi estas inter la plej malriĉaj kaj — laŭ la plej taŭga indikilo de homa bonfarto — ĝi havas la plej malaltan vivdaŭron. Kiel teritorio, ĝi esence estas nenio pli ol restaĵo de la limdesegnado el la kolonia epoko. Dum preskaŭ sia tuta sendependa periodo, Ĉado estis disŝirita de civila milito, dum ege malsamaj loĝantaraj grupoj, enfermitaj en la sama ŝtato, batalis por vivspaco kaj potenco. Tio speguliĝas en la flago de la lando. Ĝi estas banala hibrido inter la franca trikoloro kaj la tutafrikaj koloroj. La flago estas rigardebla kiel spegulo de la luktoj de la lando. Sendependeco disde la franca kolonia regado neniam plene realiĝis; tial estas trafe, ke la flago diferencas de la franca trikoloro nur per tio, ke flava koloro anstataŭas la blankan. Ne estas loko por tutafrikanismo, ĉar la lando plurfoje staris ĉe la rando de disfalo. Ne mirigas, ke la verda koloro de la tutafrika kolorsistemo estis anstataŭigita per blua. Oni diras, ke la ruĝa koloro simbolas progreson kaj nacian unuecon. Tamen Ĉado ne spertis progreson — fiasko grandparte atribuebla al ĝia manko de unueco. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 16:35, 26 sep. 2026 (UTC) :Ĉu tion oni povu en la artikolo [[Ĉado]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 17:08, 26 sep. 2026 (UTC) == Forigo de novaĵo == Saluton. Iu uzanto forigis tiun ĉi novaĵon: ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukrainia armeo anoncis, ke ĝi liveris per droneoj 4 tunojn de humanitara helpo en okupaciitan ukrainian urbon Oleŝki. Pravigante sin tiel: «''tio estas kroniko de la tutmonda (!) enciklopedio (!), ne novaĵejo de transporta fako de la ukraina armeo, nur vere gravaj eventoj aperu ĉi tie, ne raportoj de armeaj provizantoj pri alportado de unukamiona kargo al vilaĝnivela urbeto''». En Oleŝki nun okazas humanitara katastrofo, kie loĝantaro ne havas atingeblecon al nutraĵoj kaj necesaj medicinaĵoj. Livero de 4 tunoj (!) de humanitara helpo ne estas ĉiutaga afero kaj laŭ mi, estas sufiĉe grava por esti inkluzivigita en tiu ĉi kroniko. Mi skribis ĉi tie ĉar mi preferus havi dignan diskuton sen propagandaj [[:en:Gish gallop|Giŝ-galopoj]]<ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#h-Ukrainaj_ne-novaĵoj-20260824050900</ref> de tiu uzanto. Kion mi faru? Dankon kaj pardonu pri la ĝenado. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:34, 28 sep. 2026 (UTC) {{referencoj}} {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Mi konsentas ke la repliko de RG72 estas cinika, kaj ke la evento de kompleta sieĝo de la urbo [[Oleŝki]] kun humanitara katastrofo kiel ĝi okazas en armeaj sieĝoj de urboj estas pli grava ol nur banala "alportado de unukamiona kargo al vilaĝ[o]". Sed aliflanke la vikipedia ĉefpaĝo vere ne celiĝas esti milita kroniko (kaj bedaŭrinde pri la milito en Ukrainio mencieblus pliaj simile dramaj eventoj). En la vikipedia ĉefpaĝo nur fulmrapide menciiĝu iuj ekzemplaj eventegoj, kaj baze estas la ideo (ne ĉiam ideale realigita) ke la frazetoj atentigu pri apartaj esperantaj artikoloj aŭ almenaŭ pri apartaj ĉapitroj en teme superaj esperantaj artikoloj. Do mi konsilas ekhavi ĉapitron pri la fakta sieĝo de la urbo en la esperanta artikolo [[Oleŝki]], kiu nun estas tre ege magra ek-ĝermo de teksto. Se almenaŭ en iu nacia alilingva branĉo de vikipedio estas propra teksto pri la sieĝo kaj humanitara katastrofo tie, ankaŭ imageblas propra artikolo, sed la ĉapitro en la teksto [[Oleŝki]] ĉiukaze estu. Se tio estas, ĉiukaze imageblas meto en la kronikan liston [[27-a de septembro]], sub linio 2026 de la ĉapitro "Eventoj". Tiuj kronikaj listoj ankaŭ estas misuzitaj de iuj homoj, fakte nun nur de unu polo, kiu amplekse vastigadas militkrimojn kaj maljustaĵojn kontraŭ polaj samlingvanoj aparte inter 9 1939 kaj 5 1945, kvazaŭ tute ne kalkuleblas militkrimoj kaj maljustaĵoj en aliaj regionoj tiam, kaj tiu kria katastrofo kontraŭ poloj tute ne kompareblas al io antaŭ 9 1939 kaj post 5 1945. Sed se aplikiĝas la limigo de "unu teksta linio (ĉirkaŭ 150 signoj aŭ 20 vortoj) por unu jaro", tiam la mencio ĉi tie estas tute ne kontestebla - aparte, ankaŭ ĉi tie, se interna ligilo plugvidas al pli profunda teksto en alia artikolo. Mi komprenas ke tio ne estas konsolo, sed ĉiukaze konsilas tiel fari. Se ĉio estas, ankoraŭ eblas rekonsideri ĉu la meto al la ĉefpaĝo aŭ eterne al la listo [[Septembro de 2026]] tamen estas pravigebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 28 sep. 2026 (UTC) ==Malfaro ĉe [[Esperanto]]== Kion vi celas? La redakto, kiun vi malfaris, korektis rektajn malrespektojn de [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|la kompromiso pri landnomoj]] faritajn de Alifono en aŭgusto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:50, 28 sep. 2026 (UTC) Plu en [[Diskuto:Esperanto#Landnoma kompromiso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:11, 29 sep. 2026 (UTC) == Ŝablono:IFA == Bv portempe malprotektu la ŝablonon [[Ŝablono:IFA]]. Ĝi bezonas forigon de interwikioj kaj germanaĵoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:03, 2 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bone, mi tuj faros. Bv. noti al mi kiam vi estos preta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 2 okt. 2026 (UTC) : Mi jam forigis la interwikiojn kaj cimojn. Tamen mi ne feliĉas pri reprotekto al nivelo "nur administrantoj", kaj pro tio kreis [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Propono_aktivigi_rajton_"Ŝablonredaktanto"_AKA_"Template_Editor"_en_ĉi_tiu_vikio|proponon]] pri aktivigo de rajto "ŝablonredaktanto". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 2 okt. 2026 (UTC) ==[[Coxen Hole]]== Saluton. Vi kreis tiun artikolon pri urbo en [[Honduro]]. Nun mi kreis la artikolon pri la insulo [[Roatán]], kies ĉefurbo ĝi estis, sed la oficiala nomo de la urbo kaj la nomo en la oficiala lingvo de la lando estas Roatán mem, kvankam iam sub brita okupado ĝi nomiĝis Coxen Hole kaj same nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj. Ĉu mi povas alinomi la artikolon al [[Roatán (urbo)]] kiel estas en plimulto de aliaj lingvoj? Kompreneble konservante la nunan titolon kiel alidirektilo kaj en la redakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:21, 4 okt. 2026 (UTC) == [[Amikoj de la Vero]] == Mi sendis retpoŝte al adreso de la grupo finnan tradukon de la teksto kaj demandis, ĉu la teksto estas preciza. Laŭ la respondo, kiun mi ricevis, jes. [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]] ([[Uzanto-Diskuto:Metsän polku|diskuto]]) 07:37, 5 okt. 2026 (UTC) :Bone, sed vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :teknika noto: {{uzanto2|Metsän polku}} (Metsän polku signifas arbara pado, la nomo mem estas senproblema) == Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko == Saluton. Ĉu vi povus partopreni en [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#h-Pigmalion-efekto_kaj_Golem-efekto_→_Pigmalion-efiko_kaj_Golem-efiko-20261004105500|tiu ĉi opinisondado]]? Vi kreis artikolon «[[Efekto]]», kie vi inkluzivigis, laŭ mi, alinomendajn artikolojn «[[Pigmalion-efekto]]» kaj «[[Golem-efekto]]», do via opinio pri la alinomado estas tre grava. Laŭ mi, artikolo «[[Ŭa-ŭa-efekto]]» ankaŭ estas alinomenda, ĉar la vorto «efekto» signifas impreson, ne agon, sed pri tio poste. Dankon. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:07, 5 okt. 2026 (UTC) :{{farite}} [[VP:AA#Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 12 okt. 2026 (UTC) ::Elkoran dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 11:44, 12 okt. 2026 (UTC) == Vilmos Dunszt == Kara Thomas, Mi rimarkis, ke ankaŭ vi redaktis la paĝon de [[Vilmos Dunszt]]. Mi ankaŭ faris kelkajn ŝanĝojn. Ĉu vi bonvolus revizii la paĝon? Mi ankaŭ ŝatus demandi, kiel eblus traduki la artikolon por la angla Vikipedio. Kun amikaj salutoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 08:48, 11 okt. 2026 (UTC) :Mi reviziis la redaktojn, kiuj kiel mi videtis ŝajnas tute bonaj, kaj daŭre estas konvinkita pri vivteno de la paĝo, kvankam ĝi iom tre peze enpremas nomojn de iuj pragepatroj, kiuj ne nepre esence rilatas por kompreni la agadon de la 19-jarulo. Mi timas ke ankoraŭ ne ĉiuj eksteraj referencoj de antaŭ kelkaj monatoj estas kontrolitaj ĉu ili ankoraŭ ekzistas - kaj SE ili ankoraŭ estas, ĉu oni pensis pri tio fari arkivigojn en la arkivejo archive.org - se vi engaĝiĝas pri la temo, eble vi povas helpi tiurilate. Kaj bedaŭrinde pri paĝokreoj en la angla vikipedio mi tute ne havas personajn spertojn, ĉar ĝenerale mi juĝas ke estas sufiĉe multaj anglalingvanoj en la mondo kaj mi ne malŝparas mian limigitan tempon en kunkonstruo de ilia branĉo de vikipedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:13, 12 okt. 2026 (UTC) ::Kara Thomas, ::Efektive, lia familio estis menciita tro ofte, kio ne estis necesa. Tial mi forigis la ripetojn, inkluzive de la superflua informo komence de la artikolo, ĉar ĉio jam estas priskribita en la sekcio ''Familio''. ::Mi ankaŭ aldonis novan fonton rilate al lia prezento de ''The Attic'' kaj plivastigis la paĝon per bildoj troveblaj ĉe Wikimedia. ::Ĉu vi bonvolus tralegi la artikolon kaj kontroli, ĉu ĉio estas en ordo rilate al la lingva ĝusteco, la formulado kaj la formatado? ::Antaŭdankon pro via tempo kaj helpo. ::Kun dankoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 17:13, 14 okt. 2026 (UTC) == Finnlando == Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. [...] Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. -- notis, sen subskribo, anonimulo de konto ~2026-54953-95. 08:33, 12 okt. 2026 (UTC) :Bedaŭrinde vi daŭre estas forbarita, kaj kvankam mi estis for dum unu semajno kaj tiam ne povis persone sekvi vikipedion, mi kiam mi vidas viajn redaktojn ne povas eviti forbari ankaŭ tiun konton... (vidu supre la noton sub titolo "Amikoj de la Vero"; [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-54953-95|kontribuoj nun]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 12 okt. 2026 (UTC) == Gordon Schmieder == Saluton, Thomas. Mi ĵus aktualigis la navigilon {{ŝ|Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} kaj enkonstruis ruĝan ligilon pri [[Gordon Schmieder]], kiu tial 15-foje aperos en la paĝoj de la aliaj 15 ĉefministroj (kaj ankaŭ en iuj pliaj paĝoj). Mi ekstremokaze povos morgaŭ aŭ postmorgaŭ fari miniaturan artikolan ĝermon pri li, sed volus peti vin ĉu vi eble povus tion fari... Sincere, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:45, 12 okt. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, la nomo de [[Sven Schulze]] (Q17093506) kiel mallongtempa postenulo en Saksio-Anhalto (de februaro ĝis septembro 2026) ankoraŭ forgesiĝis, do mankas du tekstoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:14, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{re|Aidas}} Fakte, post malmultaj tagoj ĝis semajnoj estos tria nova ruĝa ligilo: [[Elif Eralp]] (Q108802005), germana-turka maldekstrema politikistino kiu supozeble iĝos la nova reganta urbestro (do ĉefministro) de [[Berlino]]. Mi provos fari la tri tekstojn, kompreneble vi ankaŭ povas provi, kaj ni vidos ĉu ni aŭ ĉu eble tria uzanto estos la unua... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:16, 12 okt. 2026 (UTC) :::: PS: Nur detalo, sed la unua politikisto fakte nomiĝas [[Gordon Schnieder]] kun -n- en la familia nomo - en la navigilo vi prave ĝustigis la nomon, nur ĉi tie vi tajperaris... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 12 okt. 2026 (UTC) :::::Vi kompreneble pravas - mi iom tro hastis tajpante ĉi tie. Ĵus mi sukcesis pri nova teksteto [[Gordon Schnieder]]. Do mankas nur tekstoj pri Sven Schulze kaj efektive Elif Eralp. Pri Sven Schulze probable post malmultaj semajnoj jam neniu esperanta artikolo interesiĝos, ĉar li ne plu havos gvidan postenon. Sed bone, tiam nur estos plia esperantlingva orfa artikolo, kiun oni devos pene provi malorfigi... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:04, 14 okt. 2026 (UTC) ::::::Nun la teksto pri [[Sven Schulze]] ankaŭ estas, malgraŭ lia mallonga oficperiodo. Pri Elif Eralp ankoraŭ estas tempo, ŝi estos vere internacie grava kiam ŝi estos efektive elektita de ŝia landa parlamento kaj ver-vere ekoficos. Mi supozas ke tiu momento iam venos, sed ĝis tiam estas ankoraŭ tempo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:51, 14 okt. 2026 (UTC) phpeahvysimnpi7gr8gam5n20xro3qw 0 101900 9493744 9185060 2026-10-14T22:46:51Z ~2026-55286-08 264979 9493744 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dnestra Moldava Respubliko | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-ru|Приднестровская Молдавская Республика}}<br />{{LingvoKunNomo|md|moldav|Република Молдовеняскэ Нистрянэ}}<br />{{LingvoKunNomo|uk|ukrain|Придністровська Молдавська Республіка}} | kategorio = respubliko <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Location Transnistria Europe.png | dosiero_priskribo = Situo de Ĉednestrio enkadre de Eŭropo | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Transnistria State Flag.svg | flago_noto = [[Flago de Ĉednestrio|Flago]] | blazono = Coat of arms of Transnistria.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ĉednestrio|Blazono]] <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = de la rivero [[Dnestro]] | oficiala_nomo = Dnestra Moldava Respubliko | moto = | kromnomo = | himno = [[Himno de Ĉednestrio]] | himno_dosiero = <!-- *** Lando ktp. *** --> | regiono_tipo = | regiono_faldo = | regiono = | regiono1 = | regiono2 = | regiono3 = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | limo = | limo1 = | limo2 = | limo3 = | limo_faldo = | parto_faldo = | parto_tipo = | parto = | parto1 = | parto2 = | parto3 = | parto4 = | parto5 = | parto6 = | parto7 = | parto8 = | parto9 = | parto10 = | parto11 = | parto12 = | ĉefurbo = Tiraspolo | urbo = | urbo1 = | urbo2 = | urbo3 = | urbo4 = | urbo5 = | urbo6 = | urbo7 = | urbo8 = | urbo9 = | urbo10 = | urbo11 = | urbo12 = | urbo_faldo = | urbo_tipo = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | memorindaĵo3 = | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = | rivero = Dnestro | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | rivero5 = | rivero6 = | rivero7 = | rivero8 = | rivero9 = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = | montaro_faldo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | montaro3 = | montaro4 = | montaro5 = | montaro6 = | montaro7 = | orogenezo = | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = | ĉefurbo_leviĝo = | ĉefurbo_lat_d = | ĉefurbo_lat_m = | ĉefurbo_lat_s = | ĉefurbo_lat_NS = | ĉefurbo_long_d = | ĉefurbo_long_m = | ĉefurbo_long_s = | ĉefurbo_long_EW = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4163 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 505 153 | loĝantaro_dato = 2014 | loĝantaro_denseco = 124,6 <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = [[Vadim Nikolajeviĉ Krasnoselskij]] | ĉefulo_tipo = Prezidento | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = | ĉefulo1_tipo = | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | horzono_DST = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = neniu | kodo2_tipo = Interreta domajno <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = [[Ĉednestria rublo]] | libera1_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera2 = [[moldava lingvo|moldava]] ([[rumana lingvo|rumana]]), [[rusa lingvo|rusa]], [[ukraina lingvo|ukraina]] | libera2_tipo = Lingvo | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Transnistria | retpaĝo = | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj={{mapligilo administra unuo|zomo=7}} }} [[Dosiero:Ĉednestrio.png|eta|300ra|<center>Skiza mapo de la regiono]] '''Ĉednestrio''', '''Transdnestrio''' aŭ '''Transnistrio''' estas parto de teritorio de [[Moldavio]] trans la rivero [[Dnestro]] (sur la maldekstra bordo) limanta al [[Ukrainio]], plene regata de la laŭfakta (''de facto''), sed internacie [[neagnoskita ŝtato|neagnoskita]], ŝtato '''Dnestra Moldava Respubliko''' ([[moldava lingvo|moldave]] ''Република Молдовеняскэ Нистрянэ'', {{lang-ru|Приднестровская Молдавская Республика}}, [[Rumana lingvo|rumane]]: ''Republica Moldovenească Nistreană''). En Ĉednestrio loĝas pli ol duonmiliono da homoj sur la teritorio de 3&nbsp;5–4,3 mil km² (pritakso), etendita kiel mallarĝa terstrio laŭlonge de la rivero de nordo al sudo. Dnestra Moldava Respubliko estas membro de la [[Komunumo de Neagnoskitaj Ŝtatoj]], unuiganta la kvar neagnoskitajn ŝtatojn de eksa [[Sovetunio]]. En [[1991]]-[[1992]] Moldavio per armita invado penis repreni regpovon pri la teritorio trans Dnestro. Internacia statuso de la ŝtateca unuo Ĉednestrio restas nedecidita. La lando deklaris sendependecon de Moldavio la 2-an de septembro 1990. Kun la helpo de la 14-a rusia armeo, veninta por ĉesigi la konflikton, Transnistrio venkis super la moldova armeo en la milito de Transnistrio. Estas paco ekde 1992, sed la [[Konsilio de Eŭropo]] nomas Transnistrion regiono kun "frostigita konflikto". En la jaro [[2022]] Konsilio de Eŭropo konsideris Ĉednestrion teritorion, okupitan de Rusio.<ref>https://balkaninsight.com/2022/03/16/council-of-europe-designates-transnistria-russian-occupied-territory/</ref> == Mono == Ĉednestrio estas la sola memdeklarita ŝtato de eksa Sovetunio, kiu havas propran [[valuto]]n. La ĉednestria monunuo nomiĝas [[ĉednestria rublo]] kaj aspekte rememorigas sovetiajn monbiletojn. Ĉar ĝi ne estas agnoskita kaj akceptata ekster la teritorio, ĝi ne havas [[Internacia_Organizaĵo_por_Normigado|ISO]]-kodon. == Lingvo kaj skribo == Dnestra Moldava Respubliko restas la sola loko en la mondo, kie la [[moldava dialekto]] estas skribata [[cirila alfabeto|cirile]], kiel tio daŭris en [[Sovetunio]]. Moldavio delonge transiris al rumana latina skribo. Nur la gazeto [[Adevărul Nistrean]] uzas daŭre la cirilan alfabeton. [[Rumanlingvaj lernejoj en Ĉednestrio]] — estas lernejoj, lokitaj en Ĉednestrio, kontrolitaj de ministerio pri edukado de Moldavio, kies lingvo de instruado estas [[rumana lingvo]]. == Referendumo de 2006 == La [[17-an de septembro]] [[2006]] en Ĉednestrio okazis referendumo, kies ĉefaj du demandoj estis: * Ĉu vi konsideras ebla konservon de la pluiro cele al la [[internacia agnosko]] de Ĉednestrio kaj ĝia eniro en konsiston de Rusio? * Ĉu vi konsideras ebla la eniron de Ĉednestrio en konsiston de Moldavio? Laŭ datumoj de la organizantoj de tiu referendumo, por la sendependeco de Ĉednestrio kaj ĝia posta libervola aliĝo al Rusia Federacio voĉdonis 97% de la civitanoj, kiuj partoprenis la referendumon. Kontraŭ la aliĝo al Rusio voĉdonis 2,3%. Laŭ datumoj de la organizantoj de tiu referendumo, por aliĝo al Moldavio voĉdonis 3,4% de la voĉdonintoj, kontraŭ tia integriĝo voĉdonis 94,6%. 2% de la partoprenintoj ne sukcesis decidi pri sia prefero. Laŭ la oficialaj datumoj, la referendumon partoprenis 78,6% de la civitanoj, kiuj havas voĉdonrajton; t. e. 306 mil el 389 mil personoj. Reprezentantoj de la moldavia estraro kaj ankaŭ gravuloj de la [[Eŭropa Unio]], [[Rumanio]], [[Ukrainio]], [[Usono]] kaj aliaj anticipe anoncis, ke ili neniukaze agnoskos la rezultojn de la referendumo. Komentante la rezultojn de la referendumo la [[18-an de septembro]] 2006, prezidento de Ĉednestrio [[Igor Smirnov]] diris, ke, laŭ lia opinio, “en lia lando jam kreskis generacio de junuloj”, kiuj "elektas Rusion, sed ne Eŭropan Union kaj NATO-n". Li ankaŭ oficiale anoncis pri siaj planoj elektiĝi por la prezidenta posteno en la proksimaj balotoj<ref>[http://lenta.ru/articles/2006/09/18/vote/ Lenta.ru: Рубль в конце тоннеля]</ref>. == Plua politika historio == La 12-an de decembro 2006 okazis la parlamentaj elektoj, en kiuj partoprenis 42,6 % de la voĉdonantoj. Ekde 2016 la [[prezidento]] estas [[Vadim Nikolajeviĉ Krasnoselskij]]. [[Dosiero:Naddniestrze.png|eta|300ra|Mapo]] == Vidu ankaŭ == * [[Administraj unuoj de Moldavio]] * [[Homaj rajtoj en Ĉednestrio]] * [[Ilie Ilașcu]] (defendanto de reunufikiĝo kun Moldavio) * [[Post-sovetaj ŝtatoj]] * [[Respublikoj de Sovetunio]] * [[Rusoj#Rusoj en la teritorioj de la eksa Sovetunio|Rusoj en la teritorioj de la eksa Sovetunio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://eo.mondediplo.com/article2196.html De Ĉednestrio ĝis Donbaso, la historio ripetiĝas], en [[Le Monde Diplomatique]] en Esperanto, marto 2015. * [https://eo.mondediplo.com/article2980.html Ĉednestrio, restaĵo de frostiĝinta konflikto], en [[Le Monde Diplomatique]] en Esperanto, januaro 2022. [[Kategorio:Ĉednestrio| ]] [[Kategorio:Disputeblaj teritorioj]] [[Kategorio:Neagnoskitaj aŭ parte agnoskitaj landoj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1990]] h6y76ky88c77xoj0f6mcbpajthx17v5 9493745 9493744 2026-10-14T22:49:03Z ~2026-55286-08 264979 /* Vidu ankaŭ */ 9493745 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dnestra Moldava Respubliko | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-ru|Приднестровская Молдавская Республика}}<br />{{LingvoKunNomo|md|moldav|Република Молдовеняскэ Нистрянэ}}<br />{{LingvoKunNomo|uk|ukrain|Придністровська Молдавська Республіка}} | kategorio = respubliko <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Location Transnistria Europe.png | dosiero_priskribo = Situo de Ĉednestrio enkadre de Eŭropo | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Transnistria State Flag.svg | flago_noto = [[Flago de Ĉednestrio|Flago]] | blazono = Coat of arms of Transnistria.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ĉednestrio|Blazono]] <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = de la rivero [[Dnestro]] | oficiala_nomo = Dnestra Moldava Respubliko | moto = | kromnomo = | himno = [[Himno de Ĉednestrio]] | himno_dosiero = <!-- *** Lando ktp. *** --> | regiono_tipo = | regiono_faldo = | regiono = | regiono1 = | regiono2 = | regiono3 = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | limo = | limo1 = | limo2 = | limo3 = | limo_faldo = | parto_faldo = | parto_tipo = | parto = | parto1 = | parto2 = | parto3 = | parto4 = | parto5 = | parto6 = | parto7 = | parto8 = | parto9 = | parto10 = | parto11 = | parto12 = | ĉefurbo = Tiraspolo | urbo = | urbo1 = | urbo2 = | urbo3 = | urbo4 = | urbo5 = | urbo6 = | urbo7 = | urbo8 = | urbo9 = | urbo10 = | urbo11 = | urbo12 = | urbo_faldo = | urbo_tipo = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | memorindaĵo3 = | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = | rivero = Dnestro | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | rivero5 = | rivero6 = | rivero7 = | rivero8 = | rivero9 = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = | montaro_faldo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | montaro3 = | montaro4 = | montaro5 = | montaro6 = | montaro7 = | orogenezo = | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = | ĉefurbo_leviĝo = | ĉefurbo_lat_d = | ĉefurbo_lat_m = | ĉefurbo_lat_s = | ĉefurbo_lat_NS = | ĉefurbo_long_d = | ĉefurbo_long_m = | ĉefurbo_long_s = | ĉefurbo_long_EW = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4163 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 505 153 | loĝantaro_dato = 2014 | loĝantaro_denseco = 124,6 <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = [[Vadim Nikolajeviĉ Krasnoselskij]] | ĉefulo_tipo = Prezidento | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = | ĉefulo1_tipo = | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | horzono_DST = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = neniu | kodo2_tipo = Interreta domajno <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = [[Ĉednestria rublo]] | libera1_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera2 = [[moldava lingvo|moldava]] ([[rumana lingvo|rumana]]), [[rusa lingvo|rusa]], [[ukraina lingvo|ukraina]] | libera2_tipo = Lingvo | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Transnistria | retpaĝo = | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj={{mapligilo administra unuo|zomo=7}} }} [[Dosiero:Ĉednestrio.png|eta|300ra|<center>Skiza mapo de la regiono]] '''Ĉednestrio''', '''Transdnestrio''' aŭ '''Transnistrio''' estas parto de teritorio de [[Moldavio]] trans la rivero [[Dnestro]] (sur la maldekstra bordo) limanta al [[Ukrainio]], plene regata de la laŭfakta (''de facto''), sed internacie [[neagnoskita ŝtato|neagnoskita]], ŝtato '''Dnestra Moldava Respubliko''' ([[moldava lingvo|moldave]] ''Република Молдовеняскэ Нистрянэ'', {{lang-ru|Приднестровская Молдавская Республика}}, [[Rumana lingvo|rumane]]: ''Republica Moldovenească Nistreană''). En Ĉednestrio loĝas pli ol duonmiliono da homoj sur la teritorio de 3&nbsp;5–4,3 mil km² (pritakso), etendita kiel mallarĝa terstrio laŭlonge de la rivero de nordo al sudo. Dnestra Moldava Respubliko estas membro de la [[Komunumo de Neagnoskitaj Ŝtatoj]], unuiganta la kvar neagnoskitajn ŝtatojn de eksa [[Sovetunio]]. En [[1991]]-[[1992]] Moldavio per armita invado penis repreni regpovon pri la teritorio trans Dnestro. Internacia statuso de la ŝtateca unuo Ĉednestrio restas nedecidita. La lando deklaris sendependecon de Moldavio la 2-an de septembro 1990. Kun la helpo de la 14-a rusia armeo, veninta por ĉesigi la konflikton, Transnistrio venkis super la moldova armeo en la milito de Transnistrio. Estas paco ekde 1992, sed la [[Konsilio de Eŭropo]] nomas Transnistrion regiono kun "frostigita konflikto". En la jaro [[2022]] Konsilio de Eŭropo konsideris Ĉednestrion teritorion, okupitan de Rusio.<ref>https://balkaninsight.com/2022/03/16/council-of-europe-designates-transnistria-russian-occupied-territory/</ref> == Mono == Ĉednestrio estas la sola memdeklarita ŝtato de eksa Sovetunio, kiu havas propran [[valuto]]n. La ĉednestria monunuo nomiĝas [[ĉednestria rublo]] kaj aspekte rememorigas sovetiajn monbiletojn. Ĉar ĝi ne estas agnoskita kaj akceptata ekster la teritorio, ĝi ne havas [[Internacia_Organizaĵo_por_Normigado|ISO]]-kodon. == Lingvo kaj skribo == Dnestra Moldava Respubliko restas la sola loko en la mondo, kie la [[moldava dialekto]] estas skribata [[cirila alfabeto|cirile]], kiel tio daŭris en [[Sovetunio]]. Moldavio delonge transiris al rumana latina skribo. Nur la gazeto [[Adevărul Nistrean]] uzas daŭre la cirilan alfabeton. [[Rumanlingvaj lernejoj en Ĉednestrio]] — estas lernejoj, lokitaj en Ĉednestrio, kontrolitaj de ministerio pri edukado de Moldavio, kies lingvo de instruado estas [[rumana lingvo]]. == Referendumo de 2006 == La [[17-an de septembro]] [[2006]] en Ĉednestrio okazis referendumo, kies ĉefaj du demandoj estis: * Ĉu vi konsideras ebla konservon de la pluiro cele al la [[internacia agnosko]] de Ĉednestrio kaj ĝia eniro en konsiston de Rusio? * Ĉu vi konsideras ebla la eniron de Ĉednestrio en konsiston de Moldavio? Laŭ datumoj de la organizantoj de tiu referendumo, por la sendependeco de Ĉednestrio kaj ĝia posta libervola aliĝo al Rusia Federacio voĉdonis 97% de la civitanoj, kiuj partoprenis la referendumon. Kontraŭ la aliĝo al Rusio voĉdonis 2,3%. Laŭ datumoj de la organizantoj de tiu referendumo, por aliĝo al Moldavio voĉdonis 3,4% de la voĉdonintoj, kontraŭ tia integriĝo voĉdonis 94,6%. 2% de la partoprenintoj ne sukcesis decidi pri sia prefero. Laŭ la oficialaj datumoj, la referendumon partoprenis 78,6% de la civitanoj, kiuj havas voĉdonrajton; t. e. 306 mil el 389 mil personoj. Reprezentantoj de la moldavia estraro kaj ankaŭ gravuloj de la [[Eŭropa Unio]], [[Rumanio]], [[Ukrainio]], [[Usono]] kaj aliaj anticipe anoncis, ke ili neniukaze agnoskos la rezultojn de la referendumo. Komentante la rezultojn de la referendumo la [[18-an de septembro]] 2006, prezidento de Ĉednestrio [[Igor Smirnov]] diris, ke, laŭ lia opinio, “en lia lando jam kreskis generacio de junuloj”, kiuj "elektas Rusion, sed ne Eŭropan Union kaj NATO-n". Li ankaŭ oficiale anoncis pri siaj planoj elektiĝi por la prezidenta posteno en la proksimaj balotoj<ref>[http://lenta.ru/articles/2006/09/18/vote/ Lenta.ru: Рубль в конце тоннеля]</ref>. == Plua politika historio == La 12-an de decembro 2006 okazis la parlamentaj elektoj, en kiuj partoprenis 42,6 % de la voĉdonantoj. Ekde 2016 la [[prezidento]] estas [[Vadim Nikolajeviĉ Krasnoselskij]]. [[Dosiero:Naddniestrze.png|eta|300ra|Mapo]] == Vidu ankaŭ == * [[Administraj unuoj de Moldavio]] * [[Homaj rajtoj en Ĉednestrio]] * [[Ilie Ilașcu]] (defendanto de reunuiĝo kun Moldavio) * [[Post-sovetaj ŝtatoj]] * [[Respublikoj de Sovetunio]] * [[Rusoj#Rusoj en la teritorioj de la eksa Sovetunio|Rusoj en la teritorioj de la eksa Sovetunio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://eo.mondediplo.com/article2196.html De Ĉednestrio ĝis Donbaso, la historio ripetiĝas], en [[Le Monde Diplomatique]] en Esperanto, marto 2015. * [https://eo.mondediplo.com/article2980.html Ĉednestrio, restaĵo de frostiĝinta konflikto], en [[Le Monde Diplomatique]] en Esperanto, januaro 2022. [[Kategorio:Ĉednestrio| ]] [[Kategorio:Disputeblaj teritorioj]] [[Kategorio:Neagnoskitaj aŭ parte agnoskitaj landoj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1990]] 6anh4dit39ne0247013arw4zygznh1z 0 121603 9493753 9417489 2026-10-15T03:06:42Z Alban McGregor (new) 264512 /* Alfabeto */ 9493753 wikitext text/x-wiki '''Fyksia''' (endomino: ''Vaijskäskhä'' [<nowiki/>[[Helpo:Prononcindiko|Vaj-skes-ĥa]]], angla: ''Fyksian'' [<nowiki/>[[Helpo:Prononcindiko|fyk-SEE-án]]]) estas projekto de [[arta lingvo]] (kunlingvo) komencita de James Wong, kreinto de Fyksland, en 1996. Ĝi estas kunlingvo inspirita de alternativa historio de la mondo, en kiu ekzistas la fikcia insula nacio Fyksland. Pro la historio kaj geografio de Fyksland, Fyksia estas lingvo plejparte influita (rilate al vortprovizo) de la [[Ĝermana lingvaro|ĝermana]] kaj la [[Kelta lingvaro|kelta]], kvankam ĝi ne estas rekte rilata al iu ajn alia lingvo [[Etimologio|etimologie]]. Kiel izolita lingvo, la Fyksian gramatiko enhavas elementojn similajn al tiuj trovitaj en la [[Finna lingvo|finna]] (ekz. kompleksa kazosistemo), la [[Ĉina lingvaro|ĉina]] (ekz. pronoma distingo), ktp. Fyksia ne celas esti helplingvo. Ĝiaj ĉefaj uzoj estas artaj, ĉar ĝi estas desegnita por la simulado de realisma sed fikcia lingvo kaj mikronacio. == Alfabeto == La Fyksia alfabeto havas 24 literojn. 18 el ili estas oftaj en la [[latina alfabeto]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! colspan="24" | La Fyksia alfabeto |- | [[A|A a]] || [[D|D d]] || [[E|E e]] || [[G|G g]] || [[H|H h]] || [[I|I i]] || [[J|J j]] || [[K|K k]] || [[L|L l]] || [[M|M m]] || [[N|N n]] || [[O|O o]] || [[P|P p]] || [[R|R r]] || [[S|S s]] || [[T|T t]] || [[U|U u]] || [[V|V v]] || [[Æ|Æ æ]] || [[Å|Å å]] || [[Ä|Ä ä]] || [[Ö|Ö ö]] || [[Ø|Ø ø]] || [[Þ|Þ þ]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! colspan="24" | La Fyksia alfabeto (alternativa ordigo) |- | [[A|A a]] || [[D|D d]] || [[E|E e]] || [[G|G g]] || [[H|H h]] || [[I|I i]] || [[J|J j]] || [[K|K k]] || [[L|L l]] || [[M|M m]] || [[N|N n]] || [[O|O o]] || [[P|P p]] || [[R|R r]] || [[S|S s]] || [[T|T t]] || [[U|U u]] || [[V|V v]] || [[Þ|Þ þ]] || [[Æ|Æ æ]] || [[Ø|Ø ø]] || [[Å|Å å]] || [[Ä|Ä ä]] || [[Ö|Ö ö]] |} == Fonologio == '''<big>Konsonantoj</big>''' {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! !! colspan="2" | Dublabialaj !! colspan="2" | Dentalaj !! colspan="2" | Alveolaraj !! colspan="2" | Alveolopalatalaj !! Palatalaj !! colspan="2" | Velaraj !! Glotalaj |- ! Nazalaj | colspan="2" | m || colspan="2" | || colspan="2" | n || colspan="2" | || || colspan="2" | || |- ! Plosivoj | p || b || colspan="2" | || t || d || colspan="2" | || || k || ɡ || |- ! Frikativoj | colspan="2" | || f || v || θ || || s || ʃ || || colspan="2" | x || h |- ! Aproksimantoj | colspan="2" | || colspan="2" | || l || r || colspan="2" | || j || colspan="2" | || |} '''<big>Vokaloj</big>''' {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2" | !! colspan="2" | Antaŭaj !! colspan="2" | Mezaj !! colspan="2" | Malantaŭaj |- ! Tensaj !! Malstensaj !! Tensaj !! Malstensaj !! Tensaj !! Malstensaj |- ! Altaj | i, iː || || || || u, uː || |- ! Mezaj | e || ø || || ə || o, oː || |- ! Malaltaj | æ || || a || || || |- ! Diftongoj | colspan="6" | ai      øj |} == Gramatiko == '''<big>Verba Sistemo</big>''' - '''Voĉoj''': Aktiva, Pasiva, kaj Meza (indikas refleksivajn/reciprokajn sencojn). - '''Modoj''': Indika, Demanda (aldonu sufikson, -ka), kaj Subjunktiva (aldonu sufikson, -ki). - '''Tempoj''': Estas 11 tempoj por ĉiu modo, inkluzive de simplaj kaj kunmetitaj formoj uzante helpverbojn kiel hävøton. - '''Verbospecoj''': Verboj estas kategoriigitaj kiel Fortaj, Malfortaj, aŭ Neŭtraj (neŭtraj verboj ŝanĝas signifon laŭ konjugacia stilo). - '''Kondiĉaj''': Esprimitaj per konjugitaj modalaj verboj. '''<big>Adjektivoj kaj Adverboj</big>''' Adjektivoj kaj adverboj estas formitaj el substantivaj aŭ verbaj radikoj uzante specifajn sufiksojn: '''-skä''': Formas adjektivon el substantivo (ekz., vrim "vigleco" → vrimskä "vigla"). '''-ur''': Kompara sufikso ("pli"). '''-aþ''': Superlativa sufikso ("plej"). -ling: Formas adverbon el adjektivo (ekz., vrimskäling "vigle"). '''-vå / -lug''': Sufiksoj por "-plena" kaj "-malpli". '''ö-''': Prefikso uzata por neo (ekz., övrimskä "malvigla"). == Leksikono == Jen la kompleta listo de ĉiuj vortoj en la Fyksia lingvo. {| class="wikitable sortable" ! Fyksia lingvo !! Esperanto lingvo |- | aasn || arseno |- | airg || arĝento |- | aktim || aktinio |- | aktimiden || aktiniidoj |- | alum || aluminio |- | alæn || ĉio, ĉiuj |- | amerikim || americio |- | antimon || antimono |- | aoropim || eŭropio |- | argon || argono |- | astat || astato |- | Auroppa || Eŭropo |- | Aurøn || La plej malgranda unuo de Fyksia valuto |- | avesen || avizoj, notoj |- | barim || bario |- | berkelim || berkelio |- | beryllim || berilio |- | bohrim || borio |- | brom || bromo |- | californium || kaliforniumo |- | curim || kuriumo |- | darmstadtim || darmŝtio |- | dubnim || dubnio |- | dui || tio ĉi |- | dvo || du |- | dvoa || dua |- | dysprosim || disprozio |- | Dänmark || Danio |- | däp || malĝoja |- | däpling || malĝoje |- | däpö || malĝojigi |- | däpögølskä || malĝojiga |- | däþeid || malĝojo |- | eetaal || manĝi |- | eetne || mi manĝas (virina ununombro) |- | eetnä || mi manĝas (vira ununombro) |- | eeton || manĝis / manĝita |- | eetonin || estis manĝata (pasiva pasinteco) |- | eetteen || ili manĝas (virina plurnombro) |- | eetten || ili manĝas (vira plurnombro) |- | eetter || manĝanta (prezenca progresivo) |- | eetterin || estas manĝata (pasiva prezenca progresivo) |- | eetterinka-hij? || ĉu li estas manĝata? |- | eetterka || ĉu (li) manĝas? |- | eettig || manĝos |- | eettigin || estos manĝata (pasiva estonteco) |- | eettigki || manĝus (subjunktivo) |- | eettin || estas manĝata (pasiva prezenco) |- | eettonki || manĝis (subjunktivo) |- | eettut || estas manĝinta / estis manĝinta (perfekto) |- | eettutin || estas manĝita / estis manĝita (pasiva perfekto) |- | eettutinki || estis manĝita (pasiva subjunktivo) |- | eettä || manĝas (tria persono vira ununombro) |- | eettäka-hij? || ĉu li manĝas? |- | eettäka || ĉu (li) manĝas? |- | ein || unu |- | eina || artikolo (la/iu), unua |- | einhen || Unio |- | einsteinium || ejnŝtejnio |- | erbim || erbio |- | fermim || fermio |- | flerovim || flerovio |- | gaarvenklije || registaro |- | gadolinim || gadolinio |- | gjømanim || germaniumo |- | goed || bona |- | goeda || feliĉa |- | goedstea || plej bona (arkaika) |- | goedur || pli bona / plej bona |- | gällim || galiumo |- | hassim || hasio |- | helim || heliumo |- | hij || li |- | hijsä || ili (vira) |- | huignon || pensis |- | huignut || estas pensinta / estis pensinta |- | huignä || pensi |- | huigør || pensanta |- | Hutieku || Aprilo |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidrogeno |- | hvildenak || rezolucio (alternativa) |- | hvildønil || rezolucio |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || volframo |- | hävnim || hafnio |- | hävønon || estis |- | hävøtig || havos |- | hävøtigin || estos havita (pasiva) |- | hävøton || havi |- | hävøtonki || havis (subjunktivo) |- | hävøtut || havas / havis |- | hävøtutka || ĉu havas / ĉu havis? |- | höpeel || salteti / transsalti |- | hølmim || holmio |- | hørvigtä || duklandoj |- | i || kaj / en |- | ik || mi |- | indim || indiumo |- | intro || enkonduko |- | iod || jodo |- | iridim || iridio |- | Iskti || Islando |- | jen || fero |- | Kaans || Olimpikoj |- | Kaansä || Lastaj Novaĵoj |- | kaantoria || portalo |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Perioda tabelo |- | kiesel || silicio |- | kohnäkijke || monarkio, reĝlando |- | kopiveuræktä || kopirajto |- | krom || kromo |- | krypton || kriptono |- | Kronøn || La plej granda unuo de Fyksia valuto (1 kron = 10 aur) |- | kupar || kupro |- | kvæløvni || nitrogeno |- | kvøna || virino |- | kälim || kalio |- | kædmin || kadmio |- | kælsim || kalcio |- | köhl || karbono |- | köhvolt || kobalto |- | kölm || tri |- | kölma || tria |- | köpønikim || kopernicio |- | lantan || lantano |- | lantaniden || lantaniidoj |- | lawrencim || laŭrencio |- | liskhiede || historio |- | litim || litio |- | livermorim || livermorio |- | lutisim || lutecio |- | läänton || landoj |- | Lækvogøn || Palaco Lækvogøn (Specifa palaco de Fyksland) |- | magnesim || magnezio |- | meitnerim || mejtnerio |- | mendelevim || mendelevio |- | mit || kun |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangano |- | negen || naŭ |- | negena || naŭa |- | neodym || neodimo |- | neon || neono |- | nikl || nikolo |- | niobim || niobio |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelio |- | Norije || Norvegio |- | nátrim || natrio |- | Nådene || Nordia |- | næptunim || neptunio |- | nætugåm || retejo / reto |- | Nölaig || Kristnasko |- | og || aŭ |- | oir || oro |- | op || supre / super |- | paasi || pasporto |- | platina || plateno |- | pliu || plumbo |- | plutonim || plutonio |- | praseodym || praseodimo |- | promeþim || prometio |- | protaktim || protaktinio |- | pälladim || paladio |- | pólonim || polonio |- | raidim || radio (elemento) |- | raidon || radono |- | reijnim || renio |- | rhodim || rodio |- | ruhvdim || rubidio |- | rutherfordim || ruterfordio |- | ruþanim || rutenio |- | ræktäinøn || rajtoj |- | röntgenim || rentgenio |- | røkæpænin || rezervita |- | samarim || samario |- | seaborgim || piosaborgio |- | seen || dek |- | seena || deka |- | seit || sep |- | seita || sepa |- | selen || seleno |- | side || retejo / ejo |- | sigtaal || vidi / rigardi (alternativa) |- | sigtäel || vidi / rigardi |- | sij || ŝi |- | sijsä || ili (virina) |- | sink || zinko |- | sirim || cerio |- | sirkon || cirkonio |- | sisim || cezio |- | skandim || skandio |- | stovning || instituto |- | strontim || stroncio |- | surøvni || oksigeno |- | Sverije || Svedio |- | svæv || sulfuro |- | søg || serĉo |- | søgall || serĉi |- | søgoa! || serĉu! |- | søs || ses |- | søsa || sesa |- | t'hävøtig || havos (meza voĉo) |- | t'hävøton || havis (meza voĉo) |- | t'hävøtut || havas / havis (meza voĉo) |- | t'västät || lavi sin |- | t'västätig || lavos sin |- | t'västäton || lavis sin |- | t'västätut || estas lavinta sin / estis lavinta sin |- | t'västätør || lavanta sin |- | tallim || taliumo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluro |- | terbim || terbio |- | tijv || kvina |- | tijva || kvina |- | tin || stano |- | titanim || titanio |- | Täløn || numeroj |- | tæknitim || teknecio |- | um || al |- | ununoctium || oganesono |- | ununpentium || moskovio |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonio |- | uraanim || uranio |- | utijmä || tempo |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskäskhä || Fyksia lingvo |- | verde || mondo |- | vesegisien || vizitantoj |- | vigtigæn || grava |- | Vinlant || Finnlando |- | vluor || fluoro |- | vonnä || espero |- | vosvå || fosforo |- | vrankim || franciumo |- | vrim || vigleco |- | vrimlug || senvigleca |- | vrimlugling || senviglece |- | vrimskä || vigla |- | vrimskäaþ || plej vigla |- | vrimskäling || vigle |- | vrimskälingaþ || plej vigle |- | vrimskälingur || pli vigle |- | vrimskäur || pli vigla |- | vrimvå || vigleca |- | vrimvåling || viglece |- | vrimö || vigligi |- | vrimögølskä || vigliga |- | vrimögølskäaþ || plej vigliga |- | vrimögølskäling || viglige |- | vrimögølskälingaþ || plej viglige |- | vrimögølskälingur || pli viglige |- | vrimögølskäur || pli vigliga |- | vänadim || vanadio |- | västäel || lavi |- | västäon || lavita |- | västør || lavanta |- | vå || kvar |- | Væriskøn || Ferooj |- | våa || kvara |- | Vølkomosinki || Bonvenon |- | vør || ni |- | Webe || Reto (Malnova termino; uzata de 2002 ĝis 2004) |- | xenon || ksenono |- | ytterbim || iterbio |- | yttrim || itrio |- | Ålant || Alando |- | åv || ok |- | åva || oka |- | þi || tio |- | þorim || torio |} [[Kategorio:Artaj lingvoj]] de1sspmhvqz3ec5n4pryb1difb3i1g3 0 124992 9493759 9188858 2026-10-15T04:21:04Z Sj1mor 12103 9493759 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Winnetou1.jpg|eta|160px|<center>kovrilo de [[lumdiskego|lumdiskega eldono]] de [[Winnetou I]]]] '''[[Karl May]]''' kaj liaj fundamentaj verkoj kaj staturoj estis logaĵo por [[filmo|filma]] kamerao propre ĉiam. Jam en la [[1920-aj jaroj|20-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento]] estiĝis la unuaj [[muta filmo|mutaj filmoj]]. Ĉe ilia naskiĝo staris juna scenaristino [[Marie Luise Droop]], kiu estis ĉirkaŭ la jaro [[1910]] ankaŭ amikino de Karl May. Komune kun sia edzo ŝi fondis en [[1920]] propran filman kompanion, kiu ricevis nomon [[Ustad-Film]]. Estiĝis tri filmoj Auf den Trümmern des Paradieses (Sur ruinoj de edeno), Die Todeskarawane (Karavano de morto) kaj Die Teufelsanbeter (Adorantoj de diablo). Sed tiuj ĉi filmoj ne havis sukceson sufiĉan por plua daŭrigo. En duono de la [[1930-aj jaroj|30-aj jaroj]] estis filmita plua filmo - ĉifoje jam sona - Durch die Wüste (Tra dezerto). Bedaŭrinde sukceso estis malpermesita ankaŭ al ĝi, ĉar scenaristo [[Carl Junghans]] devis fuĝi antaŭ [[faŝismo|faŝismigo]] de la lando ĝis [[Ameriko]], [[Fred Raupach]], ĉefrolulo de Kara, finis en orienta batalfronto kaj la filmo finis en arkivejo. En la [[1950-aj jaroj|50-aj jaroj]] poste estis filmitaj du filmoj: Die Sklavenkarawane (Karavano de sklavoj, [[1958]]) kaj Der Löwe von Babylon (Babylonia leono, [[1959]]). Sed nek tiuj ĉi epikaj aventuremaj filmoj ne atingis tian sukceson kiel ĉe kelke da jaroj pli poste [[La trezoro sur Arĝenta lago]]. Malantaŭ ĉio staris pli malgranda korpulenta viro, ĉefo de produkcia firmao Rialto - [[Horst Wendlandt]]. Jam longe li revis filmi ian grandiozan kaj multekostan aventureman filmon. Du jaroj antaŭe (tiam li laboris ankoraŭ por [[Artur Brauner]]) li estis filmonta grandiozan filmon ''Ribelo sur Bounty''. Sed en la sama tempo tiu ĉi filmo estis filmonta ankaŭ en [[Hollywood]] - ĉefan rolon havis promesita [[Marlon Brando]]. Brauner ne intencis repaciĝi kaj li nuligis la projekton. Sed Wendlandt estis optimisto: se germanoj havis tian kuraĝon, por ke ili filmu filmon pri piratoj, kial ili ne povus filmi ankaŭ ian filmon pri indianoj? Teknike tio ja ne estis tiel simpla, sed en alia flanko eĉ ne ne ebla. Filma ĵurnalisto [[Erich Kocian]] rememoras: La tutajn tagojn li pasigis en sekcio de libroj de granda berlina magazeno rimarkante, kiom da libroj de Karl May oni vendas. Poste li demandis en unu restoracio [[kelnero]]n: "Diru - ĉu vi konas Karl May-on?" Kaj kiam la kelnero respondis: "Nu klare, Winnetou kaj Old Shatterhand, mi legis ĉion!" estis por li la afero klara - filmoj de May estos sukcesaj. En la tempo, kiam Wendlandt decidiĝis filmi [[La trezoro sur Arĝenta lago|La trezoron sur Arĝenta lago]], li estis jan tre sukcesa produktoro. Sed li ne estis finance tiel sendependa kiel lia antaŭa okupiganto. Estis necese konvinki siajn kunulojn al kunlaborado. [[Preben Philipsen]] rapide kapjesis - li sciis, ke Wendlandt kapablas ŝanĝi preskaŭ ĉiun objekton de sia intereso en oran minejon (de tio ankaŭ kromnomo "La viro kun ora mano"). El [[Hamburgo]] Wendlandt forvojaĝis ĝis [[Munkeno]], por ke li konvinku [[Waldfried Barthel]]-on, ĉefon de firmao Constantin. Barthel ankaŭ konsentis kaj la plej multekosta filmo de postmilita periodo povis esti komenci filmata. De komence ankoraŭ ne estis tute klare, kie oni filmos la filmon, sed fine estis decidite pri Jugoslavio kaj estis komencita kunlaborado kun Jadran-filmo. Plua demandsigno ŝvebis super elekto de reĝisoro. [[Horst Wendlandt]] unue pripensis pri [[Alfred Vohrer]] - tio estis lia bona amiko, sed Constantin favorigis [[Harald Reinl]]-on. Reinl havis kelke da preferoj - li estis unu el la plej sukcesaj germanaj reĝisoroj, li estis per kontrakto devligita kun firmao Constantin, li ĝuste estis filmanta en ugoslavio kaj li kunlaboris kun [[Lex Barker]] - la planata Old Shatterhand. Waldfried Barthel persistis pri tio, ke reĝisoro de tiu ĉi filmo devus fariĝi Reinl kaj al Wendlandt restis nenio alia, ol subiĝi al la argumentoj. La kunlaboranto de Wendlandt de komence neniel rapidis en la filmigadon de filmoj de May - li timis pro malsukceso. Sed por la sukceso de la afero li faris sekve vere ĉion. Kun stabo de kunlaborantoj li traveturis [[Jugoslavio]]n transverse kaj interesigis en la aferon du siaj bonajn amikojn: kameraiston [[Ernst W. Kalinke]]-on kaj aŭtoron de muziko al bazaj filmoj - [[Martin Böttcher]]-on. Liaj [[melodio]]j fariĝis unu el la plej sukcesaj filmaj melodioj entute. Wendlandt bone konsciis, ke la sukceso de filmoj dependas precipe en okupigo de ĉefaj roloj - kaj la reĝisoroj havis vere bonan talenton dum la elektado de aktoroj! Krom [[Pierre Brice]] kaj [[Lex Barker]] en la filmoj de May preterpasis kvanto de antaŭe aŭ pli poste famaj aktoroj. Inter pozitivulojn enviciĝis ekzemple [[Stewart Granger]], en roloj de viglaj elegantuloj brilis la hodiaŭa komisaro Schimanski - [[Götz George]] kaj Ribannon transprenis al [[Winnetou]] certa [[Mario Girotti]], pli poste multe pli fama kiel [[Terence Hill]]. Sed brila prezentado estis ankaŭ malbonuloj - Cornel Brinkley, tiel ĉi ĉeĥa naskiĝinto [[Herbert Lom]], egoista murdisto Santer, alie eminenta aktoro [[Mario Adorf]], kaj ĉiam eleganta [[Rik Battaglia]]. Estis ĉi tie ankaŭ belulinoj de ĉiuj tipoj: multfoje [[Karin Dor]], la tenera [[Marie Versini]] kiel Nŝo-ĉi, la juna [[Uschi Glas]] aŭ la ekzotika [[Daliah Lavi]]. Kiel Sam Hawkens ĉiujn gajigis [[Ralf Wolter]]. La devena timoj pri la sukceso kaj redoneco de enmetitaj investaĵoj estis rapide for - al Winnetou subiĝis pli ol 60 ŝtatoj en la tuta mondo. La filmoj ricevis multajn vicojn de aprezoj - eble la plej gravaj estis titoloj '''Ora ekrano''', donita al filmoj kun vizitinteco pli ol 3 milionoj da spektantoj nur en Germanio. La filmoj de May fariĝis en Eŭropo spektakle egalvaloraj konkurencoj de agento Bond kaj la amanta Angeliko... == Listo de filmoj == * 1920 :Germana firmao Ustad-Film post filmigo kaj malsukceso de mutaj filmoj "Sur ruinoj de edeno", "Adorantoj de diablo" kaj "Karavano de morto" bankrotas. * 1936 :Tobis Cinema filmas filmon [[Durch die Wüste]] "Tra dezerto", sed pluaj pro nazioj ne estiĝas. * 1948 :En Ĉeĥoslovakio estas projekciata kolora filmo "Ruĝa ĝentilulo", Paramount, Usono * 1958 :[[Die Sklavenkarawane]] "Karavano de sklavoj", Bavaria, Germanio * 1959 :[[Der Löwe von Babylon]] "Babylonia leono", germana-hispana [[Internacia kunprodukto|kunprodukto]]. :Por filmigado prepariĝas Hollywood, onidire preskaŭ 70 filmoj, sed la realigo fiaskis. * 1962 :[[Der Schatz im Silbersee]] - "[[La trezoro sur Arĝenta lago]]" * 1963 :[[Winnetou I]] * 1964 :[[Winnetou II]] :[[Unter Geiern]] "Inter vulturoj" :[[Der Schut]] "Ĵut" :[[Old Shatterhand]] * 1965 :[[Der Schatz der Azteken]] "La trezoro de aztekoj" :[[Die Pyramide des Sonnengottes]] "Piramido de dio de suno" :[[Old Surehand]] :[[Der Ölprinz]] "Petrola princo" :[[Winnetou III]] :[[Durchs wilde Kurdistan]] "Tra sovaĝa Kurdistano" :[[Im Reich des silbernen Löwen]] "En regno de arĝenta leono" :[[Das Vermächtnis des Inka]] "Mesaĝo de inkao" * 1966 :[[Old Firehand]] :[[Winnetou und das Halbblut Apanatschi]] "Winnetou kaj mestizino Apanaĉi" * 1968 :[[Winnetou und Shatterhand im Tal der Toten]] "Winnetou kaj Shatterhand en Valo de morto" [[Kategorio:Filmoj de Karl May| ]] q9twy0u0vrh4fk4r6w8nvzxv49twt0v 0 126707 9493845 8999140 2026-10-15T09:12:53Z Sj1mor 12103 9493845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Universa Universis Patavina Libertas''<br> Libereco de Padovo, universale kaj por ĉiuj | fondodato = 1222 | speco = ŝtata | urbo = [[Padovo]], [[Italio]] | gvidanto = Rosario Rizzuto | titolo de la gvidanto = rektoro | nombro de studentoj = 57.646 ''(2015)'' | nombro de kunlaborantoj = 4281 ''(2015)'' | el tio profesoroj=2054 |regiono-ISO = IT-34 |situo sur mapo=Padovo |zomo = 14 | retejo = }} La '''Universitato de Padovo''' ({{Lang-it|Università degli Studi di Padova}}; [[latine]]: ''Universitas Studii Paduani'') estas granda [[universitato]] en [[Italio]] kaj unu el la plej malnovaj universitatoj en la mondo fondita en [[1222]]. La centra sidejo de la universitato troviĝas en antikva palaco nomata [[Palazzo del Bo]] en la urbocentro de [[Padovo]]. La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]]. == Historio == La Universitato estis fondita en 1222 kiam granda grupo de studentoj kaj instruistoj lasis la Universitaton de Bolonio serĉante pli grandan akademian liberecon. Komence ĝi havis nur unu fakultaton de juro, kie estis instruata civila juro, kanona juro kaj teologio. Jam en 1250 komencis instruado de [[medicino]] kaj arto. En 1399 la fakultato de artoj kaj sciencoj estis establita, inkluzive de [[astronomio]], [[dialektiko]], [[filozofio]], [[gramatiko]], [[medicino]] kaj [[retoriko]]. La studentoj, kiuj komencis alveni el la tuta Eŭropo estis dividitaj en du “nacioj”: italoj ''(Natio Citramontana)'' kaj fremdaj ''(Natio Ultramontana)''. En 1405 Padovo estis konkerita fare de la [[Respubliko de Venecio]] kaj por la universitato komencis brila periodo. De la dekkvina ĝis la dekoka jarcento, la universitato estis konata pro sia esplorado, precipe en la kampoj de medicino, astronomio, filozofio kaj leĝo. Dank’ al a libereco kaj sendependeco garantiita de la Venecia Respubliko, kiu havis grandan ekonomian kaj politikan povon. En tiu tempo, la universitato adoptis la devizon: ''Universa Universis Patavina Libertas'' kaj iĝis unu el la ĉefaj centroj de scienco en Eŭropo. Ek de 1539 la universitato havis kiel sidejo la Bo Palacon, kiu antaŭe estis posedata fare de buĉisto, do li prenis kiel simbolo kapon de bovo. La [[Botanika Ĝardeno de Padovo|botanika ĝardeno de Padovo]], malfermita en 1545, estis la dua en la mondo (post tiu de la [[Universitato de Pizo|Universitato de Pisa]], malfermita en 1544, kvankam la loko de la lasta ŝanĝis en la tempo). La universitato ankaŭ administras naŭ muzeojn, inkluzive de la Muzeo de la Historio de Fiziko. Inter la jaroj 1592 kaj 1610 en Padovo instruis ankaŭ la fizikisto [[Galileo Galilei]] kiu grave kontribuis al evoluo de la natursciencoj. Ekde 1595, la fama anatomia teatro de Padovo altiris artistojn kaj sciencistojn studi la homan korpon dum publikaj sekcadoj. Ĝi estas la plej antikva permanenta anatomia teatro en Eŭropo. La anatomo [[Andreo Vesalio]] en 1543 publikigis ''De humani corporis fabrikas''. La libro vekis grandan publikan intereson kaj kaŭzis aliajn eŭropajn urbojn establi anatomiajn teatrojn. Padovo estis la unua universitato kiu donis akademian gradon al virino. Helena Lucrezia Cornaro Piscopia doktoriĝis en filozofio la {{daton|25|junio|1678}}. En 1943 la Rektoro Concetto Marchesi publike invitis la studentojn ribeli kaj militi kontraŭ la [[Naziismo|nazi]]-[[faŝismo]], ago kiu devigis lin fuĝi al [[Svislando]]. Pro liaj agadoj en la liberiga milito kontraŭ la nazi-faŝismo la Universitato de Padovo estas la sola en Italio kiu ricevis la oran medalon pro milita kuraĝo. == Homoj ligitaj al la Universitato de Padovo == {{Div col|cols = 3}} * [[Johano Nepomuka]] (1340-1343) * [[Paolo dal Pozzo Toscanelli]] (1397-1482) * [[Paolo Bagellardo]] (1415-1494) * [[Mikołaj Kiczka]] (1429) * [[Leoniko Tomeŭ]] (1456-1531) * [[Andrea Mocenigo]] (1473–1542) * [[Agostino Nifo]] (1473-1546) * [[Girolamo Fracastoro|Ĝirolamo Frakastoro]] (1478-1553) * [[Francysk Skaryna]] (1486-1551) * [[Koperniko|Nikolao Koperniko]] (1501-1506) * [[Alexandre Piccolomini]] (1508-1579) * [[Federiko Commandino]] (1509-1575) * [[Guido Panciroli]] (1523-1599) * [[Gerolamo della Rovere]] (1528-1592) * [[Jan Kochanowski]] (1530-1584) * [[Pomponio Algerio]] (1531-1556) * [[Francis Walsingham]] (1532-1590) * [[Jacopo Zabarella]] (1533-1589) * [[George Acworth]] (1534-1578) * [[Giovanni Vincenzo Pinelli]] (1535-1601) * [[Gerardus Bontius]] (1536-1599) * [[Leonardo Donato]] (1536-1612) * [[Jan Zamoyski]] (1542–1605) * [[Prospero Alpini]] (1553-1617) * [[Wilhelm von Efferen]] (1563–1616) * [[Francisco de Sales]] (1567-1622) * [[John Ruthven]] (1594-1597) * [[Thomas Browne]] (1605-1682) * [[Edward Greaves]] (1608-1680) * [[Nicolaus Comnenus Papadopoli]] (1655–1740) * [[Giovanni Battista Morgagni]] (1682-1771) * [[Vikentios Damodos]] (1700–1752) * [[Vincenzo Dandolo]] (1758-1819) * [[Ludwig Arduino]] (1759–1833) * [[Alexandros Mavrokordatos]] (1791-1865) * [[Sebastiano Tecchio]] (1807-1886) * [[Carl Porenta]] (1814–1898) * [[Giacomo Zanella]] (1820-1888) * [[Tullio Levi-Civita]] (1873–1941) * [[Vittorio Benussi]] (1878–1927) * [[Giorgio Cini]] (1918-1940) * [[Beniamino Andreatta]] (1928-2007) * [[Franco Volpi]] (1952-2009) * [[Giampaolo Salvi]] (1954-) {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Antoniuspadua.jpg|<center>[[Antonio de Padovo|Antono de Lisbono]]<br />([[1195]]-[[1231]])</center> Witelo,_book.gif|<center>[[Vitelono]]<br />([[1230]]-[[1314]])</center> Giusto_di_gand_e_pedro_berruguete,_vittorino_da_feltre.jpg|<center>[[Vittorino da Feltre]]<br />([[1378]]-[[1446]])</center> Chiesa_di_Santa_Maria_del_Giglio_Venezia_-_Francesco_Barbaro.jpg|<center>[[Francesco Barbaro]]<br />([[1390]]-[[1454]])</center> Toscanelli_firenze.jpg|<center>[[Paolo dal Pozzo Toscanelli|Paolo Toscanelli]]<br />([[1397]]-[[1482]])</center> Francesco_Filelfo_-_Imagines_philologorum.jpg|<center>[[Francesco Filelfo]]<br />([[1398]]-[[1481]])</center> Cusanus_schedel_chronicle.jpg|<center>[[Nikolao el Kuzo|Nikolaŭ Kuzano]]<br />([[1401]]-[[1464]])</center> Leon_Battista_Alberti_2.jpg|<center>[[Leon Battista Alberti]]<br />([[1404]]-[[1472]])</center> Pedro Berruguete, Portrait of Pope Sixtus IV della Rovere (early 1500s), Cleveland Museum of Art.jpg|<center>[[Siksto la 4-a|Francesco della Rovere]]<br />([[1414]]-[[1484]])</center> Ghirlandaio_-_Tornabuoni_Chapel_-_a_Humanist_philosopher.jpg|<center>[[Demetro Kalkokondilo|Demetrios Chalkokondyles]]<br />([[1423]]-[[1511]])</center> Hermolaus_Barbarus.jpg|<center>[[Hermolaus Barbarus, la Juna|Ermolao Barbaro]]<br />([[1454]]-[[1493]])</center> Pietro_Pomponazzi.jpg|<center>[[Pietro Pomponazzi]]<br />([[1462]]-[[1525]])</center> Pico1.jpg|<center>[[Johano Piko de la Mirandolo|Piko de la Mirandolo]]<br />([[1463]]-[[1494]])</center> Marcus_Musurus.jpg|<center>[[Marko Muzuro|Marcus Musurus]]<br />([[1470]]-[[1517]])</center> Pietro_Bembo2.jpg|<center>[[Pietro Bembo]]<br />([[1470]]-[[1547]])</center> Copernicus.jpg|<center>[[Koperniko|Nikolao Koperniko]]<br />([[1473]]-[[1543]])</center> Ritratto di Francesco Guicciardini.jpg|<center>[[Francesco Guicciardini]]<br />([[1483]]-[[1540]])</center> Paulus Iovius - Serie Gioviana.jpg|<center>[[Paolo Giovio|Paulus Giovius]]<br />([[1483]]-[[1552]])</center> Reginald_Pole_cardinal.jpg|<center>[[Reginald Pole]]<br />([[1500]]-[[1558]])</center> Sperone_Speroni_(1500-1588).png|<center>[[Sperone Speroni]]<br />([[1500]]-[[1588]])</center> Jer%C3%B4me_Cardan.jpg|<center>[[Gerolamo Cardano|Ĝerolamo Kardano]]<br />([[1501]]-[[1576]])</center> Stanis%C5%82aw_Hozjusz_1.PNG|<center>[[Stanislaus Hosius]]<br />([[1504]]-[[1579]])</center> Bernardino_Telesio.jpg|<center>[[Bernardino Telesio]]<br />([[1509]]-[[1588]])</center> JohnCaius.jpg|<center>[[John Caius]]<br />([[1510]]-[[1573]])</center> Vesalius_Fabrica_fronticepiece.jpg|<center>[[Andreo Vesalio]]<br />([[1514]]-[[1564]])</center> Paolo_Veronese_016.jpg|<center>[[Daniele Barbaro]]<br />([[1514]]-[[1570]])</center> Tintoretto_-_Marcantonio_Barbaro,_1593.jpg|<center>[[Marcantonio Barbaro]]<br />([[1518]]-[[1595]])</center> Gabriele_Falloppio.jpg|<center>[[Gabrielo Falloppio|Gabriele Falloppio]]<br />([[1523]]-[[1562]])</center> Girolamo_Fabrizi_d%27Acquapendente.jpg|<center>[[Girolamo Fabrizio]]<br />([[1537]]-[[1619]])</center> Saint_Robert_Bellarmine.png|<center>[[Roberto Bellarmino]]<br />([[1542]]-[[1621]])</center> Torquato_Tasso_2.jpg|<center>[[Torquato Tasso]]<br />([[1544]]-[[1595]])</center> Cesare_Cremonini.jpg|<center>[[Cesare Cremonini]]<br />([[1550]]-[[1631]])</center> Paolo_Sarpi.jpg|<center>[[Paolo Sarpi]]<br />([[1552]]-[[1623]])</center> Justus_Sustermans_-_Portrait_of_Galileo_Galilei,_1636.jpg|<center>[[Galilejo|Galileo Galilei]]<br />([[1564]]-[[1642]])</center> Cozza_Tommaso_Campanella.jpg|<center>[[Tommaso Campanella]]<br />([[1568]]-[[1639]])</center> William_Harvey.jpeg|<center>[[William Harvey]]<br />([[1578]]-[[1657]])</center> George_Ent.jpg|<center>[[George Ent]]<br />([[1604]]-[[1689]])</center> Elena_Cornaro_Piscopia.jpg|<center>[[Elena Cornaro Piscopia]]<br />([[1646]]-[[1684]])</center> Vallisnieri_Antonio_1661-1730.png|<center>[[Antonio Vallisneri]]<br />([[1661]]-[[1730]])</center> Giambattista_morgagni.gif|<center>[[Giovanni Battista Morgagni]]<br />([[1682]]-[[1771]])</center> Giuseppe Tartini (Tartini House).jpg|<center>[[Giuseppe Tartini]]<br />([[1692]]-[[1770]])</center> Moshe_Chaim_Luzzatto_(ramhal)_-_Wall_painting_in_Acre,_Israel.jpg|<center>[[Moses Hayyim Luzzatto]]<br />([[1707]]-[[1776]])</center> Casanova_ritratto.jpg|<center>[[Giacomo Casanova]]<br />([[1725]]-[[1798]])</center> Ugo_Foscolo.jpg|<center>[[Ugo Foscolo]]<br />([[1778]]-[[1827]])</center> Francesco_Zantedeschi.jpg|<center>[[Francesco Zantedeschi]]<br />([[1797]]-[[1873]])</center> Ghega-lithografie-kriehuber-1851.jpg|<center>[[Carlo Ghega]]<br />([[1802]]-[[1860]])</center> Guido_Castelnuovo.jpg|<center>[[Guido Castelnuovo]]<br />([[1865]]-[[1952]])</center> </Gallery> </center> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Universitato}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Padovo]] [[Kategorio:Universitatoj en Italio|Padovo]] [[Kategorio:Universitato de Padovo| ]] kr3k7kkad5isnjhupd3zm25xjazbj0f 0 127348 9493585 9278107 2026-10-14T13:04:15Z Sj1mor 12103 9493585 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri municipo en distrikto Jeseník. Pluaj signifoj estas indikitaj en paĝo [[Česká Ves (apartigilo)]].'' {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Česká Ves | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Böhmischdorf}} | alia_nomo1 = {{Lang-pl|Czeska Wieś}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Česká Ves | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ceska Ves.jpg | dosiero_priskribo = Vido el belvedero sur [[Zlatý Chlum]] al Česká Ves <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Česká Ves vlajka.jpg | blazono = Česká Ves znak.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Olomouc | distrikto = Distrikto Jeseník | municipo = Jeseník | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Bělá (alfluanto de Nysa Kłodzka)|Bělá]] | rivero1 = Vidnavka | rivero_tipo = | memorindaĵo = Čertovy Kameny | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Rokaro | ŝoseo = | montaro = Riĥleba montaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Česká Ves | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 399 | lat_d = 50 | lat_m = 15 | lat_s = 18 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 12 | long_s = 47 | long_EW = E | plej_alta = Studniční vrch | plej_alta_leviĝo = 992 <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 24.51 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Česká Ves <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1416 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 790 81 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ071 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0711 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0711 569356 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.cves.cz www.cves.cz] | commons = Česká Ves | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Česká Ves''' (en traduko ''Ĉeĥa Vilaĝo'') estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]] situanta en norda cismontaro de [[montaro]] [[Hrubý Jeseník (montaro)|Hrubý Jeseník]], en valo de rivereto Bělá. La suda parto de la vilaĝo rekte ligas al distrikta urbo [[Jeseník]], norde ĝi malproksimas de ŝtatlimo kun [[Pollando]] 13&nbsp;km. La valo estas borderita de arbarkovritaj montetoj, kiu nordokcidente apartenas al terlangoj de montaro [[Riĥleba montaro]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unuaj spuroj de loĝigo de la valo de rivero Bělá, norde de [[Jeseník]], kie etendiĝas la hodiaŭa Česká Ves, tuŝas ĝis la [[6-a jarcento]]. La vilaĝanoj estis anoj de [[slavoj|slavaj]] triboj, vivantaj en teritorioj de suda Pollando. Skribmencioj pri vilaĝo kun nomo Waltherowici devenas el la jaro [[1284]], kiam estiĝis La fundamenta dokumento de vroclava episkopujo. La hodiaŭa nomo de la vilaĝo aperas nur en la jaro [[1410]]. La nomo havas sian devenon verŝajne laŭ ministoj (evidente el [[Kutná Hora]]), kiujn invitis por mini [[fero|ferercon]] kaj [[oro]]n sur montopiedo de monteto [[Zlatý chlum]] ĉirkaŭ la jaro [[1350]] Hynek Muščín, tiama posedanto de la vilaĝo. Tiutempe jam la loĝantaro estis tute germanigita de germanaj koloniistoj. La vilaĝo en la historio ne evitis al vico de katastrofoj. Tre difektis ĝin militmarŝoj de la [[tridekjara milito]] kunigita kun rabado, epidemio de [[pesto]] en [[1627]] kaj fine ankaŭ triste famaj [[Ĉasado de sorĉistinoj|sorĉistinaj procesoj]], en kiuj estis ŝtiparumitaj 16 virinoj kaj 1 infano - plej multe el la vilaĝoj de regiono de Jeseník. Nur kun rompo de la [[18-a jarcento]] ĝi notas pli bonajn tempojn. En [[1804]] vizitas lokan [[lernejo]]n 140 infanoj. En la vilaĝo estas renovigita [[preĝejo]], laboras [[muelejo]] kaj aliaj. Federacia fabriko ŝanĝiĝas en [[1894]] en akcian kompanion por produktado de fera varo - la hodiaŭa Ĉenfabriko. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Naskiĝintoj == Naskiĝintoj el Česká Ves ankaŭ meritis pri jeseníkaj banlokaj aferoj. En la jaro [[1798]] en la vilaĝo naskiĝis [[Johann Schroth]] (lia naskodomo ĉi tie senĉese staras), fondinto de banloko en [[Lipová-lázně]]. En la [[1814]] loka kamparano, [[Vincenz Priessnitz]] komencis okupiĝi per kuracado de malsanoj per akvo el arbaraj fontoj. Banloko [[Gräfenberg]] nome apartenis en katastron de Česká Ves. == Pluaj fotoj == <gallery> Česká Ves (JE), kostel (2).jpg|Preĝejo de sankta Jozefo el la jaro 1928 Česká Ves (JE), Panna Maria.jpg|Kolono kun statuo de Virgulino Maria Česká Ves (JE), most.jpg|Ponto trans rivero Bělá Česká Ves (JE), OÚ.jpg|Municipa ofico </gallery> {{Municipoj de Regiono Olomouc|Distrikto Jeseník}} [[Kategorio:Česká Ves| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Jeseník]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jeseník]] [[Kategorio:Setlejoj en Riĥleba montaro]] l5v5hfnqw8tr2nsb4mw4y2urfsuqk1c 0 128761 9493715 9475529 2026-10-14T19:51:23Z LilyKitty 25129 dee interna monologo 9493715 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Konscifluo''' ({{lang-en|stream of consciousness}}) estas formo de la [[monologo]] interna inventita en [[20-a jarcento]] de [[James Joyce]]. Karakterigas ĝin fluo de konscio de la ĉefa [[rolulo]] kiu monologas per aro de ĝiaj pensoj; estas rakonto de ĉefa verko. [[Rakontisto]] de fluo de konscio estas ofte [[Ĉionscieco|ĉioscia]], tial pensoj de ĝi ne nur ampleksas pensojn de ĉiuj personoj de la verko, sed ankaŭ kreas realon de verko. En komenco de unua jardeko de la [[20-a jarcento]] James Joyce malkovris novan emon en literaturo legante aĉetitan ĉe trajnstacio libron "''Laŭroj estas tonditaj''" (''Les lauriers sont coupés'') de [[Édouard Dujardin]]. Unue tiu nova formo de [[intrapersona komunikado|interna monologo]] estis uzita en libro "''[[Uliso (Joyce)|Uliso]]''" (''Ulysses'') de James Joyce skribita en jaroj [[1914]]-[[1922]]. Fluo de konscio estis tie ĉi uzita kiel pensaro de multaj homoj de [[Dublino]] dum unu tago, [[16-a de junio]] [[1904]] jaro. En komenca epizodo miksiĝas kun ĝi pensoj kaj kunigoj de kelkaj homoj kreante pensaron de ricevanto simile kiel en 17-a epizodo kie ĉiaj pensoj trapermutadas kaj permutigas sin. En ĉefa parto de verko ĝi estas pensparolado kaj rakonto de [[Leopold Bloom]], [[Stefan Dedalus]] kaj enfine [[Molly Bloom]]. En "[[Uliso (Joyce)|Uliso]]" kredeble plej bone estis uzita fluo de koncio. En "Uliso" fluo de konscio estas samtempe la stilo de verko. En [[1925]] jaro estas eldonita dua libro en fluo de konscio- "''Sinjorino Dalloway''" (''Mrs.Dalloway'') de [[Virginia Woolf]]. Ĝi priparolas pri unua tago de sinjorino Klariso Dalloway kiu preparas feston. Ŝia pensparolado kaj kunigaro estas samtempe priparolado pri naturo de [[virino]]. Virginia Woolf uzis fluon poste ankaŭ en "''Al mara lanterno''" (''To the Lighthouse'') kaj en "''Ondoj''" (''The Waves''). Konscifluo estis uzita ankaŭ en grava "''Furiozo kaj krio''" (''[[The Sound and the Fury]]'') de [[William Faulkner]], "''Lunatikoj''" (''Die Schlafwandler'') de [[Hermann Broch]], "''La limo''" (''Granica'') de [[Zofia Nałkowska]], "''Pordegoj de paradizo''" (''Bramy raju'') de [[Jerzy Andrzejewski]], la famega dramo "''Atendante Godoton''" (''[[Waiting for Godot]]'') de [[Samuel Beckett]], triparta verko ''Die Schlafwandler'' de [[Hermann Broch]], kaj aliaj verkoj. Iuj ankaŭ inkluzivas la kantojn de [[Rokenrolo|roka]] poeto [[Bob Dylan]]. Ofte uzis ĝin ankaŭ granda esperanta verkisto [[Julio Baghy]]. == Karakterizo, entrudo, penetro kaj studo al la psiko == Kiel ĝenro elpensita en [[modernismo]] (kvankam ĝiaj prapatroj troveblas eĉ antaŭ la dudeka jarcento), la konscifluo estas karakterizita per [[fokuso]] sur la [[psiko]] de la [[ĉefrolulo]], kies [[Pensado|pensoj]] estas cititaj. En ĝia kerno, la konscifluo estas '''interna monologo''', la parolado de homo kun si mem, kvankam ekzistas konsiderindaj diferencoj inter la literaturo de la konscifluo kaj la [[Ŝekspiro|ŝekspiraj monologoj]]. La ĉefa diferenco, kvankam ne la sola, estas la fakto, ke la konscia fluo provas imiti ne nur la enhavon de pensoj, sed ankaŭ kiel ili "aspektas". Tio estas, anstataŭ kontentiĝi pri la ĝenerala pensmesaĝo, skribado en la konscifluo estas provo ankaŭ formale reprezenti la strukturon kaj naturon de la penso, kiel la roluloj perceptis ĝin, de asociaj transiroj de penso al penso al [[Dusencaĵo|ambigueco]] en [[Dikto|diktoj]]. Pro tio, multaj fakuloj supozas, ke la konscia fluo estas la kulmino de la penetro en la psikon de la rolulo. En ŝia libro ''Transparent Minds (malobskuraj Cerboj)'', kiu provas karakterizi la specojn de entrudiĝo en la animojn de la karakteroj en la literaturo, Dorit Conn kontestis tiujn asertojn. Cohn argumentis, ke citi la pensojn de la rolulo estas nur unu maniero karakterizi la rolulon kaj penetri ŝian animon. La konscifluo estas esence laŭvorta, tial ĝi povas priskribi nur la laŭvortan tavolon de la pensoj de la rolulo. Neverbaj, subkonsciaj tavoloj '''ne''' povas esti reprezentataj en teksto tute konscia fluo. Plio, ekzistas neniu kialo supozi, ke la rolulo scias ĉion pri si mem aŭ pri ŝia animo. Multaj roluloj, kiel multaj homoj, mensogas al si mem kaj trompas sin. Verkisto, kiu skribas en la konscia fluo, renkontos malfacilaĵojn, kiam li volas emfazi ĉi tion. Konscifluo, argumentas Cohn, estas rekta citaĵo de la pensoj de la rolulo, kaj tial ĝi limigas la eblojn de la aŭtoro. En romanoj ne verkitaj en ĉi tiu ĝenro, la parolanto povas karakterizi la rolulon per aldonaj rimedoj, kiuj ne haveblas en la konscia fluo. Tiel ekzemple la parolanto povas resumi la pensojn de la rolulo, plilongigi ilin, produkti inter ili kaj io alia [[Analogio|analogion]], kiu lumigos ilin en certa lumo, kaj simile. La parolanto ankaŭ povas kritiki la pensojn de la rolulo kaj analizi ilin, kaj li povas pli facile meti ilin en [[Ironio|ironian lumon]] laŭ siaj celoj en la verko. == La Konscio kiel citaĵo == La konsciofluo celas prezenti rektan citaĵon el la pensoj de la rolulo. Tiusence ne estas multe da diferenco inter ĝi kaj la monologo. Tamen, kiel videblas el simpla komparo inter ŝekspiraj monologoj, ekzemple, kaj la monologo de Molly Bloom, estas konsiderindaj diferencoj inter unu kaj alia monologo. Unu el la ĉefaj kialoj de ĉi tiu diferenco kuŝas en tio, ke ambaŭkaze la monologoj estas cititaj (t.e.: [[interteksteco]]). Laŭ la teorio de citaĵoj de Meir Sternberg, citaĵo estas evento, en kiu unu ago de komunikado reprezentas alian agon de komunikado, eĉ se ĝi estas fikcia komunikado. En literaturo ekzistas [[Hierarkio|hierarkia sistemo]] de citaĵoj, gvidata de la aŭtoro, sekvata de la parolanto, kaj poste, se entute, de la roluloj mem. Krome, cita rilato ĉiam estas sklaviga kaj sklavigita rilato. Unu komunika ago estas malligita de sia originala kunteksto kaj ĝia originala celo, kaj transdonita al alia komunika ago, kies celoj estas malsamaj. En ĉi tiu rilato, [[Filma muntado|perspektiva muntado]] estas kreita - kombinaĵo de la [[perspektivo]] de la citita persono kaj la perspektivo de la citita persono. Foje, ĉi tiu kombinaĵo estas pli videbla por la okulo, kaj malpli ofte, tamen ĝi ĉiam estas tie. En la ŝekspira monologo vi povas senti vin pliforte en la direktigita mano de la citiganto. La monologoj estas verkitaj kun ia [[Metriko (poetiko)|metriko]], ilia lingvo kutime estas alta, kaj la cititaj pensoj estas aranĝitaj rakonteme aŭ kiel [[Argumento (filozofio)|argumento]]. La rezulta sento estas, ke ĉi tiuj ne estas la pensoj de la rolulo, kiel ŝi esprimis ilin en la privateco de sia menso, sed prilaborado de ŝiaj pensoj kaj ilia adapto al la publiko. Ĝi do estas ia kombina esprimo, karakterizaĵoj de unu komunika ago, kiuj kunfandiĝas en la karakterizaĵoj de alia komunikada ago. Tamen eĉ en la konsciflua literaturo videblas citaĵo. Unue, la rakontfluo malfermiĝas kaj je ĝia fino finiĝas. Iu elektas kie malfermi la rakonton, kaj kie fini ĝin. Ĉi tiu elekto fariĝas laŭ la celoj de la aŭtoro, liaj komunikadaj kaj [[Retorika alparolo|retorikaj]] celoj (t.e. literatura rezonado). Ĉi tiuj celoj ankaŭ diktas aliajn elektojn dum verkado. Ekzemple, kiuj el la pensoj de la rolulo estos komprenataj de la leganto (t.e., la teksto provizos sufiĉe da informoj, el kiuj oni povas eltiri interpretajn konkludojn), kaj kiam ili estos komprenitaj. Tiel, la ĉefa diferenco inter ŝekspira kaj konscifluoa monologo ne nepre estas formala aŭ struktura (iuj el la monologoj en la Uliso estas verkitaj laŭ [[Metriko (poetiko)|metriko]], ĉar la rolulo, Stephen Dedalus, klopodas verki en si mem), sed kuŝas en la celoj de la aŭtoro kaj de la parolanto. Alia kialo por la diferencoj inter monologoj, krom la diferenco inter la roluloj, estas la diferenco en la maniero, kiel konscio estis perceptita en malsamaj tempoj kaj de malsamaj homoj. == La model de la konscio == Estas malfacile argumenti, ke la konscia fluo estas fidinda reprezento de la homa konscio, eĉ se ĝi estas reprezentado de la laŭvorta tavolo nur en lia konscio. Ĉar konscio ne estas nek videbla nek mezurebla, ĝia reprezentado dependas de kultura modelo, kiu varias laŭ la periodo kaj ĝiaj bazaj supozoj. Tiel ekzemple la psika modelo de [[Sigmund Freud]] esence diferencas de la psika modelo akceptita en la [[mezepoko]]. Tiel, la reprezentado de konscio en [[mezepoka literaturo]] (eĉ se ĝi ne estas skribita laŭ la stilo de la konscifluo) diferencos de la reprezentado de konscio en moderna literaturo. La diferenco ne devas esti simple formala aŭ struktura, esprimita en la maniero priskribi aferojn, ĝi ankaŭ povas esti pli vasta. Pensmovo, kiu ŝajnas [[Logiko|logika]] en unu periodo, laŭ iuj supozoj, ŝajnos nelogika en alia periodo. Klara ekzemplo pri tio troveblas en neliteratura evento. En la [[12-a jarcento]] [[Giraldus Cambrensis|Ĝeraldo de Kimrio]] provis pruvi, ke la [[Manksinsulo]] apartenis al [[Britio]] kaj ne al [[Irlando]]. Por pruvi ĉi tiun aserton, li montris al la fakto, ke ekzistas [[serpentoj]] sur tiu ĉi insulo. Kaj ĉar laŭ ĉiuj ekzistantaj tradicioj [[Sankta Patriko]] forpelis la serpentojn el Irlando, kaj tial ne ekzistas serpentoj en Irlando, la insulo ne estas parto de Irlando. Indas rimarki, ke Irlando estas perceptita ĉi tie ne kiel loko, kies limoj ŝanĝiĝas laŭ la arbitreco de la homa koro, sed kiel klara kaj desegnita esenco, preskaŭ malligita de la [[homa historio]]. Iasence do la konscia fluo ne estas fidinda reprezentanto de homa konscio, sed de la maniero per kiu homa konscio estas perceptata en diversaj tempoj. == Verkado de konscio - kolizio de motivoj == Verki en konscifluo tutverke (t.e. la tuta teksto estas konscifluo, kaj ne nur partoj de ĝi, kiel certaj ĉapitroj en Uliso) prezentas al la verkisto iujn limigojn, kiujn ŝi devas trakti. La manko de konscio de la informiganto al la ricevatoj ne nur permesas al la verkisto prezenti la plej privatajn kaj intimaj pensojn de la ĉefrolulo, tiu ankaŭ prezentas al li malfacilaĵojn. Unue, la informiganto ne bezonas klarigi al si aferojn, kiujn li jam scias. Tiel, ekzemple, li ne havas apartan kialon prezenti sin. Li scias, kiu li estas, scias sian nomon, kaj scias, kiel li aspektas. Ankaŭ, la ĉefrolulo ne devas detaligi al si mem en siaj pensoj, kiu estas tiu "li" pri kiu li pensas, dum la leganto bezonas ĉi tiujn informojn por kompreni bazajn aferojn en la reprezentata surscenejigita mondo. Alivorte, dum la aŭtoro interesas provizi al la leganto ekspoziciajn informojn, bazajn informojn por kompreni kio okazas, la ĉefrolulo ne interesas tion fari. Laŭ Dorit Cohn, jen la kialo, kial multaj rakontoj, verkitaj en ĉi tiu stilo, komencas je vekiĝo. Tiel la aŭtoro ankaŭ donas kialon por la komenco de la konscifluo (tiel ne kaŭzas la senton, ke la penetro en la psikon de la rolulo fariĝas meze de aferoj, tial ankaŭ ne emfazas lian ekziston), kaj kapablas provizi iujn bazajn informojn, pretekste, ke la vekita ĉefrolulo bezonas tempon por identigi sian ĉirkaŭaĵon. Alia problemo, ne malpli grava, estas la priskribo de la ĉirkaŭaĵo en kiu la ĉefrolulo estas. Ĉar la leganto akceptas nur la pensojn de la ĉefrolulo, la verkisto devas trovi manieron priskribi tion, kio okazas en la mondo per ĉi tiuj pensoj. Unu maniero trakti la problemon estas meti la ĉefrolulon en unu lokon kaj ne pli, tiel minimumigante la bezonon de ĉi tiu priskribo. Alia maniero estas igi la ĉefrolulon pensi pri la aferoj, kiuj okazas ĉirkaŭ li kaj lia ĉirkaŭaĵo, kaj tiel prezenti la eventojn al la leganto nerekte. Iuj verkistoj eĉ transskribis la aferojn, kiujn la ĉefrolulo vidas, tiel provante krei la impreson, ke la ĉefrolulo ne "pensas" sed simple spertas la eventojn aŭ observas la mondon sen provi interpreti ĝin. ==Vidu ankaŭ== *[[Psikologia romano]] [[Kategorio:Literaturo]] 791o9e09extsebkoywxxoa407fzji6s 0 128876 9493804 9085833 2026-10-15T08:39:51Z RG72 11847 9493804 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Dolmen de Menga Antequera-2004 2.jpg|eta|220px|Piliero ene de la ''Cueva de Menga'' (ĉirkaŭ [[-2500|2.500 a.K.]])]] [[Dosiero:Pfeiler genietet1.jpg|eta|140px|Metala piliero [[nito|nitita]]]] [[Dosiero:MissionSanMiguelArches.JPG|eta|300px|maldekstre|Serio de pilieroj kun malsamaj [[arko (arkitekturo)|arkoj]]]] '''Piliero''' estas kolonforma konstruo, servanta por subporti plurspanan ponton, triumfarkon kaj similajn. Kontraŭe al [[kolono]], piliero kutime estas masonita kaj ne-cirkla. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=pilier}} * [[Fosto]] * [[Kolono]] * [[Pilastro]] * [[Pilono]] [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] [[Kategorio:Struktura inĝenierado]] [[Kategorio:Pontopartoj]] kmdsa3xnsqcdlom5mq9qh5wbjs4ihki 0 138395 9493615 9249751 2026-10-14T15:45:59Z Roberto 609 /* M */ 9493615 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Slovakio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[slovaka esperantisto|slovakaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri slovakaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:slovakaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de slovakaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de slovakaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == B == ===[[Andrej Beisetzer]]=== '''Andrej Beisetzer''' estis esperantisto en [[Prešov]] en la mezo de 20-a jarcento. === [[Stefano Blanár]] === '''Stefano Blanár''' (naskiĝis [[1923]], mortis la [[29-an de majo]] [[1949]]) estis esperantisto en [[Nové Mesto nad Váhom]]<ref>Esperantisto Slovaka - Numero 36, Junio (1949)</ref>. == C == === [[Peter Cmarko]] === '''Peter CMARKO''' (naskiĝis en [[1951]], mortis la [[18-an de julio]] [[1997]]) estis [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]] de [[Bratislavo]]. Li estis dumviva membro de UEA. ==Ĉ== ===[[Milada Ĉiĉatkova]]=== '''Milada Ĉiĉatkova''' estis esperantistino en [[Trebišov]] en la mezo de 20-a jarcento. == F == === [[Magdaléna Feifičová]] === '''Magdaléna FEIFIČOVÁ''' (naskiĝis la {{daton|1960-12-26}}) estas [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]]. Ŝi redaktis la gazeton [[Esperantisto Slovaka]]. == H == === [[Ondrej Hoffmann]] === '''Ondrej HOFFMANN''' (mortis la [[2-an de majo]] [[2000]], 89-jara) estis [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]]. Post la dua mondmilito li metis la bazan ŝtonon de la [[Esperanta movado]] en [[Liptovský Mikuláš]] ([[Slovakio]]) kaj ties regiono. == K == === Amália Kremer === '''Amália Kremer''' (mortis la [[3-an de aprilo]] [[1950]], 70-jara) estis [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]]. == L == === [[Jan Lamačka]] === '''Jan LAMAČKA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la {{daton|2|decembro|1994}}) estis [[slovaka esperantisto]], redaktoro, kursestro, preleganto, publicisto kaj gvidanto de gazetaj rubrikoj. ===[[Tibor Mihaliĉ]]=== '''Tibor Mihaliĉ''' estis esperantisto en Trebišov en la mezo de 20-a jarcento. ===K. Lukač=== K. Lukač estis esperantisto en [[Prešov]] en la mezo de 20-a jarcento. ==M== ===[[Anton Miller]]=== '''Anton V. Miller''' (naskiĝis 1857? kaj mortis la 2-an de Julio de 1933) inĝeniero, movadis ĉefe en [[Bulgario]], kie li estis UEA-delegito en [[Plovdiv]]. Li faris ŝoseojn en la [[Rodopa montaro]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] j.16 n. 03-04 dec. 1934</ref>. ==P== ===[[Franz Podloučka]]=== '''Franz Podloučka''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Brno]], kontrolisto de Landa Akuŝejo de [[Aŭstrio-Hungario]]. Li estis ano de la [[Unua societo de aŭstraj esperantistoj]], kiel ano de la sekcio "Germana Grupo Esperantista" (1905). Post la Unua Mondmilito, li klopodis pri la enkonduko de Esperanton en la pedagogian lernejon kaj en la komercan akademion de Brno. Li propagandis inter la germanoj en Slovakio.<ref>Esperanto n243 nov 1920</ref> ==S== ===[[Ondrej Sninĉak]]=== Profesoro '''Ondrej Sninĉak''' estis esperantisto en [[Prešov]] en la mezo de 20-a jarcento. ===A. Siromjatnikov=== '''A. Siromjatnikov''' estis radioamatora esperantisto en Slovakio en la mezo de 20-a jarcento<ref>Esperantisto Slovaka - Numeroj 32-33, Februaro - Marto (1949)</ref>. ==Z== ===Vierka Zvarová=== '''Vierka Zvarová''' estas slovaka esperantistino ekde 1971. Ŝi intruas Esperanton ĉefe al infanoj<ref>Esperantisto Slovaka - Numero 02 (2019)</ref>. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Slovakaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Slovakaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Slovakaj]] mgzxszohmn4fdy9wzuyzorryrxyro22 0 138910 9493858 8626905 2026-10-15T10:07:50Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9493858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-SZ|tipo1=reliefo|zomo=11}} '''Rakamaz''' estas [[urbo]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Norda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Szabolcs-Szatmár-Bereg]], en [[Distrikto Nyíregyháza]]. [[Dosiero:Pfarrkirche von Rakamaz.JPG|eta|maldekstre|Pilgrimkapelo]] == Geografio == Rakamaz situas sur [[ebenaĵo]], laŭ maldekstra flanko de [[Tiso]], laŭ ĉefvojo kaj [[fervojo]] [[Debrecen]]-[[Miskolc]], kontraŭe troviĝas [[Tokaj]] kaj [[Bodrog]]. Tokaj troviĝas 5, [[Nyíregyháza]] 29, [[Tiszavasvári]] 30, Debrecen 76, [[Budapeŝto]] 224 [[km]]. [http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=14739&i2=9566]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Historio == La urbo estis loĝata jam en la [[neolitiko]]. La komunumo estis unuafoje menciita jam en dokumento el [[1067]]. Rakamaz estas trafika krucpunkto kaj grava trapasejo trans rivero [[Tiso]]. Antaŭ jarcentoj oni tie transportis la vinojn de [[Tokaj]]. Dum la [[turkoj|turka]] erao la komunumo senhomiĝis, poste [[ŝvaboj]] refondis ĝin. En [[1854]] reĝino [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]] vizitis la Rakamaz-on, pri tio memoras [[obelisko]]. En [[1888]] okazis granda [[inundo]]. Rakamaz iĝis urbo en [[2000]]. == Vidindaĵoj == * [[Preĝejo Stefano la 1-a (Rakamaz)]] * [[Pilgrima kaj golgota kapelo Apoteozo de Sankta Kruco (Rakamaz)]] * [[Kalvinana preĝejo (Rakamaz)]] == Famuloj == En Rakamaz naskiĝis [[ombudsmano]] [[Barnabás Lenkovics]] kaj [[György Timkó (presisto)]]. == Referencoj == {{referencoj}} [[Dosiero:Tokaj Tiszahíd1.JPG|eta|maldekstre|<center>Ponto inter Tokaj kaj Rakamaz]] {{Szabolcs-Szatmár-Bereg}} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} [[Kategorio:Urboj ĉe Tiso]] [[Kategorio:Rakamaz]] ruhwm3q3q6vlvhicrmn6qrbzbcxgfgr 0 140636 9493843 7908469 2026-10-15T09:10:27Z Sj1mor 12103 9493843 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} Siro '''Arthur Henry McMahon''' (naskiĝis la {{daton|28|novembro|1862}}, mortis en [[1949]]) estis brita soldato kaj diplomato. Henry McMahon naskiĝis kiel filo de brita generalo. Li vizitis la [[Imperial College]] en [[London]], en [[1885]] soldatiĝis en la kolonia Hindia Armeo, poste ŝanĝis en [[1890]] al la brita hindia kolonia administrado. Li mezuris kaj fiksis la limojn - je persa peto - inter [[1896]] kaj [[1905]] inter [[Baluĉio]], [[Afganujo]] kaj [[Irano|Persa Reĝlando]]. Ekde 1911 ĝis 1914 laboris li kiel eksterafera ministro de reĝoreprezentanto de [[Brita Hindio]]. En tiu posteno decidis li pri norda limo de Hindia Imperio kaj [[Ĉinio]], [[Tibeto]] en la [[Konferenco de Ŝimla]] (1914). (legu [[McMahon-linio]]). Oni transmetis lin en [[1915]] al [[Kairo]], kie li laboris kiel posteulo de [[Horatio Herbert Kitchener|Lordo Kitchener]], brita ĉefkomisaro en Egiptio. Li sekrete korespondis - en nomo de la brita registaro de [[Edward Grey]] - kun ŝerifo de [[Heĝas]], [[Hussein ibn Ali (Heĝas)|Hussein ibn Ali]]. Ili interŝanĝis dek leterojn kiuj tuŝis la sendependecon de la '''pure''' arabaj landoj, se ili agadas kontraŭ Otomana Imperio. McMohan komprenis tiun pure-vorton ne al [[Palestino]], kio kaŭzis konflikton kaj fiaskon de la korespondado. (legu pli [[Hussein-McMahon-korespondado]]) McMohan estis ŝanĝita en Egiptio en [[1916]] per la arabe parolanta [[Francis Reginald Wingate]] (1861 – 1953). * [[Sykes-Picot-akordo]] * [[Balfour-deklaro]] == Fontoj == * McMahon: ''Seistan Past and Present'', Geogr. Journal, 1906, S. 209ff {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McMahon, Henry}} [[Kategorio:Britaj oficiroj]] [[Kategorio:Militistoj de Brita Hindio]] ax290hghez85p71mr9rlqdcdmyoyik0 0 160732 9493747 9019026 2026-10-14T23:30:26Z LilyKitty 25129 de Internacia Komitato pri Intelekta Kunlaboro 9493747 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} {{projektoj|q=Henri Bergson}} '''Henri BERGSON''' naskiĝis je la [[18-a de oktobro]] [[1859]] en [[Paris]] kaj mortis je la [[4-a de januaro]] [[1941]]. Li estis [[francio|franca]] [[filozofio|filozofo]], kiu ricevis [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] en [[1927]]. Liaj plej famaj verkoj estas ''Le Rire'' (La rido) kaj ''Matière et Mémoire'' (Materio kaj Memoro). Henri Bergson, precize Berekson, estis filo de [[Pollando|pola]] [[judo]] kaj [[Irlando|irlanda]] judino. Lia patro estis genia muzikisto, unu el la plej bonaj lernantoj de [[Fryderyk Chopin]]. Post solida memedukado kaj laboro en multaj liceoj Bergson komencis verki siajn solvojn filozofiajn. Li estiĝis profesoro de ''[[Collège de France]]'' kaj li estis elektita por ''[[Akademio de Moralaj kaj Politikaj Sciencoj|Académie des sciences morales et politiques]]'' kaj [[Internacia Komitato pri Intelekta Kunlaboro]]. Li kreis sian unikan sistemon filozofian. La plej grava estas tie la [[ontologio]]. Bergson ĉerpis multe de neracionalistoj slavaj ([[mesianismo]], slava [[fenomenologio]], slava [[hegelismo]] - ekzemple [[Lev Ŝestov]]). Lia filozofio havas karakteron ekzistencialan. Laŭ li oni ne povas koni la eston laŭ ĝia esteco, sed laŭ ĝia esenco. Tiu esenco estas mema forto [[vitalismo|vitala]] ''[[élan vital]]''. Tiu esenco estas vera pruvo por esteco. La manieroj por koni eston estas laŭ intuicio, tial la sistemo de Bergson estas nomita [[intuiciismo]]. Tiu filozofio estas do ankaŭ certa dialektiko - la rega elemento de mondo ne estas esto, sed la "elan vital" - la interna, kaŝa formo de movo kaj ago de esto. Tial ĉia filozofado laŭ Bergson komencas de la sentado. Ĝi estas do neracia formo de empirismo apogita sur fenomenologia dialektiko. Malakordantoj opinias, ke elan vital aŭ simple ne ekzistas, aŭ oni ne povas ĝin koni. Se oni povas ĝin koni, oni ne povas tamen ĝin esprimi. La teorio de Bergson do falas pro manko de pruvoj. La plej granda ilustranto de tiu filozofio estis la poeto [[Bolesław Leśmian]], kiu estiĝis fama per kreado de multaj neraciaj mondoj kaj personoj. Lia lingvo estas perfektigita per neologizacio. Leśmian tamen enfine malakordis kun Bergson kaj skribis poeziaĵojn pruvantajn siajn opiniojn. == Verkoj (franclingve) == * ''[[Essai sur les données immédiates de la conscience]]'', Paris, [[Félix Alcan]], coll. « Bibliothèque de philosophie contemporaine », 1889. * ''[[Matière et mémoire]]. Essai sur la relation du corps à l'esprit'', Paris, Félix Alcan, coll. « Bibliothèque de philosophie contemporaine », 1896. * [[Le Rire (Bergson)|''Le Rire'']]''. Essai sur la signification du comique'', Paris, Félix Alcan, coll. « Bibliothèque de philosophie contemporaine », 1900. * ''[[L'Évolution créatrice]]'', Paris, Félix Alcan, coll. « Bibliothèque de philosophie contemporaine », 1907. * ''Le matérialisme actuel'' , (collectif), coll. « Bibliothèque de philosophie scientifique », Paris, [[Ernest Flammarion]], 1913. * ''[[L'Énergie spirituelle]]. Essais et conférences'', Paris, Félix Alcan, coll. « Bibliothèque de philosophie contemporaine », 1919. * ''Réflexions sur le temps, l’espace et la vie'', Paris, Éditions Payot, 1920 * ''[[Durée et Simultanéité]]. À propos de la théorie d'Einstein'', Paris, Félix Alcan, coll. « Bibliothèque de philosophie contemporaine », 1922. * ''[[Les Deux sources de la morale et de la religion]]'', Paris, Félix Alcan, coll. « Bibliothèque de philosophie contemporaine », 1932. * ''[[La Pensée et le Mouvant]]. Essais et conférences'', Paris, Félix Alcan, coll. « Bibliothèque de philosophie contemporaine », 1934. * ''Œuvres'' (''Édition du Centenaire''), textes annotés par André Robinet, introduction par Henri Gouhier, Paris, Presses universitaires de France, 1959 [reprend tous les ouvrages publiés du vivant de Bergson, à l'exception de la thèse latine et de ''Durée et Simultanéité'']. * ''Mélanges'', textes publiés et annotés par André Robinet avec la collaboration de Rose- Marie Mossé-Bastide, Martine Robinet et Michel Gauthier, avant-propos par Henri Gouhier, Paris, Presses universitaires de France, 1972 [contient entre autres la traduction de la thèse latine de Bergson, ''Quid Aristoteles de loco senserit'', ''Durée et Simultanéité'', et une section "Correspondance, pièces diverses, documents"]. Une grande partie des textes ont été repris dans le cadre de l'édition critique de Bergson aux Presses universitaires de France: ''Écrits philosophiques'', éd. Frédéric Worms (s. dir.), Paris, Presses universitaires de France, coll. «Quadrige», 2011. * ''Cours'', 4 vol., éd. Henri Hude (avec la collab. de Jean-Louis Dumas et Françoise Vinel), avant-propos par Henri Gouhier, Paris, Presses universitaires de France, coll. "Épiméthée", 1990-2000. * ''Correspondances'', textes publiés et annotés par André Robinet avec la collaboration de Nelly Bruyère, Brigitte Sitbon-Peillon, Suzanne Stern-Gillet, Paris, Presses universitaires de France, 2002. * ''Leçons clermontoises'', 2 vol., éd. Renzo Raggianti, Paris, L’Harmattan, coll. « La philosophie en commun », 2003-2006. * ''Cours de psychologie de 1892-1893 au lycée Henri-IV'', éd. Alain Panero. Paris-Milan, SÉHA-Arché, coll. «Anecdota», 2008. * ''Cours de philosophie de 1886-1887 au lycée Blaise-Pascal de Clermont-Ferrand : morale, métaphysique, histoire de la philosophie'', éd. Sylvain Matton, prés. Alain Panero, Paris-Milan, SÉHA-Arché, coll. ''Anecdota'', 2010. * ''Cours de morale, de métaphysique et d’histoire de la philosophie moderne de 1892-1893 au lycée Henri IV'', éd. Sylvain Matton, prés. Alain Panero, Paris-Milan, SÉHA-Arché, coll. ''Anecdota'', 2010. * Multnombraj kursoj kaj kursaj ekstraktoj, aparte iame donitaj en [[Collège de France]], eldonitaj en la ''Annales bergsoniennes'' (cf. ''infra''). {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1926-1950}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bergson, Henri}} [[Kategorio:Parapsikologoj]] [[Kategorio:Filozofoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Franclingva literaturo]] [[Kategorio:Francaj judoj]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Kontinentaj filozofoj]] [[Kategorio:Filozofoj pri lingvo]] [[Kategorio:Epistemologoj]] [[Kategorio:Metafizikistoj]] [[Kategorio:Historio de psikologio]] [[Kategorio:Procezaj teologoj]] [[Kategorio:Proceza filozofio]] [[Kategorio:Filozofoj de menso]] [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] 4hioeteqp51se29snsj63gjqt9pj2ci 0 163508 9493603 9403067 2026-10-14T13:32:05Z Sj1mor 12103 9493603 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=transiro de kontinenta al oceana terkrusto<br> je kontinenta rando (prezentado simpligita)}} <!--[[Dosiero:Erdkruste eo.jpg|eta|300ra|]]--> La '''terkrusto''' estas la ekstera, solida tavolo de la [[tero]]. Ĝi kompareblas, koncerne sian dikecon, al pomo kun ties ŝelo. Sub ĝi kuŝas la solida ĝis tenaca [[termantelo]], kaj 2900 km pli profunde la plejparte likva [[terkerno]]. La terkrusto kunmetiĝas el mozaiko de multaj [[tektona plato|terplatoj]], kies moviĝon (po 2-10 centimetroj en jaro) priskribas la teorio de la [[platotektoniko]]. [[Tertremo]]j ekestas, kiam tensioj je la petrolimoj aŭ terplatoj puŝsubite solviĝas. == Diko == [[Dosiero:Earth-cutaway-schematic-numbered.svg|eta|400ra|<center>sekco de la [[tero]]:<br />1 terkrusto (oceana kaj kontinenta krusto, dika 0 ĝis pli ol 80 km), 2 [[termantelo]] (supra mantelo inkluzive de la [[astenosfero]] (5), kaj suba mantelo), 3 [[terkerno]] (3a kaj 6 ekstera, likva kerno, 3b kaj 7 ena, solida kerno - 4 [[litosfero]], do terkrusto kaj supra mantelo]] La limo inter terkrusto kaj suba termantelo estas la [[Malkontinuo de Mohorovičić]] (mallongigite '''Moho'''), kies profundo varias de loko al loko. Ĝi estas kutime ĉirkaŭ 35km sub la surfaco, do kutime la terkrusto estas ĉ. 35km dika; sed la terkrusto povas esti multe pli dika, ĝis 80-90km sub kelkaj montaraj areoj, kaj multe pli maldika, eĉ malpli ol 10km, sub la oceanoj. == Konsisto == <!-- == Kontinenta kaj oceana terkrusto == --> {| align="left" width="30%" {{Prettytable}} ! bgcolor="#f0f0f0" colspan="2" align="center" | Konsisto de la '''terkrusto''' |----- | [[oksigeno]] || align="right" | 47 % |----- | [[silicio]] || align="right" | 28 % |----- | [[aluminio]] || align="right" | 8 % |----- | [[fero]] || align="right" | 4,5 % |----- | [[kalcio]] || align="right" | 3,5 % |----- | [[kalio]] || align="right" | 2,5 % |----- | [[natrio]] || align="right" | 2,5 % |----- | [[magnezio]] || align="right" | 2 % |----- | [[titano (elemento)|titano]] || align="right" | 0,5 % |----- | [[hidrogeno]] || align="right" | 0,2 % |----- | [[karbono]] || align="right" | 0,2 % |----- | aliaj || align="right" | <1 % |} {{-}} == Esplorhistorio == La detala esploro pri la terinterno komenciĝis antaŭ proksimume 200 jaroj. Sed jam la grekaj [[naturfilozofio|naturfilozofoj]] pensadis pri la strukturo de la tero, [[Isaac Newton|Newton]] kalkulis ĝian [[terplatiĝo|platiĝon]] per simpla fizika modelo, kaj ankaŭ [[vulkanismo]] kaj [[tertremo]] jam frue permesis kelkajn konkludojn. Ĉirkaŭ 1900 fine evoluis la modernaj mezurmetodoj de la [[gravimetrio]], de la [[sismologio]] kaj de la [[geomagnetiko]]. En 1909 la kroata sciencisto [[Andrija Mohorovičić]] eltrovis ke la konduto de iuj sismaj ondoj postulis la ekziston de subita ŝanĝo en la denso de la profundaj rokoj. Tiu malkontinuo, konfirmita de la postaj esploroj, portas nun lian nomon (Malkontinuo de Mohorovičić). == Vidu ankaŭ == * [[Oceankrusto]] * [[Platformo (geologio)]] * [[geologio]], [[geofiziko]], [[litosfero]], [[sismologio]] <!-- [[erckuŝejo]]j, [[geodinamiko]], [[tera gravitkampo]] --> == Literaturo == * [[Ĉu vi konas la teron?]], [[Endre Dudich]], publikigita en [[1983]] ĉe Scienca Eldona Centro de [[Universala Esperanto-Asocio]] en Budapeŝto * Laszlo Egyed, ''Physik der festen Erde'' ["fiziko de la firma tero"], 370 p., Akadémiai Kiadó, [[Budapeŝto]] 1969. * Karl Ledersteger, ''Astronomische und physikalische Geodäsie'' ["astronomia kaj fizika geodezio"], 871 p., J.E.K. volumo 5, eldonejo J. B. Metzler, [[Stutgarto]] 1969. * Walter Kertz, ''Einführung in die Geophysik, Teil I'' ["enkonduko en la geofizikon, parto 1"], Hochschul-TB, 240 p., akademia eldonejo Spektrum 1970/1992. * F. Press, R. Siever, ''Understanding Earth'' ["komprenante la teron", popularscienca], eldonejo W. H. Freeman, [[Novjorko]] 2000. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://quake.wr.usgs.gov/research/structure/CrustalStructure/ USGS-mapo de la meza krustodikeco (anglalingva)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060914161322/http://quake.wr.usgs.gov/research/structure/CrustalStructure/ |date=2006-09-14 }} [[Kategorio:Tero]] [[Kategorio:Geologio]] [[Kategorio:Geofiziko]] [[Kategorio:Platotektoniko]] 5sy5y679mi4zq4yyv84b4egitwpr5fr 0 165395 9493562 9458002 2026-10-14T12:47:37Z Sj1mor 12103 9493562 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Onde electromagnetique.svg|eta|centre|600ra|Elektromagneta ondo: ligita [[oscilado]] de elektra kampo kaj magneta indukdenso, modelo de vibranta [[dupoluso]], norma 3-dimensia sistemo de [[karteziaj koordinatoj]]: (<math>\vec{v}</math>,<math>\vec{E}</math>,<math>\vec{B}</math>, <math>\vec{v}</math> direkto de propago.)]]{{Informkesto organizaĵo}} '''Elektromagneta radiado''' estas [[radiado]] el [[elektra kampo]] (<math>\vec{E}</math>) kaj [[magneta kampo|magneta indukdenso]] (<math>\vec{B}</math>) de [[fotonoj]]. La du kampoj estas ortaj inter si kaj havas fiksan rilaton. <!-- per la nocio de fotono.difinitan per la lumrapido (aŭ ĝin difinantan).-->[[Dosiero:VisibleEmrWavelengths.svg|eta|dekstre|Oni montras la relativajn ondolongojn de la elektromagnetaj ondoj de tri diferencaj koloroj de [[lumo]] (blua, verda kaj ruĝa) kun distanca skalo en mikrometroj laŭlonge de la ikso-akso.]]La [[fizikisto]] [[James Clerk Maxwell]] en [[1864]] antaŭdiris elektromagnetajn ondojn surbaze de teoriaj kalkuloj kaj la [[ekvacioj de Maxwell|ekvacioj]] poste nomitaj laŭ li. Li kalkulis, ke ili propagiĝas per [[lumrapido]] kaj tial jam (prave) supozis, ke videbla lumo konsistas el elektromagnetaj ondoj. En [[1888]] [[Heinrich Rudolf Hertz]] praktike demonstris la ekziston de elektromagnetaj ondoj. [[Dosiero:Spectrum roygbiv.jpg|eta|dekstre|Parto de videbla spektro]] Elektromagnetaj ondoj havas diversajn [[frekvenco]]jn ( f ), ligitajn al la [[ondolongo]] (λ) per la [[lumrapido]] c ( f·λ = c ). La rapido de iliaj fotonoj ne varias laŭ la moviĝo de la mezursistemo, sed estas absoluta kaj konstanta. Tiun fakton [[Albert Einstein]] eltrovis en sia speciala [[teorio de relativeco]]. Elektromagnetaj ondoj montras fenomenojn, kiuj klare distingas ilin kiel ondojn, ekzemple [[interfero]]n. Aliflanke ili montras ankaŭ fenomenojn, kiuj pruvas ilian [[partiklo|partiklan]] naturon, ekzemple la fakton ([[lasero]]), ke la [[jono|joniga]] kapablo de lumo dependas ne de ties intenso, sed de ties frekvenco. Elektromagnetaj ondoj do klare montras duoblan naturon, kaj sin tenas kiel ondoj kaj partikloj. == Fiziko == === Proprecoj === Elektromagneta radiado estas produktita per akcelado de ŝargitaj partikloj kaj povas esti nature elsendita,<ref name="Cloude">{{cite book |last1=Cloude |first1=Shane |url=https://books.google.com/books?id=8-NLj54dU2YC&q=%22electromagnetic+radiation%22+charges+accelerates&pg=PA28 |title=An Introduction to Electromagnetic Wave Propagation and Antennas |date=1995 |publisher=Springer Science and Business Media |isbn=978-0-387-91501-2 |pages=28–33}}</ref><ref name="Bettini">{{cite book |last1=Bettini |first1=Alessandro |url=https://books.google.com/books?id=Ip9xDQAAQBAJ&q=%22electromagnetic+waves%22+charges+accelerating&pg=PA95 |title=A Course in Classical Physics, Vol. 4 – Waves and Light |date=2016 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-48329-0 |pages=95, 103}}</ref> kiel de la Suno kaj aliaj ĉielaj korpoj, aŭ artefarite generita por diversaj aplikoj. La energio en elektromagnetaj ondoj foje estas nomita "radia energio".<ref>{{Cite news |title=What Is Electromagnetic Radiation? |url=https://www.livescience.com/38169-electromagnetism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904152301/https://www.livescience.com/38169-electromagnetism.html |archive-date=4a de Septembro 2017 |access-date=4a de Septembro 2017 |work=Live Science}}</ref><ref>{{Cite book |url={{google books |plainurl=y |id=AUriAAAAMAAJ|page=22}} |title=The Michigan Technic |date=1960 |publisher=UM Libraries |language=en}}</ref> La energio de la elektromagnetaj ondoj ne bezonas disvastigan medion por vojaĝi tra la spaco; ili moviĝas tra [[vakuo]] je la lumrapideco.<ref>{{Cite web |date=2016-08-10 |title=Anatomy of an Electromagnetic Wave |url=https://science.nasa.gov/ems/02_anatomy/ |access-date=2025-03-25 |website=NASA Science |language=en-US}}</ref> [[File:Electromagneticwave3D.gif|thumb|Elektromagnetaj ondoj povas esti imagitaj kiel mem-disvastiĝanta transversa oscila ondo de elektraj kaj magnetaj kampoj. Ĉi tiu 3D animacio montras ebenan linie polusigitan ondon disvastiĝantan de maldekstre dekstren. La elektraj kaj magnetaj kampoj en tia ondo estas en fazo unu kun la alia, atingante minimumojn kaj maksimumojn kune.]] Elektraj kaj magnetaj kampoj obeas la ecojn de supermeto. Tiel, kampo pro iu aparta partiklo aŭ tempovaria elektra aŭ magneta kampo kontribuas al la ĉeestantaj kampoj en la sama spaco pro aliaj kaŭzoj. Plue, ĉar ili estas [[Vektoro|vektoraj kampoj]], ĉiuj magnetaj kaj elektrokampaj vektoroj kuniĝas laŭ [[Vektoro#Adiciaj|vektora aldono]].<ref>Purcell, p. 442: "Any number of electromagnetic waves can propagate through the same region without affecting one another. The field '''E''' at a space time point is the vector sum of the electric fields of the individual waves, and the same goes for '''B'''".</ref> Ekzemple, en [[optiko]] du aŭ pli da koheraj lum-ondoj povas interagi kaj per konstrua aŭ detrua [[interfero]] donas rezultan radiadon deviantan de la sumo de la komponentaj radiadoj de la individuaj lum-ondoj.<ref>{{Cite web|title=PV Performance Modeling Collaborative {{!}} Plane of Array (POA) Irradiance|url=https://pvpmc.sandia.gov/modeling-steps/1-weather-design-inputs/plane-of-array-poa-irradiance/|access-date=14a de Januaro 2022|language=en-US|archive-date=14a de Januaro 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114171617/https://pvpmc.sandia.gov/modeling-steps/1-weather-design-inputs/plane-of-array-poa-irradiance/|url-status=live}}</ref> La elektromagnetaj kampoj de lumo ne estas trafitaj per vojaĝado tra statikaj elektraj aŭ magnetaj kampoj en lineara medio kiel vakuo. Tamen, en neliniaj medioj, kiel ekzemple kelkaj [[kristalo]]j, interagadoj povas okazi inter lumo kaj statikaj elektraj kaj magnetaj kampoj - tiuj interagadoj inkludas la [[Efiko de Faraday|Faraday-efikon]] kaj la Kerr-efikon.<ref>{{cite journal|title=Experimental observation of relativistic nonlinear Thomson scattering|first1=Szu-yuan|last1=Chen|first2=Anatoly|last2=Maksimchuk|first3=Donald|last3=Umstadter|date=17a de Decembro 1998|journal=Nature|volume=396|issue=6712|pages=653–655|doi=10.1038/25303|arxiv=physics/9810036|bibcode=1998Natur.396..653C|s2cid=16080209}}</ref><ref name="crowther-1920">{{Cite book |last=Crowther |first=James Arnold |author-link= |url={{google books|plainurl=y|id=iWe4AAAAIAAJ|page=5}} |title=The life and discoveries of Michael Faraday |date=1920 |publisher=Society for promoting Christian knowledge |pages=54–57 |access-date=15a de Junio 2014}}</ref> En [[refrakto]], ondo transiranta de unu medio al alia de malsama [[denseco]] ŝanĝas siajn [[Rapideco|rapidecon kaj direkton]] sur enirado de la nova medio. La rilatumo de la refraktaj indicoj de la medio determinas la gradon da refrakto, kaj estas resumita per la [[leĝo de Snell]]. Lumo de kunmetitaj ondolongoj (natura sunlumo) disiĝas en videblan [[Elektromagneta spektro|spektron]] pasantan tra prismo, pro la ondolong-dependa [[refrakta indico]] de la [[Prismo (optiko)|prisma]] materialo ([[Disperso (optiko)|dispersiĝo]]); tio estas, ĉiu komponentondo ene de la kunmetita lumo estas fleksita je malsama kvanto.<ref>{{Cite journal|title=Prisms|url=https://www.spectroscopyonline.com/view/prisms|access-date=17 January 2021|journal=Spectroscopy|series=Spectroscopy-09-01-2008|date=September 2008|volume=23|issue=9|archive-date=22a de Januaro 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122044456/https://www.spectroscopyonline.com/view/prisms|url-status=live}}</ref> EM-radiado elmontras kaj ondotrajtojn kaj [[Subatoma partiklo|partiklajn]] trajtojn en la sama tempo (konata kiel ondo-partikla dueco). Kaj ondo- kaj partiklo-karakterizaĵoj estis konfirmitaj en multaj eksperimentoj. Ondokarakterizaĵoj estas pli verŝajnaj kiam EM-radiado estas mezurita super relative grandaj temposkaloj kaj super grandaj distancoj dum partiklo-karakterizaĵoj estas pli evidentaj dum mezurado de malgrandaj temposkaloj kaj distancoj. Ekzemple, kiam elektromagneta radiado estas sorbita de materio, partiklosimilaj proprecoj estos pli evidentaj kiam la averaĝa nombro da fotonoj en la kubo de la koncerna ondolongo estas multe pli malgranda ol 1. Ne estas tiel malfacile eksperimente observi ne-unuforman demetadon de energio kiam lumo estas sorbita, tamen tio sole ne estas pruvo de "partikla" konduto. Prefere, ĝi reflektas la kvantuman naturon de ''materio''. <ref>{{cite web |url=http://www.qo.phy.auckland.ac.nz/talks/photoelectric.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070627171942/http://www.qo.phy.auckland.ac.nz/talks/photoelectric.pdf|url-status=dead|archive-date=27a de Junio 2007|title=Einstein and the Photoelectric Effect |first=H. J. |last=Carmichael |publisher=Quantum Optics Theory Group, University of Auckland |access-date=22a de Decembro 2009}}</ref> [[Kvantuma mekaniko|Kvantuma teorio]] de la interagado inter elektromagneta radiado kaj materio kiel ekzemple elektronoj estas priskribita per la teorio de [[kvantuma elektrodinamiko]]. Elektromagnetaj ondoj povas esti [[Polarizado|polarigitaj]], reflektitaj, refraktitaj aŭ [[Difrakto|difraktitaj]], kaj povas influi unu la alian.<ref>{{Cite web |title=DATE |url=http://galileo.phys.virginia.edu/classes/usem/SciImg/home_files/introduction.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512060344/http://galileo.phys.virginia.edu/classes/usem/SciImg/home_files/introduction.htm |archive-date=12a de Majo 2015 |access-date=4a de Septembro 2017 |website=galileo.phys.virginia.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Physics – Waves |url=http://www-jcsu.jesus.cam.ac.uk/~rpc25/notes/physics/waves/waves.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904153721/http://www-jcsu.jesus.cam.ac.uk/~rpc25/notes/physics/waves/waves.html |archive-date=4a de Septembro 2017 |access-date=4a de Septembro 2017 |website=www-jcsu.jesus.cam.ac.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wave Behaviors {{!}} Science Mission Directorate |url=https://science.nasa.gov/ems/03_behaviors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170514053337/https://science.nasa.gov/ems/03_behaviors |archive-date=14a de Majo 2017 |access-date=4a de Septembro 2017 |website=science.nasa.gov |date=10a de Aŭgusto 2016 |language=en}}</ref> Kelkaj eksperimentoj montras kaj la ondajn kaj la partiklajn naturojn de elektromagnetaj ondoj, kiel ekzemple la mem-interfero de ununura [[fotono]].<ref>{{cite journal|doi=10.1119/1.1737397|url=http://people.whitman.edu/~beckmk/QM/grangier/Thorn_ajp.pdf|title=Observing the quantum behavior of light in an undergraduate laboratory|year=2004|last1=Thorn|first1=J. J.|last2=Neel|first2=M. S.|last3=Donato|first3=V. W.|last4=Bergreen|first4=G. S.|last5=Davies|first5=R. E.|last6=Beck|first6=M.|journal=American Journal of Physics|volume=72|issue=9|pages=1210|bibcode=2004AmJPh..72.1210T|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201214040/http://people.whitman.edu/~beckmk/QM/grangier/Thorn_ajp.pdf|archive-date=1a de Februaro 2016}}</ref> Kiam malalta intenseca lumo estas sendita tra interferometro, ĝi estos detektita per fotomultobligilo aŭ alia sentema detektilo nur laŭ unu brako de la aparato, kongrua kun partiklotrajtoj, kaj tamen la akumulita efiko de multaj tiaj detektoj estos interfero kongrua kun ondotrajtoj. === Ondomodelo === [[Dosiero:Circular.Polarization.Circularly.Polarized.Light Right.Handed.Animation.305x190.255Colors.gif|thumb|maldekstre|220px|Reprezento de la vektoro de elektra kampo de ondo de cirkonference polusigita elektromagneta radiado.]] En homogena, izotropa medio, elektromagneta radiado estas [[transversa ondo]],<ref>{{cite book |title=Electromagnetic Theory |first=Julius Adams|last=Stratton|publisher=McGraw-Hill Book Company, New York, NY |year=1941 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zFeWdS2luE4C&q=%22electromagnetic+theory%22+stratton |chapter=Chapter V Plane waves in unbounded, isotropic media|isbn=978-0-470-13153-4}}</ref> signifante ke ĝiaj osciladoj estas perpendikularaj al la direkto de energiaj transigo kaj vojaĝado. Ĝi venas de la sekvaj ekvacioj:<math display="block">\begin{align} \nabla \cdot \mathbf{E} &= 0\\ \nabla \cdot \mathbf{B} &= 0 \end{align}</math> Tiuj ekvacioj predikas, ke iu ajn elektromagneta ondo devas esti la magneta transversa ondo en kiu la kampo {{math|'''E'''}} kaj la elektra kampo {{math|'''B'''}} estas ambaŭ perpendikulara al la direkto de ondodisvastigo. La elektraj kaj magnetaj partoj de la kampo en elektromagneta ondo staras en fiksa proporcio de fortoj por kontentigi la du [[Ekvacioj de Maxwell|ekvaciojn de Maxwell]] kiuj precizigas kiel unu estas produktita de la alia. En disip-malpli (senperda) medio, tiuj {{math|E}} kaj {{math|B}} kampoj ankaŭ estas en fazo, kaj ambaŭ atingas maksimumojn kaj minimumojn ĉe la samaj punktoj en spaco. En la malproksima kampo de EM-radiado kiu estas priskribita per la sen-dufontaj Maxwell-[[Kirlo (matematiko)|kirlaj]] ekvacioj, tempoŝanĝo en unu speco de kampo estas proporcia al la kirlo de la alia. Tiuj derivaĵoj postulas ke la kampoj {{math|E}} kaj {{math|B}} en EMR estas en fazo. Grava aspekto de la naturo de lumo estas ĝia [[frekvenco]]. La frekvenco de ondo estas ĝia indico de oscilado kaj estas mezurita en [[herco]]j, la [[SI-unuo]] de frekvenco, en kiuj unu herco estas egala al unu oscilado je sekundo. Lumo kutime havas multoblajn frekvencojn kiuj sumiĝas por formi la rezultan ondon. Malsamaj frekvencoj spertas malsamajn angulojn de refrakto, fenomenon konatan kiel "disperso". Monokromata ondo (ondo de ununura frekvenco) konsistas el sinsekvaj trogoj kaj krestoj, kaj la distanco inter du apudaj krestoj aŭ trogoj estas nomita la [[ondolongo]]. Ondoj de la elektromagneta spektro varias en grandeco, de tre longaj radiondoj pli longaj ol kontinento ĝis mallongegaj gamaradioj pli malgrandaj ol atomkernoj. Frekvenco estas inverse proporcia al ondolongo, laŭ la ekvacio:<ref>{{Cite web|url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/E/Electromagnetic+Radiation|title=Electromagnetic Radiation {{!}} COSMOS|website=astronomy.swin.edu.au|access-date=29 March 2020|archive-date=19 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319090846/https://www.astronomy.swin.edu.au/cosmos/E/Electromagnetic+Radiation|url-status=live}}</ref> : <math>\displaystyle v=f\lambda</math> kie ''v'' estas la ondorapido ([[lumrpido|''c'']] en vakuo aŭ malpli en aliaj medioj), ''f'' estas la frekvenco, kaj ''λ'' estas la ondolongo. Ĉar ondoj transiras limojn inter malsamaj medioj, iliaj rapidecoj ŝanĝiĝas sed iliaj frekvencoj restas konstantaj. Elektromagnetaj ondoj en libera spaco devas esti solvoj de la elektromagneta ondo-ekvacio de Maxwell. Du ĉefaj klasoj de solvoj estas konataj, nome ebenaj ondoj kaj sferaj ondoj. La ebenaj ondoj povas esti rigarditaj kiel la limiga kazo de sferaj ondoj ĉe tre granda (ideale senfina) distanco de la fonto. Ambaŭ specoj de ondoj povas havi ondformon kiu estas arbitra tempofunkcio (tiel longe kiel ĝi estas sufiĉe diferencigebla por konformiĝi al la onda ekvacio). Kiel kun iu tempofunkcio, tio povas esti malkomponita per [[Furiera analitiko|Fourier-analizo]] en sian [[Spektra povuma distribuo|frekvencan spektron]], aŭ individuajn sinusoidajn komponentojn, ĉiu el kiuj enhavas ununuran frekvencon, amplitudon, kaj fazon. Tia komponentondo laŭdire estas ''monokromata''. Interfero estas la supermeto de du aŭ pli da ondoj rezultigantaj novan ondpadronon. Se la kampoj havas komponentojn en la sama direkto, ili konstrue interferas, dum kontraŭaj indikoj kaŭzas detruan interferon. Plie, multoblaj polussignaloj povas esti kombinitaj (t.e. interferitaj) por formi novajn statojn de polusiĝo, kiu estas konata kiel paralela polusiĝoŝtata generacio.<ref>{{cite journal |last1=She |first1=Alan |last2=Capasso |first2=Federico |date=17a de Majo 2016 |title=Parallel Polarization State Generation |journal=Scientific Reports |volume=6 |pages=26019 |arxiv=1602.04463 |bibcode=2016NatSR...626019S |doi=10.1038/srep26019 |pmc=4869035 |pmid=27184813}}</ref> == Aparatoj == [[Dosiero:Bolometer conceptual schematic.svg|eta|dekstra|150ra|Diagramo de bolometro.]] [[Bolometro]] estas aparato, kiu mezuras la varmigan [[povumo]]n de elektromagneta radiado. Bolometro konsistas el du ĉefelementoj: * Varmosorbilo, ekzemple maldika metala lado * Varmorezervujo (korpo tiel granda, ke ĝia temperaturo ne multe ŝanĝas) La du elementoj estas ligitaj per varmokonduktilo. Kiam radioj verŝiĝas sur la sorbilon, la sorbilo varmiĝas. La varmo trafluas tra la kondukilo en la rezervujon. Se la rapido de radia surverŝo estas sufiĉe granda, do la sorbilo hejtiĝas pli rapide ol la kapablo de la kondukilo forkondukti la troan varmon; termometro (ekz. [[termistoro]]) povas do mezuri la temperaturan diferencon inter la du ĉefelementojn kaj, tiele, la radian [[povumo]]n. Se la [[varmokapacito]] de la sorbilo estas <math>C</math> (en ĵulo/kelvino), kaj la varmokonduktanco de la konduktilo estas <math>G</math> (en vato/kelvino), do la '''tempa varmokonstanto''' estas <math>\tau=C/G</math> (en sekundo). Ju pli granda estas la tempa varmokonstanto, des pli sentiva estas la bolometro. == Historio de rilataj malkovroj == [[Benjamin Franklin]] ĉirkaŭ la jaro [[1750]] esploradis [[elektrostatiko]]n. Multaj tiamaj fizikistoj ekkonatiĝis kaj interesiĝis pri elektro, danke al liaj eksperimentoj pri fulmoj kaj iliaj proprecoj.<ref>"Eksperimentoj kaj Observoj pri Elektro farita ĉe [[Filadelfio]] en [[Usono]], de Benjamin Franklin, LLD kaj FRS", F. Newbery Londono, M.DCC.LXXIV "vidu ankaŭ memuaron [http://www.physicstoday.org/vol-59/iss-1/p42.html "400 jaroj de Benjamin Franklin kaj fulmoŝirmilo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060110052254/http://www.physicstoday.org/vol-59/iss-1/p42.html |date=2006-01-10 }} skribitan de E . Philip Krider.</ref> Franklin publikigis hipotezon, laŭ kiu elektrajn proprecojn kaŭzis iu elektra likvaĵo per sia abundo aŭ malabundo en materialoj. Kvankam malĝusta, lia teorio komencis la ĝisnunan kutimon uzi la simbolojn ''+'' kaj ''-'' por priskribi elektrajn ŝargojn.<ref>''Hence have arisen some new terms among us: we say B,(and bodies like circumstanced) is electrified positively; A, negatively. Or rather, B. is electrified plus; A, minus.'' (Sekve ŝprucis novaj terminoj inter ni, ni diros B (kaj korpoj ŝajnantaj) estas elektrizita'' pozitive''; A'' negative.'' Aŭ prefereble B estas elektrizita ''plus''; A, ''minus''. En unu el aliaj leteroj de Benjamin Franklin senditaj al Petro Collinson: letero 2 de Benjamin Franklin, Esq.; Filadelfio al Peter Collinson, Esq.; F. R. S. [[Londono]], [[1747]].''</ref> [[Dosiero:Coulomb.jpg|eta|180ra|maldekstra|[[Kulombo]].]] En la jaro [[1785]], [[Charles-Augustin de Coulomb]] verkis tri [[memuaro]]jn pri elektro kaj [[magnetismo]],<ref>C.-A. Kulombo, "Unua Memuaro pri Elektro kaj Magnetismo," Historio de la [[Akademio de Sciencoj de Francio|Reĝa Akademio de Sciencoj]], 569-577, 1785 "Dua Memuaro pri Elektro kaj Magnetismo," Historio de la Reĝa Akademio de Sciencoj, 578-611, 1785 "Tria Memuaro pri Elektro kaj Magnetismo," Historio de la Reĝa Akademio de Sciencoj, 612-638, 1785. Vidu ankoraŭ [http://cnum.cnam.fr/CGI/redir.cgi?8CA121-1 "Kolekto da artikoloj rilataj al fiziko,...volumo I, Memuaroj de Kulombo"] p. 146, kie Kulombo konkludis: ''Que l'action, soit répulsive, soit attractive de deux globes électrisés et, par conséquent, de deux molécules électriques, est en raison composée des densités du fluide électrique des deux molécules électrisées et inverse du carré des distances'' (Ke ago , aŭ forpuŝa, aŭ altira de du elektrizita globoj kaj, sekve, de du elektraj molekuloj, estas proporcia al la densecoj de la elektra fluidaĵo en la elektrizitaj molekuloj kaj inverse proporcia al la kvadrato de la distanco). ({{fr}})</ref> en kiu li raportis, ke la forto inter du {{J|elektra ŝargo}} estas simila al la [[gravito]], kaj ke la forto estas inverse proporcia al la kvadrato de la rekta distanco inter la partikloj, la ŝargo de ili estas proporcia al iliaj densecoj de elektra fluidaĵo. La vektora formulado de la [[kulomba leĝo]] laŭ la [[internacia sistemo de unuoj]] estas: :::<math>\vec \mathbf{F}_{12} = q_1 \vec \mathbf{E}_{2} = \frac {1} {4 \pi \epsilon_0} {q_1 q_2 \over r^2} \, \mathbf{\hat{r}}_{21} \ ,</math> kie :<math>\vec \mathbf F_{12}</math> estas la elektra forto inter la partiklo 1 kaj la partiklo 2, :<math> \vec \mathbf E_{2}</math> estas la [[elektra kampo]] de la partikulo 2, en la loko de la partiklo 1, :''q''<sub>1</sub> et ''q''<sub>2</sub> estas la respektivaj elektraj ŝargoj de la partikloj 1 et 2, :<math> r =|\vec \mathbf r_1 - \vec \mathbf r_2| </math> estas la distanco inter la partikloj 1 kaj 2, t.e. :<math> \mathbf{\hat{r}}_{21} \ \stackrel{\mathrm{def}}{=}\ \frac{\vec \mathbf{r}_1 - \vec \mathbf{r}_2}{\vert \vec \mathbf{r}_1 - \vec \mathbf{r}_2\vert} </math> estas vektoro indikanta la direkton de la forto suferita de partiklo 1 fare de partiklo 2, kaj :<math> \frac {1}{4 \pi \epsilon_o} = 8.988 \times 10^{9} \, [\frac{N m^2}{C^2}]</math> estas elektra konstanto, foje nomata ''kulomba konstanto''. [[Dosiero:Carl Friedrich Gauss.jpg|eta|180ra|dekstra|[[Gaŭso]].]] [[Carl Friedrich Gauss|Johann Carl Friedrich Gauss]], [[matematikisto]] kaj [[sciencisto]], en la jaro [[1813]], formulis la [[teoremo]]n pri la inversa kvadrata leĝo de kampoj,<ref>[[Carl Friedrich Gauss]], "Teorio de altiro de homogenaj sferaj korpoj, je marto 1813, en ''Werke'', volumo 5, paĝoj 3-24 en [http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=toc&no_cache=1&IDDOC=38910 Universitätsbibliothek Göttingen - Digitalisierungszentrum] ({{de}}) </ref> kaj deduktis sian {{N|gaŭsa leĝo}}, kiu poste konsideriĝis kiel aparta kazo de la nuna nomita [[teoremo de Stokes]].<ref>La "teoremo de Stokes" estis fakte trovita de [[William Thomson]]; vidu ankaŭ paĝojn [[:en:Stokes' theorem]] kaj [[Teoremo de Stokes]].</ref> Aplikante la {{N|gaŭsa leĝo}} oni deduktas la {{N|kulomba leĝo}}, kaj per la [[diverĝenca teoremo]] (foje ankaŭ nomita ''gaŭsa teoremo'') oni obtenas la gaŭsan elektrostatikan formulon sub la diferenciala formo de hodiaŭ: :::<math>\nabla \cdot \vec \mathbf{E} = \rho/\epsilon_o \, ,</math> kie <math> \nabla \cdot </math> estas la [[diverĝenco]], <math> \rho </math> estas la loka denso de [[elektra ŝargo]] ĉirkaŭ la konsiderita punkto, se estas pluraj elektre ŝargitaj partikloj en iu volumeno, sekve ke <math>\vec \mathbf E </math> estas la rezulta elektra kampo kreita de tiuj partikloj. == Nigrakorpa radiado == [[Nigra-korpa radiado]] estas la [[Varmoradiado|varma]] elektromagneta radiado ene, aŭ ĉirkaŭ, korpo en termodinamika ekvilibro kun sia medio, elsendita de [[nigra korpo]] (idealigita netravidebla, nereflekta korpo). Ĝi havas specifan, kontinuan spektron de ondolongoj, inverse rilataj al intenseco, kiu dependas nur el la korpa temperaturo, kio estas akceptita, je konto de kalkuloj kaj teorio, kiel uniforma kaj konstanta.<ref>{{harvnb|Loudon|2000}}, Chapter 1.</ref><ref>{{harvnb|Mandel|Wolf|1995}}, Chapter 13.</ref><ref>{{harvnb|Kondepudi|Prigogine|1998}}, Chapter 11.</ref><ref name=Landsberg>{{harvnb|Landsberg|1990}}, Chapter 13.</ref>[[Dosiero:Black body.svg|eta|altdekstre=1.4|Dum la temperaturo de nigra korpo malpliiĝas, ankaŭ ties intenseco malpliiĝas kaj ties pinto moviĝas al pli longaj ondolongoj.]] === Max Planck === En 1894, [[Max Planck]] turnis sian atenton al la problemo de la nigra-korpa radiado. Tiu problemo estis jam starigita de Kirchhoff en 1859: "kiel la intenseco de la elektromagneta radiado elsendita de [[nigra korpo]] (perfekta absorbanto, konata ankaŭ kiel kavaĵa radianto) dependas el la [[frekvenco]] de la radiado (t.e., la koloro de la [[lumo]]) kaj el la temperaturo de la korpo?". La demando estis esplorita eksperimente, sed neniu teoria traktado kongruis kun la eksperimentaj valoroj. [[Wilhelm Wien]] proponis la [[Leĝo de Wien pri radiado|leĝon de Wien]], kiu ĝuste antaŭdiris la kutimaron je altaj frekvencoj, sed malsukcesis je malaltaj frekvencoj. La Leĝo Rayleigh–Jeans, nome alia alproksimiĝo al la problemo, kongruis kun la eksperimentaj rezultoj je malaltaj frekvencoj, sed kreis tion kio estis poste konata kiel la "ultraviola katastrofo" je altaj frekvencoj. Tamen, kontraŭ multaj lernolibroj, tio ne estis motivado por Planck.<ref name="Kragh">Por klara alproksimiĝo al la komplekseco de la intelektaj motivoj por la kvantumo ĉe Planck, por lia nedezirita akcepto de ties implikaĵoj, vidu Helge Kragh, [https://physicsworld.com/a/max-planck-the-reluctant-revolutionary/ Max Planck: the reluctant revolutionary] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220706194727/https://physicsworld.com/a/max-planck-the-reluctant-revolutionary/ |date=2022-07-06 }}, ''Physics World''. Decembro 2000.</ref> [[Dosiero:Boltzmann-Ludwig.jpg|eta|maldekstre|230ra|Planck reviziis sian unuan alproksimiĝon al la nigra-korpa radiado, fidante al la statistika interpretado fare de [[Ludwig Boltzmann|Boltzmann]] de la [[dua leĝo de termodinamiko]] kiel vojo akiri pli fundamentan komprenon de la principoj malantaŭ sia radiad-leĝo.]] La unua proponita solvo de Planck al la problemo en 1899 sekvis el tio kion Planck nomis la "principo de elementa disordo", kio ebligis, ke li derivu la leĝon de Wien el nombraj supozoj pri la entropio de ideala [[Oscilo|oscilado]], kreante tion kio estis referencita kiel la leĝo Wien–Planck. Tuj oni trovis, ke eksperimenta pruvaro ne konfirmis la novan leĝon entute, ĝis Planck alvenis al frustracio. Planck reviziis sian alproksimiĝon, derivante la unuan version de la fama [[Leĝo de Planck|Leĝo de Planck pri la nigra-korpa radiado]], kiu bone priskribis la eksperimente observitan nigra-korpan spektron. Ĝi estis por la unua fojo proponita en kunsido de DPG la 19an de Oktobro 1900 kaj publikigita en 1901. Tiu unua derivaĵo ne inkludis energikvantigon, kaj ne uzis [[Statistika mekaniko|statistikan mekanikon]], por kio li sentis malinklinon. En Novembro 1900 Planck reviziis tiun unuan alproksimiĝon, fidante al la statistika interpretado fare de [[Ludwig Boltzmann|Boltzmann]] de la [[dua leĝo de termodinamiko]] kiel vojo akiri pli fundamentan komprenon de la principoj malantaŭ sia radiad-leĝo. Ĉar Planck estis tre malfidaj de la filozofiaj kaj fizikaj implikoj de tia interpretado de la alproksimiĝo fare de Boltzmann, lia reago estis, kiel li mem poste asertis, "ago de malespero ... Mi estis preta oferi ajnan el miaj antaŭaj konvinkoj pri fiziko".<ref name="Kragh"/> La centra dedukto malantaŭ lia nova derivaĵo, prezentita al la DPG la 14an de Decembro 1900, estis la supozo, nune konata kiel la postulato de Planck, ke elektromagneta energio povus esti elsendita nur en kvantigita formo, alivorte, la energio povus esti nur multoblo de elementa unuo: :<math>E = h\nu</math> kie ''h'' estas la [[Konstanto de Planck]], konata ankaŭ kiel kvantuma agado de Planck (jam enkondukita en 1899), kaj ''ν'' estas la frekvenco de la radiado. Oni notu, ke la elementaj unuoj de energio tie studitaj estas reprezentataj per ''hν'' kaj ne simple per ''ν''. Fizikistoj nune nomas tiujn kvantumaj fotonoj, kaj fotono de frekvenco ''ν'' havos sian propran specifan kaj unikam energion. La totala energio je tiu frekvenco estas tiam egala al ''hν'' multobligita per la nombro de fotonoj je tiu frekvenco. ==Optika sorbo== {{Ĉefartikolo|Optika sorbo}} [[Dosiero:Absorción-negro -Iñaki Otsoa Etxeberria. CC. By ShA $no-.jpg|eta|Substanco kiu sorbas la tutan lumon (la tutan [[Lumspektro|luma spektro]]) estas karakterizita per nigra koloro. La energio en la lumo igas la korpon varmiĝi.]] '''Sorbado de elektromagneta radiado''' (aŭ en speciala kazo kaj ankaŭ simple dirite ''Lumosorbado'') estas la procezo de perdo de energio per fluo de elektromagneta radiado pro interago kun materio. Ĝi estas fizika interago en kiu [[lumo]] liberigas sian [[energio]]n en [[materio]]n. Lumo-sorbado estas speciala kazo de la pli ĝenerala fizika fenomeno de sorbado. Kiam elektromagneta radiado estas sorbita, [[elektrono]] en atomo iras de energie pli favora stato al stato kun pli alta energio, tio okazas per la "elektronsalto". Tio estas nomita elektronika ekscito. La inversa procezo al lumsorbado estas spontanea lum-emisio. Lumo estas elsendita de materio, per kio la interna energio de la materio malpliiĝas je la responda energiproporcio.<ref> (Septembro 2019) [https://www.accessscience.com/content/article/a001600 “Absorption of electromagnetic radiation”,] AccessScience. doi:10.1036/1097-8542.001600. Alirita la 17an de Junio 2023. </ref> == Vidu ankaŭ == * [[fotono]] * [[radioondo]] * [[radiofonio]] * [[mikroondoj]] * [[infraruĝa radiado]] * [[kosma fona radiado]] * [[videbla spektro]] * [[lumo]] * [[ultraviola radiado]] * [[ikso-radioj]] * [[gamo-radioj]] * [[spektra linio]] * [[detektilo]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=Optics|familia nomo=Hecht|persona nomo=Eugene|jaro=2001|eldono=4|eldoninto=Pearson Education|ISBN=978-0-8053-8566-3}} * Kondepudi, D.; Prigogine, I. (1998). ''Modern Thermodynamics. From Heat Engines to Dissipative Structures''. John Wiley & Sons. ISBN 0-471-97393-9. * Landsberg, P. T. (1990). [https://books.google.es/books?id=0gnWL7tmxm0C&pg=PA208&redir_esc=y ''Thermodynamics and statistical mechanics'' (Represo).] Courier Dover Publications. ISBN 0-486-66493-7. * Loudon, R. (2000) [1973]. ''The Quantum Theory of Light'' (tria eld.). Cambridge University Press. ISBN 0-19-850177-3. * Mandel, L.; Wolf, E. (1995). ''Optical Coherence and Quantum Optics''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-41711-2. * {{Cite book | last = Serway | first = Raymond A. | author2 = Jewett, John W. | title = Physics for Scientists and Engineers | edition = 6th | publisher = Brooks Cole | year = 2004 | isbn = 978-0-534-40842-8 | url = https://archive.org/details/physicssciengv2p00serw }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Physics for Scientists and Engineers: Electricity, Magnetism, Light, and Elementary Modern Physics|url=https://archive.org/details/physicsforscient0000tipl_y7c5|familia nomo=Tipler|persona nomo=Paul|jaro=2004|eldono=5|eldoninto=W. H. Freeman|ISBN=978-0-7167-0810-0}} * {{Cite book | last = Reitz | first = John |author2=Milford, Frederick |author3=Christy, Robert | title = Foundations of Electromagnetic Theory | edition = 4th | publisher = Addison Wesley | year = 1992 | isbn = 978-0-201-52624-0 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Classical Electrodynamics|url=https://archive.org/details/classicalelectro0000jack_e8g9|familia nomo=Jackson|persona nomo=John David|jaro=1999|eldono=3|eldoninto=John Wiley & Sons|ISBN=978-0-471-30932-1}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Computational Electrodynamics: The Finite-Difference Time-Domain Method, 3rd ed|aŭtoro=Allen Taflove kaj Susan C. Hagness|jaro=2005|eldoninto=Artech House Publishers|ISBN=978-1-58053-832-9}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fw.hu/eventoj/steb/fiziko/optiko.pdf OPTIKO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060620163944/http://www.fw.hu/eventoj/steb/fiziko/optiko.pdf |date=2006-06-20 }}: Ĉapitro el lernolibro far SÁRKÖZI János. Subĉapitroj: optiko ĝenerale, fotometrado, ekesto, propagiĝo, refrakto de la lumo, ondooptiko, polarigo, lumo kaj materialo, la okuloj, optikaj instrumentoj. 129 paĝoj, formo PDF, 882 KB. * [http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch11/ch11.html "Electromagnetism"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110603233123/http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch11/ch11.html |date=2011-06-03 }} – ĉapitro el reta lernolibro * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m210.pdf ''Electromagnetic Waves from Maxwell's Equations''] en [http://www.physnet.org Project PHYSNET]. * [http://www.hydrogenlab.de/elektronium/HTML/einleitung_hauptseite_uk.html Radiado def atomoj? e-m ondo, Polusigo, ...] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100417023635/http://www.hydrogenlab.de/elektronium/HTML/einleitung_hauptseite_uk.html |date=2010-04-17 }} * [https://web.archive.org/web/20120110201014/http://scripts.mit.edu/~raskar/lightfields/index.php?title=An_Introduction_to_The_Wigner_Distribution_in_Geometric_Optics Enkonduko al The Wigner Distribution in Geometric Optics] {{Projektoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Electromagnetic radiation|revizio=1290446106}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Elektromagneta radiado| ]] [[Kategorio:Ondmekaniko]] [[Kategorio:Radiado]] [[Kategorio:Elektrodinamiko]] [[Kategorio:Elektromagnetaj fenomenoj]] [[Kategorio:Energio]] [[Kategorio:Spektroskopio]] [[Kategorio:Elektromagnetismo]] bikqlmjahpdj4tjjwnz1rxosu2josxp 0 168100 9493704 8956121 2026-10-14T19:39:51Z ThomasPusch 1869 9493704 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Adelsheim.svg |zomo = 11 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in MOS.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Karlsruhe]] |distrikto = [[Distrikto Neckar-Odenwald]] |alto = 226 |areo = 43.84 |poŝtkodo = 74737–74740 |tel_antaŭkodo = 06291 |aŭtokodo = MOS |oficiala_kodo = 08225001 |adreso-komunumestraro = Marktstraße 7<br />74740 Adelsheim |retpaĝaro = [http://www.adelsheim.de/ www.adelsheim.de] |komunumestro = Klaus Gramlich }} '''Adelsheim''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Neckar-Odenwald]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Karlsruhe|Karlsruhe]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08225001}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En [[horloĝa direkto]] de [[nordo]] la teritorio limas al la komunumoj [[Osterburken]], [[Ravenstein]], al la distriktoj [[distrikto Hohenlohe|Hohenlohe]] kaj [[distrikto Heilbronn|Heilbronn]], al [[Schefflenz]] kaj [[Seckach]]. Kun la komunumo [[Seckach]] Adelsheim konsistigas [[komunumaro]]n. ==Elstaruloj== *[[Gertrud Scholtz-Klink]], nacisocialisma virinara gvidantino == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {| |[[Dosiero:Adelsheim - Rathaus.jpg|eta|maldekstra|275px|<center>la komunuma administrejo]] |[[Dosiero:Adelsheim - Oberschloss.jpg|eta|maldekstra|240px|<center>loka kastelo]] |[[Dosiero:Adelsheim-ev-stadtkirche.jpg|eta|maldekstra|270px|<center>baroka luterana kirko]] |} {{Projektoj}} {{Distrikto Neckar-Odenwald}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Neckar-Odenwald]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 3cqnd83ym44yp6mt5tq21ixazi603kx 9493706 9493704 2026-10-14T19:43:59Z ThomasPusch 1869 /* Elstaruloj */ 9493706 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Adelsheim.svg |zomo = 11 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in MOS.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Karlsruhe]] |distrikto = [[Distrikto Neckar-Odenwald]] |alto = 226 |areo = 43.84 |poŝtkodo = 74737–74740 |tel_antaŭkodo = 06291 |aŭtokodo = MOS |oficiala_kodo = 08225001 |adreso-komunumestraro = Marktstraße 7<br />74740 Adelsheim |retpaĝaro = [http://www.adelsheim.de/ www.adelsheim.de] |komunumestro = Klaus Gramlich }} '''Adelsheim''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Neckar-Odenwald]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Karlsruhe|Karlsruhe]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08225001}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En [[horloĝa direkto]] de [[nordo]] la teritorio limas al la komunumoj [[Osterburken]], [[Ravenstein]], al la distriktoj [[distrikto Hohenlohe|Hohenlohe]] kaj [[distrikto Heilbronn|Heilbronn]], al [[Schefflenz]] kaj [[Seckach]]. Kun la komunumo [[Seckach]] Adelsheim konsistigas [[komunumaro]]n. == Konataj lokuloj == * [[Gertrud Scholtz-Klink]], nacisocialisma virinara gvidantino * la blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst) de Adelsheim, ekde la 17-a/18-a jarcento precipe en [[Reĝlando Hungario]] evidente origine devenas el la urbo == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {| |[[Dosiero:Adelsheim - Rathaus.jpg|eta|maldekstra|275px|<center>la komunuma administrejo]] |[[Dosiero:Adelsheim - Oberschloss.jpg|eta|maldekstra|240px|<center>loka kastelo]] |[[Dosiero:Adelsheim-ev-stadtkirche.jpg|eta|maldekstra|270px|<center>baroka luterana kirko]] |} {{Projektoj}} {{Distrikto Neckar-Odenwald}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Neckar-Odenwald]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] p8f8eyok8v6gn5hdimyug4qt3fav8jn 9493707 9493706 2026-10-14T19:44:23Z ThomasPusch 1869 /* Konataj lokuloj */ 9493707 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Adelsheim.svg |zomo = 11 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in MOS.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Karlsruhe]] |distrikto = [[Distrikto Neckar-Odenwald]] |alto = 226 |areo = 43.84 |poŝtkodo = 74737–74740 |tel_antaŭkodo = 06291 |aŭtokodo = MOS |oficiala_kodo = 08225001 |adreso-komunumestraro = Marktstraße 7<br />74740 Adelsheim |retpaĝaro = [http://www.adelsheim.de/ www.adelsheim.de] |komunumestro = Klaus Gramlich }} '''Adelsheim''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Neckar-Odenwald]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Karlsruhe|Karlsruhe]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08225001}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En [[horloĝa direkto]] de [[nordo]] la teritorio limas al la komunumoj [[Osterburken]], [[Ravenstein]], al la distriktoj [[distrikto Hohenlohe|Hohenlohe]] kaj [[distrikto Heilbronn|Heilbronn]], al [[Schefflenz]] kaj [[Seckach]]. Kun la komunumo [[Seckach]] Adelsheim konsistigas [[komunumaro]]n. == Konataj lokuloj == * [[Gertrud Scholtz-Klink]], nacisocialisma virinara gvidantino * la blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst) de Adelsheim, ekde la 17-a/18-a jarcento precipe en la [[reĝlando Hungario]], evidente origine devenas el la urbo == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {| |[[Dosiero:Adelsheim - Rathaus.jpg|eta|maldekstra|275px|<center>la komunuma administrejo]] |[[Dosiero:Adelsheim - Oberschloss.jpg|eta|maldekstra|240px|<center>loka kastelo]] |[[Dosiero:Adelsheim-ev-stadtkirche.jpg|eta|maldekstra|270px|<center>baroka luterana kirko]] |} {{Projektoj}} {{Distrikto Neckar-Odenwald}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Neckar-Odenwald]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 2nl6q9clbb6fj2tafmtlk97igzkxf6g 9493712 9493707 2026-10-14T19:45:43Z ThomasPusch 1869 /* Konataj lokuloj */ 9493712 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Adelsheim.svg |zomo = 11 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in MOS.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Karlsruhe]] |distrikto = [[Distrikto Neckar-Odenwald]] |alto = 226 |areo = 43.84 |poŝtkodo = 74737–74740 |tel_antaŭkodo = 06291 |aŭtokodo = MOS |oficiala_kodo = 08225001 |adreso-komunumestraro = Marktstraße 7<br />74740 Adelsheim |retpaĝaro = [http://www.adelsheim.de/ www.adelsheim.de] |komunumestro = Klaus Gramlich }} '''Adelsheim''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Neckar-Odenwald]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Karlsruhe|Karlsruhe]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08225001}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En [[horloĝa direkto]] de [[nordo]] la teritorio limas al la komunumoj [[Osterburken]], [[Ravenstein]], al la distriktoj [[distrikto Hohenlohe|Hohenlohe]] kaj [[distrikto Heilbronn|Heilbronn]], al [[Schefflenz]] kaj [[Seckach]]. Kun la komunumo [[Seckach]] Adelsheim konsistigas [[komunumaro]]n. == Konataj lokuloj == * [[Gertrud Scholtz-Klink]], nacisocialisma virinara gvidantino * la blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt (Dunst) de Adelsheim]], ekde la 17-a/18-a jarcento precipe en la [[reĝlando Hungario]], evidente origine devenas el la urbo (estas pluraj esperantlingvaj vikipediaj biografioj) == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {| |[[Dosiero:Adelsheim - Rathaus.jpg|eta|maldekstra|275px|<center>la komunuma administrejo]] |[[Dosiero:Adelsheim - Oberschloss.jpg|eta|maldekstra|240px|<center>loka kastelo]] |[[Dosiero:Adelsheim-ev-stadtkirche.jpg|eta|maldekstra|270px|<center>baroka luterana kirko]] |} {{Projektoj}} {{Distrikto Neckar-Odenwald}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Neckar-Odenwald]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 7iwgsbjauamqffm4278c5mosm48a1ts 9493713 9493712 2026-10-14T19:46:03Z ThomasPusch 1869 /* Konataj lokuloj */ 9493713 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Adelsheim.svg |zomo = 11 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in MOS.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Karlsruhe]] |distrikto = [[Distrikto Neckar-Odenwald]] |alto = 226 |areo = 43.84 |poŝtkodo = 74737–74740 |tel_antaŭkodo = 06291 |aŭtokodo = MOS |oficiala_kodo = 08225001 |adreso-komunumestraro = Marktstraße 7<br />74740 Adelsheim |retpaĝaro = [http://www.adelsheim.de/ www.adelsheim.de] |komunumestro = Klaus Gramlich }} '''Adelsheim''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Neckar-Odenwald]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Karlsruhe|Karlsruhe]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08225001}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En [[horloĝa direkto]] de [[nordo]] la teritorio limas al la komunumoj [[Osterburken]], [[Ravenstein]], al la distriktoj [[distrikto Hohenlohe|Hohenlohe]] kaj [[distrikto Heilbronn|Heilbronn]], al [[Schefflenz]] kaj [[Seckach]]. Kun la komunumo [[Seckach]] Adelsheim konsistigas [[komunumaro]]n. == Konataj lokuloj == * [[Gertrud Scholtz-Klink]], nacisocialisma virinara gvidantino * la blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt (Dunst) de Adelsheim]], ekde la 17-a/18-a jarcento precipe en la [[reĝlando Hungario]], evidente origine devenas el la urbo (estas pluraj esperantlingvaj biografioj) == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {| |[[Dosiero:Adelsheim - Rathaus.jpg|eta|maldekstra|275px|<center>la komunuma administrejo]] |[[Dosiero:Adelsheim - Oberschloss.jpg|eta|maldekstra|240px|<center>loka kastelo]] |[[Dosiero:Adelsheim-ev-stadtkirche.jpg|eta|maldekstra|270px|<center>baroka luterana kirko]] |} {{Projektoj}} {{Distrikto Neckar-Odenwald}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Neckar-Odenwald]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] d5fvu2bzuyq9f913gtiepxyihly95tg 9493714 9493713 2026-10-14T19:47:34Z ThomasPusch 1869 9493714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Adelsheim.svg |zomo = 11 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in MOS.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Karlsruhe]] |distrikto = [[Distrikto Neckar-Odenwald]] |alto = 226 |areo = 43.84 |poŝtkodo = 74737–74740 |tel_antaŭkodo = 06291 |aŭtokodo = MOS |oficiala_kodo = 08225001 |adreso-komunumestraro = Marktstraße 7<br />74740 Adelsheim |retpaĝaro = [http://www.adelsheim.de/ www.adelsheim.de] |komunumestro = Klaus Gramlich }} '''Adelsheim''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Neckar-Odenwald]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Karlsruhe|Karlsruhe]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08225001}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En [[horloĝa direkto]] de [[nordo]] la teritorio limas al la komunumoj [[Osterburken]], [[Ravenstein]], al la distriktoj [[distrikto Hohenlohe|Hohenlohe]] kaj [[distrikto Heilbronn|Heilbronn]], al [[Schefflenz]] kaj [[Seckach]]. Kun la komunumo [[Seckach]] Adelsheim konsistigas [[komunumaro]]n. == Konataj lokuloj == * [[Gertrud Scholtz-Klink]], nacisocialisma virinara gvidantino * la blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt (Dunst) de Adelsheim]], ekde la 17-a/18-a jarcento precipe en la [[reĝlando Hungario]], evidente origine devenas el la urbo (estas pluraj esperantlingvaj biografioj) == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {| |[[Dosiero:Adelsheim - Rathaus.jpg|eta|maldekstra|275px|<center>la komunuma administrejo]] |[[Dosiero:Adelsheim - Oberschloss.jpg|eta|maldekstra|240px|<center>loka kastelo]] |[[Dosiero:Adelsheim-ev-stadtkirche.jpg|eta|maldekstra|270px|<center>baroka luterana kirko]] |} {{Projektoj}} {{Distrikto Neckar-Odenwald}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Neckar-Odenwald]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 8cpmes1tuy47uxtw6n8cntrjp25e3zq 0 178441 9493550 9490750 2026-10-14T12:44:50Z SteveK 12983 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Langenbrettach.svg]] → [[File:DEU Langenbrettach COA.svg]] use better SVG 9493550 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Langenbrettach COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Langenbrettach in HN.png |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Heilbronn]] |alto = 194 |areo = 23,97 |poŝtkodo = 74243 |poŝtkodo_malnova = 7101 |tel_antaŭkodo = 07139, 07946 |aŭtokodo = HN |oficiala_kodo = 08125113 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 48 |retpaĝaro = [https://www.langenbrettach.de/ www.langenbrettach.de] |komunumestro = Timo Natter<ref>[http://www.stimme.de/heilbronn/nachrichten/region/Natter-wird-Buergermeister;art16305,2209194 germanlingva informo pri la elekto de la komunumestro en 2011]</ref> |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Langenbrettach''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Heilbronn]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08125113}}}} loĝantojn. == Blazonoj de la komunumopartoj == <gallery> Dosiero:DEU Langenbrettach COA.svg|blazono de Langenbrettach Dosiero:Wappen Brettach Langenbrettach.png|blazono de<br />Brettach Dosiero:DEU Langenbeutingen COA.svg|blazono de Langenbeutingen </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Distrikto Heilbronn}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Heilbronn]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 2fef1g1ve1r3989y520tezsp0s2cbkx 9493674 9493550 2026-10-14T17:53:04Z SteveK 12983 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Brettach Langenbrettach.png]] → [[File:DEU Brettach (Langenbrettach) COA.svg]] use SVG 9493674 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Langenbrettach COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Langenbrettach in HN.png |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Heilbronn]] |alto = 194 |areo = 23,97 |poŝtkodo = 74243 |poŝtkodo_malnova = 7101 |tel_antaŭkodo = 07139, 07946 |aŭtokodo = HN |oficiala_kodo = 08125113 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 48 |retpaĝaro = [https://www.langenbrettach.de/ www.langenbrettach.de] |komunumestro = Timo Natter<ref>[http://www.stimme.de/heilbronn/nachrichten/region/Natter-wird-Buergermeister;art16305,2209194 germanlingva informo pri la elekto de la komunumestro en 2011]</ref> |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Langenbrettach''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Heilbronn]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08125113}}}} loĝantojn. == Blazonoj de la komunumopartoj == <gallery> Dosiero:DEU Langenbrettach COA.svg|blazono de Langenbrettach Dosiero:DEU Brettach (Langenbrettach) COA.svg|blazono de<br />Brettach Dosiero:DEU Langenbeutingen COA.svg|blazono de Langenbeutingen </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Distrikto Heilbronn}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Heilbronn]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] gyvb1jblx64l52q2k0l0hk1t9d8pcjb 0 179750 9493604 9211991 2026-10-14T13:32:15Z Sj1mor 12103 9493604 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=departemento |lando = Gvatemalo |mapo =Peten in Guatemala.svg |mapo priskribo = La departemento Peten (malhelruĝe) en [[Gvatemalo]]. |ĉefurbo = [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] |regiono-ISO = GT-17 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = GT-17 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} '''Peten''' aŭ '''El Petén''', Esperantigite '''[[Peteno (Gvatemalo)|Peteno]]''', estas la plej norda de la 22 [[departemento]]j de [[Gvatemalo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la departemento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas la plej granda departemento, ĝia surfaco estas preskaŭ triono de la surfaco de Gvatemalo. Peten havas limojn kun la gvatemalaj provincoj [[Izabal]] kaj [[Alta Verapaz]], kaj kun la landoj [[Meksiko]] en la nordo kaj okcidento kaj [[Belizo]] en la oriento. En Peten troviĝas unu el la plej famaj gvatemalaj vidindaĵoj: la [[majaoj|majaaj]] ruinoj de [[Tikal]] proksime de la ĉefurbo de Peten, [[Flores (Gvatemalo)|Flores]]. == Urboj kaj komunumoj == * Dolores * [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] * La Libertad * Melchor de Mencos * Poptún * San Andrés * San Benito * San Francisco * San José * San Luis * Santa Ana * Sayaxché == Vidu ankaŭ == * [[Lago Petén Itzá]] * [[Petena Baseno]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.inforpressca.com/municipal/mapas_web/peten/peten.php La departemento Peten] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Departementoj de Gvatemalo]] blglw8l44fubaut9jbgv6vmvjq9e9is 0 194309 9493623 9399451 2026-10-14T16:12:10Z Roberto 609 9493623 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Libera Urbo Dancigo | origina nomo = Freie Stadt Danzig <small>([[Germana lingvo|germane]])</small><br />Wolne Miasto Gdańsk <small>([[Pola lingvo|pole]])</small> | jaro de estiĝo = 1920 | jaro de pereo = 1939 | pli antaŭ = jes | antaŭ 1 = Germana Imperiestra Regno | antaŭ 1 flago = Flag of the German Empire.svg | antaŭ 2 = Reĝlando Prusio | antaŭ 2 flago = Flag of Prussia (1892-1918).svg | pli post = jes | post 1 = Nazia Germanio | post 2 = Pollando | post 2 flago = Flago-de-Pollando.svg | larĝeco de la 1-a kolumno = | flago = Flag of the Free City of Danzig.svg | artikolo pri la flago = | flago grandeco = 120 | blazono = Wappen Freie Stadt Danzig.svg | artikolo pri la blazono = | blazono grandeco = 120 | kadro blazono = | mapo = Gdansk Bay Borderlines 1939 Esperanto.svg | mapo grandeco = | mapo noto = Libera Urbo Dancigo en la jaro 1939 | ĉefurbo = [[Dancigo]] / [[Gdansko]] | areo = 1.966 | areo noto = kun havenaj akvoj | la plej alta punkto = | la plej alta punkto noto = | la plej longa rivero = | la plej longa rivero noto = | nombro de loĝantoj = 388.195 | nombro de loĝantoj noto = 1939<ref>[http://home.arcor.de/iframe/dontdelete/danzigbevoelkerung.pdf Bevölkerung der Freien Stadt Danzig] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071001001535/http://home.arcor.de/iframe/dontdelete/danzigbevoelkerung.pdf |date=2007-10-01 }} (PDF)</ref> | lingvoj = [[Germana lingvo|germana]]; [[Pola lingvo|pola]] kiel rekonita minoritata lingvo | nacieca konsisto = germanoj; pola minoritato | religio = | ŝtata formo = memstara [[respubliko]] sub protekto de [[Ligo de Nacioj]] | patrina lando = | monunuo = | estiĝo = [[Traktato de Versajlo]] | pereo = [[1939]] aneksita de Nazia Germanio; ekde [[1945]] jure "sub pola administrado", fakte parto de [[Pollando]] }} [[Dosiero:Wmgdansk.jpg|200px|maldekstra|eta|Libera Urbo Dancigo 1920-1939]] La urbo '''[[Dancigo]]''', kiu ekde la jaro [[1945]] nomiĝas [[Gdansko]], pro sia strategia signifo pro favora situo ĉe la elfluejo de la rivero [[Vistulo]] en la [[Balta Maro|Baltan Maron]] dufoje dum sia historio estis sendependa [[urboŝtato]]: dum la tempo de la napoleonaj militoj komence de la 19-a jarcento (inter la jaroj [[1807]] kaj [[1815]]), kaj inter la [[Unua Mondmilito|Unua]] kaj [[Dua Mondmilito|Dua]] Mondmilitoj (pli precize inter [[1920]] kaj [[1939]]). Dum tiuj jaroj la urbo estis politike aŭtonoma de la najbaraj ŝtatoj, kaj ĝi ekzistis sub protekto de la [[Ligo de Nacioj]]. Ĝia nomo dum tiuj du epokoj estis '''Libera Urbo Dancigo''', {{Lang-de|Freie Stadt Danzig}}, {{Lang-pl|Wolne Miasto Gdańsk}}. ==Literaturo== *''Libera Urbo Danzig, Ŝtatjura pozicio kaj ekonomia signifo de l’ Libera Urbo Danzig'', eld. Danziger Verlags-Ges., Danzig. 30 pĝ. tradukita de R. Kreuz. ==Esperanto-movado== En 1920 fondiĝis Esperanto-grupon en Liberŝtato Danzigo, kies prezidanto estis B. Ketterling, la vicprezidanto [[Bernhard Aeltermann]] kaj la kasisto Amort. La grupo faris peton al Danziga parlamento por enkonduki Esperanton en lernejojn.<ref>Esperanto n243 nov 1920</ref> == Komparu == * [[Libera Urbo Krakovo]] * [[Civito]] == Vidu ankaŭ == * [[Koncentrejo Stutthof]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Pollando]] [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo|Dancigo]] [[Kategorio:Urboŝtatoj|Dancigo]] [[Kategorio:Gdansko]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1920]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1939]] 2yd4pvsrl95r35lzdggnolhwvnkix4s 9493625 9493623 2026-10-14T16:13:30Z Roberto 609 /* Esperanto-movado */ 9493625 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Libera Urbo Dancigo | origina nomo = Freie Stadt Danzig <small>([[Germana lingvo|germane]])</small><br />Wolne Miasto Gdańsk <small>([[Pola lingvo|pole]])</small> | jaro de estiĝo = 1920 | jaro de pereo = 1939 | pli antaŭ = jes | antaŭ 1 = Germana Imperiestra Regno | antaŭ 1 flago = Flag of the German Empire.svg | antaŭ 2 = Reĝlando Prusio | antaŭ 2 flago = Flag of Prussia (1892-1918).svg | pli post = jes | post 1 = Nazia Germanio | post 2 = Pollando | post 2 flago = Flago-de-Pollando.svg | larĝeco de la 1-a kolumno = | flago = Flag of the Free City of Danzig.svg | artikolo pri la flago = | flago grandeco = 120 | blazono = Wappen Freie Stadt Danzig.svg | artikolo pri la blazono = | blazono grandeco = 120 | kadro blazono = | mapo = Gdansk Bay Borderlines 1939 Esperanto.svg | mapo grandeco = | mapo noto = Libera Urbo Dancigo en la jaro 1939 | ĉefurbo = [[Dancigo]] / [[Gdansko]] | areo = 1.966 | areo noto = kun havenaj akvoj | la plej alta punkto = | la plej alta punkto noto = | la plej longa rivero = | la plej longa rivero noto = | nombro de loĝantoj = 388.195 | nombro de loĝantoj noto = 1939<ref>[http://home.arcor.de/iframe/dontdelete/danzigbevoelkerung.pdf Bevölkerung der Freien Stadt Danzig] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071001001535/http://home.arcor.de/iframe/dontdelete/danzigbevoelkerung.pdf |date=2007-10-01 }} (PDF)</ref> | lingvoj = [[Germana lingvo|germana]]; [[Pola lingvo|pola]] kiel rekonita minoritata lingvo | nacieca konsisto = germanoj; pola minoritato | religio = | ŝtata formo = memstara [[respubliko]] sub protekto de [[Ligo de Nacioj]] | patrina lando = | monunuo = | estiĝo = [[Traktato de Versajlo]] | pereo = [[1939]] aneksita de Nazia Germanio; ekde [[1945]] jure "sub pola administrado", fakte parto de [[Pollando]] }} [[Dosiero:Wmgdansk.jpg|200px|maldekstra|eta|Libera Urbo Dancigo 1920-1939]] La urbo '''[[Dancigo]]''', kiu ekde la jaro [[1945]] nomiĝas [[Gdansko]], pro sia strategia signifo pro favora situo ĉe la elfluejo de la rivero [[Vistulo]] en la [[Balta Maro|Baltan Maron]] dufoje dum sia historio estis sendependa [[urboŝtato]]: dum la tempo de la napoleonaj militoj komence de la 19-a jarcento (inter la jaroj [[1807]] kaj [[1815]]), kaj inter la [[Unua Mondmilito|Unua]] kaj [[Dua Mondmilito|Dua]] Mondmilitoj (pli precize inter [[1920]] kaj [[1939]]). Dum tiuj jaroj la urbo estis politike aŭtonoma de la najbaraj ŝtatoj, kaj ĝi ekzistis sub protekto de la [[Ligo de Nacioj]]. Ĝia nomo dum tiuj du epokoj estis '''Libera Urbo Dancigo''', {{Lang-de|Freie Stadt Danzig}}, {{Lang-pl|Wolne Miasto Gdańsk}}. ==Literaturo== *''Libera Urbo Danzig, Ŝtatjura pozicio kaj ekonomia signifo de l’ Libera Urbo Danzig'', eld. Danziger Verlags-Ges., Danzig. 30 pĝ. tradukita de R. Kreuz. ==Esperanto-movado== En 1920 fondiĝis Esperanto-grupon en Liberŝtato Danzigo, kies prezidanto estis B. Ketterling, la vicprezidanto [[Bernhard Aeltermann]] kaj la kasisto Amort. La grupo faris peton al Danziga parlamento por enkonduki Esperanton en lernejojn.<ref>Esperanto n243 nov 1920</ref> Dum [[1927]] ([[28-a de julio]] - [[4-a de aŭgusto]]) en la urbo okazis la '''[[UK 1927|19-a UK]]''' kun 905 kongresanoj el 35 landoj sub la prezido de Bernhard Aeltermann. Dum la malfermo, [[Carl A. Lindhagen]], ĉefurbestro de [[Stokholmo]], parolis Esperante. Oni plantis jubilean [[kverko]]n sur la Esperanto-Placo, kie staras ankaŭ [[ZEO|Esperanto-monumento]]. Okazis enketo pri la lerneja instruado de Esperanto. Por Esperanto laboradis krom DEA ankaŭ [[Katolika esperantismo|katolika]], [[Laborisma esperantismo|laborista]], [[Senalkohola kulturo|bontemplana]] kaj [[Pacismo|pacista]] grupoj. == Komparu == * [[Libera Urbo Krakovo]] * [[Civito]] == Vidu ankaŭ == * [[Koncentrejo Stutthof]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Pollando]] [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo|Dancigo]] [[Kategorio:Urboŝtatoj|Dancigo]] [[Kategorio:Gdansko]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1920]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1939]] ammhizkni4k0e7xntbg7g7exn76zka6 0 214756 9493768 8720001 2026-10-15T04:49:20Z Sj1mor 12103 9493768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=RO |situo sur mapo= |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[Dosiero:hrm_logo.jpg|dekstra]] [[Muzeo Haáz Rezső]] haz reĵo muzeum, [[Haáz Rezső Múzeum ]], (rumane: [[Muzeul Haáz Rezső]] estas muzeo en [[Odorheiu Secuiesc]] en [[Rumanio]]. == Historio == La memstara muzeo estiĝis el la preskaŭ 4000 objektojn enhavinta popolartkolektaĵo de [[Ferenc Rezső Haáz]] ([[1883]]-[[1958]]), desegninstruisto. La kolektaĵo fariĝis publika en [[1913]] kaj en [[1950]] ŝtata muzeo. Ĝi ricevis konstantan rezidejon nur en [[1968]], kiu en [[1978]] disvastiĝis kun konstanta galerio. En tiu tempo oni establis la memorĉambrojn por poeto [[László Tompa]] kaj verkisto [[Sándor Tomcsa]]. En [[1990]] unuiĝis kun muzekaraktera scienca biblioteko, kiu enhavas 76 mil volumojn. La instituto ricevis en banejo [[Seiche]] la unu hektaran areon antaŭ la tombo de [[Balázs Orbán]], kiu ebligas la establigon de liberarea muzeo. Ĝi eldonas la gazetojn [[Székelység]] kaj [[Múzeumi Füzetek]]. == Eksteraj ligiloj == *[http://www.hrmuzeum.ro/index.htm Retpaĝo de la muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612125257/http://www.hrmuzeum.ro/index.htm |date=2007-06-12 }} [[kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj]] [[Kategorio:Odorheiu Secuiesc]] [[Kategorio:Muzeoj en Rumanio]] 6vqo4c1o0g5e9gxjgl4y0yy0691s9lp 0 221881 9493805 9435447 2026-10-15T08:40:10Z RG72 11847 /* Bibliografio */ 9493805 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=arkitektura strukturo kies ĉefa utilo estas porti pezon|apa=Arko}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Corse Ota pont genois Pianella 2.jpg|eta|[[Arkoponto]], [[Korsiko]].]] [[Dosiero:Bågvalv.png|eta|dekstra|250ra| 1: [[ŝlosilŝtono]], 2: volboŝtono, 5:[[impoŝto]].]] [[Dosiero:Celler de Sant Cugat lateral.JPG|dekstra|300ra|eta|[[Parabola arko|Parabolaj arkoj]] en muzeo de [[Sant Cugat del Vallès]], [[Katalunio]].]] '''Arko''' en [[arkitekturo]] estas kurba strukturo, kiu okupas la supran parton de ia spaco en konstruaĵo (ekz-e trairejo en [[muro]] aŭ salono en [[katedralo]]) kaj kutime subtenas certan kiomon da pezo. Ĝi estas [[kurbo]] aŭ foje [[plurlatero]], laŭ kiu estas kreita [[volbo]] aŭ [[lintelo]]. Ĝi estas malfermaĵo inter du [[piliero]]j aŭ [[muro]]j kiu transpasas la tutan ŝargon kiun ĝi eltenas al la [[abutmento]]j, pere de oblikva forto nome puŝ-forto. La arko aperis en [[Mezopotamio]], [[Egiptujo]], [[Asirio]], [[Etruskujo]] k.a. kaj poste estis rafinita en la antikva [[Romo]]. La arko iĝis grava tekniko por la konstruo de katedraloj kaj estas uzata ĝis hodiaŭ en kelkaj modernaj konstruaĵoj, kiaj [[ponto]]j. En Arkitekturo ĉiam venis la problemo savi la malfermaĵojn inter du apogoj; antaŭ la invento de la [[ŝtalbetono]] kaj de la [[trabo]]j el [[ŝtalo]], la plej facila sistemo estis fari ĝin pere de unusola peco, nome [[lintelo]], kiu povis esti el ligno aŭ el ŝtono kaj, kiam ne disponeblis el pecoj sufiĉe grandaj, pere de kelkaj pli malpgrandaj pecoj, intermetitaj tiele ke ili povu rezisti la ŝarĝon kiu gravitas sur la malfermaĵo. Funkcie arko konstruiĝas ĉe la murero aŭ fasadero kiel kronigo de malfermaĵo aŭ [[embrazuro]].<ref> Moreno García, Francisco (2004). ''Arcos y Bóvedas'' (unua eldono). Barcelona: Ediciones CEAC.</ref> Tradicie arko estas komponita el pecoj (faritaj el tajlita [[ŝtono]], [[briko]] aŭ [[adobo]]) nomitaj [[dovelo]]j kiuj funkcias ĉiam pere de [[premo]] kaj ĝi povas adopti kurbajn formojn tre diversajn. Tiu tipo de konstrua elemento estas tre utila kiam oni deziras savi spacojn relative grandajn pere de la kongruo de pecoj ne tro grandaj. Spite esti simpla elemento, kaj kiu aperas nature en la konstruado de strukturoj ekde antikveco, ties funkciado ne estis studita science ĝis la unua triono de la 19a jarcento. Antaŭe, por ties desegno oni uzis [[Empirio|empiriajn]] geometriajn metodojn kiuj determinis la dikecon de la abutmentoj, aŭ la reziston necesan ĉe la pilieroj. Tiuj konstrumetodoj malhavis sciencan fundamenton kaj baziĝis sur la kapablo tromezurita de la apogaj strukturoj, ĝenerale la [[strebo]]j<ref> Herbert A., Mann (1964). MIT Press, eld. A History of Civil Engineering: An Outline from Ancient to Modern Times (unua eldono). ISBN 0262690055.</ref>​ ​aŭ la uzado de kontraŭapogiloj. La nasko de novaj studoj meze de la 19a jarcento solvis grandkvante la teorion de arko, de ties laboro, kaj de la kaŭzoj de ties faleblo. La uzado de novaj konstrumaterialoj, komence de la 20a jarcento, kiaj la [[fero]], la [[ŝtalo]] kaj la ŝtalbetono permesis same la konstruadon de kontinuaj arkoj de konsiderinda grando,<ref> Airy, Wilfrid (1870). Engineering, eld. ''Iron arches: The practical theory of the continuous arch'' (unua eldono). Londono. [https://books.google.co.uk/books?id=lqPJwkneE2UC&dq=arch+theory&pg=PA1&hl=es#v=onepage&q&f=false] Konsultita la 14an de Julio 2017.</ref> kaj tiele ties konstruo venis pli al la areo de la [[inĝenierado]] ol al tiu de la [[arkitekturo]]. == Konstruado == [[Dosiero:Voûte - Cintre.jpg|eta|Ligna [[cintro]].]] Ekde antikveco oni prilaboris arkojn helpe de [[cintro]]j: nome helpa strukturo el ligno kiu havigas la dekomencan apogon de la doveloj antaŭ la meto de la ŝlosilo, tio estas la centro kaj certigilo de la arko. Tiu helpa apogilo aŭ armaĵo havas formon de [[Ĵaluzio (strukturo)|ĵaluzio]] kaj havas la celon subteni la pezon de la konstruelementoj de la arko ĝis oni trudas la [[Ŝlosoŝtono|ŝlosilon]].<ref> Herbert A., Mann (1964). MIT Press, eld. A History of Civil Engineering: An Outline from Ancient to Modern Times (unua eldono). ISBN 0262690055.</ref> La meto de la centra dovelo kiu ''fermas'' la arkon (nomita ''ŝlosilo'') generas la firman alĝustigon de la doveloj. Ĝenerale tiu lasta elemento de la arko estas trudita inter la kontraŭ-doveloj de la arko pere de martelfrapoj (ĝenerale per ''ligna [[martelo]]'') kio fermas la strukturon komplete. Post tiu alĝustigo de tiu lasta ŝtono oni faras la ''sencintrigon'', tio estas la malmuntado de la helpa strukturo el ligno. Ĝuste tiam la arko, jam liberigita el sia cintro, ''eniras en ŝarĝo'', tio estas jam ricevas la pezon de la ŝarĝo. La cintroj estis prilaboritaj el ligno kaj ties uzado, ĝenerale multekostigis la konstruadon de arkoj. Granda parto de la studo de prilaborado de arkoj, konsistis el la maniero povi fari ilin per facilaj cintroj. Post la retiron de la lignaj cintroj, la doveloj de la arko komencas veni en kunpremo de unuj kun aliaj. Pro tio la sencintrigo devis esti farita ege zorge, kaj laŭ tre preciza ordo. Tiele oni ne submetu la arkon al aldonitaj aŭ sencentrigitaj tensioj. Ekzistas en la literaturo ekzemploj de falo de arkoj en la procezo de sencintrigo. === Faloj kaj fendoj === [[Dosiero:Arches and columns, Great Mosque of Kairouan.jpg|eta|Hufoferaj arkoj (9a jarcento) en la [[Granda Moskeo de Kajruano|Granda Moskeo]], en [[Kajruano]], [[Tunizio]].]] Arko falas kiam la doveloj kiuj ĝin subtenas, el [[Meĥanika ekvilibro|strukturo en ekvilibro]] iĝas [[meĥanismo]]. La franca inĝeniero [[Philippe de la Hire]] estis la unua, kiu analizis kiel fendiĝas arko. La procezo de sencintrigo generas necese fendojn en la strukturo de arko, pro la malaltiĝo de la ŝlosilo kaj la setligado de la partoj de la arko. La konstrufabriko tendencas 'malaltiĝi' post la sencintrigo, tiu operacio okazigis la aperon de [[fendo]]j en la interno de la ŝlosilo kaj en la trionoj de la ''ekstradoso'' (''renoj'').<ref> Woodward Skinner, Frank (1904). McGraw publishing company, eld. Types and Details of Bridge Construction: Arch spans (primera edición). Novjorko. p. 162.</ref> Tiu fendetoj de ''alĝustiĝado'' de la doveloj estas tre naturaj, kaj okazigas situacion de ekvilibro diferenca disde tiu kalkulita dekomence. Ĝenerale la falo de la strukturo okazas pro maltaŭga kalkulo de la streboj kiuj devas elteni arkon kiu, pro malforteco, finfine produktas senkongruigon. Ene de la [[Plasta aliformiĝo|plasta analizo]] de la strukturoj kun formo el arko, por la analizo de falegoj oni eliras el tri esencaj hipotezoj.<ref name="Par"> Parland, H. (1982). «Basic Principies of the Structural Mechanics of Masonry: A Historical Review». International Journal of Masonry Construction 2: 49.</ref> Unue oni supozas ke la rezisto al la kunpremo estas senfina, kio siavice supozas kompreni ke reale la materialo de la arko kapablas subteni ajnan ŝarĝon sen ke tiu falu. Male, la dua hipotezo estas ke la materialo posedas reziston al la nula tirado. Kaj trie ke la falo pro glito de la doveloj estas malebla, kio supozas ke la [[Froto|rezisto]] aŭ [[adhero]] inter ili estas sufiĉa por teni la strukturon de la arko en sia dekomence desegnita formo. El tiuj tri hipotezoj oni formulas en serion de principoj pri la stabileco kaj faleblo de la arkoj.<ref name="Kooha"> Kooharian, Anthony (1952). «Limit Analysis of Voussoir (Segmental) and Concrete Archs». Journal American Concrete Institute 49 (12): 317-328.</ref> La unua el tiuj oni formulas de la jena formo: {{Citaĵo|La falo de arko ŝarĝita ne okazos, se en ĉiu sinsekva stato de ŝarĝo kiun ĝi trapasas la strukturon eblas trovi staton de ekvilibron statike akceptebla.}} [[Dosiero:ArcDeTriomphe.JPG|eta|La [[Triumfa Arko de Parizo]].]] En la teorio pri falo de arkoj oni povas diri ke estas sekura arko kiam ekzistas linio de pelado statike akceptebla en sia interno. La esprimo: ''statike akceptebla'', indikas ke la strukturo de ŝarĝo estas kongrua kun la [[Statiko|leĝoj de la statiko]]. Tiu principo naskiĝas el la observado de fenditaj arkoj kiuj pludaŭris dum jarcentoj pluhavante figuron de ekvilibro, diferenca al tiu desegnita dekomence. Ene de tiu sama linio estas dua principo pri la falego de arko: {{Citaĵo|La falego de arko okazos se oni povas trovi ''kunfiguradon de falego'' kinematike akceptebla.}} ''Kunfigurado de falego'' estas strukturo en kiu aperas ia nombro de glob-artikoj (aŭ meĥanikaj artikoj). Tio estas, arko falas kiam aperas en ĝi tiom da fendoj ke finfine konvertas sin en [[meĥanismo]] (kinematika aŭ kun movo).<ref> Heyman, Jacques (1974). Beams and Framed Structures (dua eldono). Elsevier. ISBN 978-0080179469.</ref> La apero de fendoj okazigas ke la arko troviĝas en [[Meĥanika ekvilibro|nestabila ekvilibro]]. Tiu principo ebligis la studadon detale de la apero de fendoj, same kiel ties rilato kun la principo de la virtualaj fortoj.<ref> Heyman, Jacques (1997). University of Cambridge, eld. The Stone Skeleton: Structural Engineering of Masonry Architecture. ISBN 9780521629638.</ref> == Historio == [[Dosiero:AcueductoSegovia edit1.jpg|280ra|dekstra|eta|Vidaĵo de la [[Akvedukto de Segovio]]. La romianoj portis arkojn al industria praktika uzado, ne nur por ornama arkitekturo.]] La arko posedas en la [[Historio de arkitekturo|historio de la konstruado]] periodon de ses mil jaroj.<ref> Besenval, Roland (1984). Technologie de la voûte dans l´Orient Ancien. París: Reserche sur Civilitations.</ref> Ĝi aperis la unuan fojon en la [[arkitekturo de Mezopotamio]] kaj ĝi transiris al [[Eŭropo]], pere de sia uzado en la [[Romia arkitekturo|Romia Imperio]], ĝis atingi sian maksimuman brilon en la 16a jarcento.<ref name="KE"> Karl-Eugen, Kurrer (2008). Ernst & Sohn Verlag, ed. The history of the theory of structures: from arch analysis to computational mechanics (primera edición). ISBN 978-3-433-01838-5.</ref> Tio okazas pro la baza intuicio de la mezepokaj konstruistoj, kiuj sen koni la teorion de la arko konstruis [[katedralo]]jn kaj [[Arkoponto|pontojn]] kiuj restis konstruitaj ĝis nuntempe.<ref> Graciani García, Amparo (2000). Universidad de Sevilla, ed. La técnica de la arquitectura medieval (unua eldono).</ref> La historio estas divideblaj laŭ tri epokoj, unu unua en kiu oni prilaboras arkojn sekvante la intuicion kaj esperton de la konstruistoj, alia en kiu oni abstrakcias empiriajn posedaĵojn en geometriaj modeloj (kelkaj el ili sen scienca inspiro) kaj unu tria en kiu la modernaj analizaj modeloj permesas scii kiel 'funkcias arko'. === Intua epoko === En la naturo aperas [[natura arko|arkoj nature]], kaj ankaŭ tiuj kiuj formiĝas spontane en [[montopasejo|montopasejoj]], pro [[Lavango|lavangoj]] da ŝtonoj, lokiĝas en stabila dispono de arko. Ankaŭ tiuj kiuj formiĝas en la [[Kaverno|kavernaĵoj]] de la tereno, kiuj pro la [[erozio]] de diversaj agentoj (kiel [[vento]] aŭ [[akvo]]), formas aperturojn kun formo de arkoj. Eble ĉiuj tiuj spontanaj arkoj, formitaj en la naturo, estis la inspiro por la prahomoj kiuj metis ŝtonojn imitante la kurban disponon de tiuj naturaj arkoj. La unuaj arkoj havis diversajn magiajn signifojn pro ties kapablo subteniĝi 'de si mem'. Rimarkinde, en kelkaj kulturoj la grandaj arkoj de pontoj estis atribuitaj al laboro de la [[diablo]].<ref> «El puente del diablo». Ilustración de Madrid: revista de política, ciencias, artes y literatura (Volumen 3 edición). Madrid: Imp. El Imparcial. 1872. p. 55.</ref> La kutima uzado de arkoj en la konstruaĵoj fare ĉe kelkaj kulturoj, estis ariginta la unuajn paŝojn de empiris sciaro kiu disvolviĝos poste en geometriaj leĝoj. Multaj el la traktaĵoj de la antikveco jam montras tiun sciaron pri la konstruado de arkoj pere de la uzado de geometriaj desegnoj (cirkloj, [[cirkelo]]j, rektiloj). === Empiria disvolviĝo === [[Dosiero:Schema.calcul.voute.XVIe.siecle.png|eta|maldekstra|250ra|Kalkulo de la dikeco de la strebo pere de geometria metodo metante poligonon en la truon de la arko. Tiu metodo permesas vidi kiel [[romp-arko]] posedas flankan premon pli malgrandan kaj tiele ankaŭ pli malgrandan strebon.]] La arko aperis en [[Mezopotamio]], kaj en la [[Induso-civilizacio]]. Ĝi estis uzata en la [[Antikva Egipto]], [[Asirio]], [[Etrurio]] kaj poste en la [[Antikva Romo]]. La arko estis uzata en helpaj konstruaĵoj, subteraj kaj drenaj strukturoj; estis la romianoj kiuj la unuaj uzis ilin en monumentaj konstruaĵoj, kvankam oni kredis ke la [[Romia arkitekturo|romiaj arkitektoj]] lernis ties uzadon el la [[etruskoj]]. La nomita romia arko estas de duoncirkla formo kaj konstruita el nepara nombro de [[dovelo]]j, por ke estu unu centra dovelo aŭ [[ŝlosoŝtono]]. La romianoj uzis tiun tipon de [[duoncirkla arko|arko]] en multaj de ties postaj tradiciaj strukturoj, kiel [[akvedukto]]j, [[palaco]]j kaj [[amfiteatro]]j. Tiu duoncirkla arko romia estis konsiderita de la arkitektoj (ĝia la alveno de la 18-a jarcento) kiel la plej stabila el ĉiuj arkoj.<ref name="MP"> Hotton, H. (1624). The Elements of Architecture. Existe una traducción al español del siglo XVII. Londres.</ref> Unu ekzemplo de empiria konstruado, estis la populara "regulo de la triono" laŭ kiu en la duoncirklaj arkoj sufiĉis dimensiigi strebon kun la dikeco de unu triono de ties truo (aperturo). En la [[Mezepoko]], la uzado de arko kun ŝtonaj doveloj atingis altan teknikan disvolviĝon en la konstruado de [[katedralo]]j; ili ankoraŭ estas uzataj por kelkaj strukturoj kiel ĉe pontooj,<ref name="OC"> Woodward Skinner, Frank (1904). McGraw publishing company, ed. Types and Details of Bridge Construction: Arch spans (unua eldono). Novjorko. p. 162.</ref> kvankam kun variaj materialoj. En la [[12-a jarcento]] la [[gotika arkitekturo]] ekuzis tipon de [[romp-arko]] kiu lernas el la antaŭaj spertoj: en la romanikaj strukturoj oni observis ke la duoncirklaj arkoj, ne estis perfektaj, ĉar kelkaj malsukcesis ĉe la ''renoj'' (meza parto de ĉiu duonarko), kaj tiele ili serĉis arkon en kiu la renoj estu malpli elstaraj, el kio rezultis la romp-arko. La reguloj por konstrui arkojn troviĝas en la parola tradicio de la [[Sekreta societo|loĝioj]] de gotikaj [[ŝtonĉizado|ŝtonĉizistoj]]. En multaj okazoj tiuj reguloj estis komplikaj kaj malfacile kompreneblaj kaj malmultaj el tiuj reguloj alvenis rekte el tiamaj skribaĵoj ĝis nuntempe.<ref name="Oc"> Heyman, Jacques (2001). Instituto Juan de Herrera, eld. La ciencia de las estructuras (unua hispanlingva eldono). Madrido: EFCA S. A. ISBN 84-95365-98-7.</ref> En kelkaj traktaĵoj oni priskribas la konvenan grandon de la streboj pere de skizoj de [[seslatero]]j enmetitaj en la arkon. Tiu metodo estis tre populara kaj rezultis en sukcesoj. En [[Hispanio]] estis teoriistoj kiuj disvolvigis ideojn pri la konstruado de arkoj jam en la 16-a jarcento, inter ili elstaras [[Rodrigo Gil de Hontañón]] kaj poste [[Tomás Vicente Tosca]].<ref name="SHF"> Huerta Fernández, Santiago (1990). «Diseño estructural de arcos, bóvedas y cúpulas en España, ca. 1500-ca. 1800». Doktoriga disertacio (Madrido: E.T.S. Arquitectura (UPM)).</ref> Tamen, la apero de la analizo de la volbaj strukturoj en masonado okazas fine de la 17-a jarcento. Oni povas aserti ke en la dua duono de la 18-a jarcento, la stabileco de la arko konstruita per masonado estis jam sufiĉe solvita je praktika efiko kaj ekzistis diversaj metodoj sufiĉe disvolvigitaj kaj tabeloj jam publikigitaj por uzo relative malfacila. Estis la itala fizikisto [[Galileo Galilei]] unu el la unuaj kiuj konfirmis ke la empiriaj fundamentoj en la desegno de arkoj povis havi fizikan kaŭzon,<ref name="PW"> Gwilt, Joseph (1826). A treatise on the equilibrium of arches (unua eldono). Londono: Priestley & Weale.</ref> asertante ke la teorio de arko povus esti klarigita pere de la [[Statiko|reguloj de statiko]]. === Sciencaj teorioj === La unua kiu determinis teorion pri kiel funkcias arko estus [[Leonardo da Vinci]], sed ĝis 1670 oni ne formulis la problemon laŭ sciencaj terminoj tiam fare de la fizikisto [[Robert Hooke]] kiu mencias ĝin fine de unu de siaj libroj laŭ formo de [[anagramo]], fakte kiel similas la arko al invertita katenario. La malĉifrita anagramo diris en latino: {{Citaĵo|::::::::Ut pendet continuum flexile, sic stabit contiguum rigidum inversum}} Robert Hooke mencias tiun konkludon, ĝuste post esti kunlaborinta kun [[Christopher Wren]] en la realigo de la Kupolo de la [[Katedralo Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo Sankta Paŭlo]]. Hooke konstatas ke arko subtenas sin se en ĝia dikeco estas enhavita invertita katenario. Sammaniere post jaroj la matematikisto [[David Gregory|Greqory]] havigis manieron dimensiigi strebon, pruvante ke se en la katenario la fortoj pelas al la interno, en la arko de invertita katenario ili faras ĝin foren. La franca matematikisto [[Philippe de la Hire]] realigis alian alproksimiĝon en sia ''Traite de Mécanique'' klopodante ekscii kiu estas la taŭga pezo de la doveloj kun la celo plibonigi la stabilecon de la arko.<ref> De la Hire, Philippe (1695). Paris: Imprimirie Royale, ed. Traite de Mécanique, ou Von explique tout ce qui est nécessaire dans la pratique des árts, et les proprietés des corps pesants lesquelles ont eu plus grand usage dans la Physique (unua eldono). Parizo.</ref> Uzante por la unua fojo ŝnuran [[poligono]]n en la priskribo de arko, kun la dekomenca hipotezo ke ne ekzistas rezisto inter la doveloj. Poste, en la jaro 1712 li publikigis sian memoraĵon ''Sur la construction des voütes dans les edifices'' kiu influas sur la postaj generacioj de eŭropaj konstruistoj kiel en la konstruaj tabeloj de pontarkoj prilaboritaj de [[Jean-Rodolphe Perronet|Perronet]].<ref> Jean-Rodolphe Perronet; Antoine de Chézy. «Formule genérale pour déterminer l'épaisseur des piles et culées des arches des ponts, soit qu' elles soient en plein cintre ou surbaissées». Recueil de divers mémoires extraits de la bibliothéque impériale des ponts et chaussées a l'usage de MM. les ingénieurs (P. Lesage).</ref> Danke al popularaj tabeloj en la empiria konstruado de pontoj en Eŭropo ĝis la mezo de la 19-a jarcento kaj el la lasta kvarono de la 18- jarcento, kun la komenco de la industria revolucio aperis kelkaj ekzemploj de kontinuaj arkoj prilaboritaj pere de fandita [[fero]]. Unu de la unuaj estas pontarko konstruita en 1779, kaj nome ''Iron Bridge'' kiu trapasas la rivero [[Severn]] havante tridek metrojn de aperturo.<ref> Pérez-Fadón Martínez, Santiago (2005). «Arcos: Evolución y tendencias futuras». Revista de Obras Públicas (Madrid) 152 (3451): 7-24. Arkivita el la originalo en la 19a de majo 2014. [https://web.archive.org/web/20140519003634/http://ropdigital.ciccp.es/pdf/publico/2005/2005_enero_%203451_02.pdf] Konsultita la 28an de oktobro 2011.</ref> La fandita fero malfermas vojon al la posta uzado, jam en la 19-a jarcento, de la fero kaj pro tio pliiĝas konsiderinde la aperturo de la pontoj. Estis [[Jean-Victor Poncelet|Poncelet]] unu de la unuaj kiuj konstatis ke la arkoj estis strukturoj hiperstataj (aŭ ripetantaj) por kies solvo oni postulas la solvon de ekvacioj de akordigeblo kaj unu regulon kiu rilatigu la misformojn kun la tensioj. [[Dosiero:MonroeStreetBridgea.jpg|eta|550ra|[[Cintro]] en la centra arko de la Ponto de la Strato Monroe en [[Spokane (Vaŝingtonio)]]. 1911.]] La inĝeniero [[Pierre Couplet]] sekvante hipotezon diferencan el tiu kiun de la Hire atingas per analiza formo ekhavi minimuman valoron por la dikeco de arko.<ref name="KE" /> Sub tiu valoro la arko falas. La plej uzatan priskribon poste pri la stabileco de arko faris [[Charles-Augustin de Coulomb|Coulomb]] en la jaro 1773.<ref> Charles-Augustin de, Coulomb (1773). «Essai sur une application des regles de maximis et minimis á quelques problétnes de statique relatifs á l'architecture». Mémoires de Mathématique et de Physique, présentés à l'Acadéamie Royale des Sciences par Divers Savants et lus dans ses Asseblées (París) 7: 343-438.</ref> En sia verko li montras sep eblajn formojn por faligi arkon. Inter 1830 kaj 1840 disvolvigas samtempe diversaj inĝenieraj esploristoj la teorion de la prema linio. Unu el tiuj estis H. Moseley kiu priskribis la stabilecon de arko.<ref> Moseley, H. (1835). «On the equilibrium of the arch». Cambridge Pbilosophical Transactions (legita la 9an de decembro 1833) 5: 293-313.</ref> Rezultoj kiuj estis perfektigitaj fare de [[Jules Carvallo]],<ref>[[Jules Carvallo|J. Carvallo]], (1853), "Étude sur la stabilité des voutes." Estabilidad de las bóvedas. Annales des Ponts et Chaussées Vol. 1, 2e. sem. p. 1.</ref> kaj Durand-Claye. La esplorado kiun oni faras per la novaj teorioj, konstatante la efikecon de la antikvaj empiriaj metodoj, montras kiel spite esti esence malĝustaj la konstruaj rezultoj estis tiom rimarkinde bonaj.<ref> H. I., Dorn (1970). The Art of Building and the Science of Mechanics: An Study of the Union of Theory and Practice in the Early History of Structural Analysis in England (unua eldono). Princeton University. p. 50.</ref> La apero de la [[betono]] kaj de la fero komence de la 20-a jarcento faris ke la konstrua formo de la arkoj ne plu estis perr de la trabaro de pecoj, por alveni al konstruo de kontinuaj arkoj. Baldaŭ oni atingis la rekordon de centoj da metroj en la aperturo de la pontoj, pro la uzado de tiu materialo konstrua en la arkoj: kaj oni atingis la milon da metroj (ĉe la [[Stajponto|stajpontoj]]). En tiu punkto la teorioj prilaboritaj pri arkoj bezonis novajn sciencajn esplorojn. En tiu linio laboris Kooharian (1952),<ref name="Kooha" /> kaj [[Jacques Heyman|Heyman]] (1966).<ref name="Hay20"> Heyman, Jacques (1997). University of Cambridge, eld. The Stone Skeleton: Structural Engineering of Masonry Architecture. ISBN 9780521629638.</ref> La kontinuaj arkoj ne posedas la meĥanikajn kaj strukturajn propraĵojn de la malnovaj masonitaj arkoj, kaj tiele ties teorio estas multe pli konstantinda. == Tipoj de arkoj == Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Arko''' estas simple ''Kurba linio: parto de [[kurbo]].''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 19.</ref> Tamen li kompensas tiun simplecon per bildo kie aperas diversaj terminoj gravaj por la koncepto "arko" ([[dovelo]], [[spano]], [[sago]], [[arkivolto]], [[intradoso]], [[impoŝto]], [[gambo]], [[Ŝlosoŝtono|ŝlosilo]], [[junto]], [[ekstradoso]]), aldonas la terminojn [[ĉielarko]], [[volta arko]] kaj [[pafarko]] kaj krome listigas "masonarkojn" laŭ la formo: nome [[lintela arko]], [[angula arko]], [[duoncirkla arko]], [[segmenta arko]], [[hufa arko]], [[tricentra arko]] aŭ [[plurcentra arko]], [[ovala arko]], [[elipsa arko]], [[parabola arko]], [[ogiva arko]], [[tudora arko]], [[kilforma arko]], [[triloba arko]], [[festona arko]] kaj [[rampa arko]]. Krome li listigas laŭ la funkcio jenajn tipojn: [[deŝarĝa arko]], [[apoga arko]], [[triumfa arko]]... k.c.<ref>Azorín, samloke, paĝoj 19 kaj 20.</ref> === Lintela arko === {{Ĉefartikolo|Lintela arko}} [[Dosiero:L-Entlastungsbogen.png|eta|Ekzemploj de lintelaj arkoj, kun strukturo en lintelo kun [[dovelo]]j.]] '''Lintela arko'''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝoj 19 kaj 20.</ref> (nomita ankaŭ ''ebena arko'') estas tipo de [[arko]] kiu ne prezentas kurbecon, pro kio ĝi similas per simpla rigardo al [[lintelo]] aŭ [[arkitravo]], tiele ke ĝi estas la plej ebena (senalta) arko ebla. Same kiel ĉe ĉiuj arkoj, la pecoj kiuj komponas ĝin funkcias laŭ premo, kvankam tiu tipo ne havas tiom da porta kapablo kiel la cetero kaj transdonas multe pli da horizontala premo en la komencoj. === Angula arko === {{Ĉefartikolo|Angula arko}} [[Dosiero:Треугольная арка схема resize.png|eta|180ra|dekstra|Skemo de angula arko.]] '''Angula arko'''<ref>Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 20.</ref> aŭ ''rekta arko'', ankaŭ ''mitra arko'', ''mitrarko'' aŭ ''frontona arko'', estas arko formita de du segmentoj rektaj klinitaj disponitaj laŭ [[angulo]] kiu solvas [[Aperturo (arkitekturo)|aperturo]]n. La angula arko estis uzita ekde la [[antikveco]]. Troviĝas ekzemploj en la [[romia arkitekturo]], en [[Konstantinopolo]], [[Ancona]]... Kaj en la kristana arkitekturo, ĝi aperase en la arkitekturoj de [[visigotoj]], merovida, karolida, otona, saksa, [[romanika arkitekturo|romanika]], [[gotika arkitekturo|gotika]] (kie ĝi ĝuis grandan etendon pere de la arkitekturo el briko de la regiono de Tuluzo), nov-romanika, nov-gotika kaj [[Art Deco]]. === Duoncirkla aŭ rond-arko === {{Ĉefartikolo|Duoncirkla arko}} [[Dosiero:Rundbogen Arena Verona-01.JPG|eta|dekstra|220ra|Rondarko de la areno de [[Verono]].]] [[Dosiero:Arco peraltado.png|eta|maldekstre|120ra|Rondarko.]] Ĉe [[Duoncirkla arko]], ankaŭ '''rondarko''', la arka linio estas cirkloforma kaj okupas la kompletan duoncirklon (180 gradojn), kio signifas, ke la du plej malsupraj juntoj kuŝas horizontalaj. La alteco de la arko (vertalteco) per tio ĉiam estas ekzakte la duona spano. La ''duoncirklarko'' longan tempon estas la superreganta teĥniko de la arkokonstruo. La [[Romio|romianoj]] perfektigis kaj multspece utiligis ĝin, kio efikis ĝis en la epoko de la [[romaniko]]. === Hufa arko === {{Ĉefartikolo|Hufarko}} '''Hufofera arko''' aŭ pli simple '''hufa arko''' aŭ '''hufarko''', estas [[arko]] pluduoncirkla aŭ plupasata (kies kurbo estas pli ampleksa ol duoncirklo) kaj kiu havas formon de [[hufofero]]. Estas probable ke temas pri kreado de la praloĝantoj antaŭromiaj de [[Iberio]], de tie pasis, tra la [[Romio|romianoj]], al la arto de [[visigotoj]] (7a jarcento), kiuj ĉefe disvastigis ĝin. De la visigotoj pasis al la arto hispanislama kaj, de tie, al arto de [[mozaraboj]] kaj al la [[mudeĥara]]. La hufarko de visigotoj estas malpli fermita ol la islama. === Ogiva arko === {{Ĉefartikolo|Ogiva arko}} [[Dosiero:Kielboegen.png|eta|300ra|maldekstre|Ogivaj arkoj (de-maldekstre-dekstren): plata kilarko, normala kilarko, azendorso]] [[Ogiva arko]], ankaŭ popularlingve nomata '''kilarko''' aŭ '''azendorso''', nomiĝas en la [[arĥitekturo]] [[arko (arĥitekturo)|arko]] kun S-kurba rando, kies formo en la malsupra parto estas [[konveksa]] kaj en la supra parto [[konkava]]. La arka silueto tial similas al renversita [[Kilo (ŝipo)|ŝipa kilo]]. La centroj de la du malsupraj cirklarkoj troviĝas ene, tiuj de la supraj cirklarkoj ekster la arkokampo. Se ambaŭ cirklocentroj kunfalas en unu punkto, ekestas iom pli kutima formo de la kilarko, se ili distancas, la arko havas pli kunpremitan formon. Se la arko tamen estas konstruita kiel variaĵo de [[pintarko]], kiu havas nur malgrandan kontraŭarkon je la pinto, oni nomas ĝin – pro sia silueta aspekto - [[azeno|azendorso]]. === Ovala arko === {{Ĉefartikolo|Ovala arko}} [[Dosiero:Palacio de los Condes de Miranda (Peñaranda de Duero, Burgos). Patio.jpg|eta|260ra|dekstra|Palaco de la Grafoj de Miranda.]] '''Ovala arko'''<ref>Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 20.</ref> aŭ ''karpanela arko'', estas la tipo de [[duoncirkla arko]] ebeneca kaj simetria formata el tiu, kun la aldono de malgrandaj arkoj en la pintoj;<ref> Moreno García, Francisco (2004). Arcos y Bóvedas (unua eldono). Barcelona: Ediciones CEAC.</ref>​ arkoj kiuj havas sian centron en la linio de [[impoŝto]] por havigi en tiuj rondecan formon. Alivorte ĝi estas formita de tri, kvin aŭ pliaj arkoj de cirkonferencoj sinsekvaj, ĉiam neparaj.<ref> Ferri Cortes, Jaime (2010). Universidad de Alicante, ed. Principios de construcción (unua eldono). Alicante. p. 207.</ref>​ La [[Intradoso (arkitekturo)|intradoso]] havas formon similan al tiu de [[ovalo]]j aŭ de duon-[[elipso]]j (nome ankaŭ ŝnura arko). === Parabola arko === {{Ĉefartikolo|Parabola arko}} '''Parabola arko'''<ref>Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 20.</ref> estas tipo de arko kun formo de [[Parabolo (matematiko)|parabolo]].<ref> Artikolo pri ''parabolic arch'' ĉe The Free Dictionary: Parabolic arch [http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/parabolic+arch] Alirita la 29an de Novembro 2017</ref> Tiaj arkoj estas uzataj en pontoj, katedraloj kaj similaj konstruaĵoj en arkitekturo kaj inĝenierado. === Tudora arko === {{Ĉefartikolo|Tudora arko}} [[Dosiero:Four-Centred Arch.svg|eta|maldekstre|Konstruo de kvar-centra arko.]] '''Tudora arko'''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 20.</ref> aŭ ankaŭ ''kvar-centra arko'' estas malalta, larĝa tipo de [[arko]] kun pinteca angulo en la [[ŝlosoŝtono]].<ref> Moreno García, Francisco (2004). Arcos y Bóvedas (unua eldono). Barcelona: Ediciones CEAC.</ref> Ĝi estas multe pli larĝa ol alta kaj tio donas la vidan impreson ke ĝi estis ebenigita pro premo. Ties strukturo estas atingita per de la skizo de du arkoj kiuj staras krute el ĉiu pinto sur malgranda radiuso, kaj poste rezultas en du arkoj kun ampleksa radiuso kaj multe pli malalta ekpinto. === Deŝarĝa arko === {{Ĉefartikolo|Deŝarĝa arko}} '''Deŝarĝa arko'''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 19.</ref> estas la falsa [[arko]] konstruita en subtena [[muro]], por la delo devii parton de la subtenado aŭ premoj de la muro sub la arko. Alivorte ĝi estas arko konstruita super lintelo aŭ [[arkitravo]] por forpreni la troan pezon.<ref> Chisholm 1911, p. 311.</ref> === Triumfa arko === {{Ĉefartikolo|Triumfa arko}} [[Dosiero:ArcoCostantinoRoma.jpg|eta|300ra|<center>triumfa arko de la imperiestro [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio|Konstantino]] en [[Romo]]]] '''Triumfa arko''' ([[latine]] ''arcus'' aŭ ''fornix triumphalis'') estas pordegoforma konstruaĵo ne ligita al alia konstruaĵo, kiu origine stariĝis en la [[Romia Imperio]] honore al [[triumfo|triumfantaj]] imperiestroj aŭ armeestroj. == Elementoj == Ĝis la apero en la 20-a jarcento de la kontinuaj arkoj la arkoj estis komponitaj de diversaj elementoj. Kelkaj el ili posedis proprajn nomojn kiuj estis uzataj en la diversaj konstrutraktaĵojn. La ĉefaj elementoj kiuj komponas ŝtonan arkon estas la jenaj:<ref>diccionario.coag.es.3-05 [web.archive.org/web/http://diccionario.coag.es/paxina.php?paxina=3-05 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080429153117/http://diccionario.coag.es/paxina.php?paxina=3-05 |date=2008-04-29 }}] Konsultita la 29an de Novembro 2017.</ref> ;Dovelo La [[dovelo]], en arkitekturo kaj konstruinĝenieriko, estas konstru-elemento kiu konsistas el arko kiu povas esti el diversaj materialoj, kiel la [[briko]] aŭ la [[ŝtono]]. Nuntempe ellaboriĝas el betono, ŝtalbetono aŭ antaŭplektita betono. En la klasika arkitekturo, la dovelo estas peco, kutime el ŝtono, kojnoforma kiuj konsistigas la arkon aŭ la volbon kaj karakteriziĝas pro sia radia situo. La dovelo de la centro, kiu fermas la arkon, nomiĝas [[ŝlosoŝtono]]. La malsupra parto de dovelo nomiĝas [[intradoso]] kaj la altaĵo kiu ne videblas ĉar estas ene de la konstruaĵo, [[ekstradoso]]. ;Ŝlosoŝtono [[Dosiero:Keystone.svg|eta|maldekstre|Ŝlosoŝtono (skeme).]] La [[ŝlosoŝtono]] (foje nomita ankaŭ ''krono''<ref> Trachtenberg, Marvin (2001). Arquitectura, de la prehistoria a la postmodernidad: la tradición occidental (primera edición). Barcelona: Ediciones AKAL. pp. 134-137.</ref> aŭ centra dovelo) estas la dovelo de la centro, kiu fermas la arkon. Estas la lasta kiun oni metas sur la [[cintro]], kompletigante la konstruprocezon de la arko. La ŝlosoŝtono kutime estas la plej granda dovelo, kaj por havigi stabilecon al la arko ĝi estas la plej peza. La du doveloj apudaj al la ŝlosoŝtono estas nomitaj kontraŭŝlosiloj. ;Impoŝto La [[impoŝto]] estas modluro aŭ elstaraĵo sur kiu kuŝas arko aŭ volbo. Foje estas horizontale tra la fasado aŭ la muroj de la konstruaĵo, separante la diferencajn plantojn. La serio de doveloj el la impoŝto ĝis la ŝlosoŝtono estas nomita foje ''reno''. ;[[Pendentivo]] de arko [[Spandrelo]] estas triangula spaco, kutime trovebla en paroj, inter la pinto de [[Arko (arkitekturo)|arko]] kaj ortangula kadro aŭ inter la pintoj de du apudaj arkoj.<ref> Dutton, Denis (2009). [https://books.google.es/books?id=jqb6WrXS68kC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Art Instinct: Beauty, Pleasure, and Human Evolution.] New York: Oxford University Press. pp. 92–93. ISBN 9780199539420. Alirita la 2an de novembro 2019. </ref> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * Apartigilo [[Arko]] * [[Romia arkitekturo]] * [[Apogarko]] * [[Arkado]] * [[Arkivolto]] * [[Arko (geometrio)]] * [[Arkoponto]] * [[Ĉielarko]] * [[Elektra arko]] * [[Natura arko]] * [[Pafarko]] * [[Ŝlosoŝtono]] * [[Volbo]] * [[Trabo (arkitekturo)]] * [[Arkado (arkitekturo)]] * [[Ankro (konstruado)]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Boyd, Thomas D. (1978), "The Arch and the Vault in Greek Architecture", American Journal of Archaeology, 82 (1): 83–100 (91), doi:10.2307/503797 * Galliazzo, Vittorio (1995), I ponti romani, Vol. 1, Treviso: Edizioni Canova, ISBN 88-85066-66-6 * O'Connor, Colin (1993), Roman Bridges, Cambridge University Press, ISBN 0-521-39326-4 * Rasch, Jürgen (1985), "Die Kuppel in der römischen Architektur. Entwicklung, Formgebung, Konstruktion", Architectura, 15, pp. 117–139 * Roth, Leland M (1993). Understanding Architecture: Its Elements History and Meaning. Oxford, UK: Westview Press. ISBN 0-06-430158-3. pp. 27–8 {{Projektoj|commonscat=Arches|ReVo=ark}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Arco (arquitectura)|revizio=99055071}} {{Havenda artikolo|Arko (arkitekturo)}} [[Dosiero:Road-of-life-banner2.jpg|775ra]] <!--[[Dosiero:Toronto banner nathan phillips square arches.jpg|775ra]]--> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] [[Kategorio:Pontopartoj]] 1i6z3fpzywfzatnd2r6c2l67ltqelbo 0 223317 9493721 9476298 2026-10-14T19:58:05Z Sj1mor 12103 9493721 wikitext text/x-wiki <!-- Sub redaktado. Bv. ne tuŝi. --- Depost la 5-a de decembro 2007 ne plu redaktata... Probable ja antaŭa etikedo ne plu aktualas, ĉu??? --> {{Informkesto gravulo}} '''Manuel Castells Oliván''',[http://www.uoc.edu/directoria/servlet/org.uoc.directori.servlets.SearchFitxes?id=129&opType=2&idioma=eng&path=teacherstaff] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071118121739/http://www.uoc.edu/directoria/servlet/org.uoc.directori.servlets.SearchFitxes?id=129&opType=2&idioma=eng&path=teacherstaff |date=2007-11-18 }} naskiĝis en 1942 en Hellín, Albacete, [[Hispanio]], estas sociologo, precipe dediĉita al esploroj pri la [[informa socio]] kaj la [[Komunikado|komunikadoj]]. Laŭ la enketo de esploroj en 2000-06 de la Citaĵa Indekso de la Sociologiaj Sciencoj, Castells estis rangita kiel la kvara plej citita erudiciulo pri sociologiaj sciencoj kaj la plej elstara citita eminentulo pri komunikiĝoj en la mondo[http://annenberg.usc.edu/images/faculty/facpdfs/SSCIsocialranking.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070202202206/http://annenberg.usc.edu/images/faculty/facpdfs/SSCIsocialranking.pdf |date=2007-02-02 }}[http://annenberg.usc.edu/images/faculty/facpdfs/SSCIcommranking.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070202202203/http://annenberg.usc.edu/images/faculty/facpdfs/SSCIcommranking.pdf |date=2007-02-02 }}. == Vivo == Kreskis en Barcelono kiel parto de konservativa familio, Castells iĝis politike aktiva en la studenta kontraŭ-Franco-movado kiel adoleskanto. Pro lia politika aktivismo, li devis fuĝi el la lando, iri en Parizon fini slan gradigon je la aĝo de 20 jaroj. Post kompletigi doktoriĝon en Sociologio ĉe la Universitato de Parizo, li instruis ĉe la universitato inter 1967a kaj 1979a, unue ĉe la Nanterre Universitatejo, el kiu li estis elpelita post la 1968a studento protesto, tiam, de 1970a al 1979a, ĉe la École des Hautes Études en Sociaj Sciencoj. En 1979a li estis nomumita Profesoron pri Sociologio kaj Profesoro pri Urba kaj Regiona Planado ĉe la Universitato de Kalifornio, Berkeley. En 2001a li ankaŭ fariĝis esplorista profesoro ĉe la [[Universitat Oberta de Catalunya]] (UOC), Barcelono. En 2003a li forlasis UC Berkeley por aliĝi en la Universitaton de Suda Kalifornio (USC) Annenberg Lernejo por Komunikado kiel profesoro pri komunikado kaj la unua Wallis Annenberg dotitan Katedron pri Komunikado kaj Teknologio. Li estas fondinta membro de la USC Centro pri Publika Diplomatio kaj altrangulo de la Konsultiĝa Konsilio de la Centra Fakultato. Castells ankaŭ estas membro de la Annenberg Esplorada Reto pri Internacia Komunikado. Li ricevis multajn honorajn doktorecojn kaj aliajn honorojn kiel agnosko de lia laboro. Castells loĝas en Barcelono kaj en Sankta Monica, Kalifornio kaj estas geedziĝita al [http://uscpublicdiplomacy.com/index.php/about/bio_detail/emma_kiselyova/ Emma Kiselyova] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930041816/http://uscpublicdiplomacy.com/index.php/about/bio_detail/emma_kiselyova/ |date=2007-09-30 }}. == Teorio == Dum la 1970aj jaroj Castells plenumis kernan rolon en la evoluado de marksisma urba sociologio. Li emfazis la rolon de sociaj movadoj en la konflikta transformo de la urba pejzaĝo. Li enkondukis la koncepton de 'kolektiva konsumo' ( publikaj transportiloj, municipaj apartamentoj, ktp.) to enkadrigi larĝan gamon de sociaj luktoj, delokigitaj de la ekonomia al la politika kampo far ŝtata interveno. Forlasante la restriktojn de marksismo en la fruaj 1980aj jaroj, li komencis koncentriĝi pri la rolo de novaj teknologioj ene de ekonomia restrukturigo. En 1989a, li enkondukis la koncepton de la 'spaco de fluoj' per kiu li klarigas la materialajn kaj ne-materialajn komponantojn de la tutmondaj informadaj retoj tra kiuj ĉiam pli da ekonomio estis kunordigita, tuj trans distancoj. En la 1990aj, li kombinas ambaŭ fadenojn de siaj esploroj en masivan studon, Informa Erao, eldonita kiel trilogio inter 1996a kaj 1998a. Responde al la kritika ricevo de tiu verko ĉe kelkaj grandaj seminarioj organizitaj ĉe universitatoj tutmonde, dua eldono estis eldonita en 2000a. La analizoj de Castells disfaldiĝas laŭ tri bazaj dimensioj: produktado, potenco kaj sperto. Ĉi tiuj emfazas ke la organizo de la ekonomio, de la ŝtato kaj ĝiaj institucioj, kaj de la vojoj laŭ kiuj homoj estigas signifon en iliaj vivoj tra kolektiva ago estas neredukteblaj fontoj de socia dinamiko. Ili necesas esti komprenitaj laŭ siaj propraj terminoj kaj ankaŭ rilate unu la alian. Aplikante tielan analizon al la evoluado de Interreto, Castells emfazas la rolojn de la ŝtato (milita, akademia), de la sociaj movadoj (hakeroj, socialaj aktivuloj) kaj de entreprenoj konformantaj la infrastrukturon laŭ iliaj (konfliktaj) tagordoj. En la trilogio, li kondensas ĉi tiun vidon al la deklaro "niaj socioj estas ĉiam pli strukturitaj ĉirkaŭ la dupolusa kontraŭstaro de la Reto kaj la Memo" (1996, p. 3). La Reto signifas la novajn, enretigitajn formojn de organizo kiuj anstataŭas vertikale integritajn hierarkiojn laŭ la superrega formo de socia organizo. La Memo, aliflanke, rilatas al la multoblaj praktikoj per kiu homoj provas reaserti identecon kaj signifon en pejzaĝo de rapida ŝanĝo. Castells ankaŭ elpensis la terminon 4a Mondo. == ''La informada erao kaj la reta socio'' == Laŭ la aŭtoro, ''La erao de la informado'' estas nia erao: Ĝi estas historia periodo karakterizita per teknologia revolucio fokusita al la informoj kaj diĝita komunikada teknologioj, kunesta –sed ne kaŭzante– kun la apero de reta socia strukturo en ĉiuj sferoj de homa agado, kaj kun la tutmonda interdependeco de tiu agado. Ĝi estas procezo de multdimensia transformo kiu estas kaj inkluziva kaj ekskluziva laŭ la superregaj valoroj kaj interesoj en ĉiu procezo, en ĉiu lando kaj en ĉiu socia organizo. Kiel en ĉiu procezo de historia transformo, la informada erao ne determinas unikan kursodaŭron de la homa historio. Ĝiaj sekvoj kaj karakterizaĵoj dependas de la potenco de tiuj kiuj profitas el la multoblaj opcioj kiuj sin prezentas al la homara volo. Sed la futurologika teknokratia ideologio provas montri ke la teknologia revolucio determinas nur unu eblan formon de socia organizo, kutime asociigita al la leĝo de la merkato kaj al la tutmondiĝa procezo. Tiele, la aprovo pri la eksterordinara karaktero de la nuna teknologia revolucio signifus la akcepton, en la esenco, de la propono laŭ kiu scienco kaj teknologio, racie uzita, solvos la ĉefajn problemojn de la homaro. Eĉ agnoskante la malhelpojn en la disvastiga kaj evoluada procezo, la kritiko de la uzoj de teknologio estas identigita kun la obskurantisma rezisto al socia ŝanĝo. La ideologio de la teknologia boneco kaj la ideologio de tutmondiĝo resume orientita de la leĝo de la merkato plifortikiĝas reciproke. En ambaŭ kazoj, malaperas la socio kiel memstara procezo de decido bazita en la interesoj kaj valoroj de ĝiaj membroj, submetitaj al la eksteraj fortoj de la merkato kaj la teknologio. Tamen, la empiria rimarko, la rezultoj de mia propra enketo kaj ankaŭ multaj aliuloj, montras la kontraŭdiran naturon de la procezo de tutmondiĝo, kaj la diversecon de teknologiaj trajektorioj kaj siajn efikojn. La aŭtoro ŝajnas atentigi pri la emancipiĝaj potencialecoj kiuj aperus el tio kionli nomas “la reta socio”, koncepto kiun li elvolvas en iu el siaj freŝaj libroj, kun la sama titolo (hispane, Alianza Editorial, 2006). == Lia verko, ''la trilogio La informada erao'' == La resumo de '''La informada erao''' (en la eldono de Alianza Editorial) diras ke la verko de Manuel Castells starigas ambician kaj originalan klopodon formuli sisteman teorion kiu sciigu lpri a fundamentaj sekvoj de la informada teknologio en la nuntempa mondo. Tiu unua volumo de la trilogia verko -''La reta socio''- estas dediĉita ekzameni la logikon de la reto. Post analizi la teknologia revolucio kiu modifas la bazon de la socio tre rapide, Castells ektraktas la tutmondiĝan procezon kiu minacas nenecesigi la popolojn kaj la landojn ekskluditaj de la informada reto. Li montras kiel en la progresintaj ekonomioj la produktado koncentriĝas en la sektoro de la edukita kaj relative juna loĝantaro, kaj sugestas ke la estonta socia strukturo estos ekstreme fragmentigita sekve de la granda fleksebligo kaj individuigo de la laboro. Laste, la aŭtoro ekzamenas la efikojn kaj la implikaĵojn de la teknologiaj ŝanĝoj en la kulturo de la komunikadaj medioj -la kulturo de la “reala virtualeco” en la urba vivo, la tutmonda politiko kaj la naturo de la tempo kaj de la spaco. En la dua volumo de la serio -La identeca povo- li montras la gravecon de la kultura, religia kaj nacia identecoj kiel fonto de signifo por la homoj, kaj la implikaĵojn de ĉi tiu fakto por la sociaj movadoj. Li studas la popolajn mobilizadojn kontraŭ la senbremsa tutmondiĝo pri riĉeco kaj povo, kaj la formado de alternativaj projektoj pri socia organizado, kiel tiuj kion reprezentas la feminisma kaj ekologiisma movadoj. En la dua eldonado (plilarĝigita), li parolas pri kiel la Monda Socia Forumo naskita en Porto Alegre aperas kiel unu el la pli novaj formoj de rete tutmonda aktivisma organizado. La trilogio de ''la informada erao'' provokis kaj vekis multajn kritikojn ĉiusence, tiel ke oni ne povas nei ĝian koncernan kategorion de la moderna sociologio: * Monumenta kaj kohera analizo pri la ekonomiaj, sociaj personaj kaj kulturaj ŝanĝoj kiuj okazas en la monda informada erao” . The Times (Londres) * Adam Smith klarigis kiel kapitalismo funkciis, kaj Karl Markso klarigis kial ĝi ne funkciis. Aktuale la sociaj kaj ekonomiaj rilatoj de la Informada Erao estas sciigitaj de Manuel Castells.' - The Wall Street Journal (Nova York) == ''La informada socio – la informiva socio'' == La sociologo Manuel Castells tie ĉi starigas "analizan distingon inter la ideoj de informada socio kaj informiva socio, kun similaj implicoj por la informada/informiva ekonomioj. La termino informada socio emfazas la rolon de la informado en socio. Sed Castells skribas ke la informado, en ĝia plej larĝa senco, tio estas, kiel komunikado de la scio, estis esenca en ĉiuj socioj, inkluzive en la [[mezepoka Eŭropo]] kiu estis kulture strukturita, kaj iome unuigita, ĉirkaŭ skolastiko, tio estas, plejparte intelekta kadro... Kontraste, la termino informiva indikas la atributon de specifa formo de socia organizo en kiu informada generado, pretigo, kaj dissendo fariĝas la fundamentaj fontoj de produktivo kaj potenco, pro novaj teknologiaj kondiĉoj aperantaj en ĉi tiu historia periodo. Laŭ Manuel Castells la termino informada socio emfazas la rolon de informado en socio, kiu, li vidas, en la plej larĝa senco, kiel komunikado de scio, estis turno-punkta en ĉiuj socioj. ..., la termino informiva signifas specon de agado kiu trempiĝas en ĉiuj superregaj flankoj de socio. La terminologio de Castell klopodas fari analogian distingon inter 'industrio' kaj 'industria', kie "industria socio ne estas nur socio kie estas industrio, sed socio kie la sociaj kaj teknologiaj formoj de organizo trapenetras ĉiujn sferojn de agado, ekde la superregantaj ĝis la ĉiutagaj objektoj. La uzo far Castells pri la terminoj informivaj socio kaj ekonomio klopodas karakterizi laŭ pli preciza formo la nunajn transformojn preter komunsensa observado pri tio ke la la informado kaj la scio estas gravaj por la nunaj socioj. Tamen, la realan enhavon de la informiva socio oni devas determini per la observado kaj la analizo. La teknologiaj disvolvaj formoj estas la rimedoj per kiuj la laboro agas sur la materio por la produkta generado. Ĉiun disvolvan formon oni difinas pere de la elemento kiu estas baza cele stimuli la produktivon en la produktada procezo. Tiel, en la formo de agra disvolvado, la fonto de la pliigo de la pluso estas la rezulto de la kvanta pliigo de labor-fortoj kaj naturaj rimedoj (precipe kulturebla tero) en la produkta procezo kaj de la natura provizo de tiuj rimedoj. En la formo de industria produktado, la ĉefa fonto de produktiveco estas la enkonduko de novaj fontoj de energio kaj la kapablo malcentralizi ĝian uzadon dum la produktado kaj la procezoj de cirkulado. En la nova formo de informiva disvolvo, la productiveca fonto konsistas en la teknologio de la gerneado de scio, la informa procezo kaj la simbola komunikado. Sendube la scio kaj la informado estas decidaj elementoj en ĉiuj formoj de evoluado, tial ke la produktada procezo ĉiam baziĝas sur certa grado de scio kaj en la procezo de informado. Tamen, kio estas specifa pri la informiva disvolva formo estas la agado de la scio sur sin mem kiel ĉefa produktiveca fonto. La informada procezo centriĝas en superigo de la teknologio de tiu procezo kiel produktiveca fonto, en interakcia cirklo de la teknologiaj sciaj fontoj kaj la aplikado de tiu teknologio por plibonigi la generado de la scio. Estas pro tio ke Castell nomas informiva tiun disvolvan novan formon, konsistigita de la naskiĝo de nova teknologia paradigmo bazita sur la informada teknologio. Ĉiu formo de evoluado - la aŭtoro daŭrigas - posedas ankaŭ strukture determinitan principon de elfaro, pri kiu la teknologiaj procedoj estas organizitaj: la industriismo orientiĝas al la ekonomia kresko, tio estas, al la maksimumigo de la produkto; la informadismo orientiĝas al la teknologia evoluado, tio estas, al la amasigo de scio kaj al gradoj de komplekseco pli altajen la procezo de la informado. Kvankam gradoj pli altaj de scio kutime rezulte alportas gradojn pli altajn de produkto laŭ unuo de produkto-krea materiala (mon-investita) konsumo , tio, kio karakterizas la funkcion de la teknologia produktado en la informadismo estas la esploro de la scio kaj de la informado. Li kunordigas kolekton ĉe Alianza Editorial, kie li publikigis analizon de kazo de liaj teorioj, "''La socio de la informado kaj la bonfara ŝtato''": la finna modelo, kune kun Pekka Himanen. En ĉi tiu libro, Castells kaj Himanen analizas la kazon de Finnlando, kiel sukcesa ekzemplo de inserto en mondo tutmondiĝita akompanita de la evoluado de la socio de la informado, eltenante la socialan kontrakton inter la ŝtato kaj la socio kun sia loĝantaro kaj disdonado de ĉi tiuj profitoj laŭ tre homogena vojo. Nu, ili montras kiel, kontraste kun Usono, la tutmondiĝo de ĝia ekonomio ne tradukiĝas en [[socia malegaleco]] kiu reflektas en la pliigo de la marĝeneco el la plej sen protektaj individuoj de la ŝtato. En la Finna metamorfozo, la Finna civita identeco plifortikigita de la informadismo, la kapablo de la ŝtato kombini la evoluadon de ĉi tiu identeco tra la antaŭenigo de la socio de la informado kaj ĝiaj sinergioj kun la privata kaj publika sektoroj, kaj inter ĉi tiuj lastaj, montriĝas kiel kerna elemento. == Eldonaĵoj == Manuel Castells estas unu el plej alte cititaj sociologiaj kaj komunikadaj scienculoj en la mondo [http://annenberg.usc.edu/images/faculty/facpdfs/SSCIsocialranking.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070202202206/http://annenberg.usc.edu/images/faculty/facpdfs/SSCIsocialranking.pdf |date=2007-02-02 }}[http://annenberg.usc.edu/images/faculty/facpdfs/SSCIcommranking.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070202202203/http://annenberg.usc.edu/images/faculty/facpdfs/SSCIcommranking.pdf |date=2007-02-02 }} kaj li verkis pli ol 20 librojn interalie: * ''The Urban Question'' (La Urba Demando). A Marxist Approach (trans: Alan Sheridan). London, Edward Arnold (1977) (Original publication in French, 1972) * ''City, Class and Power'' (Urbo, Klaso kaj Potenco). London; New York, MacMillan; St. Martins Press (1978) * ''The Economic Crisis and American Society'' (La Ekonomia Krizo kaj Usona Socio). Princeton, NJ, Princeton UP (1980) * ''The City and the Grassroots: A Cross-cultural Theory of Urban Social Movements'' (La Urbo kaj la lokaj komunumoj: Interkultura Teorio de Urbaj Sociaj Movadoj) . Berkeley: University of California Press (1983) * ''The Informational City: Information Technology, Economic Restructuring, and the Urban Regional Process'' (La Informa Urbo: Informadiko, Ekonomia Restrukturo kaj la Urba Regiona Procedo). Oxford, UK; Cambridge, MA: Blackwell (1989) * ''The Rise of the Network Society, The Information Age: Economy, Society and Culture'', (La Kresko de la Reta Socio, La Informa Erao: Ekonomio, Socio kaj Kulturo) Vol. I. Cambridge, MA; Oxford, UK: Blackwell (1996) (second edition, 2000) * ''The Power of Identity, The Information Age: Economy, Society and Culture'' (La Potenco de Identeco, La Informa Erao: Ekonomio, Socio kaj Kulturo), Vol. II. Cambridge, MA; Oxford, UK: Blackwell (1997) (second edition, 2004) * ''End of Millennium, The Information Age: Economy, Society and Culture'' (La fino de Jarmilo, La Informa Erao: Ekonomio, Socio kaj Kulturo), Vol. III. Cambridge, MA; Oxford, UK: Blackwell (1998) (second edition, 2000) * ''The Internet Galaxy. Reflections on the Internet, Business and Society'' (Interreta Galaksio. Konsideroj pri Interreto, Komerco kaj Socio). Oxford UP (2001) * ''The Information Society and the Welfare State: The Finnish Model'' (La Informa Socio kaj la Bonfarta Ŝtato: La Finna Modelo). Oxford UP, Oxford (2002) (co-author, Pekka Himanen ) * ''The Network Society: A Cross-Cultural Perspective'' (La Reto Socio: Interkultura Perspektivo). Cheltenham, UK; Northampton, MA, Edward Edgar (2004), (editor and co-author) * ''The Network Society: From Knowledge to Policy. Center for Transatlantic Relations'' (La Reta Socio: De Scio al Politiko. Centro por Transatlantikaj Rilatoj)(2006) (co-editor) * ''Mobile Communication and Society: A Global Perspective'' (Movebla Komunikado kaj Socio: Tutmonda Perspektivo). MIT Press (2006) (co-author) '''Gravaj artikoloj''' * ''[http://arnic.info/workshop04/MCS.pdf Social Uses of Wireless Communications: The Mobile Information Society]'', (Sociaj uzoj de Senkablaj Komunikadoj: La Movebla Informa Socio), dokumento preparita por la Internacia Ateliero pri Senkablaj Komunikadaj Politikoj kaj Perspektivoj: Tutmonda Perspektivo, USC, October 8-9, 2004 (kunaŭtoro) '''Libroj pri Manuel Castells''' * Susser, Ida. ''The Castells Reader on Cities and Social Theory'' (La Castells-Leganto pri Urboj kaj Socia Teorio). Oxford, Blackwell (2002) * Castells, Manuel; Ince, Martin. ''Conversations with Manuel Castells'' (Konversacioj kun Manuel Castells). Oxford, Polity Press (2003) * Stalder, Felix. ''Manuel Castells and the Theory of the Network Society'' (Manuel Castells kaj la Teorio de la Reta Socio). Oxford, Polity Press (2006) == Enretaj rimedoj == * [http://annenberg.usc.edu/Faculty/Communication/CastellsM.aspx Webpage of Castells at USC Annenberg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080224003536/http://annenberg.usc.edu/Faculty/Communication/CastellsM.aspx |date=2008-02-24 }} Retpaĝo de Castells ĉe USC Annenberg * [http://www.uoc.edu/directoria/servlet/org.uoc.directori.servlets.SearchFitxes?id=129&opType=2&path=teacherstaff&lang=eng Webpage of Castells at the Open University of Catalonia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071118121747/http://www.uoc.edu/directoria/servlet/org.uoc.directori.servlets.SearchFitxes?id=129&opType=2&path=teacherstaff&lang=eng |date=2007-11-18 }} Retpaĝo de Castells ĉe la Malferma Universitato de Katalunio * [http://sociology.berkeley.edu/faculty/castells/ Webpage of Castells at UC Berkeley, (Professor Emeritus listing)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090131225939/http://sociology.berkeley.edu/faculty/castells/ |date=2009-01-31 }} Retpaĝo de Castells ĉe UC Berkeley (Profesoro Emerita) * [http://www.indiana.edu/~tisj/readers/full-text/14-4%20Stalder.html A scholarly review of the Information Age trilogy] Faka revuo pri la trilogio La Informa Erao * [http://globetrotter.berkeley.edu/people/Castells/castells-con0.html Video stream of an hour long interview with Castells, conducted in 2001] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181219230156/http://globetrotter.berkeley.edu/people/Castells/castells-con0.html |date=2018-12-19 }} Video unu horan longa pri intervjuo al Castells, farita en 2001 * [http://ijoc.org/ International Journal of Communication, Academic journal co-edited by Castells, established in 2007] Internacia Revuo de Akademia Komunikado, revuo kunredaktita de Castells, starigita en 2007 * [http://www.manuelcastells.info/en/ Website of professor Manuel Castells scientific work, made by UOC Virtual Library.] Retejo pri la scienca laboro de profesoro Manuel Castells, farita de UOC Virtuala Biblioteko. * [http://www.mediacoolhunting.com/archives/category/mcwc/ Manuel Castells' World of Communication, a Manuel Castells exclusive monthly article in Media Coolhunting.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701185050/http://www.mediacoolhunting.com/archives/category/mcwc/ |date=2007-07-01 }} Mondo de Komunikado de Manuel Castells, ekskluziva ĉiumonata artikolo de Manuel Castells en Media Coolhunting. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Sociologoj]] [[Kategorio:Sociologio de scienca scio]] [[Kategorio:Komputiko]] [[Kategorio:Hispanaj sociologoj]] dsj5kqvphtl6ggscpa0qsz3ew0jo1z8 0 223858 9493833 9485194 2026-10-15T09:07:17Z Sj1mor 12103 9493833 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}'''Dekstra ekstremismo''' (angle: '''''Far right''''') estas tegmenta esprimo, "ekstremdekstra" inkluzivas kaj "radikalajn" kaj "ekstremdekstrajn" grupojn, kvankam en teorio tiuj movadoj diferencas unu de la alia. Radikalaj dekstraj partioj kaj movadoj estas ''malliberalaj'', sed ne nepre kontraŭdemokratiaj. Ili ĝenerale respektas la bazajn regulojn de demokratio, sed kelkaj el iliaj ideoj konfliktas kun liberalaj demokratiaj principoj kiel la protekto de minoritataj rajtoj kaj politika [[plurismo]]. Ekstremdekstraj grupoj estas laŭdifine kontraŭdemokratiaj: ili malakceptas la principojn de [[parlamenta demokratio]]. Kun aŭ sen perforto<ref name=":0">(nl) Léonie de Jonge, ''[https://apache.be/2024/04/15/uiterst-rechts-europa-verdeeld-maar-springlevend Uiterst rechts in Europa is verdeeld maar springlevend]'' (La ekstremdekstro en Eŭropo estas dividita sed viva), Apache, la 15-an de aprilo 2024.</ref>. Kvankam teorie estas diferenco inter radikalaj kaj ekstremdekstraj grupoj, tiu diferenco iĝas nebula en la praktiko. Ekzemple, ekzistas partioj kiel Alternative für Deutschland (AfD) kiuj komence aperis kiel eŭroskeptikaj movadoj, sed moviĝis al la ekstrema dekstro kiam ili akiris pli politikan influon<ref name=":0" />. Tial eblas diri ke la termino dekstra ekstremismo aplikaeblas al ŝtataj instancoj kaj amaskomunikiloj por politikaj orientiĝoj, ideologioj kaj aktivaĵoj, kiuj malakceptas la demokratiajn, konstituciajn ŝtatojn kaj volas anstataŭigi ilin per aŭtoritate gviditaj "popolaj komunumoj". La subtenantoj de dekstra ekstremismo asertas, ke nature ekzistas unuecaj [[popolo]]j, do lingve kaj kulture unuecaj homgrupoj, kies anoj inter si havas la samajn popolajn interesojn, kaj ke la popoloj devas batali inter si, aŭ ke ekzistas [[raso]]j, do biologie unuecaj homgrupoj, kies anoj laŭ sama ideo havas identajn interesojn kaj la rasoj devas batali inter si. La rezulto ambaŭkaze estas la malpliaprezo kaj malplivalorigo de aliaj homgrupoj. Dekstraj ekstremistoj kredas pri natura etna aŭ rasa malsamvaloreco de diversaj homgrupoj, kaj plej ofte opinias, ke la plej valora raso aŭ nacio estas la propra - jen la baza difino de [[rasismo]] kaj [[naciismo]]. Rezulte malakceptiĝas la principo de egaleco inter la homoj, kiun proklamas la [[humanismo]] kaj la [[homaj rajtoj]]. Laŭ tiuj ideoj, la dekstra ekstremismo baze diferenciĝas de ĉiuj liberalaj kaj demokratiaj politikaj konceptoj, kaj ankaŭ de la [[maldekstra ekstremismo]]. == La termino == La termino substrekas, ke temas pri [[ekstremismo]], do pri radikala idearo, kaj nomas ĝin politike "dekstra". Ambaŭ vorteroj ne estas tutprecize difineblaj kaj estas kritikataj de iuj. La divido de diversaj politikaj partioj en la grupojn "dekstra", "centra" kaj "maldekstra" devenas de la seĝoaranĝo de la diversaj grupoj en la [[Franca Nacia Asembleo]] de la jaro [[1789]]. Aparte la "centro" de la diversaj politikaj partioj, kaj sekve la "mezo de la socio", en diversaj ŝtatoj kaj diversaj epokoj post 1789 estis tre malsame difinita: multaj ideoj de politikistoj de preskaŭ ĉiuj eŭropaj ŝtatoj el la unua duono de la 20-a jarcento dum la dua duono de la jarcento estis konsiderataj dekstre ekstremaj. Ke la politikaj grupoj dividiĝas inter normaluloj en la mezo kaj ekstremuloj ĉe la rando, supozigas, ke la modera plimulto en la centro eble estus endanĝerigita de la radikaluloj de la "ekstremaj partioj" (kaj ekzemple en Germanio inter la du mondmilitoj de la 20-a jarcento tiel estis). Konsekvence la divido inter modera plimulto en la mezo kaj ekstremuloj ĉe la rando kompreniĝas kiel pravigo defendi la socian ordon kontraŭ atako kaj detruo de la ekstremaj flankoj. La vorto "ekstremismo" do plejparte konsideriĝas negativa. Tial dekstraj ekstremistoj plejparte ne uzas tiun terminon, sed nomas sin "konservativaj", "dekstre konservativaj" aŭ "naciaj", akceptante la demokratiajn regulojn. Tiaj vortumoj malfaciligas la diferencigon de la konstitucia kaj demokratia [[konservativismo]] kaj [[patriotismo]]. [[Dosiero:Neonazi 2.4.2005 München.jpg|eta|dekstra|250px|<center>marŝo de novaj [[naziismo|nazioj]] dum aprilo 2005 en [[Munkeno]]]] La socia scienco dividas la ideojn de dekstraj ekstremistoj en diversaj politikaj kaj sociaj kategorioj. Reprezenta studo de la germana Fondaĵo [[Friedrich Ebert]] el la jaro 2006&nbsp;<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fes.de/rechtsextremismus/pdf/Vom_Rand_zur_Mitte.pdf |titolo=Oliver Decker, Elmar Brähler kun helpo de Norman Geißler: ''Vom Rand zur Mitte. Rechtsextreme Einstellungen kaj ihre Einflussfaktoren in Deutschland'' ("de la rando al la mezo:dekstre ekstremismaj opinioj kaj ilia influaj faktoroj en Germanio"; Berlino 2006; ISBN 3-89892-566-8 (pdf) |alirdato=2007-12-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090617123528/http://www.fes.de/rechtsextremismus/pdf/Vom_Rand_zur_Mitte.pdf |arkivdato=2009-06-17 }}</ref> aparte elstarigas la sekvajn opiniojn de dekstra ekstremismo en Germanio: * subteno de dekstre orientita [[diktaturo]] * [[ŝovinismo]] * hato de "eksterlandanoj" * [[kontraŭjudismo]] * "socia darvinismo" * pravigo de la [[naziismo]] Ĝenerale en Eŭropa Unio, la ekstremdekstro ĉiam pli kontraŭas [[Seksa egaleco|seksan egalecon]], la [[Virinaj rajtoj|rajtojn de virinoj]] kaj la rajtojn de [[Transgenrulo|transgenruloj]] kaj [[Samseksemo|samseksemaj]] personoj<ref name=":0" />. == Dekstra ekstremismo en unuopaj ŝtatoj == === Albanio === Kiel dekstraj ekstremistoj en Albanioj konsideriĝas diversaj grupoj, kiuj postulas etne unuecan Grandan Albanion kaj luktas konkeri partojn de [[Nord-Makedonio]] kaj [[Grekio]]. Sub la nomo "ultranaciistoj" ili politike organiziĝas. Similajn celojn havas la "naciaj komunistoj" kaj la armea organizaĵo "UÇK". En la lando, tiuj grupoj nur parte konsideriĝas ekstrema malplimulto, ĉar signifa parto de la albana civitanaro tute bonvenigas tiujn celojn kaj almenaŭ deziras la unuiĝon kun la regiono [[Kosovo]]. === Baltio === En la baltiaj ŝtatoj [[Litovio]], [[Latvio]] kaj [[Estonio]] estas du malaj movadoj: Baltiaj dekstraj ekstremistoj pliakrigas la sopiron de multaj baltoj pri revivigo de kulturaj tradicioj de la tri naciaj lingvoj ĝis rasismo kaj faŝismo; ili kontraŭas kaj la integriĝon en la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] kaj kontraŭbatalas la rusajn ekstremistojn en la propraj landoj, miksante la memoron pri la epoko de konkeriĝo fare de la diktatora [[Sovetio]] per la [[antisemitismo|antisemitisma]] aserto, ke aparte multaj ruslingvaj sovetiaj funkciuloj laŭdire estis judoj (same kiel la naziaj ekstremistoj en Germanio, ili malatentas la multjarcentan pacan kaj socie konstruan ekziston de granda juda malplimulto en siaj landoj). Aliflanke rus-devenaj ekstremistoj aparte en [[Estonio]] laŭte postulas la malfondon de la demokratiaj baltiaj ŝtatoj, kaj la "redonon" de la baltiaj respublikoj al [[Rusio]]. La dekstre ekstremisma rusa politikisto [[Vladimir Ĵirinovskij]] postulis, ke por la nur 900 000 [[Estonio|estono]]j miniatura [[urboŝtato]] kun nomo "[[Talino]]" ĉirkaŭita de rusa teritorio - laŭ la ekzemplo de [[Monako]] ĉirkaŭita de franca teritorio - devus sufiĉi. === Belgio === En [[Flandrio]], la [[nederlanda lingvo|nederlandlingva]] parto de [[Belgio]], aparte menciindas la aktivecoj de la ekstremisma partio ''[[Vlaams Belang]]'' ("flandra intereso") - antaŭe nomita ''Vlaams Blok'' ("flandra bloko"), kiu dum la lastaj parlamentaj balotoj ĉiam gajnis voĉojn. La partio interalie postulas aliĝon de [[Flandrio]] al [[Nederlando]] kaj intertempe kun pli ol 20 procentoj de la balotaj voĉoj estas la dua plej forta partio de Flandrio. En [[Valonio]], la [[franca lingvo|franclingva]] parto de Belgio, aldone ekzistas la belga partio [[Front National (Belgio)|Front National]] ("nacia fronto"), kiu - kun la sama nomo kiel la paralela franca partio [[Front National (Francio)|Front National]] - volas perforte defendi la valonan identecon kaj postulas aliĝon de [[Valonio]] al [[Francio]]. Krome ekzistis novnaziaj grupiĝoj kiel VMO aŭ en la tradicio de [[Leon Degrelle]], kiuj batalis kontraŭ "tro da fremduloj" kaj "tro da fremdeco" en la socio. === Britio === Britio ne havas fortajn faŝismajn tradiciojn el la epoko de la unua duono de la 20-a jarcento, sed de multaj fakuloj estas nomata la ĉefa fortikaĵo de la moderna dekstra ekstremismo. Ĉi tie, subtenata de la grandaj grupoj de agreseme faŝismaj [[huligano]]j kaj ''skinheads'', ĉirkaŭ la jaro 1990 ekestis la movado ''"blood and honour"'' ("sango kaj honoro"), kiu trovis unuajn anojn aparte inter la ŝatantoj de la rasisma muzikgrupo ''"skrewdriver"''. Dum la lastaj jaroj la movado aparte subtenas kampanjon kontraŭ la [[Eŭropa Unio]] kaj aparte kontraŭ la komuna valuto [[eŭro]] de la [[Brita Naciisma Partio]] (''British National Party''). Tiu plej multmembra dekstre ekstremisma organizo havas la plejparton de siaj membroj en la urbocentroj, pro la subteno de la movado ''"blood and honour"'' tamen dum la lastaj jaroj ankaŭ sukcesis kolekti anojn inter la loĝantoj de kamparaj kaj antaŭurbaj regionoj. Pri la batalo kontraŭ enmigrintoj en la urbocentroj de la historiaj industriaj urboj, kie nun regas ekonomiaj kaj sociaj problemoj kiel senlaboreco kaj krimeco, zorgas la malpli multmembra parenca organizo "Brita Nacia Fronto" (''British National Front''). Malkaŝe terorisma estas la grupo "Combat 18" (la nombroj estas por la 1-a kaj 8-a litero en la angla alfabeto ''A. H.''; la grupa nomo do signifas "batalgrupo [[Adolf Hitler]]". Malferme ĝi atakas enmigrintojn en [[Anglio]], [[Skotio]] kaj [[Kimrio]]. La pordoj de enmigrintoj estas ŝmiritaj per farbo, la domoj kaj loĝejoj atakataj per brulaĵoj kaj bomboj. "Combat 18" estas la plej forta naziisma movado en Skotio, sed kun la loka [[Skota Nacia Partio]] la grupo ne simpatiemas, ĉar la dekstraj ekstremistoj en Skotio kaj Irlando grandparte estas protestantoj, kiuj perceptas siajn kulturajn radikojn en Anglio, kaj estas fortaj subtenantoj de angle dominita unueca unio el ĉiuj regiono de la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. En Britio [[futbalo]]-[[matĉoj]] regule estas la scenejo por rasisme aŭ religie motivigitaj perfortaj atakoj kontraŭ unuopaj viktimoj. En Skotio ankaŭ la sportistoj de iuj kluboj mem iĝis viktimoj de perfortaj atakoj. Serio de bombaj atakoj kontraŭ kunvenejoj de samseksumuloj en [[Londono]] ŝuldiĝas al la dekstra terorisma grupo "International Third Position" ("internacia tria pozicio"), kiu havis kaŝejon en Hispanio, kiun oni dum novembro 1999 trovis forlasita, kaj ne identigis la grupanojn. Probable rasismaj atakoj de anglaj policistoj dum junio 2001 en la urboj [[Oldham]] kaj [[Leeds]] kaŭzis perfortajn protestojn ĉefe de enmigrintaj junuloj. Iuj oficialuloj tamen malkonsentis ke temus pri rasismaj perturboj, sed ke la konfliktaj partioj simple estus "la polico" kaj "la junuloj". === Bulgario === En [[Bulgario]] ekzistas, kiel en preskaŭ ĉiuj [[balkano|balkanaj ŝtatoj]], tradiciisma dekstre ekstremisma movado, kiu memorigas pri la lokaj faŝismaj subtenantoj de [[Hitlero]] dum la [[Dua Mondmilito]]. La rusa dekstra ekstremisto [[Vladimir Ĵirinovskij]], kiu proponis al la lando la ekzilan bulgaron ''Svetoslav Stoilov'' kiel "pli bona bulgara prezidento", estis akre atakata de la bulgara gazetaro kaj de la bulgara registaro estis forsendita el la lando. === Danio === Ankaŭ en [[Danio]] pro la liberalaj leĝoj pri politikaj partioj dekstre ekstremismaj partioj apenaŭ estas bremsataj. Dum la lastaj jaroj pluraj internaciaj dekstre ekstremismaj eventoj okazis en la lando. La "Dania Nazia Movado" sub la gvidanto ''Jonni Hansen'' estas tute laŭleĝa organizo, ekzistas dekstre ekstremisma radiostacio, kaj alilandaj faŝistoj estas akceptataj en Danio kaj propagandas de tie. La [[popolismo|popolisma]] dekstra partio [[Dansk Folkeparti]] ("dana popola partio") momente toleras la malplimultan registaron. Tiu partio de la gazetaro estas regule atakate pro ligoj al dekstre ekstremismaj ideoj kaj personoj. Oficiale la partia programo tamen insistas pri strikta limo inter la partio kaj dekstre ekstremisma ideologio. === Francio === [[Dosiero:Le Pen Paris 2007 05 01.jpg|eta|dekstra|180px|<center>[[Jean-Marie Le Pen]] en la ĉiujara evento de la partio [[Front National (Francio)|Front National]] memore al [[Jeanne d’Arc]] en [[Parizo]] dum majo 2007]] La dekstre ekstremisma francia partio [[Front National (Francio)|Front National]] (FN) kaj sia gvidanto [[Jean-Marie Le Pen]], kiu pro multnombraj skandalaoj ene de la propra partio estas daŭre pridiskutata, dum la lastaj jaroj denove kolektas pli da voĉdonoj. Sur nacia nivelo la partio dum parlamentaj balotoj regule atingas proksimume 15 % da voĉoj (simile multe kiom la demokratia konservativa partio [[Union pour un mouvement populaire|UMP]]) de la eksa francia prezidento [[Jacques Chirac]]. La demokratie konservativa politikisto [[Philippe Séguin]] kaj la nepo de Charles de Gaulle (kiu iĝis membro de la Fronto Nacia) akuzis prezidenton Jacques Chirac, ke li permesus la "konkeriĝon" de Francio pere de [[Usono]] kaj la [[Eŭropa Unio]]. En pluraj grandurboj de suda Francio, interalie en [[Toulon]] la Fronto Nacia jam nomumas la urbestron. Pro tio en tiuj urboj la precipe nordafrikaj enmigrintoj sentas sin minacataj. Partiaj afiŝogluisoj antaŭ la lastaj parlamentaj balotoj ripete interbatalis kun socialistaj kaj komunistaj afiŝogluistoj. Ili estis kondamnitaj en kortumoj, same kiel okazis al la partia ĉefo Jean-Marie Le Pen, kiu batis ĵurnalistinon. La partia ĉefo estas amiko de la alilingvaj dekstremistoj [[Gerhard Frey]] kaj [[Vladimir Ĵirinovskij]]. Post la francia referendumo pri [[Konstitucio de Eŭropo]] dum 2005 antaŭ [[Philippe de Villiers]] kaj lia partio [[Movado por Francio]] (''Mouvement pour la France'') pli ofte menciiĝas en la amaskomunikiloj. La dekstre konservativa [[eŭroposkeptikismo|eŭroposkeptika]] partio havas plej multajn anojn en la regiono [[Vendeo]]. La MPF tamen lastatempe substrekas, ke ĝi estas alternativo al la Fronto Nacia, kaj estas akuzata pro tio simple "ŝteli" balotajn voĉojn de Jean-Marie Le Pen. === Germanio === Post la fino de la [[diktaturo|diktatura]] [[Nazia Germanio|nazia "miljara regno"]] de [[Adolf Hitler]], kiu daŭris de [[1933]] ĝis [[1945]], kaj la sekva malpermeso de la nazia partio [[NSDAP]], la dekstra ekstremismo en Germanio divideblas en tri fazojn: ==== Unua fazo: Tuj post la [[Dua Mondmilito]] ==== Tuj post la [[Dua Mondmilito]], la armea administrado de la [[Aliancanoj]] malpermesis ĉiujn organizojn idee parencajn al la antaŭa nazia partio [[NSDAP]]. En [[okcidenta Germanio]], novaj dekstre ekstremismaj partioj kiel la ''Wirtschaftliche Aufbau-Vereinigung'' ("ekonomia rekonstrua unuiĝo") WAV en [[Bavario]] aŭ la ''Nationaldemokratische Partei'' (nacie demokratia partio) NDP en [[Hesio]] tial ne difiniĝis surbaze de naziaj tradicioj, sed en la tradicio de la germanie patriotisma dekstre konservativa partio ''Deutschnationale Volkspartei'' ("germanie nacia popola partio"). La ''Deutsche Konservative Partei – Deutsche Rechtspartei'' ("germana konservativa partio - germana dekstra partio") el tiuj grupoj forĝis interregionan ligon kaj dum la unuaj balotoj pri la nacia parlamento [[Bundestag]] dum la jaro 1949 gajnis kvin parlamentajn seĝojn. Tamen ĝi rapide disrompiĝis pro interbataloj de diversaj partiaj frakcioj. La malnovaj nazioj fondis la partion ''Sozialistische Reichspartei'' ("socialista regna partio") SRP, kiu kolektas proksimume 10.000 membrojn kaj dum la parlamentaj balotoj en la federacia lando [[Malsupra Saksio]] du 1951 akiras 11 procentojn de la voĉoj. Dum decembro 1951 komenciĝas jura proceduro pri malpermeso de la partio, kaj dum oktobro 1952 la partio devas malfondiĝi. Post la partia malpermeso naziaj ekspartianoj provas kaŝeniri la demokratiajn partiojn [[Deutsche Partei]] kaj [[Freie Demokratische Partei]], kiuj ambaŭ havas fortajn naciismajn subgrupojn. Parto de la ekspartianoj membriĝas en la dum 1950 fondita ''Deutsche Reichspartei'' ("germana regna partio"), kiu tamen dum parlamentaj balotoj ĝis la jaro 1961 neniam gajnas pli ol unu procenton de la voĉoj kaj restas politike sensignifa. Signifa nombro de antaŭaj membroj de la hitlera partio [[NSDAP]] tamen oficiale distanciĝas de naziaj ideoj kaj membriĝas en la konservative kristandemokratia partio [[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]]. ==== Dua fazo - fondiĝo de la partio NPD ==== La "dua fazo" komenciĝas dum la jaro 1964: Fondiĝas la partio ''[[Nationaldemokratische Partei Deutschlands]]'' ("nacie demokratia partio de Germanio") NPD. La nova partio celas grupigi la dekstrajn ekstremistojn de la lando en partio, kiu ŝajnigu moderan kaj demokratian politikon kaj havu ŝancon akiri lokon en la partia sistemo de [[Okcidenta Germanio]]. La programo postulis restarigon de la germaniaj limoj de la jaro 1937, malpermeson de [[striko]]j kaj de [[sindikato]]j, donacon de laborlokoj unuavice al germanoj, malakcepton de la la koncepto ke germanoj havis ajnan kulpon pri la eko de la [[Dua Mondmilito]] kaj la finon de ĉiaj persekutoj kontraŭ germanaj militkrimuloj. Ideologie la nova partio distanciĝis de la hitlera, nazia partio kaj komprenis sin "burĝe kaj nacie konservativa" - sed la gvidantoj grandparte estis antaŭaj aktivuloj de la antaŭaj dekstre ekstremismaj partioj. Dum la sekvaj jaroj okazis la unua ekonomia krizo post la fino de la milito kaj ekestis granda registara koalicio inter la partioj socialdemokrata kaj kristandemokrata, kiu iom viŝis la diferencojn inter tiuj du plej grandaj partioj kaj al iuj civitanoj donis la impreson kvazaŭ regus unu sameca ŝtata partio: En tiu klimato la dekstre ekstremisma partio NPD kreskas ĝis 29.000 membroj kaj sukcesas akiri seĝojn en pluraj parlamentoj de [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]]. Dum la jaro 1968 ĝi per 9,8 procentoj de la voĉoj en balotoj pri la parlamento de [[Baden-Virtembergo]] atingas sian plej sukcesan balotan rezulton. Tamen dum 1969 ĝi ne akiras sufiĉajn voĉojn por ke ĝi rajtu sendi anojn en la nacian parlamenton. La membronombro kaj balotaj rezultoj post tio konstante remalkreskas. Dum 1971 dekstre ekstremisma eldonisto fondas la organizon ''Deutsche Volksunion'' ("germana popola unio"), kiu tamen ne havas klaran programon kaj ne politike aktiviĝas. Nur dum la jaro 1987 la organizo registriĝas kiel "partio", kaj proponas (malsukcesan) kunlaboron kun la parenca partio NPD. Post la fino de tiu kunlaboro, la partio DVU dum 1991 en [[Bremeno]] kaj dum 1992 en [[Ŝlesvigo-Holstinio]] sukcesas eniri la landajn parlamentojn kaj dum 1998 per 12,9 procentoj de la voĉoj en la parlamentaj balotoj de [[Saksio-Anhalto]] havas sian plej bonan rezulton. Post 1983 la du partioj havas plian konkurencon: fondiĝas la partio [[Die Republikaner]] ("la respublikanoj") REP. Tiu partio havis siajn radikojn en Bavario kaj ekde 1985 havis dekstre ekstremisman programon similan al tio de la [[Front National (Francio)|''Front National'' en Francio]]. Post la reunuiĝo de Germanio la programoj formuliĝis serioze kaj modere, por kapti laŭeble multajn novajn voĉdonantojn en la regionoj de eksa [[GDR]], kiujn oni opiniis aparte konvinkeblaj pri dekstraj temoj. Ankaŭ la "Respublikanoj" sukcesis eniri iujn landajn parlamentojn, ekzemple tiun de Berlino dum 1989 aŭ tiun de Baden-Virtembergo dum 1992 kaj 1996. Ĉiuj tri partioj post la jaro 1980 aparte koncentriĝis pri la temo "hato de eksterlandanoj". Post la germana reunuiĝo montriĝis, ke per la temo "hato de eksterlandanoj" eblas akiri aparte multajn voĉojn en tiuj regionoj kie estas aparte malmultaj enmigrintoj kaj eksterlandanaj civitanoj. Post la fiasko de la partio NPD de la jaro 1971 krome ekzistas la agresema movado de ''Neonazismus'' ("nova naziismo"). Fondiĝas etaj "batalgrupoj" de aparte junaj viroj, kiuj ne mem vivis dum la nazia epoko de Germanio, sed revas pri nova "regno" de "pli alta raso". Ili estas malferme kontraŭjudismaj, kontraŭdemokratiaj kaj porperfortaj. ==== Tria fazo - la reunuiĝo de Germanio ==== La tria fazo komenciĝas per la ekdisfalo de la komunisma orientgermana ŝtato [[GDR]] ekde novembro [[1989]]. Kaj nov-naziismaj grupoj kaj dekstre ekstremismaj partioj rapide trovas multajn novajn anojn en la regionoj de la disfalanta ŝtato GDR kaj la post oktobro [[1990]] en la "novaj federaciaj landoj" de Germanio. Dum januaro 1990 fondiĝas la organizo ''Nationale Alternative'' ("nacia alternativo") en orienta Berlino; la tutgermania organizo ''Deutsche Alternative'' ("germana alternativo") iĝas la ĉefa nov-nazia grupiĝo en orienta Germanio kaj aparte entuziasmigas junajn [[gimnazio|gimnazianojn]]. Ekde la jaro 1990 dekstre ekstremismaj perfortaj krimoj draste kreskas. Almenaŭ 134 civitanoj post la jaro 1990 murdiĝas pro dekstre ekstremismaj motivoj, sed multaj pliaj torturiĝas kaj vundiĝas. Sekve la ministroj pri internaj aferoj de ĉiuj federaciaj landoj dum la jaro 1992 malpermesas dek el la plej grandaj nov-naziaj grupiĝoj, pli kaj pli malpermesas dekstre ekstremismajn demonstraciojn kaj eventojn. Varbiloj kaj armiloj konfiskiĝas, unuopuloj parte por longa tempo enkarceriĝas. Tio dumtempe malfortigas la nov-nazian movadon, sed poste kaŭzas despli grandan grupan solidaron. Por la observo, ke en orienta Germanio post la jaro 1990 estas relative pli da dekstre ekstremismaj grupanoj kaj partianoj ol en okcidenta Germanio, estas pluraj hipotezaj kialoj: Iuj klarigoj diras, ke relative pli da junaj homoj en GDR infektiĝis de aŭtoritata gvidiĝo, aliaj diras, ke dum tro rapida unuiĝo perdiĝis la politika orientiĝo, kaj la homoj tro naivis pri ekstremismaj ideoj importitaj el la okcidento. Laŭ iuj kulpas la sociaj problemoj post la disfalo de la ŝtato GDR kun forfalo de multaj laborlokoj kaj sekve disfalo de tutaj kvartaloj, kaj laŭ aliaj la okcidentaj partioj simple fiaskis entuziasmigi la orientajn junulojn pri demokratiaj temoj. Ĉiuj teorioj disputeblas. La [[Regnana movado]] (germane: ''Reichsbürgerbewegung'') konsistas el favoruloj de dekstra ekstremismo respektive de konspiraj teorioj dekstraj. Temas pri germanaj ŝtatanoj kiuj rifuzas akcepton de la nuntempa politika sistemo de la [[Federacia Respubliko Germanujo]]. === Grekio === En Grekio ekzistas naciisma movado, kies ĉefaj malamikoj estas la turkoj - en [[Turkio]], en la [[Turka Respubliko Norda Kipro]] en la nordo de la kipra insulo, kaj la turka malplimulto en la propra lando - kaj la makedonoj en [[Nord-Makedonio]], kies teritorio laŭ multaj grekoj estas parte grekia. En la lando ekzistas malmultaj, sed tre aktivaj, dekstre ekstremismaj muzikaj grupoj. La plej granda dekstre ekstremisma organizo estas la movado "[[Ora Tagiĝo|Χρυσή Αυγή]]" (Ĥrisí Avgí&nbsp;– ora tagiĝo). === Irlando === Samkiel en Skotio kaj Kimrio, ankaŭ en la [[Respubliko Irlando]] kaj en [[Norda Irlando]] ekzistas naciismo kaj ekstremismo en ĉiukoloraj politikaj grupoj. Dekstre ekstremismaj programeroj troveblas ĉe katolikaj agresemaj batalantoj por sendependeco de Irlando samkiel ĉe protestantaj batalantoj por nepra realiĝo de tuta Irlando al la brita [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Ambaŭ dekstre ekstremismaj gruparoj unuavice batalas kontraŭ la alia gruparo. Tradicie ne ekzistas multaj "eksterlandanoj" sur la irlanda insulo, kaj la temo "hato de eksterlandanoj" ne ludas aparte gravan rolon. Oni supozas, ke en [[Dublino]] ekzistas branĉo de la terorisma organizo "Combat 18" (vidu supre). === Israelo === En Israelo la aktivecoj de judaj dekstraj ekstremismoj pleje celas ĝeni aŭ malebligi la politikon de interpaciĝo inter israelanoj kaj palestinanoj. Terorisma kulmino estis la murdiĝo de la israela ĉefministro [[Jicĥak Rabin]] dum la jaro 1995. Samkiel ekzemple la faŝistoj en Italio la judaj dekstraj ekstremistoj en Israelo orientiĝas pri ideala koncepto de glora pasinteco de sia lando. El tio ili konkludas teritoriajn postulojn. Partoj de la juda setleja movado estas dekstre ekstremisme influitaj. La rilato de la judaj ekstremistoj al la israela ŝtato estas kontraŭdira. Post la [[Dua Mondmilito]] judaj dekstraj ekstremistoj provis ankaŭ ĝeni aŭ malebligi la repaciĝon kun Germanio. Kulmino de tiuj provoj estis la provo pri murdo de la germana kanceliero [[Konrad Adenauer]] dum la jaro 1952 fare de la organizaĵo ''Irgun'', kadre de kio murdiĝis policisto. === Italio === En [[Italio]], la hejmlando de [[Benito Mussolini]], la unua faŝisma diktatoro de Eŭropo, dekstre ekstremismaj partioj eĉ estis en unu el la lastaj registaraj koalicioj: la „[[Alleanza Nazionale]]" de [[Gianfranco Fini]], kaj la separatisma „[[Lega Nord]]" sub [[Umberto Bossi]], kiu batalas por sendependiĝo de la kompare riĉa nordo de Italio. Ili estis gvidataj de la dekstre popolisma partio „[[Forza Italia]]" de la ĉefministro [[Silvio Berlusconi]] kaj kune estis la plej forta parlamenta frakcio. Tiu dekstra alianco de la kristandemokratoj de Italio ([[La Margherita]]), la liberaluloj ([[Italia dei Valori]]) kaj maldekstruloj ([[Democratici della Sinistra]]) ofte estas nomata maldemokratia kaj preskaŭ faŝisma: unuflanke ĉar Silvio Berlusconi posedas la plej gravajn televidajn kaj radiajn staciojn, kaj do laŭ ili povas grandparte kontroli la publikigon de informoj kaj opinioj, kaj aliflanke ĉar lia politiko laŭ la kritikantoj estas influita de propraj ekonomiaj interesoj, korupteco kaj mafiecaj strukturoj. La registaro de Silvio Berlusconi pluvivis en la unua oficperiodo malgraŭ skandalo pri korupteco, kaj helpe ankaŭ de la dekstre ekstremismaj koalicianoj sukcesis altiri novajn voĉdonantojn. La „Alleanza Nazionale" respektive la malferme naziisma „[[Fiamma Tricolore]]" helpe de ''Alessandra Mussolini'', la nepino de la eksa diktatoro, gajnis multajn voĉojn inter la malriĉuloj de Suda Italio, kiuj antaŭe aparte subtenis la nacian komunistan partion. Krom la oficiala aktiveco de dekstraj ekstremistoj en la nacia registaro kaj parlamento, ekzistas multnombraj nov-naziaj grupoj kun bonaj konektoj al dekstraj ekstremistoj de Germanio, interalie en la plejparte germanlingva [[Suda Tirolo]], kie dum la lastaj jaroj kreskas perfortaj konfliktoj inter lokaj germanlingvaj kaj itallingvaj dekstraj ekstremistoj. Tiuj grupoj ankaŭ organizas atencojn kontraŭ [[Azilpetanto|azilpetantoj]] kaj kontraŭ politikaj malamikoj. === Rusio === La unua apero de dekstra ekstremismo en Rusio estas aperita dum kaj post la [[Perestrojko]] en [[Sovetunio]]. Dum la sia ekzisto, la oficiala politika ideologio de Sovetunio estis [[marksismo-leninismo]], kiu estis bazita sur komunismo. Tamen post la Dua Mondmilito ĝis disfalo, Sovetunio aktive adaptis patriotismajn retorikojn (kiel "Hejmo", "Granda Ruso"), kiuj kontraŭis tradician komunismon. Dum la Perestrojko, Rusia naciismo reviviĝis en Sovetunio, kune kun liberiĝo de religioj. Liberiĝo de ebligis publikigon pluraj liberoj, inkluzive verkoj de dekstraj naciismaj verkistoj kiel [[Lev Gumilev]]. Post la Disfalo de Sovetunio, pluraj politikaj grupoj kiel eks-komunistoj kaj neo-faŝistoj formigis sian politikan grupon kaj kreskis dum la 1990-jaroj. La ekonomia krizo dum la 1990-jaroj kreskis popularecon de ekstremismaj maldekstraj kaj dekstraj politikaj partioj. Speciale [[Liberal-Demokratia Partio de Rusio|LDPR]] de [[Vladimir Ĵirinovskij]] kaj radikal-politika grupo Nacia Bolŝevika Fronto sub la gvido de [[Eduard Limonov]], [[Aleksander Dugin]] partoprenis dum la militkrizo en 1993 inter Rusia administrado kaj parlamento. En parlamenta baloto en 1995, LDPR gajnis plejparton en Parlamento. Kune kun komunismaj grupoj, LDPR provis elpostenigon de Jelcin en 1999. Dum la 1990-jaroj kaj 2000-jaroj, Neo-faŝismaj kaj dekstraj ekstremismaj grupoj de [[Razkapulo]]j multfoje atakis fremdulojn en [[Sankt-Peterburgo]] kaj [[Moskvo]].<ref>[https://www.culteducation.com/group/1154-skinheads/19358-violence-and-hatred-in-russias-new-skinhead-playground.html Perforto kaj malamo en nova razkapula ludejo de Rusio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304101534/http://culteducation.com/group/1154-skinheads/19358-violence-and-hatred-in-russias-new-skinhead-playground.html |date=2016-03-04 }} ''The Independent'', la 25-an de januaro 2005.</ref> La politika populareco de dekstraj ekstremismaj grupoj transiris al patriotismaj politikaj grupoj post la apero de [[Vladimir Putin]]. Dum la 2000-jaroj, Putin-administrado kreskis patriotismajn grupojn kiel Naŝi. La dekstra-ekstremismaj gangoj subpremiĝis en fino de 2000-jaroj, malgraŭ radikal-naciistoj kiel [[Aleksander Dugin]] kaj Dmitrij Rogozin nuntempe laboras en Rusia registaro. Speciale post la ukraina krizo en 2014, Putin-administrado aktive kunlaboras kun eŭropaj dekstraj ekstremismaj politikistoj.<ref>[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/putin-s-far-right-ambition-think-tank-reveals-how-russian-president-is-wooing-and-funding-populist-9883052.html La dekstra-ekstremisma ambicio de Putin], ''The Independent'', la 25-an de novembro 2014.</ref><ref>[https://themoscowtimes.com/articles/russian-european-far-right-parties-converge-in-st-petersburg-45010 Rusiaj kaj eŭropaj dekstraj ekstremismaj partioj en Sankt-Peterburgo], ''The Moscow Times'', La 22-an de marto 2016.</ref>. === Serbio === Serbia dekstra ekstremismo estas rilata kun tradicia naciismo. Antaŭe la [[unua mondmilito]], serba naciismaj organizaĵoj kiel Nigra mano planis mortigon de aŭstria arkiduko [[Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este|Franz Ferdinand]], komenciĝis [[unua mondmilito|unuan mondmiliton]]. Dum la [[Dua Mondmilito]], supernaciismaj organizaĵoj kiel Ustaŝa kaj Ĉetnik mortigis pli ol 514.000 civilulojn. Post la milito, Sub [[Josip Broz Tito]], SFRJ punis tiujn naciismajn organizaĵojn por krei komunisman ŝtaton. Post la morto de Tito, serba dekstra ekstremismo renaskiĝis dum la [[disfalo de Jugoslavio]]. Serba radikal-naciista politikisto kiel [[Slobodan Miloŝeviĉ]] propagandis por reviviĝo de serba nacio, kiu provokis timon inter jugoslavaj respublikoj, kiuj timis jingoisman movadon de Serbio kontraŭ aliaj respublikoj. En 1990, post la konflikto kun Serba registaro, Slovenio deklaris sendependecon el Federacia registaro, kiu estis kontrolita de Serbio. Dum la [[Jugoslavaj militoj]], [[Serbio kaj Montenegro|FRJ]], kiu estis gvidita de [[Slobodan Miloŝeviĉ]], helpis dekstrajn naciismajn organizaĵojn en [[Kroatio]] kaj [[Bosnio kaj Hercegovino]]. Miloŝeviĉ kaj naciismaj politikistoj propagandis lokan serban loĝantaron por batali kun registaro de aliaj respublikoj. Dekstraj ekstremistoj kiel Ĉetnikoj mortigis civilulojn, speciale en [[Bosnio kaj Hercegovino]]. La subteno de dekstra ekstrimismaj organizaĵoj de serboj poste rezultis forpelon de serban loĝantaron el hejma teritorio, kiel Operado Fulmo de Kroataj militfortoj en 1995. Pro la help por [[genocido]], Ĝis 2000, Jugoslavio forpelis el UN, perdis poston de leĝa posteulo de SFRJ. Post la elpostenigo de [[Slobodan Miloŝeviĉ]], Serba registaro kunlaboris kun [[Unuiĝintaj Nacioj]] por puni militkrimulojn, kiuj mortigis aŭ propagandis por [[genocido]] dum la milito. [[Montenegro]] iĝis sendependa ŝtato post la [[referendumo]] en 2006, [[Kosovo]] deklaris sendependecon el Serbio en 2008. === Usono === En Usono oni klasike asocias dekstran ekstremismon kun la [[Ku-Kluks-Klano]], sed hodiaŭ ĝi inkludas la novan movadon [[alt-right]] kaj la [[novreakcio]]n, kiuj en la prezidenta elekto de 2016 sukcese nomumigis [[Donald Trump]] al la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]]. La novaj ekstremaj dekstraj movadoj supoze amasiĝis unue en la [[Interreto]] kaj ankoraŭ aktivas anonime en la reto, ofte per [[bildforumo]]j kiel [[4chan]] kaj precipe [[8chan]], kies regularo estas kvazaŭ neekzista. Ili ne havas precizan difinon aŭ organizon, kio multakaze malhelpas ilian facilan klasigadon kiel "ekstrema" aŭ "neekstrema." Pluse oni observis tendencon en usona politiko al ekstremismo, kio povus ŝajnigi politikon normala, kiu en aliaj epokoj estus konsiderata ekstrema. Do la [[Tea Partio (Usono)|Tea Partio]], ekzemple, fojfoje asociiĝas kun dekstra ekstremismo sed fojfoje nur kun dekstra [[popolismo]]. Adeptoj de la [[domina teologio]] en Usono klopodas submetigi la landon al kristana juro. === En aliaj landoj === Ankaŭ en '''Japanio''', '''Sudafriko''', '''Pollando''', '''Turkio''', '''Luksemburgio''', '''Aŭstrio''', '''Sudameriko''', en multaj '''pliaj ŝtatoj de Eŭropo''' kaj aliloke ekzistas dekstra ekstremismo. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Identisma movado]] * [[Maldekstra ekstremismo]] * [[Naciismo]] * [[Patriotismo]] * [[Rasismo]] * [[Ŝovinismo]] * [[Terorismo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dekstra Ekstremismo}} [[Kategorio:Dekstra ekstremismo|!]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Ismoj]] 2l69fzwoabzbn2my2di9eppggd34xl4 0 227648 9493793 8461688 2026-10-15T07:58:58Z RG72 11847 9493793 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} [[Dosiero:Flag of Croatia Ustasa.svg|eta|Flago de Ustaŝa Kroatio]] '''Sendependa Ŝtato Kroatio''', [[kroata lingvo|kroate]] ''Nezavisna Država Hrvatska'', estis nomo por kroata ŝtato, ekzistanta en tempoj de la [[Dua Mondmilito]] kiel aliancano de [[Tria Regno]], sub regado de tiamaj ustaŝoj. [[Dosiero:NezavisnaDrzavaHrvatska.png|eta|Administra mapo de NDH]] == Vidu ankaŭ == * [[Batalo de Neretvo]] * [[Hrvatski Narod]] * [[Kroatio]] * [[Ustaŝa]] [[Dosiero:Croatia1942.jpg|maldekstra|300ra|eta|Mapo de NDH]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo|Kroatio, Sendependa ŝtato]] [[Kategorio:Historio de Kroatio]] [[Kategorio:Klientaj ŝtatoj de Nazia Germanio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1941]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1945]] 8ti2l8texyafvswu6k18j4ivw91fy08 10 237014 9493710 9357283 2026-10-14T19:45:01Z Tlustulimu 1543 /* Pliaj parametroj */ korekto 9493710 wikitext text/x-wiki {{ŝablona navigado}} Ĉi tiu [[Helpo:Ŝablono|ŝablono]] kreas [[Helpo:Informkestoj|informkeston]] pri monto aŭ montaro. {{kaŝskatolo komenco|titolo=Pri Lua-moduloj}} {{Uzante Vikidatumojn |parametro={{wikidata|P948}}, {{wikidata|P31}}, alteco ({{wikidata|P2044}}), latitudo/longitudo ({{wikidata|P625}}) }} {{Kun Lua-modulo |parametro=foto, bildo, mapo, bildo1, bildo2 |modulo=InfoboxImage |subŝablono2=Ŝablono:nombro |parametro2=domino, elstareco |modulo2=FormatNum |subŝablono3=Ŝablono:Mapligilo |parametro3=latitudo, longitudo, wd-id, zomo |modulo3=Mapframe }} {{kaŝskatolo fino}} ==Uzo== ; Nova sintakso <pre> {{informkesto monto |nomo= |bildo= |bildopriskribo= |alteco= |latitudo= |longitudo= |regiono-ISO= |zomo= |situo sur mapo= |landoj= |situo= |montaro= |unua grimpo= |plej facila grimpo= |mineralo= |bildo1= |bildopriskribo1= |bildo2= |bildopriskribo2= |rimarko= }} </pre> La parametroj <code>foto</code>, <code>bildo</code>, <code>bildo1</code>, <code>bildo2</code> kaj <code>mapo</code> nun toleras kaj kompletan bildan sintakson kaj nuran uzadon de la dosiera nomo, kun aŭ sen la nomspaca prefikso. Bonvolu atenti, ke <code>bildo1</code> kaj <code>bildo2</code> aperas same kiel ĉe {{ŝ|informkesto glaĉero}} je la fino de la kesto. ; Aldone por montaro <pre> |altaĵo = </pre> Ĝi enhavu la nomon de la plej alta monto de montaro. Krome <code>alteco</code> tiam enhavas ĝian altecon. Ekzemplo por tio estas [[Gvadarama montaro]]. ; Malnova sintakso <pre> {{informkesto monto |nomo= |bildo= |bildopriskribo= |alteco= |koord= |landoj= |montaro= |unua grimpo= |plej facila grimpo= |mineralo= }} </pre> ==Pliaj parametroj== * <code>nomo-loka</code>, <code>nomo-lingvo</code> nomo en loka lingvo kaj la rilata lingva kodo. (Ili estu uzataj nur kune.) ** <code>nomo-loka1</code>, <code>nomo-lingvo1</code>, <code>nomo-loka2</code>, <code>nomo-lingvo2</code>, <code>nomo-loka3</code>, <code>nomo-lingvo3</code> por pliaj lokaj nomoj * <code>nomoj</code> enhavu helpan ŝablonon nestece aŭ iomete ruzan kodon kun helpaj ŝablonoj kiel ekz. {{ŝ|!-}}, {{ŝ|!!}} aŭ la malkomponila aldono <nowiki>{{!}}</nowiki>. *<code>foto</code> (Ĝi ne bezonas la kompletan bildosintakson de la vikipedio, sed nur la bildan nomon, sed pro la Lua-modulo {{modulo|InfoboxImage}} funkcias ankaŭ kun la kompleta vikia sintakso.) **<code>fotopriskribo</code> *<code>elstaraĵo</code> nomo de la koncerna monto **[[Elstareco (geografio)|<code>elstareco</code>]] estu numero sen spaco *[[Domino (geografio)|<code>domino</code>]] **<code>domino-rilato</code> - rilata monto *<code>longo</code> kaj <code>larĝo</code> ĉefe por montaroj *<code>mapo</code> *<code>speco</code> *<code>vulkana zono</code> *<code>aĝo</code> *<code>lasta erupcio</code> *<code>lasta grimpo</code> *<code>traduko</code> *<code>prononco</code> *<code>mineralo</code> *<code>rimarko</code> *<code>montaro-teksto</code> eblas modifi la defaŭlte aperantan priskriban tekston "Montaro", en la maldekstra kolumno. Ekzemplo estas en [[Gvadarama montaro‎ ]]. ; Por referencoj * <code>referenco por longo</code> * <code>referenco por larĝo</code> * <code>referenco por latitudo kaj longitudo</code> Por aperigi du mapojn kun markiloj, estas tri eblecoj: ; Unua varianto <pre> | latitudo = | longitudo = | regiono-ISO= | situo sur mapo2= </pre> La parametro <code>regiono-ISO</code> per helpa ŝablono elektas la deziratan unuan mapon, dum ke <code>situo sur mapo2</code> elektas la duan mapon. ; Dua varianto <pre> | latitudo = | longitudo = | regiono-ISO= | situo sur mapo = | situo sur mapo2= </pre> La parametro <code>situo sur mapo</code> elektas la deziratan unuan mapon, dum ke <code>situo sur mapo2</code> elektas la duan mapon. Ekzemplo por tio troviĝas en la artikolo [[Monto Vár]]. ; Tria varianto <pre> | latitudo = | longitudo = | regiono-ISO= | ŝanĝebla mapo= </pre> La parametro <code>ŝanĝebla mapo</code> elektas unu aŭ du mapojn, depende de tio, ĉu oni skribas jene <pre> | ŝanĝebla mapo=Francio </pre> aŭ <pre> | ŝanĝebla mapo=Francio/Francio Bretonio </pre> Vidu la saman trajton en la [[Ŝablono:Informkesto urbo/dokumentado|dokumentado de la informkesto urbo]]. Ekde la 1-a de junio 2022 eĉ povas aperi tria mapo, se la parametroj <code>latitudo</code> kaj <code>longitudo</code> kune ĉeestas kaj <code>mapligilo=ne</code> forestas. ; Rimarko {{atentigo pri numeroj |parametro= alteco, longo, larĝo, domino, elstareco |ekzemploj=alteco&#61;500.9,longo&#61;1503.1,larĝo&#61;204.7,domino&#61;3005.4,elstareco&#61;2508.3 }} {{Banderolo-P948/por dokumentadoj}} === Kesteroj === {{Kun kesteroj}} ==Ekzemplo== {{informkesto monto |nomo=Monte-Rosa-Masivo |bildo=[[dosiero:MonteRosaWestseite gesehenVomGornergrat.JPG|300px|Monte-Rosa-Masivo vidita de Gornergrat]] |bildopriskribo=Monte-Rosa-Masivo vidita de Gornergrat |alteco=4633.9 |latitudo=45/56/12/N |longitudo=7/52/1/E |regiono-ISO=IT/CH-VS |wd-id=Q14668 |zomo=8 |situo sur mapo=Svislando |landoj=[[Italio]] kaj [[Svislando]] |montaro=[[Kantono Valezo]] [[Alpoj]] |unua grimpo=[[1855]] fare de Charles Hudson, J. Smyth, C. Smyth, kaj aliaj |plej facila grimpo=Ek de [[Zermatt]] }} <pre style="overflow:auto;"> {{informkesto monto |nomo=Monte-Rosa-Masivo |bildo=[[dosiero:MonteRosaWestseite gesehenVomGornergrat.JPG|300px|Monte-Rosa-Masivo vidita de Gornergrat]] |bildopriskribo=Monte-Rosa-Masivo vidita de Gornergrat |alteco=4633.9 |latitudo=45/56/12/N |longitudo=7/52/1/E |regiono-ISO=IT/CH-VS |zomo=8 |situo sur mapo=Svislando |landoj=[[Italio]] kaj [[Svislando]] |montaro=[[Kantono Valezo]] [[Alpoj]] |unua grimpo=[[1855]] fare de Charles Hudson, J. Smyth, C. Smyth, kaj aliaj |plej facila grimpo=Ek de [[Zermatt]] }} </pre> <br/> <br/> <br/> == Ekzemplo kun pli da indikoj el vikidatumoj == Uziĝas nur tiuj parametroj, kiuj kutime estas en vikidatumoj - se la parametroj tie plivastiĝas, eblas kompreneble plivastigi ankaŭ tiun modelon. Por uzo vidu la ekzemplan paĝon [[Mount Bartle Frere]], kie ankaŭ estas ekzempla teksto kun uzo de pluraj vikidatumaj parametroj. <pre> {{Informkesto monto |nomo= Monto nomo<br /><small>nacilingva nomo</small> |bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |alteco = {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}} |latitudo = <!-- kutime aŭtomate enpreniĝas el vikidatumoj --> |longitudo = <!-- same --> |regiono-ISO = AU |situo sur mapo2 = provinco... |zomo = 8 |landoj = [[provinco...]], {{Aŭstralio}} |montaro = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P4552|parameter=link}}'' |unua grimpo = |plej facila grimpo = |domino = {{#invoke:Wikidata|claim|P2659}} |elstareco = {{#invoke:Wikidata|claim|P2660}} |domino-rilato = |elstaraĵo = |rimarko = La plej alta punkto de [[provinco...]] }} </pre> {{-}} == Alidirektiloj == * {{ŝ|Informkesto montaro}} * {{ŝ|Informkesto altebenaĵo}} == Zorgiga kategorio == * [[:Kategorio:Artikoloj kun referencoj en informkesto]] {{geografiaj informkestoj}} <includeonly> <!--kategorioj por la ŝablono--> [[Kategorio:Montoj]] {{DEFAULTSORT:Monto}} [[Kategorio:Informkesto:Geografio]] [[Kategorio:Ŝablono:Montaro]] [[Kategorio:Ŝablono:Kun koordinatoj]] [[Kategorio:Ŝablono:Kun ŝanĝebla mapo]] [[Kategorio:Ŝablono:Kun dua mapo kun markilo]] [[Kategorio:Informkesto:Geografiaj koordinatoj kaj regiono-ISO]] [[Kategorio:Informkesto:Kun mapligilo]] [[Kategorio:Informkesto:Kun kesteroj]] </includeonly> qf5aw1gfmwr36wd1gr7ulj9u8sxsmir 0 237435 9493592 9230836 2026-10-14T13:12:10Z Sj1mor 12103 9493592 wikitext text/x-wiki {{Titolo|''{{lang|la|Bubo}}'' (genro)}} {{Taksonomio |koloro= pink |nomo = Gufoj |dosiero = Bubo virginianusDO1908P01CA.JPG |priskribo de dosiero = Granda kornostrigo |grando de dosiero = 240ra |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Strigoformaj]], ''Strigiformes'' |familio = [[Strigedoj]], ''Strigidae'' |taksono = '''''Bubo''''' |taksono aŭtoritato = [[André Marie Constant Duméril|Duméril]], [[1806]] |specioj de subdivizio = specioj |vikispecio = |komunejo = }} [[File:White horned owl portrait.jpg|thumb|maldekstre|200ra|Gufo kun [[rato]] en la beko]] La '''gufoj''', '''kornostrigoj''' (Ameriko) aŭ '''aglostrigoj''' (Eŭrazio) estas la birdoj de la [[genro]] '''''Bubo''''', kiu enhavas 10 nuntempajn [[specio]]jn de tipaj [[strigoj]], kiuj troviĝas en multaj partoj de la mondo. Kornostrigoj estas inter la plej grandaj strigoj. Ili estas grandaj birdoj ene de la familio de [[Strigedoj]] kaj havas brilajn kaj grandajn okulojn kaj montras kornoplumojn aŭ orelplumojn. La genronomo ''Bubo'' estas Latina vorto por [[Strigoformaj|strigo]]. ==Taksonomio== [[File:Eagle(owl)-eye - modified.JPG|thumb|maldekstre|200ra|Detalo de okulo de gufo.]] La genron ''Bubo'' enkondukis en 1805 la franca zoologo [[André Marie Constant Duméril|André Duméril]] por kornostrigoj.<ref>{{ cite book | last=Duméril | first=A. M. Constant | author-link=André Marie Constant Duméril | date=1805 | title=Zoologie analytique : ou, Méthode naturelle de classification des animaux; endue plus facile a l'aide de tableaux synoptiques | language=French | location=Paris | publisher=Allais | page=34 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12052585 }} The book bears the date of 1806 on the title page but was actually published in 1805. See: {{cite journal| last=Gregory | first=Steven M.S. | year=2010 | title=The two 'editions' of Duméril's ''Zoologie analytique'', and the potential confusion caused by Froriep's translation ''Analytische Zoologie'' | journal=Zoological Bibliography | volume=1 | issue=1 | pages=6–8 | url=https://iucn-tftsg.org/wp-content/uploads/file/Articles/Gregory_2010.pdf }}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[gufo]].<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1940 | title=Check-List of Birds of the World | volume=4 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=110 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14476581 }}</ref> La vorto ''bubo'' es [[Latina]] por la gufo kaj estis uzita ankaŭ kiel la [[specia epiteto]] por tiu specio fare de [[Carl Linnaeus]] en 1758.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page = [https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n179 179] }}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2020 trovis, ke specioj de la genroj ''[[Scotopelia]]'' kaj ''[[Ketupa]]'' estas ene de klado enhavanta membrojn de genro ''Bubo'' kio faras la genron ''Bubo'' [[parafiletika]]. Por krei monofiletikan genron, oni movis naŭ speciojn el ''Bubo'' al ''Ketupa''.<ref>{{Cite journal | last1=Salter | first1=J.F. | last2=Oliveros | first2=C.H. | last3=Hosner | first3=P.A. | last4=Manthey | first4=J.D. | last5=Robbins | first5=M.B. | last6=Moyle | first6=R.G. | last7=Brumfield | first7=R.T. | last8=Faircloth | first8=B.C. | date=2020 | title=Extensive paraphyly in the typical owl family (Strigidae) | journal=The Auk | volume=137 | issue=ukz070 | doi=10.1093/auk/ukz070| doi-access=free | hdl=2346/93048 | hdl-access=free }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2023 | title=Owls | work=IOC World Bird List Version 13.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/owls/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=31a de Januaro 2022 }}</ref> ===Specioj=== La genro enhavas 10 vivantajn speciojn:<ref name=ioc/> * [[Neĝostrigo]], ''Bubo scandiacus'' – disvastigita en norda Nordameriko kaj norda Palearkto * [[Granda kornostrigo]], ''Bubo virginianus'' – disvastigita en Ameriko * [[Magelana kornostrigo]], ''Bubo magellanicus'' – centra Peruo ĝis [[Fajrolando]] * [[Gufo]], ''Bubo bubo'' – disvastigita en Palearkto * [[Bengala gufo]], ''Bubo bengalensis'' – Hinda subkontinento * [[Araba gufo]], ''Bubo ascalaphus'' – nordokcidenta Afriko ĝis [[Araba Duoninsulo]] * [[Kablanda gufo]], ''Bubo capensis'' – suda, sudorienta, orienta Afriko * [[Duoninsula gufo]], ''Bubo milesi'' – sudokcidenta Saudarabio kaj sudokcidenta kaj nordorienta Jemeno, kaj sudokcidenta kaj norda Omano (sudo de [[Araba Duoninsulo]]) * [[Griza gufo]], ''Bubo cinerascens'' – Senegalo kaj Gambio ĝis Etiopio kaj norda Kenjo * [[Afrika gufo]], ''Bubo africanus'' – Afrika suda de Ekvadoro [[File:Great Horned Owl (North America).jpg|thumb|Gufo (''Bubo bubo'')]] === ''Ketupa'' kaj ''Scotopelia'' === Foje estis inkluditaj en tiun ĉi genron la jenaj specioj de jenaj du genroj: * [[Lakta gufo]], ''Ketupa lactea'' * [[Punktoventra gufo]], ''Ketupa nipalensis'' * [[Sumatra gufo]], ''Ketupa sumatrana'' * [[Frasera gufo]], ''Ketupa poensis'' ** [[Usambara gufo]], ''Ketupa poensis vosseleri'' * [[Ĝangala gufo]], ''Ketupa leucosticta'' * [[Filipina gufo]], ''Ketupa philippensis'' * [[Hindia gufo]], ''Ketupa coromanda'' * [[Ŝelia gufo]], ''Ketupa shelleyi'' * [[Granda fiŝgufo]], ''Ketupa blakistoni'' * [[Bruna fiŝgufo]], ''Ketupa zeylonensis'' * [[Hindoĉina fiŝgufo]], ''Ketupa flavipes'' * [[Sablokolora fiŝgufo]], ''Ketupa ketupu'' * [[Pela fiŝgufo]], ''Scotopelia peli'' * [[Ruĝa fiŝgufo]], ''Scotopelia ussheri'' * [[Buviera fiŝgufo]], ''Scotopelia bouvieri'' == Fosilioj == La ''"Bubo" incertus'' kaj la ''"Bubo" arvernensis'' de malfrua Eoceno/ frua Oligoceno estas nune lokitaj en la fosiliaj genroj de [[titonedoj]] nome ''Nocturnavis'' kaj ''Necrobyas'', respektive. ''"Bubo" leptosteus'' estas nuntempe agnoskita kiel prastrigedo en la genro ''Minerva'' (iame ''Protostrix'')<!-- AmMusNovit2773:1 -->. ''"Bubo" poirreiri'' el malfrua Oligoceno aus frua Mioceno de Saint-Gérard-le-Puy, Francio, estas nune lokita en ''Mioglaux''. Nomitaj fosilioj retenitaj en tiu ĉi genro estas jenaj: * ''Bubo florianae'' (malfrua Mioceno de Csákvár, Hungario) – provizore lokita ĉi tie * ''Bubo binagadensis'' (malfrua Pleistoceno de Binagadij, Azerbajĝano) Nepriskribitaj [[fosilio]]j de prahistoriaj gufoj estis malkovritaj el kuŝejoj de malfrua Plioceno ĉe Senèze, Francio (Lambrecht 1933:616), kaj de kuŝejoj de malfrua Pleistoceno ĉe kaverno San Josecito, Meksikio (Steadman ''et al.'' 1994). Aldone, oni priskribis kelkajn [[paleosubspecio]]jn. La Sinklera gufo de la Pleistoceno el Kalifornio, ''Bubo sinclairi'', povus esti paleosubspecio de la [[Granda kornostrigo]] (Howard 1947), dum ''Bubo insularis''<!-- Ardeola51:91 --> estas probable junulo de paleosubspecio de la Bruna fiŝgufo (Mlíkovský 2002). Aliflanke, la supozita fosilia [[ardeo]] ''"Ardea" lignitum'' (malfrua Plioceno en Germanio) estis ŝajne gufo kaj parenca al tiu genro aŭ pli probable fakte apartenas al tiu ĉi (Olson 1985:167). == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * '''Feduccia''', J. Alan (1970): Some birds of prey from the Upper Pliocene of Kansas. ''Auk'' '''87'''(4): 795-797. [http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v087n04/p0795-p0797.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606111215/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v087n04/p0795-p0797.pdf |date=2011-06-06 }} * '''Howard''', Hildegarde (1947): A preliminary survey of trends in avian evolution from Pleistocene to recent time. ''Condor'' '''49'''(1): 10-13. [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v049n01/p0010-p0013.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120302085819/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v049n01/p0010-p0013.pdf |date=2012-03-02 }} * '''Lambrecht''', Kálmán (1933): ''Handbuch der Palaeornithologie''. Gebrüder Bornträger, Berlin. * '''Mlíkovský''', Jirí (2002): ''Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe''. Ninox Press, Prague. <small>ISBN 80-901105-3-3</small> [http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520101755/http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf |date=2011-05-20 }} {{Webarchiv|url=https://www.webcitation.org/5wzfLX4u8?url=http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf |date=2011-03-07 }}<!-- This should be treated with extreme caution as regards merging of species. Splits are usually good though. See also critical review in Auk121:623-627 here http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200404/ai_n9396879 --> * '''Olsen''', Jery; Wink, Michael; Sauer-Gürth, Heidi & Trost, Susan (2002): A new ''Ninox'' owl from Sumba, Indonesia. ''Emu'' '''102'''(3): 223-231. <small>{{DOI|10.1071/MU02006}}</small> [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pdf-files/2002%20Pdf.Pubwink/17.2002.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090930232448/http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pdf-files/2002%20Pdf.Pubwink/17.2002.pdf |date=2009-09-30 }} * '''Olson''', Storrs L. (1985): The fossil record of birds. ''In:'' Farner, D.S.; King, J.R. & Parkes, Kenneth C. (eds.): ''Avian Biology'' '''8''': 79-238. Academic Press, New York. * '''Steadman''', David W.; Arroyo-Cabrales, Joaquin; Johnson, Eileen & Guzman, A. Fabiola (1994): New Information on the Late Pleistocene Birds from San Josecito Cave, Nuevo Leon, Mexico. ''Condor'' '''96'''(3): 577-589. [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v096n03/p0577-p0589.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071031152651/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v096n03/p0577-p0589.pdf |date=2007-10-31 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.flickr.com/photos/rmzamora/2209236254/ Gufo bildo 1] * [http://www.flickr.com/photos/rmzamora/2213613912/ Gufo bildo 2] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Strigoformaj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] bnn52nqq0y6k9sa9bg133avfm8c0560 0 239236 9493773 9466559 2026-10-15T05:03:39Z Sj1mor 12103 9493773 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=tipo de movado kies celo estas abolo de sklavismo|apa=Aboliciismo (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Aboliciismo''' (de ''aboli, abolicii'' = jure forigi, mallegaligi) estas [[Socia movado|socipolitika movado]] por la forigo de [[sklavismo]]. Kvankam multaj aboliciistoj engaĝiĝis kontraŭ [[sklaveco]] pro [[humanismo|humanismaj]] motivoj, efektive venis fino al sklavismo, ĉar ĝi baris la evoluon de [[kapitalismo]]. La fino de la [[sklavkomerco]] ne estas la sama kiel la fino de la sklaveca reĝimo, sed ĝi certigis la finon de sklaveco en la longa daŭro. Ŝanĝi reĝimon neniam estas facila afero. Usono estas elstara ekzemplo ke aboliciismo devigis sangoverŝa enlanda milito. Kiel aliaj landoj, kie sklaveco finiĝis sen sangoverŝado, Brazilo elektis laŭgradan procezon. == Moderna epoko == Hodiaŭaj formoj de sklaveco: Kvankam la sklaveco oficiale estis malpermesita en la 19-a jarcento en plimulto de la landoj, la sklaveco pluvivis kiel [[servuteco|servuto]], [[trudlaboro]] ([[Sovetunio]], [[Nazia Germanio]]) aŭ laborigo de [[infano]]j ([[infana sklaveco]] en [[Azio]]) kaj [[seksa sklaveco]] en la 20-a kaj 21-a jarcentoj. Ofte laboristoj estas [[kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj|kvazaŭsklavigitaj pro ŝuldoj]] (inside kaj false aranĝitaj intence de la [[mastro]]j) en [[Brazilo]] aŭ [[Nepalo]] (kie ŝuldoj povas estis "elaĉetitaj" de aliaj bienistoj, tiel fakte "aĉetantaj" la laboristojn). == Historio de Aboliciismo == === Unuiĝinta Reĝlando === [[Dosiero:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|eta|Emblemo de la britaj aboliciistoj el la porcelanmanufakturo de [[Josiah Wedgwood]]. La slogano legeblas "Ĉu mi ne estas viro kaj frato"]] [[Dosiero:SisterSlave.jpg|eta|"Ĉu mi ne estas virino kaj fratino?" La ikono en la ina versio]] La ''Society for Effecting the Abolition of Slavery'' (Socio por la abolo de sklavismo) estis fondita en [[1787]] de la [[Humanismo|humanistoj]] [[Thomas Clarkson]] kaj [[Granville Sharp]] kaj pluraj [[kvakero]]j. La kampanjo unue celis la malebligon de la [[Transatlantika triangula sklavkomerco|transatlantika sklavokomerco]] (vidu: [[Triangula komerco]]). La aboliciistoj kolektis ĉirkaŭ 400.000 subskribojn, faris [[peticio]]jn en la parlamento kaj alvokis por [[bojkoto]] de [[sukero]], kiu estis produktita per sklavlaboro. La deputito [[William Wilberforce]] subtenis la aboliciistojn en la parlamento. En [[1807]] la sklavokomerco per britaj ŝipoj iĝis malpermesata. La {{daton|23|aŭgusto|1833}} la parlamento akceptis ''Slavery Abolition Act'', kiu deklaris liberaj ĉiujn sklavojn en la [[brita imperio]]. === Usono === Malgraŭ ŝia malapero de Britio, sklaveco estis la akceptita vivmaniero en la anglaj kolonioj de Ameriko kaj okcidenta Hindio. Antaŭ ol la [[Usona Enlanda Milito]], inter la plej aktivaj aboliciistoj estis [[Frederick Douglass|Fredrick Douglass]] kaj [[William Lloyd Garrison]]. Garrison skribis la ĵurnalon "[[The Liberator]] (La Liberiganto)" Fredrick Douglass skribis la ĵurnalon "[[The North Star]] (La Norda Stelo)" En 1831 fondiĝis ''New-England Anti-Slavery Society (Nov-Angluja Kontraŭ-Sklaveca Societo)''. Sed homa ensklavigo fariĝis leĝe malpermesata en tuta Usono nur je la fino de la Usona Enlanda Milito en 1865, per la [[Dektria Amendo al la Usona Konstitucio]]. Fama feministo [[Susan B. Anthony]] komencis sian socialan aktivecon per luktado kontraŭ sklaveco. === Francio === [[Dosiero:Biard_Abolition_de_l'esclavage_1849.jpg|eta|Abolicio de sklaveco, Bildo de François-August Biard]] Jam en [[1315]] [[Ludoviko la 10-a (Francio)|Ludoviko la 10-a]], [[reĝo de Francio]], malpermesis sklavecon, sed en la francaj kolonioj transmaraj, kiuj poste estis fonditaj, la malpermeso ne ekzistis, kaj [[Reĝlando Francio]] eĉ estis aktiva partoprenanto en la internacia [[sklavkomerco]]. Sekve al la [[Franca revolucio]] kaj la [[homaj rajtoj|Deklaro de la homaj rajtoj]] sklavismo estis abolita de la franca parlamento (''[[Nacia Konvencio]]'') la {{daton|4|februaro|1794}}. En [[1799]] sklaveco en la francaj kolonioj estis abolita, sed reenkondukata de [[Napoleono]] (1802) kaj definitive mallegaligita la 27-an de aprilo 1848. La abato [[Henri Grégoire]] estis arda abolisto de sklaveco. [[Édouard René de Laboulaye]] estis [[Francio|franca]] [[juristo]], poeto, aŭtoro kaj [[Aboliciismo|kontraŭ-sklaveca]] aktivulo. Li estas rememorata kiel la intelektula kreanto de la [[Statuo de Libereco]] en [[Novjorko]], proponante la ideon por tia monumento en 1865 pagita de civitanoj de Francio, kaj de la malpli konata originalo de la [[Ĝardeno de Luksemburgio]] en Parizo, Francio. === Portugalio === Jam la {{daton|12|februaro|1761}} la portugala ĉefministro [[Marquês de Pombal]] malpermesis sklavismon en Portugalio kaj ties hindiaj kolonioj - tiel Portugalio fariĝis avangardo por la aboliciismo. Tamen sklavismo restis legala en la aliaj portugalaj kolonioj. En 1854 ĉiuj ŝtataj sklavoj en Portugalio kaj la kolonioj estis liberigitaj, du jarojn poste ankaŭ la sklavoj de la katolika eklezio. Leĝo por la abolo de sklavismo estis proklamita en 1869 por la [[portugala imperio]], por la [[Brazila Imperio|brazila imperio]] nur en 1888 per la Ora leĝo (''Lei Aurea''). === Brazilo === [[Dosiero:Lei_Áurea.jpg|eta|La Ora Leĝo]] La abolo de sklaveco en Brazilo estis laŭpaŝa procezo kiu komenciĝis en la frua 19-a jarcento kaj inkludis ŝanĝon al kapitalisma ekonomio bazita sur dungita laboro. La procezo komenciĝis post proksimume tricent jaroj en kiuj proksimume 5,5 milionoj da afrikanoj estis perforte alportitaj al Brazilo por ekspluati sian laborforton sub reĝimo de sklaveco. En 1888 Brazilo fariĝis la lasta lando, kiu laŭleĝe abolis sian sklavecan reĝimon. Malgraŭ tiu procezo, dum la jaroj de la Brazila Imperio, dum kiuj okazis la plej granda parto de la ŝanĝo, ne malpli ol 968 500 afrikanoj estis alportitaj al Brazilo el Afriko kadre de la transatlantika sklavkomerco. === Nederlando === En 1863 sklaveco estis abolita, inkluzive de ĉiuj kolonioj, sed ankoraŭ oni uzis 'rekrutojn' el Afriko ĝis 1940. === Tunizio === Ahmad I ibn Mustafa, Bej (gvidanto) de [[Tunizio]], komencis iniciatojn abolicii sklavecon en Tunizio en 1841. Tiam, sklaveco estis tute aboliciita en 1846. == Katolika eklezio kaj sklavismo == Ĉu al kondamno kaj abolicio de sklavigo kontribuis ankaŭ la kristana pensmaniero kaj kondamnaj dokumentoj de la papoj? Se dekomence kristanoj proklamis la [[Egaleco|egalecon]] inter ĉiuj homoj kaj motivite urĝis por ke ĉiuj juste kaj respekte estu traktataj, iom post iom la afero surfaciĝis ankaŭ nivele de priteorie moralaj kaj filozofiaj principoj. [[Sankta Paŭlo]] resendas la sklavon Onesimon ([[Letero al Filemono]] [http://esp.scripturetext.com/philemon/1.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110829044724/http://esp.scripturetext.com/philemon/1.htm |date=2011-08-29 }}, forfuĝinta el sia mastro, por ke li estu traktita laŭ la [[Preceptoj de la Eklezio|kristanaj]] [[precepto]]j. Laŭ la tempopaso la kristanaj moralaj principoj igis ĉiam pli ne tolerebla la sklavan kondiĉon senigante tiun, juran kaj praktikan, institucion je siaj bazaj fundamentoj. La unuaj kondamnaj reagoj eksplicite aperis, en la centra aŭtoritato de katolikismo, per la [[Buleo (papo)|buleo]] “''Ineffabilis providentia''" de [[Pio la 2-a]] en [[19-a de aprilo|19a de aprilo]] [[1470]] per kiu estis malpermesita kaj punenda sklavkomerco. Papo [[Paŭlo la 3-a]] per buleo "''Veritas Ipsa''" de [[2a de junio]] [[1537]] instigas abomeni la sklavigon de [[Indiĝeno|indiĝenaj]] [[Indianoj|indianoj de la Amerikoj]]. [[Pio la 5-a]] la 17an de januaro 1665, puŝite de misiistoj batalantaj kontraŭ la sklavigantaj “[[bandeirantoj]]”, publikigis buleon “''Aequum reputamus''” por rekonfirmi la saman kondamnon. [[Urbano la 8-a]] per buleo “''Commissum Nobis''” de [[22a de aprilo]] [[1639]] revenis al samaj temoj kun la samaj kondamnoj. Ankaŭ aliaj papoj sammaniere sintenis kiel [[Benedikto la 14-a]] <ref>Jean Sévilla, ''Historiquement correct. Pour en finir avec le passé unique'', Paris, Perrin, 2003, isbn=2262017727 </ref>. [[Gregorio la 16-a]] (1840 ĉ.) lastatempe skribis al la tuta eklezio: “Ennome de nia aŭtoritato ni abomenigas kapton kaj komercon de nigruloj kiel malindajn por kristano. Enmone de la sama aŭtoritato ni kondamne malpermesas al ĉiu ekleziulo aŭ laiko konsideri lica la nigrulkomercon kaj sub kiu ajn preteksto prediki aŭ publike instrui aŭ alimaniere [[Inokulado|inokuli]] [[Doktrino|doktrinon]] kontraŭan al tiu apostola”. La jezuita amassklavvendo de 1838 estis interkonsentita la 19-an de junio kiam la Marilanda provinco de la Societo de Jesuo eniĝis en kontrakto por vendi 272 sklavojn al du Luizianaj plantistoj por 115,000 USD. Tio estis la kulmino de longdaŭra debato inter la jezuitoj pri ĉu konservi, vendi aŭ liberigi iliajn sklavojn. Vidu [[:en:1838 Jesuit slave sale]] Pri sklavigo repuŝigcele pritraktis ankaŭ la [[Unua Vatikana Koncilio]] (1870) kaj ankaŭ la [[Dua Vatikana Koncilio]]. Fine, papo [[Johano Paŭlo la 2-a]], dum la vizito al insulo [[Gorée]], en [[Senegalo]], unu el la punktoj kie ĵus sklavigitoj estis [[Aŭkcio|aŭkcie]] venditaj, petis al la afrikanoj pardoni la krimojn plenumitajn de homoj kiuj sin difinis “kristanoj”. == Vidu ankaŭ == * [[Ekssklavo]] * [[Koloniismo]] * [[Anti-Slavery International]] (heutiger Abolitionismus) *[[Mastro–sklavo dialektiko]] *[[Oroonoko]] *[[Nigra Kodekso]] *''[[Rakonto de la Vivo de Frederick Douglass]]'' *[[Kazo de Netto]] *[[Masakro sur Zong]] == Literaturo == * {{en}} Martin Duberman (red.), ''The Antislavery Vanguard: New Essays on the Abolitionists'', Princeton 1965 * {{en}} Edward P. Jones, ''The Known World'' (Romano, 2003) [[Premio Pulitzer]] [[2004]]. * {{de}} Adam Hochschild, ''Sprengt die Ketten. Der entscheidende Kampf um die Abschaffung der Sklaverei'', Klett-Cotta, Stuttgart 2005, ISBN 978-3-608-94123-4 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Humanismo]] [[Kategorio:Ismoj]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Movadoj]] [[Kategorio:Sklaveco]] hkhvmus7tmu08p5lbcdwywime4bpvlr 0 239543 9493700 8481065 2026-10-14T19:15:19Z Sj1mor 12103 9493700 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Tinkertoy_300126232168.JPG|eta|dekstra|280ra|Tinkertoy aro.]] La '''Tinkertoy''' (''TIN-ker-toj'') Konstrua Aro (el anglalingva '''Tinkertoy Construction Set''') estis kreata en [[1914]]—unu jaro post la [[Erector Set]] de la kompanio [[A. C. Gilbert Company]]—de Charles H. Pajeau kaj Robert Pettit en [[Evanston (Illinous)|Evanston]], [[Illinois]]. Pajeau, kreis la [[ludilo]]n post tiam li vidis junulojn, kiuj ludis kun [[krajono]]j kaj [[bobeno]]j. Li kaj Pettit volis krei ludilon, kiu igos junulojn imagemaj. {{Ĝermo}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} === Anglalingvaj === * [http://www.hasbro.com/tinkertoy/ The Classic Tinkertoy Construction Set] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080705084924/http://www.hasbro.com/tinkertoy/ |date=2008-07-05 }} (Oficiala retejo de [[Hasbro]]) * [http://www.news.cornell.edu/releases/April98/tinkertoy.walker.ssl.html Tinkertoj roboto] * [http://www.rci.rutgers.edu/~cfs/472_html/Intro/TinkertoyComputer/TinkerToy.html Tinkertoj komputilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070824200126/http://www.rci.rutgers.edu/~cfs/472_html/Intro/TinkertoyComputer/TinkerToy.html |date=2007-08-24 }} [[Kategorio:Ludiloj]] t3zp70lha86a7y5w8a9eo07n5kj3lk0 0 257366 9493820 7359768 2026-10-15T08:56:25Z Sj1mor 12103 9493820 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto partio |koloroj = |esperanta nomo = Alaska Sendependeca Partio |propra nomo = Alaskan Independence Party |tipo = |lando = Usono |ĉambro = |parlamentaj periodoj = |emblemo = |emblemgrando = |estro = |titolo de estro = |bildo de estro = |vicprezidantoj= |ĝenerala sekretario= |afergvidanto= |titolo de afergvidanto= |afergvidanto2= |titolo de afergvidanto2= |afergvidanto3= |titolo de afergvidanto3= |kasisto= |titolo de kasisto= |prezidentoj de parlamenta frakcio= |partioj = |fondiĝo = |loko de fondiĝo= |fondintoj = on |dissolvo = |sidejo = |koloroj = |ideologio = |pozicio = |parlamentaj sidoj= |titolo de parlamentaj sidoj= |parlamentaj sidoj1= |titolo de parlamentaj sidoj1= |parlamentaj sidoj2= |titolo de parlamentaj sidoj2= |parlamentaj sidoj3= |titolo de parlamentaj sidoj3= |parlamentaj sidoj4= |titolo de parlamentaj sidoj4= |balotoj = |ŝtata ĉiujara subvencio= |membroj= |minimuma aĝo= |procentaĵo da virinoj= |internacia aliĝo = |internacia aliĝo1a= |internacia aliĝo1b= |internacia aliĝo2a= |internacia aliĝo2b= |ĵurnalo = |junulara organizaĵo = |studenta organizaĵo = |retejo = }} La '''Alaskan Independence Party''' (Alaska Sendependeca Partio) estas [[politika partio]] en la usona ŝtato de [[Alasko]]. La partio voke serĉas ŝtatvoton, kiu inkluzivas multajn opciojn, ekzemple plialtigitan ŝtataŭtonomion kaj malfideliĝon de [[Usono]] kaj, sed se la malfideliĝklopodo malsukcesas, plialtigitan Alaskan regadon de Alaska lando, pafilrajtojn, privatigadon, dominstruadon, kaj redukton de registara entrudo en la privatajn vivojn de ĝiaj civitanoj laŭ la fondigantaj dokumentoj de Usono. La partio aperas sur la baloto en Alasko en ĉiuj ŝtatelektoj ekde 1970. Alitempe, partimembroj proponis, ke la ŝtato esploru la eblecon de kuniĝi kun [[Kanado]]. Aliaj membroj kontraŭis kuniĝi kun Kanado en ĝia nuna formo sed estas malfermitaj al la ebleco de kuniĝi kun sendependa Okcidenta Kanada ŝtato, kiu konsistus de la Teritorioj Jukon kaj Nordokcidenta. Nenia ebleco estas proponita en la nuna platformo de la partio. Ĉe la nacia nivelo, la partio filiiĝas kun la konservativa [[Konstitucia Partio]]. Todd Palin, la edzo de la usona vicprezidanta kandidato de la [[Respublikana Partio]], [[Sarah Palin]], estis membro de ĉi tiu partio de 1995 al 2002. == Eksteraj ligiloj == * http://www.akip.org/ - oficiala retejo (anglalingva) [[Kategorio:Politikaj partioj de Usono]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1974]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]] 2hykoelynvnficpsmdsxh90ny6vof0f 1 263560 9493760 2041058 2026-10-15T04:22:50Z Sj1mor 12103 /* Konsciencfluo */ nova sekcio 9493760 wikitext text/x-wiki Saluton. Mi ne komprenas kiel oni elektis tiun nomon por la koncepto. Laŭ PIV flukso estas tre specifa termino kiu ne kongruas laŭ mia kompreno kun la ideo de la stream of consciousness. Laŭ mi fluo estas multe pli klara kaj komprenebla. Kial ne [[Fluo de konscio]] aŭ eĉ [[Konscifluo]] profitante la eblon kunmeti? Se mi ne forgesos, mi revenos al tiu artikolo kaj se neniu kontraŭis, mi alinomos laŭ tiuj ebloj.--[[Vikipediisto:Kani|kani]] 22:09, 31. Okt 2008 (UTC) == Konsciencfluo == Ĉu erara? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:22, 15 okt. 2026 (UTC) c4wsgi6hjww0980t3ql8ootwcyoxm75 0 265594 9493699 9378060 2026-10-14T19:14:56Z Sj1mor 12103 9493699 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ludo}}[[Dosiero:Tablero Oui-Ja.JPG|thumb|220px|Hispanlingva literumita tabulo.]] La '''literumita tabulo''', ankaŭ konata kiel '''Ouiĝa-tabulo''' ({{lang-en|Ouija Board}}), estas [[Ludilo|luda]] tabulo kun [[Litero|literoj]] de la [[latina alfabeto]], [[Cifero|ciferoj]] de 0 ĝis 9, kaj ofte la vortoj ''jes'', ''ne'' kaj ''adiaŭ''. Ĝi estas uzata por supozata komunikado kun [[Spirito|spiritoj]] aŭ la mortintoj. La partoprenantoj metas siajn fingrojn sur moveblan indikilon, nomatan planĉeto, kiu laŭ la kredo moviĝas sub la influo de nevideblaj fortoj por formi vortojn kaj mesaĝojn. Ekzistas diversaj teorioj pri la fenomeno. Kelkaj interpretas ĝin kiel spiritan aŭ [[Supernaturo|supernaturan]] manifestiĝon, dum aliaj klarigas la movojn per la tiel nomata ideomotora efiko, laŭ kiu nekonsciaj muskolaĵoj de la partoprenantoj kaŭzas la moviĝon de la planĉeto. La origino de la tabulo ne estas precize konata, sed ĝenerale oni opinias, ke ĝi aperis fine de la 19-a jarcento, dum la periodo kiam [[spiritismo]] estis populara en okcidenta [[Eŭropo]] kaj [[Nordameriko]]. La moderna komerca formo de la Ouija-tabulo estis registrita en [[Usono]] en [[1891]]. La tabulo estas ankoraŭ hodiaŭ vaste uzata. Iuj konsideras ĝin serioza ilo por spiritaj praktikoj, dum aliaj rigardas ĝin kiel amuzaĵon aŭ partian ludilon. Ĝi fariĝis kultura simbolo, ofte montrata en filmoj, literaturo kaj aliaj verkoj pri la supernatura temo. La nomo ''Ouija'' estas registrita varmarko kaj intelekta propraĵo de la usona ludilfirmao [[Hasbro]], kiu heredis la rajtojn de Parker Brothers, la antaŭa fabrikanto de la tabulo. Pri la nomo, longe cirkulis la klarigo ke “Ouija” estas kunmetaĵo de ''oui'' kaj ''ja'', kiuj signifas “jes” en la [[Franca lingvo|francaj]] kaj [[Germana lingvo|germanaj lingvoj]] respektive. Tiu etimologio fariĝis vaste konata sed ne estas lingve ĝusta. Pli verŝajne la nomo estis hazarde elektita dum frua seanco fare de la inventintoj, kiuj asertis ke ĝi signifas “bonŝanco” en la [[Malnova egipta lingvo|antikva egipta lingvo]] – klarigo ankaŭ sen bazo. La vera deveno de la nomo restas neklara, kvankam la formo “Ouija” eble estis elektita pro sia mistera sono kaj alloga karaktero. Malgraŭ tio, la populara interpreto “jes-jes” restas vaste rekonata. == Vidu ankaŭ == * [[Psikografio]] * [[Taroko]] * [[Aŭgurado]] * [[Nekromancio]] * [[Fuĝi (psikografio)|Fuĝi]] – antikva imperiĉina aŭtomata skribmetodo konsiderata kiel "prototipo" de la moderna literumita tabulo. * [[Kokkuri]] – la [[Japanio|japana]] ekvivalento de la literumita tabulo. {{Projektoj}} [[Kategorio:Folkloro]] 90zse6js9rehssr9wrt1yx91xjr63ev 0 268607 9493683 8746438 2026-10-14T18:47:08Z Arbarulo 135469 9493683 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{informkesto filozofo}} '''Romano GUARDINI''' (naskiĝis la [[17-a de februaro|17-an de februaro]] [[1885]] en [[Verono]], mortis la [[1-a de oktobro|1-an de oktobro]] [[1968]] en [[Munkeno]]) estis katolika, italdevena [[Germanio|germana]] [[filozofo]], [[verkisto]] kaj [[teologo]]. Onitakse, li estis unu el la plej gravaj reprezentantoj de la katolika mondkoncepto de la [[20-a jarcento]]. == Vivo == La familio de Romano Guardini translokiĝis unu jaron post ties naskiĝo en 1886 al [[Majenco]] (Mainz), kie li en 1903 en la Rabanus-Maurus-Gymnasium faris sian abiturian ekzamenon. Post la dusemestra studado de ĥemio en Tübingen kaj tri semestroj de nacia ekonomio en [[Munkeno]] kaj [[Berlino]] li decidis fariĝi teologo. Li studis katolikan teologion en [[Freiburg im Breisgau]] kaj [[Tübingen]]. En 1910 li sacerdotiĝis en Majenco, kaj post mallonga laboro en la animzorgado li promociis en [[Freiburg im Breisgau]] kun laboro pri [[Bonaventura von Bagnoregio|Bonaventura]]. 1922 li habilitiĝis pri dogmatiko en [[Bonn]] denove per laboro pri Bonaventura. En 1923 li ricevis katedron por Religifilozofio kaj Kristanan [[Mondkoncepto]] ĉe la [[Humboldt-Universitato en Berlino]], kie li laboris ĝis la emeritiĝo en 1939 devigita de la nazioj. En 1935 per sia skribaĵo ''Der Heiland'' li publike kontraŭis la nazian mitigon de la persono de Jesuo Kristo propaganditan de la Germanaj Kristanoj kaj montris stretan ligojn inter kristanismo kaj judismo. Li kunlaboris ekde 1920 precipe en la junular-movado de [[kvikborno]], kies spirita centro estis [[Burg Rothenfels]] super la rivero [[Main]]. En 1927 li fariĝis la kvikborn-gvidanto kaj forte influis ties klerigan laboron precipe en junularaj rondoj. En 1939 la kastelo Rothenfels estis konfiskita de la [[Nazia Germanujo|nazioj]]. Ĝis 1945 li vivis ĉe lia pastra amiko Josef Weiger. Ekde 1945 li denove instruis sur katedro por Religifilozofio kaj Kristana Mondkoncepto unue ĝis 1948 en la [[Eberhard-Karls-Universitato]] en Tübingen poste en la [[Ludwig-Maximilians-Universitato]] en Munkeno ĝis 1962. == Laboro kaj efiko == Guardini laboris pri poetoj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]], [[Wilhelm Raabe|Raabe]] kaj [[Dostojevskij]]. Li reprezentis la vivojn kaj verkojn de filozofoj kiel [[Sokrato]], [[Platono]], [[Augustinus]], [[Dante Alighieri]], [[Blaise Pascal|Pascal]], [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]] kaj [[Friedrich Nietzsche]]. Li klopodis anstataŭi la dialektikon de [[Hegel]] per ne-hegela dialogo. Estas interese, ke la "dialogo" en la post-koncilia katolika eklezio gajnis altan rangon, precipe en la ekumenaj rilatoj kaj inter la [[religio]]j. Liaj libroj (vidu je la fino) multe influis la [[teologio|teologiajn]] interesiĝantojn de la 20a jarcento, precipe jam antaŭ al [[Dua Vatikana Koncilio]]. Li estas nomata ''konservulo kun rigardo antaŭen'' kaj ''renovulo kun rigardo malantaŭen''. La katolika akademio en Bavario donas regule la renoman Romano-Guardini-Premion. == Guardini-katedroj == Du [[universitata katedro|katedroj]] portas la nomon ''Guardini'': * La Guardini-katedro de la filozofia fakultato de la [[Ludwig-Maximilians-Universitato]] en Munkeno ekde la eklaboro tie de Romano Guardini en 1948; * La Guardini-fondaĵprofesoreco ĉe la teologia fakultato de la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. En 2004 ĝi estis instalita de la fondaĵo Propter Homines, Vaduz, [[Liechtenstein]], la Fürst Franz-Josef von Liechtenstein-fondaĵo, [[Vaduz]], la [[Zeit]]-fondaĵo, la [[Stifterverband für die Deutsche Wissenschaft]], la [[Bonifatius]]-fondaĵo de la germanaj katolikoj kaj aliaj sponsoroj. == Efiko == Al liaj disĉiploj oni povas kalkuli: [[Max Müller (filozofo)]], [[Josef Pieper]], [[Felix Messerschmid]], [[Heinrich Getzeny]], [[Rudolf Schwarz]] (arkitekto), [[Fritz Leist]], [[Walter Dirks]], [[Urs von Balthasar]], [[Karl Rahner]] kaj [[Hanna-Barbara Gerl-Falkovitz]]. Eĉ ĉe [[Hannah Arendt]] kaj [[Iring Fetscher]] troviĝas imponaj atestoj por la scienc-karisma elradiado de Romano Guardini. Romano Guardini ricevis multajn distingojn, i.a. 1952 la paco-premion de la germana librokomerco kaj 1965 la honordoktorecon de la universitato [[Padua]]. == Verkoj == * ''Vom Geist der Liturgie ([[Pri la spirito de la liturgio]])'' (1918) * ''Die Lehre des heiligen Bonaventura über die Erlösung (La instruo de la sankta Bonaventuro pri la redempto)'' (1921) * ''Von heiligen Zeichen (Pri sanktaj signoj)'', (Würzburg 1922) * ''Vom Sinn der Kirche ([[Pri la senco de la eklezio]])'' (1922) * ''Der Gegensatz (la kontraŭo)'', Provoj pri filozofio de la vivanta-konkreta (1925) * ''Der Ausgangspunkt der Denkbewegung Søren Kierkegaards (La elirejo de la pensmovado de Søren Kierkegaards)'' (1927) ISBN 3-7867-1073-2 * ''Vom Sinn der Schwermut (Pri la senco de la melankolio)'' (1928) ISBN 3-7867-8511-2 * ''Das Gute, das Gewissen und die Sammlung (La bono, la konscienco kaj la kolektado)'' (1929) * ''Der Mensch und der Glaube (La homo kaj la kredo)'', provo pri la religia ekzisto en la grandaj romanoj de Dostojewki (1933) * ''Unterscheidung des Christlichen. Gesammelte Studien (Distingo de la kristana. Kolektitaj studoj)'', (Mainz 1935) * ''Die Bekehrung des hl. Augustinus (La konvertiĝo de la sankta Aŭgusteno)'' (1935) * ''Christliches Bewusstsein (La kristana konscienco)'', klopodoj pri Pascal (1935) * ''Die Engel in Dantes Göttlicher Komödie (La anĝeloj en la Dia Komedio de Dante)'' (1937) * ''Der Herr ([[La Sinjoro (Guardini)|La Sinjoro]])'', konsideroj pri la persono kaj la vivo de Jesuo Kristo (1937) * ''Welt und Person (Mondo kaj persono)'', provoj por la kristana instruo pri la homo (1939) * ''Hölderlin'', mondbildo kaj pieco (1939) * ''Zu Rainer Maria Rilkes Deutung des Daseins (Aldonoj al la interpretado de la ĉeesto ĉe Rainere Maria Rilke)'' (1941) * ''Der Tod des Sokrates (La morto de Sokrato)'' (1943) * ''Vorschule des Betens (Antaŭlernejo de la preĝado)'' (1943) * ''Der Heilbringer in Mythos, Offenbarung und Politik. Eine theologisch-politische Besinnung (la savoportantoj en mito, revelacio kaj politiko. Teologi-politika pripensado)'' (1946) * ''Freiheit, Gnade, Schicksal (Libereco, graco, fato)'' (1948) * ''Das Ende der Neuzeit (La fino de la novtempo)'' (1950) * ''Die Macht (La potenco)'' (1951) * ''Das Bild von Jesus dem Christus im Neuen Testament (La bildo de Jesuo Kristo en la Nova Testamento) (Würzburg 1953) * ''Weihnachten und Neues Jahr (Kristnasko kaj novjaro)''. Kontribuoj al la klarigado. Würzburg und München 1954 * ''Dante-Studien (Dante-studoj). Dua volumo: Landschaft der Ewigkeit (Pejzaĝo de la eterneco)'', (München 1958) * ''Religion und Offenbarung (Religio kaj revelacio)'' (1958) * ''Unterscheidung des Christlichen (La distingo de la kristana)'', Ges. Studien 1923–63 * ''Die Lebensalter. Ihre ethische und pädagogische Bedeutung. (La vivoaĝoj. Ties etika kaj pedagogika signifo)'' Würzburg 1953, resp. Topos Plus, 9. A. 1967 resp. 2001 – 12. eldono. 100 paĝoj. ISBN 3836704005 * ''Tugenden. Meditationen über Gestalten sittlichen Lebens (Virto. Meditoj pri personoj kun mora vivo)'' (1963) 4. eldono. Mainz kaj Paderborn 1992. ISBN 3-7867-1309-X kaj ISBN 3-506-74524-7 * ''Stationen und Rückblicke (Stacioj kaj rigardoj returnen)'' (1965) * ''Sorge um den Menschen (Zorgo pri la homo)'', 2 volumoj (1962–66) * ''Liturgie und liturgische Bildung (Liturgio kaj liturgia formado)'' (1966) == Vidu ankaŭ == * [[Renouveau catholique]] == Literaturo == * Romano Guardini: ''Lesebuch der Lebensweisheit: Täglich ein Text (legolibro de vivosaĝoj: Ĉiutage unu teksto.'' Matthias-Grünewald-eldonejo, Ostfildern 2006, ISBN 978-3-7867-2613-5 * Romano Guardini: ''Berichte über mein Leben. Autobiographische Aufzeichnungen (Raportoj el mia vivo. Autobiografaj notoj.'' El la postlasaĵo eldonita de Franz Henrich. 1985, Patmos, ISBN 978-3491776258 * Arno Schilson: ''Perspektiven theologischer Erneuerung (Perspektivoj de teologia renoviĝo).'' Studoj pri la verko de Romano Guardini. Düsseldorf 1986. ISBN 3-491-77668-6 * Günter Henner: ''Die Pädagogik im Denken Romano Guardinis (La pedagogiko en la pensado de Romano Guardini).'' Paderborn 1990. * Kirsten Mauss: ''Die Bedeutung Romano Guardinis für die Sozialpädagogik und Sozialarbeit (La signifo de Romano Guardini por sociala pedagogiko kaj sociala laboro).'' En: Karl Hugo Breuer (Hg.), Jahrbuch für Jugendsozialarbeit. Bd. XIII. Köln. S. 235-279. ISSN 0721-6084 * Karl-Heinz Wiesemann: ''Zerspringender Akkord: das Zusammenspiel von Theologie und Mystik bei [[Karl Adam]], Romano Guardini und Erich Przywara als theologische Fuge (Disiĝanta akordo: La kunludo de teologio kaj mistiko ĉe Romano Guardini kaj Eriĥ Przywara).'' Echter, Würzburg 1999, ISBN 3429021839 * [[Hanna-Barbara Gerl-Falkovitz]]: ''Romano Guardini: Konturen des Lebens und Spuren des Denkens (Romano Guardini: konturoj de la vivo kaj spuroj de la pensado).'' Matthias-Grünewald-Eldonejo, Mainz 2005, ISBN 3786785538 * Markus Zimmermann: ''Die Nachfolge Jesu Christi. Eine Studie zu Romano Guardini (La postsekvo de Jesuo Kristo. Studlibro pri Romano Guardini).'' Schöningh, Paderborn 2004, ISBN 3506701223 * Joachim Reber: ''Romano Guardini begegnen (Renkontiĝi kun Romano Guardini)''. En la libro-vico "Atestantoj de la kredo". Sankt Ulrich-eldonejo, Augsburg 2001, ISBN 3-929246-67-8 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} 5g7i76b0wyy19a0rtw6kzppzpuqbegb 0 277827 9493795 9492151 2026-10-15T08:29:45Z Sj1mor 12103 9493795 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Desembarco de Colón de Dióscoro Puebla.jpg|eta|250px|La alveno de hispanoj al [[Karibio]] en [[1492]] malfermis la vojon al eŭropaj landoj por konkeri ampleksajn teritoriojn de [[Ameriko]].]] La '''konkero de Ameriko''' estis la [[esplorado]], [[okupado|milita okupado]] kaj [[Eŭropa koloniigado de Ameriko|koloniigado]] de parto de [[Ameriko]] fare de kelkaj [[Eŭropo|eŭropaj]] potencoj, el kiuj la plej gravaj estis [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Britio]], [[Francio]] kaj [[Nederlando]], post la [[Malkovro de Ameriko|alveno de Kolumbo al Ameriko]] en [[1492]] kaj kiu daŭris ĉefe dum la [[15a jarcento|15a]], [[16a jarcento|16a]] kaj [[17a jarcento]]j, kvankam eĉ ankoraŭ restas kelkaj koloniaj enklavoj en la kontinento. Tiu agado pludaŭris eĉ ĝis la [[19a jarcento]] fare de naciaj amerikaj ŝtatoj, inter kiuj elstaras [[Argentino]] kaj [[Usono]] kiuj realigis politikon de [[etna purigado]]<ref name="choike.org">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.choike.org/nuevo/informes/1358.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090418001336/http://www.choike.org/nuevo/informes/1358.html |arkivdato=2009-04-18 }}</ref> malfavore al amerikaj indiĝenoj. == Ĝenerala rigardo == La konkero de Ameriko supozis la [[okupado|militan okupadon]] de la teritorio de kelkaj popoloj de malegala kultura disvolviĝo kiuj loĝis la kontinenton, ekde [[ĉasistoj-kolektistoj]] kiel la [[perikuoj]], [[gvajkuraoj]] aŭ [[koĉimioj]] en [[Kalifornia Duoninsulo]] ĝis [[civilizacio]]j pli disvolvigitaj, inter kiuj la plej konataj estis la [[Inkaa imperio|inkaoj]], la [[aztekoj]], la [[majaoj]] kaj la [[Mŭiska (or-kulturo)|mŭiskaoj]]. == Unuaj eŭropaj ĉeestoj == Ŝajne jam fine de la 10a jarcento jam estis setlejo de [[vikingoj]] en [[L'Anse aux Meadows]] en insulo de la nuna teritorio de [[Kanado]]. [[Dosiero:Vinland Map HiRes.jpg|eta|250px|dekstra|La mapo de Vinlando]] La vikingoj nomigis [[Vinlando]]n la esploritajn terojn kaj eble ili reprezentis tiujn teritoriojn de la [[Arkto]]. La [[Universitato de Yale]] publikigis en [[1965]] la [[mapo de Vinlando|mapon de Vinlando]], valorigita en 25 milionoj da dolaroj kaj kies aŭtenteco estis pridemandita. La [[Smithsonian Institution]] petis al Douglas McNaughton fizikisto kaj fakulo pri antikva kartografio analizi la uzitan inkon de la mapo pere de la sistemo [[Karbono 14]], McNaughton konkludis antikvecon de ĉirkaŭ [[1434]]; aliflanke Robin Clark profesoro pri kemio de [[University College de Londono]] realigis aliajn studojn de la inko pere de spektroskopio Raman kaj konkludis datigon de ĉirkaŭ [[1923]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.el-esceptico.org/ver.php?idarticulo=155 |titolo=El Escéptico, El Mapa De Vinland Una Falsificación Genial<!-- Título generado por un bot --> |alirdato=2009-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090323233700/http://www.el-esceptico.org/ver.php?idarticulo=155 |arkivdato=2009-03-23 }}</ref> La mapo montras [[mondomapo]]n kun parto identigebla kiel [[Gronlando]] kaj alia kiel Vinlando koincida kun la restaĵoj de la insulo [[Novlando]], sed kio ĉiukaze estas ege for de la insuloj kaj y de la etendaj kontinentaj teritorioj kiujn la hispanaoj malkovros, mapigos kaj kiuj poste nomiĝos kiel [[Ameriko]], kaj de aliaj amerikaj teritorioj kiuj poste ankaŭ portugaloj, francoj kaj britoj esploros kaj koloniigos. == La vojaĝoj de Kristoforo Kolumbo == La maristo [[Kristoforo Kolumbo]] iniciatis la vojaĝon de malkovro kiu startis de [[Palos de la Frontera]] ([[Onubo (provinco)|Oubo]], [[Hispanio]]) direkte al [[okcidento]]. La ŝiparo konsistis el tri ŝipoj, ''Santa María'', ''La Niña'' kaj ''La Pinta'', per kiuj alvenis al [[Ameriko]] la [[Malkovro de Ameriko|12an de oktobro de 1492]]. Kolumbo miskredis ke li estis alveninta al la orienta marbordo de Azio, kaj tiele oni nomigis tiujn teritoriojn dekomence kiel "La Indioj". Tiu nomo disvastiĝis siavice inter eŭropanoj, per la nomo de "Indias" inter hispanoj, kaj "West Indies" inter britoj, kaj eĉ oni uzis la vorton "indioj", por aludi la indiĝenojn sen distinge inter iliaj diferencaj kulturoj, socioj kaj membroj. Kolumbo mortis sen scii ke sia malkovro havis kiel sekvon la konkeron de kontinento nekonata por la eŭropanoj de la [[15a jarcento]] kaj la subpremado de civilizacioj, kulturoj, socioj aŭ individuoj indiĝenaj, kio justigis tiun subpremadon sur tri grandaj principoj: # "'''''Nenies Tero'''''" (''res nullius''), principo kio supozigis fakte kaj rajte la disdivido foje de la teritorio inter eŭropaj ŝtatoj per de okupado, pro malkonigo de la indiĝena posedrajto se ekzistis. # "'''''Teroj por kristanaro'''''", principo kiu justigis la decidon disvastigi la kristanismon al la loĝantaroj de Ameriko, permesante la perfortan konverton kaze ke ne estus volonta, dum kelkaj eŭropanoj defendis eĉ ke "''la indiĝenoj ne havas animon"''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pastranec.net/historia/moderna/amcolon.htm |titolo=Colón y la primera época |alirdato=2009-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080924053609/http://www.pastranec.net/historia/moderna/amcolon.htm |arkivdato=2008-09-24 }}</ref> negante la homan kondiĉon de la indiĝenoj. # "'''''Konkerrajtoj'''''" de la eŭropaj ŝtatoj pri civilizacioj aŭ indiĝenaj socioj kiuj hegemoniis de unu sur aliaj, de la naturaj riĉaĵoj kaj de la perforta uzado de la indiĝenoj kiel senpaga laborforto profite de la dominanto de la teritorio. La obsedo por [[oro]], simboligita de la insista serĉado de [[Eldorado]], karakteris formon de Konkero de Ameriko bazata sur la sistemo de la [[Kondotiero]] estrante [[soldulo]]jn, tiama mode en eŭropaj militoj. En [[1493]] la papo [[Aleksandro la 6-a]] "donis" tiujn teritoriojn malkaŝitajn de la [[regno de Kastilio]] devigante ĉiujn veturontojn tien peti permeson de la reĝo de Kastilio ([[Aleksandraj buleoj]]), ordono kiun poste britoj, nederlandanoj, francoj, belgoj, svedoj, rusoj malakceptis. Post unu jardeko, [[Amerigo Vespucci]], itala ŝipisto serve al hispanoj, priskribis, ke la teroj malkovritaj de Kolumbo ne estis en Azio, sed temas pri kontinento nekonata de la eŭropanoj de la [[15a jarcento]]. Omaĝe eŭropanoj nomigos kiel "[[Ameriko]]" tion ĝis tiam malkaŝitan kaj poste valide por la tuta kontinento. == Konkero kaj koloniigo == [[Dosiero:LoC Waldseemüller map display 2007.jpg|eta|250px|Mapo de la germano Martin Waldseemüller de [[1507]], kiu unue nomigis "Amerikon" la kontinenton konatan antaŭe kiel "[[Abya Yala]]" (majaoj), "[[Cem Anahuac]]" (aztekoj) kaj [[Vinland]] (vikingoj). La mapo montras jam la [[Pacifiko]]n kaj la centramerikan terkolon antaŭ la "malkovro" atribuita al [[Balboa]] (1513). La mapo estas konata kiel ''[[Naskiĝatestilo]] de Ameriko'' kaj troviĝas en la Trezorejo de la Biblioteko de la [[Usona Kongreso]].]] La koloniaj registaroj organizis la ekonomiojn de la amerikaj socioj sub siaj hegemonioj ene de sistemo de [[Internacia komerco]] por faciligi la havigon de ormetaloj kaj krudaj materialoj al la ekonomioj de Eŭropo, por formi [[merkantilismo]]n favoran al la eŭropaj ŝtatoj. La konkero de Ameriko normigis sistemojn de [[laboro]] [[Servuteco|servutaj]] por indiĝenoj kaj [[Sklaveco|sklavecaj]] (propraj de Ameriko, Azio, Eŭropo kaj Afriko), baze sur forrabo de personoj en [[Afriko]] kaj ties deviga kaj perforta transporto al [[Ameriko]].<ref>La sklaveco estis konata en Ameriko antaŭ la alveno de la eŭropanoj, ĉar ĝi ekzistis en kelkaj kulturoj. Pri la Inkaa Imperio la fakuloj pridiskutas ĉu la "[[janakonaoj]]" estis sklavoj (Del Busto, José Antonio; ''Perú incaico'', 1977). La institucio de la janakonaoj pludaŭris dum la hispana kolonia epoko.</ref> Krome en la hispanaj kolonioj establiĝis sistemo de [[kasto]]j baze sur la doktrino de la ''[[limpieza de sangre]]'', kiu establigis la superon de la nomita "blanka raso" sur la aliaj etnoj. Post la Konkero de Ameriko, kelkaj el la konstitucioj de la novaj ŝtatoj, sekvante la ekzemplon de Francio, abolis la sklavecon; aliaj konstitucioj kiel tiu de [[Argentino]] helpis la invadon fare de eŭropanoj de la teritorioj loĝataj de indiĝenoj. Krome, Haitio kaj la ŝtatoj kiuj sendependiĝis de Hispanio havigis sin per konstitucioj kiuj forigas la sklavecon. En aliaj amerikaj landoj, kiel Brazilo kaj Usono, la sklaveco pludaŭris ĝis la dua duono de la [[19a jarcento]]. Kulture la konkero de Ameriko establigis la karakterojn de la [[Eŭropo|eŭropa civilizo]], devigante la uzadon de eŭropaj lingvoj, ĉefe la [[hispana]], la [[angla]], la [[portugala]] kaj la [[franca]], etendante la [[skribo]]n kaj la ekonomion de [[merkato]], konvertante la loĝantaron al [[kristanismo]] foje kun diversaj formoj de [[sinkretismo]] kie pluekzistas elementoj de la antaŭkolumbaj kaj afrikaj religioj kaj la forigon de la [[kanibalismo]] kaj la religia kutimo de la hombuĉado. La kulturoj kaj eŭropaj kaj amerikaj adoptis respektive la teknikajn inventojn disvolvitajn de la aliaj dum miloj de jaroj de separata disvolviĝo. La eŭropa konkero realiĝis el urbaj enklavoj kaj neniam eniris aŭ estis malakceptita en ampleksaj areoj de la kontinento. Tiele, diversaj popoloj ankoraŭ hegemoniis sur diversaj teritorioj ĝis fine de la [[18a jarcento]] aŭ eĉ de la [[19a jarcento]], kiam ili suferis novan tajdon de konkero fare de la ĵus sendependiĝintaj amerikaj ŝtatoj: la [[Patagonio]], la [[Pampo]], la [[Granda Ĉako]], la [[Mato-Groso]], la [[Amazonio]], la [[Regiono de Darjeno]], la grandaj ebenaĵoj de la okcidento de [[Nordameriko]] kaj [[Alasko]] inter aliaj, restis sub la hegemonio de nacioj kiel la [[Mapuĉoj]], [[Hetoj]], [[Rankeloj]], [[Viĉio]], [[Tobaoj]], Amazonianoj, [[Algonkena lingvaro|Algonkenoj]], [[Hopioj]], [[Komanĉoj]], [[Inuitoj]] kaj multaj aliaj. Kelkaj indiĝenaj popoloj, nomitaj en la 19a jarcento ''sovaĝaj'' de multaj personoj de kelkaj landoj kiel [[Argentino]], [[Brazilo]], [[Hispanio]], [[Francio]], [[Rusio]], [[Britio]], Usono, [[Urugvajo]], [[Ĉilio]], [[Portugalio]], [[Japanio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Nederlando]], [[Irlando]], [[Italio]], inter aliaj, kaj ankaŭ nomitaj ''indioj'' de multaj personoj de kelkaj landoj kiel [[Argentino]], [[Brazilo]] kaj [[Hispanio]], suferis militagadojn fare de la novaj ŝtatoj de Ameriko kaj ties armeoj laŭlonge de la jarcentoj 19a kaj 20a. kio estis denoncita de kelkaj personoj kiel [[genocido]], dum de aliaj personoj la sama agado estas konsiderata kiel "civiliza agado" aŭ "paciga agado". Dum la Konkero de Ameriko (19a kaj [[20a jarcento]]j), ankaŭ kelkaj sendependaj amerikaj ŝtatoj, kiel Argentino, Ĉilio kaj Usono, iniciatis agadojn okupantajn teritoriojn de indiĝenoj en diversaj disvolvigaj situacioj; kelkaj fakuloj asertas, ke en tiaj agadoj tiuj landoj realigis politikon de [[etna purigado]] kaj de [[genocido]],<ref name="choike.org"/><ref>Schiler, Herman. (2002). [http://www.pagina12.com.ar/diario/elpais/1-11387-2002-10-12.html ''El genocidio en Argentina: de Roca a Videla''], Paĝo/12, 12 de oktobro de 2002.</ref> sed aliaj fakuloj negas tion.<ref>Cresto, Juan José (2004), [http://www.lanacion.com.ar/opinion/nota.asp?nota_id=656498 ''Roca y el mito del genocidio'']{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, La Nación, [[23a de novembro]] de 2004.</ref> [[Dosiero:Battle of Wounded Knee 14867u.jpg|eta|400px|dekstra|Foto de la [[Masakro de Wounded Knee]], dum la ''Konkero de Ameriko'' en la [[19a jarcento]] fare de Usono kontraŭ la nacio [[Siuoj]]]] Krome en la [[20a jarcento]] aliaj amerikaj kaj eŭropaj landoj realigis rasistajn politikojn kontraŭ indiĝenoj, afrikamerikanoj kaj ties posteuloj, foje kiel sekvo de la hispana doktrino de ''limpieza de sangre'' (sangopureco) kaj foje kiel respegulo de la doktrino de [[rasismo]] biologia kaj pseŭdoscienca eŭrope. == Kronologio == Estas klara la komencodato de la Konkero de Ameriko ([[1492]]), sed la findato ne estas tiom klara. Pri Hispanio, en la [[1570-aj jaroj]] dekreto de la reĝo [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] malpermesis la konkeron, kiu de tiam nomiĝis ''pacigo''. Krom tiu termina afero oni povas aserti, ke la Eŭropa Konkero de Ameriko finiĝis per la ĝenerala proceso de emancipiĝo komencita de la [[Usona Revolucio|usona sendependigo]] en [[1776]] kaj kreado de sendependaj kaj suverenaj ŝtatoj en Ameriko kiu etendiĝis laŭlonge de la 19a kaj 20a jarcentoj. La lasta ŝtato kiu sendependiĝis de eŭropa potenco estis [[Belizo]] en [[1981]], sed ankoraŭ restas kelkaj koloniaj enklavoj. Spite tion la proceso de konkero de [[indiĝenoj]] pludaŭris en la jam sendependaj landoj. Ekzemple estas la nomita ''[[Konkero de la Okcidento]]'' fare de [[Usono]], kaj la nomitaj ''[[Konkero de la Dezerto]]'' kaj ''[[Pacigo de la Araŭkanio]]'' en [[Argentino]] kaj [[Ĉilio]], pere de kiuj oni konkeris la terojn kaj oni subpremis la popolon de [[Mapuĉoj]]. Eĉ fine de la 20a jarcento en landoj kiel [[Kolombio]], [[Venezuelo]], [[Brazilo]] kaj [[Peruo]] okazis kazoj de blankulaj [[kolono]]j kiuj senposedigis la indiĝenajn popolojn el siaj teritorioj ĉu perforte ĉu pere de neklara negocado. La kontinenta organizaĵo de indamerikaj popoloj pludenoncas faktojn faritajn kontraŭ la [[homaj rajtoj]]. La elekto de [[Evo Morales]] kiel [[Prezidento de Bolivio]] en [[2006]], unua prezidento de amerika ŝtato apartenanta al [[indiĝena]]j movado kaj popolo, estis prezentita de siaj sekvantoj kiel la unua oportuno por malmunti la etnokolonian strukturon de la amerikaj ŝtatoj.<ref>[http://www.pagina12.com.ar/diario/elmundo/4-74475-2006-10-14.html ''Evo atacó al estado colonial'', Paĝo/12, 14 de oktobro de 2006]</ref> == Konsekvencoj == Inter la plej menciindaj konsekvencoj de la Konkero de Ameriko estas la jenaj: * Malapero de la politikaj kaj organizaj sistemoj de la amerikaj popoloj. * Definitiva perdo de ties suvereneco. * Malapero de multnombraj indiĝenaj lingvoj kaj preskaŭ formorto de aliaj. La amerikaj lingvoj duarangiĝis kaj hegemoniiĝis definitive la eŭropaj lingvoj. * Detruado de la kulturo de la indiĝenaj popoloj (tekstoj, artaĵoj, religioj, temploj, urboj, manfaritaĵoj, monumentoj, vojoj, memoro ktp.). * Subpremado kaj malestimado de indiĝenaj kulturoj. * Subpremado kaj malkonigado de la homa naturo de la indiĝenaj popoloj post ties reduktado al la kategorio de "[[enkomendo]]" sub la eŭropaj koloniistoj kaze de la hispana konkero. Kaze de aliaj koloniaj sistemoj la indiĝenoj estis miskonsideritaj kiel ne apartenantaj al la samaj kategorioj kiel la eŭropanoj kaj kun nesamaj rajtoj. * La [[sklaveco]]: kvankam ankaŭ indiĝenoj praktikis la [[sklaveco]]n, la konkeristoj establigis la sklavecon ĝeneraligite. Por tio ili forrabis ĉirkaŭ 60 milionojn de personoj en [[Afriko]] el kiuj nur ĉirkaŭ 10 milionoj alvenis vive al Ameriko por esti sklavoj. * Multaj kulturoj de la Nova Mondo konservis kaj pliigis siajn populaciojn kvankam ankaŭ multaj indiĝenaj kulturoj tute malaperis foje pro malsanoj alportitaj de eŭropanoj kaj nekonataj por ili, kaj foje pro la propraj konkeroj fare de eŭropanoj. * La Konkero de Ameriko malfermis novajn vojojn por komunikado kaj transporto, ĉefe maraj inter Eŭropo kaj Ameriko, kaj inter diversaj punktoj de Eŭropo kaj de Ameriko inter si. Tio kreigis dekojn da oceanaj kaj riveraj havenoj en la amerika kontinento. La dezajno de tiuj vojoj estis influita de komercaj kialoj rilate al la havaĵoj kiujn la kolonoj elprenis en Ameriko por ties transporto al Eŭropo, ĉefe oro, arĝento kaj nutraĵoj, tiel kiel por la eksportado de produktoj ekde Eŭropo kaj sklavoj ekde Afriko al Ameriko. === La demografia stagno === Dum la konkero de Ameriko okazis grava demografia stagno post kaj pro la alveno de la eŭropanoj. La kialoj estas pridisputataj inter tiuj kiuj emfazas la nevolajn kialojn kiel [[epidemio|epidemiaj]] [[malsano]]j alportitaj de la eŭropaj kolonoj kaj tiuj kiuj emfazas ke temas pri [[genocido]], kialita pro la traktado ricevita de la indiĝenoj, ekzemple ĉe la [[Piĥaoj]] en [[Kolombio]].<ref>Tiuj teorioj asertas ke tio okazis dum la unuaj 130 jaroj. Guillermo Céspedes del Castillo: ''América Hispánica (1492-1898)''. Editorial Labor, Barcelona, 1983. ISBN 84-335-9426-5</ref> Laŭ kelkaj fakuloj la definitiva kialo de la ĝenerala malvenko de la amerikaj civilizacioj estis la enmeto de malsanoj kaj infektoj neekzistantaj en Ameriko ĝis tiam, por kiuj la indiĝenaj popoloj ne havis taŭgajn biologiajn defendilojn. La usona fakulo H. F. Dobyns<ref>Dobyns, H. F. (1983). ''Their number become thined: Native American population dynamics in Eastern North America'', Knoxville (Tenn.), University of Tennessee Press.</ref> ĉirkaŭkalkulis, ke 95 % de la totala populacio de Ameriko mortis en la unuaj 130 jaroj post la alveno de Kolumbo. Siaflanke Cook kaj Borak, de la [[Universitato de Berkeley]] aserti post studaj jardekoj, ke la populacio en Meksikio malpliiĝis el 25,2 milionoj en 1518 al 700 mil personoj en 1623, malpli da 3 % de la komenca populacio.<ref>Cook, S. F. y W. W. Borah (1963), ''The indian population of Central Mexico'', Berkeley (Cal.), University of California Press</ref> En 1492 Hispanio kaj Portugalio kune ne superis 10 milionojn de personoj.<ref>Mann, Charles (2006). ''1491''; Madrid:Taurus, pag. 136</ref> La demografia stagno de la origina populacio de Ameriko estis, laŭ kelkaj aŭtoroj, la ĉefa kaŭzo de ties milita malvenko kiel okazis ĉe la [[Ambigvoj]] en [[Kolombio]]. [[Steven Katz]] diris tiuteme:''Tre probable temas pri la plej granda demografia katastrofo de la historio: la malloĝigo de la Nova Mondo, kun ĉiu sia teruro, kun ĉiu sia mortaro''.<ref>Katz, S. T. (1994-2003). ''The Holocaust in Historical Context'', (2 vol.), Novjorko, Oxford University Press</ref> Io simila okazis ĉe la [[Inkaa imperio]], malvenkita [[Francisco Pizarro]] en [[1531]]. La unua epidemio de [[variolo]] okazis en 1529 kaj mortigis inter aliajn la imperiestron [[Huayna Capac]], patro de [[Ataŭalpo]]. Novaj epidemioj de variolo eksplodis en 1533, 1535, 1558 kaj 1565, kaj same de [[tifo]] en 1546, [[gripo]] en 1558, [[difterio]] en 1614 kaj [[morbilo]] en 1618.<ref>Mann, Charles (2006). ''1491''; Madrid:Taurus, pag. 133</ref> Dobyns ĉirkaŭkalkulis, ke 90 % de la populacio de la Inkaa Imperio mortis pro tiaj [[epidemio]]j. == Debato pri ebla genocido kaj detruo de la indiĝenaj kulturoj == [[Dosiero:Matanza de Cholula - Lienzo de Tlaxcala.jpg|eta|220px|Pentraĵo de Tlakskalo (1552). La [[Mortigado de Ĉolula]]. Kelkaj sektoroj asertas, ke tiuj artaĵoj silentas la murdojn fare de la indiĝenoj kiel [[hombuĉado]] kaj [[kanibalismo]], kaj ke la konkeristoj favoris la indiĝenajn popolojn per protekto kontraŭ tiuj faktoj. Tiele oni citas la rakonton de [[Bernal Díaz del Castillo]], kronikisto de la konkeristoj, kiu rakontas ke tuj antaŭ la [[Mortigado de Ĉolula]], la tlakskalaj aliancanoj diris al [[La Malinche|la kunulino de Korteso]]: ''Rigardu, Malinĉe, tiu urbo malbonfartas ĉar ni scias ke ĉinokte ili buĉoferis al sia idolo, kiu estas milita, sep personojn, el kiuj kvin estis infanoj, por ke tiu venkigu ilin super vi.''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01715418982365098550035/ima0283.htm |titolo=Díaz de Castillo, Bernal (1575). ''Historia verdadera de la conquista de Nueva España''. T.I, paĝo 283, Biblioteca Virtual Cervantes |alirdato=2009-03-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081210234712/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01715418982365098550035/ima0283.htm |arkivdato=2008-12-10 }}</ref> Male aliaj sektoroj asertas, ke la konkeristoj demoniigis la indiĝenojn, kreante [[nigra legendo|nigran legendon]] cele faciligi la genocidon kaj ekspluatado de la indiĝena popolaro.]] Ekzistas akra debato pri la konsidero de [[genocido]] de la agado de la hispanaj konkeristoj en Ameriko en kiu oni esprimis diversajn vidpunktojn: * '''Konstanta genocido fare de la eŭropaj koloniaj potencoj kaj la amerikaj ŝtatoj:''' la [[Pintokunveno de la Indiĝenaj Popoloj de Ameriko]] konsideras, ke la konkero fare de ĉiuj eŭropaj potencoj estis fizika kaj kultura genocido kaj ke tiu genocido estis pluigata de la amerikaj ŝtatoj. * '''Genocido fare nur de hispanoj:''' tiun sintenon defendas kelkaj [[anglosakso|anglosaksaj]] fakuloj kaj rilatas al la nomita [[nigra legendo]] kiu laŭ kelkaj estis kreata ĉefe de Britio kiam tiu luktis por la povo en Ameriko kontraŭ la Hispana Imperio. * '''Genocido fare de la naciaj ŝtatoj:''' tiu sinteno neas ke la eŭropaj potencoj kaŭzis indiĝenan genocidon, sed asertas, ke diversaj naciaj amerikaj sendependaj ŝtatoj misfaris genocidojn dum la konkero de indiĝenaj teritorioj. * '''Civiliza agado:''' tiu sinteno neas ke la konkero de indiĝenaj teritorioj fare de eŭropaj potencoj aŭ amerikaj ŝtatoj kaŭzis evidentan malpliigon de la indiĝena populacio kaj asertas male ke tiu havis civilizan rezulton kiu permesis [[kristanismo|kristanigi]] la indiĝenojn, kio estus pliboniginte ties vivkvaliton. * '''Civiliza agado fare de preciza potenco:''' kiel varianto de la antaŭa sinteno, kelkaj sektoroj asertas ke kelkaj statoj agadis humanece dum la konkero de la indiĝenoj, sed alia tute ne, kiu kaŭzis genocidojn en kelkaj kazoj. * '''Amasmortado pro malsanoj:''' tiu sinteno agnoskas ke okazis amasmortado de indiĝenoj, sed pro la nevola transmisio de malsanoj kaj pro tio konsideras, ke tio ne estu konsiderata genocido. * '''Genocido kiel anakronismo:''' kelkaj sektoroj asertas ke la genocido estas anakronisma bildo apartenanta al la [[20a jarcento]] kaj ne estu uzata por analizi la mortaro de indiĝenoj inter la 16a kaj la [[19a jarcento]]j. * '''Intermezaj sintenoj:''' ekzistas multnombraj intermezaj sintenoj kiuj konsideras ke okazos perforto sed kiu ne atingis la gravon de genocido. En [[Latinameriko]] la ĝenerala sinteno estas ege kritika antaŭ la agado de la eŭropaj konkeristoj kaj estis krome adoptita oficiale de kelkaj ŝtatoj aŭ registaroj kiel tiuj de [[Venezuelo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mapuche.info/indgen/inchala041013.html |titolo=''Venezuela: Destruyen estatua de Colón. Presidente Chávez honra memoria de indígenas que se rebelaron contra la invasión española'', Centro de Documentación Mapuche, 2004 |alirdato=2009-03-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071116113326/http://www.mapuche.info/indgen/inchala041013.html |arkivdato=2007-11-16 }}</ref> kaj [[Bolivio]], kaj de konsiderinda kvanto de intelektuloj kaj politikaj fortoj. En [[Eŭropo]] kaj parto de [[Nordameriko]] estas pli ofta ke la funkciuloj, la publika opinio, la intelektuloj kaj la politikaj kaj sociaj organizoj ne konsideras, ke la Konkero de Ameriko konstituis [[genocido]], el ĝenerala vidpunkto. Kelkaj fakuloj de Usono, Britio, Nederlando, Belgio, Germanio, Francio, Svedio kaj Norvegio asertas ke la agado de la hispanaj konkeristoj en Ameriko estis malhumana kaj konstituis genocido.<ref>[[Nigra Legendo]]</ref> Aliaj historiistoj asertas ke tiaj asertoj ne havas bazon kaj male estas verko de konspiro helpata ĉefe de britoj kaj francoj por krei nigran legendon kontraŭ Hispanio. Kelkaj historiistoj defendas ke ŝtatoj kiel Britio, Usono, Argentino, Brazilo kaj Ĉilio, realigis genocidojn konkerante la indiĝenajn teritoriojn. Siavice tiu asertos estis malakceptitaj kiel mitoj de diversaj fakuloj. Ĝenerale oni povus diri, ke dum la konkero de la indiĝenaj teritorioj en Ameriko, en diversaj epokoj, diversaj sektoroj kaj priserĉistoj denuncis kaj pludenuncas la ekziston de genocidoj, dum aliaj priserĉistoj malakceptas entute tiajn denuncojn kiel mitoj aŭ nigraj legendoj. La debato pri la moraleco de la faktoj de la konkero produktiĝis eĉ en Eŭropo. Jam en la [[16a jarcento]], [[Fray Bartolomé de las Casas]] asertis ke la [[indiĝenoj]] estis espluatitaj malhumanece de la konkeristoj kaj ''enkomendistoj''. Kaj tiam kaj nun kelkaj sektoris kritikis, ke la asertoj de De las Casas estas falsaj aŭ troigaj kaj parto de [[nigra legendo]] kontraŭhispana kaj kontraŭkatolika. Tamen Hispanio konsideris tiajn denuncojn de De las Casas kaj proklamis en [[1542]] la leĝaron nome ''Leyes Nuevas'' por la intenco protekti la rajtojn de la amerika loĝantaro antaŭ konkeristoj kaj kolonoj. [[Dosiero:Cortes-Hernan-LOC.jpg|eta|250px|Hernán Cortés, konkeristo de Meksikio]] [[Dosiero:De Bry 1c.JPG|eta|250px|dekstra|Gravuraĵo de T. De Bry por la ''Historio de la detruo de la Indoj''.]] En 1615 Felipe Guamán Poma de Ayala sendis rakonton de 1200 paĝoj ''"La unua nova kroniko kaj la bona regado"'' al la [[Reĝo de Hispanio]]. Guamán estis eksa membro de la inkaa nobelularo kiu bedaŭris maljunaĝe estis helpinta junaĝe la konkeristojn kaj volis informi la reĝon pri la tuta problemaro. Lia kroniko enhavis la historion de la [[Inkaoj]], ties konkero kaj la mistraktado al la indiĝenoj. La libro perdiĝis ĝis [[1908]] kiam aperis en la privata biblioteko de la Reĝa Familio de Danio. Hispanio foje uzis metodojn troe violentajn por subpremi la defendon de la teroj fare de la originaj popoloj. [[Kaŭpolikano]], la [[toki]] de la [[Mapuĉoj]] kiu estris la reziston kontraŭ la hispana invado, estis ekzekutita pere de [[palisumo]].<ref>Ercilla y Zúñiga, Alonso de (1575). ''La Araucana''</ref> [[Tupak Amaru]] kiu estris inkaan insurekcion en 1780 estis ekzekutita post rigardi devige la torturon kaj ekzekuton de sia edzino kaj filo inter aliaj; poste oni fortranĉis lian langon kaj estis ligita al kvar ĉevaloj intence dismembrigon, kion fine oni faris per hakiloj<ref>Lewin, Boleslao (2004). '' La Rebelion de Tupac Amaru y los Orígenes de la Independencia de Hispanoamerica''. Buenos Aires:SELA</ref> Kelkaj sektoroj kritikas tiujn ekzekutojn kiel malhumanaĵoj por terurigi la indiĝenojn, sed aliaj asertas ke temas pri ekscesoj de la konkeristoj senscie de la reĝo. Kelkaj fakuloj defendas al ideon ke rakontojn pri ekscesoj misfaritaj de hispanoj profitis la eŭropajn potencojn kaj [[protestanta]]j kaj rivaloj de [[Hispanio]] por krei kontraŭhispanan kaj kontraŭkatolican nigran legendon. Aliaj fakuloj defendas la ideon, ke profitis la supozitan ekziston de nigra legendo sektoroj kiuj inventis blankan legendon kiu prezentis la agadon de la konkeristoj kiel ''civiliza'' kaj ''kristaniga''. Somere de 1550, en [[Valladolid]], tiujn temojn diskutis la konsilantaro de la reĝo de Hispanio. La humanisto kaj erudito aristotela [[Juan Ginés de Sepúlveda]] asertis, ke la indianoj estas "[[sklaveco|naturaj sklavoj]]" kiel [[Aristotelo]] difinis ilin per la frazo, "''nehomaj barbaruloj kiuj pensas, ke la ofero plej granda kiun ili povis doni al Dio estas ilia homa koro''". Eĉ ties brilaj artoj, skulptarto kaj arkitekturo ne estis laŭ Sepúlveda pruvo de ties civilizo, "''ĉar nek [[abelo]]j nek araneoj realigas verkojn kiujn homoj ne povas imiti''." La dominikana monaĥo defendanto de la indiĝenaj rajtoj, Bartolomé de las Casas, alportis al la konsilantaro ampleksan dosieron pri la kruelaĵoj kiujn konkeristoj realigis en Ameriko, defendante la humanecon de la indiĝenoj. Tiam diris li frazon kiu poste famiĝis: "''Ĉiuj homoj estas humanaj''". De las Casas tamen akceptis kiel laŭleĝa la sklaveco de viroj kaj virinoj de [[Afriko]]. Kelkaj priserĉistoj agnoskas en [[Bartolomé de las Casas]] pioniron de la [[homaj rajtoj]] kiuj ekagnoskiĝos post la 18a jarcento. aliaj fakuloj defendas ke De las Casas falsigis la faktojn kaj estas kulpulo de la tiel nomata nigra legendo kontraŭhispana kaj kontraŭkatolika. La reĝo de Hispanio iom prokrastigis la konkeron ĝis kiam tiuj aferoj estu esploritaj pli detale. Fine li akceptis, ke la indiĝenoj estas homaj estaĵoj, sed ne entute, kaj pro tio pluhavigis la sistemon de [[encomienda]] kiu finfine permesis la perfortan laboron kaj la seksan eksceson kontraŭ virinoj. Mortonte, Mansio Serra de Leguizamón, unu de la konkeristoj de Peruo, esprimis sian bedaŭron por la maljusta detruo de la inkaa socio. Aliaj hispanoj kiuj ne estis nepre membroj de la klerularo, kiel Sahagún, kiu enamiĝis je la azteka kulturo, kaj eĉ inter la konkeristoj [[Bernal Díaz]], kiu estis kun Korteso, kortuŝiĝis ĝis kompari la tragedion de Meksikio kun la [[Milito de Trojo|Falo de Trojo]]. La fakuloj kiuj kontraŭas la tendencojn ''indiĝenistajn'' defendas ,ke la indiĝenoj akceptis vole la hispanan kulturon kaj ke la indiĝenaj virinoj ankaŭ laŭvole seksumis kun la konkeristoj kaj kreis novan miksitan etnon. == Trovo de palisumitaj personoj kaj strangolitaj dum la konkero == En [[2007]] oni trovis akcidente la mortajn restaĵojn de 70 personoj ĉe la urbo de [[Lima]] kiuj ŝajne mortiĝis dum [[1536]], kaj ĉe la kadavroj oni trovis restojn de eŭropa armilaro, kaj evidentaĵon ke multaj el ili estis palisumitaj aŭ strangolitaj. Oni ne sciis dekomence ĉu temas pri kolonoj aŭ koloniigitoj. La trovaĵo korespondas kronologie al la epoko de la defendo de la kolonia urbo de [[Lima]] fondita de [[Francisco Pizarro]], defendita kun siaj indiĝenaj aliancanoj kaj sieĝita tiam de la militaj fortoj de la [[Inkaa Imperio]], kaj estis unu el la plej antikvaj evidentaĵoj [[Arkeologio|arkeologiaj]] pri kiel okazis kelkaj militaj eventoj de la Konkero de Ameriko, kiu estis eĉ pli kruela en Ĉilio.<ref>En [[National Geographic]], "''Shot by a Conquistador''" (en esperanto "Pafita de konkeristo"), p. 28, vol. 212, [[julio]] de [[2007]].</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Malkovro de Ameriko]] * [[Konkero de Meksiko]] * [[Konkistadoro]] * [[Historio de Ameriko]] * [[Ampleksa listo de hispanaj konkeristoj de Ameriko]] * [[Enmigrado en Argentino]] * [[Proklamo de Santa Fe]] == Notoj == {{Referencoj}} === Bibliografio === * [[Leonardo Boff|Boff, Leonardo]] (1992). ''Quinientos años de evangelización. De la conquista espiritual a la liberación integral'', Santander, Editorial Sal Terrae, ISBN 84-293-1064-9. [[Kategorio:Historio de Ameriko]] [[Kategorio:Hispanameriko]] of34xwuw9mv0jo6a4mgh98nomjq2i9m 0 280119 9493594 9026765 2026-10-14T13:14:13Z Sj1mor 12103 9493594 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Emil Nikolaus Joseph Freiherr von Rezniĉek''' (ankaŭ: ''Rezniček''; naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1860]] en [[Vieno]]; mortis la [[2-an de aŭgusto]] [[1945]] en [[Berlino]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[komponisto]]. == Familio == Li devenis de [[Bohemio|bohema]] familio kaj naskiĝis kiel filo de [[Aŭstrio-Hungario|aŭstrihungaria]] [[generalo]] ''Joseph Rezniĉek'', kiu la 4-an de januaro 1853 en Vieno estis nobeligita kiel kavaliro kaj la 2-an de januaro 1860 per [[diplomo]] de 1-a de februaro 1860 en Vieno kiel barono.<ref>[[Genealogisches Handbuch des Adels]], ''Adelslexikon'' Band XI, Seite 366, Band 122 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 2000, {{ISSN|0435-2408}}</ref> Li estis duonfrato de la [[pentrado|pentristo]] ''Ferdinand von Rezniĉek'' (1868–1909). Dum sia restado en Prago, la 22-an de februaro 1887, naskiĝis lia unuenaskita filo, Friedrich ("Fritz"). Lia filo Friedrich poste servis kiel leŭtenanto en la aŭstra armeo antaŭ ol elmigri al Usono la 1-an de aŭgusto 1907, kie li prenis la familian nomon de sia patrino "von Marbod." Li edziĝis kun Katharina ("Katie") Riese el Dresdeno kaj ili kune edukis dek du infanojn. == Vivo == Rezniĉek ricevis muzikan edukadon unue en [[Graz]], poste ĉe la [[Altlernejo por Muziko kaj Teatro „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Lepsiko]]. Li estis teatrokapelestro en [[Zuriko]], Graz, [[Stettin]], [[Majenco]], [[Mannheim]] kaj [[Vejmaro]]. Ekde 1909 ĝis 1911 li aktivis kiel unua kapelestro ĉe Komika Opero en Berlino. Ekde 1920 Reznicek instruis kompozicion ĉe la Ŝtata altlernejo por Muziko. Li estis membro kaj senatano de la Prusa Akademio de Artoj. Liajn komponaĵojn prosperigis i.a. dirigentoj kiel ''Arthur Nikisch'', [[Gustav Mahler]], ''Felix Weingartner'', [[Richard Strauss]] kaj ''Leo Blech''. En [[nazia Germanio]] Reznicek estis renoma komponisto. Julie 1933 li prezentigis unuan fojon sian solenan uverturon ekestinta en 1925, kiu finas per la naciisma kanto ''Die Wacht am Rhein'', sub la nova titolo ''Liberigita Germanio''.<ref name="Prieberg">[[Fred K. Prieberg]]: ''Handbuch Deutsche Musiker 1933–1945'', CD-Rom-Lexikon, Kiel 2004, S. 5.724–5.725.</ref> Ekde 1934 ĝis 1942 li estis germana delegito en la "Permanenta Konsilantaro por Internacia Kunlaboro de Komponistoj". En 1935 li ricevis la Goethe-medalon por arto kaj scienco,<ref name="Prieberg"/> kaj la 20-an de aprilo 1936 [[Adolf Hitler]] denove profesorigis lin.<ref>Fred K. Prieberg: ''Handbuch Deutsche Musiker 1933–1945'', S. 5.729.</ref> En 1938 oni prezentis lian arĉkvarteton kadre de la Regnaj Muzik-Tagoj. Samjare la Regna Muzikĉambro proponis lin kiel regna kultursenatano.<ref name="Prieberg"/> Ekde 1940 Reznicek ricevis ĉiumonatan honorpagon kaj decembre 1944 unufojan doton pri 30.000 Regnaj Markoj.<ref>Fred K. Prieberg: ''Handbuch Deutsche Musiker 1933–1945'', S. 5.733 und 5.735.</ref> Li estas entombigita sur la Arbara Tombejo en Wilmersdorf. == Komponaĵoj (elekto) == === Teatrokomponaĵoj === * "''[[Donna Diana]]''", opero triakta (1894, novversio 1933; libreto: Julius Knapp laŭ [[Agustin Moreto]]) * "''Till Eulenspiegel''", popolopero en du partoj kaj postludo (1900, novversio 1939; libreto: E.N. von Reznicek laŭ Johann Fischart) * "''Die Angst vor der Ehe''", opereto (1913; libreto: Louis Taufstein kaj Erich Urban laŭ Maurice Hennequin) * "''Traumspiel''", teatromuziko pri la dramo de [[August Strindberg]] (1915) * "''Ritter Blaubart''", fabelopero triakta (1920; libreto: [[Herbert Eulenberg]]) * "''Holofernes''", opero duakta (1922; libreto: E. N. von Reznicek laŭ [[Friedrich Hebbel]]) * "''Satuala''", opero triakta (1928; libreto: Rolf Lauckner) * "''Spiel oder Ernst''", komika (ĉambro-)opero (1930; libreto: Poul Knudsen) * "''Der Gondoliere des Dogen''", opero unuakta (1931; libreto: Poul Knudsen) * "''Das goldene Kalb''", baleto en tri bildoj (1935; libreto: Liggo Cavling) === Ĥorkomponaĵoj === * Rekviemo d-minora por soloistoj, miksita ĥoro, orgeno kaj orkestro (1895; malaperinta) * Meso F-maĵora por soloistoj, miksita ĥoro kaj orkestro (1898; konserviĝinte nur kiel skizo) * "''In Memoriam''", kantato por aldo, baritono, miksita ĥoro kaj arĉorkestro (1915) * "''Vater unser''", ĥoralfantazio por miksita ĥoro kaj orgeno (1919) * "''Der steinerne Psalm''" por miksita ĥoro, orgeno kaj orkestro (1929) === Orkestrokomponaĵoj === * Simfonia suito no 1 e-minora (1883) * Simfonia suito no 2 D-maĵora (1896) * Simfonio no 1 d-minora "''Tragika''" (1902) * "''Frühlingsouvertüre''" (ankaŭ "''Goldpirol-Ouvertüre''"; 1903) * Simfonio no 2 B<sub>♭</sub>-maĵora "''Ironia''" (1904) * Serenado G-maĵora por arĉorkestro (1905, novversio 1920) * Präludium und Fuge c-minora (1912, ankaŭ versio por orgeno 1918) * "''Schlemihl — Ein Lebensbild''", simfonia poemo (kun tenorsoloo; 1912) * Präludium und chromatische Fuge c<sub>#</sub>-minora (1913, ankaŭ versio por orgeno 1920) * "''Der Sieger — Ein symphonisch-satyrisches Zeitbild''", simfonia poemo (kun aldosoloo kaj miksita ĥoro; 1913) * "''Der Frieden — Eine Vision''", simfonia poemo (kun miksita ĥoro, 1914; perdiĝinta) * Simfonio no 3 D-maĵora "''Im alten Stil''" (1918) * Konĉertaĵo por violono kaj orkestro E-maĵora (1918) * Konĉerto por violono kaj orkestro e-minora (1918) * Simfonio no 4 f-minora (1919) * Temo kaj variacioj "''Tragische Geschichte''" (kun baritonsoloo; 1921) * Simfonio no 5 f<sub>#</sub>-minora "''dancsimfonio''" (1925) * "''Raskolnikoff''", fantaziuverturo no 1 (1925) * "''Simfoniaj variacioj pri Kol Nidrey''" (1929) * "''Raskolnikoff''", fantaziuverturo no 2 (1930) === Ĉambromuziko === * Arĉkvarteto c-minora (1882) * Arĉkvarteto c<sub>#</sub>-minora (1906, novversio 1921) * Arĉkvarteto d-minora (1922) * Arĉkvarteto e-minora (1930, nur 1-a kaj 4-a movimento konserviĝis) * Arĉkvarteto B<sub>♭</sub>-maĵora (1932) === Orgen- kaj piankomponaĵoj === * Du fantazipecoj por piano (1897) * Valse Pathétique por piano (1924) * Fantazio e-minora por orgeno (1930) === Lidoj === * "''Zwei Balladen aus Fridericianischer Zeit''" por baso kaj piano (1912, ankaŭ versio kun orkestro) * "''Vier Bet- und Bußgesänge''" por baso resp. aldo kaj piano (1913, ankaŭ versio kun orkestro) * Sep lidoj por meza kantvoĉo kaj piano (1939) === Plej konata verko === En Germanio la uverturo de la opero ''Donna Diana'' estis vaste konata per la televido. Eltranĉaĵo de ĉi tiu uverturo estis la enirmelodio de muzika kvizelsendo disradiita ekde 1969 ĝis 1985 ĉiumonate sub la nomo ''Ĉu vi rekonas la melodion''. Unuan fojon post 1942 oni denove povis spekti ''Donna Diana'' sub teatra direkcio de Kirsten Harms en 2003 ĉe Opero Kiel en la enscenigo de Alexander von Pfeil. De ĉi tiu prezentado sub la muzika direktado de la dirigento Ulrich Windfuhr la eldonejo cpo publikigis kadre de sia Reznicek-eldono surdiskigitan registraĵon. == Literaturo == * Max Chop: ''E.N. v. Reznicek, sein Leben und seine Werke. Eine biographische Studie'', Wien u.a.: Universal-Edition o.J. [um 1920]. * [[Richard Specht]]: ''E. N. v. Reznicek. Eine vorläufige Studie'', Leipzig u.a.: E. P. Tal & Co. Verlag 1923. * Felicitas von Reznicek/[[Leopold Nowak]]: ''Gegen den Strom. Leben und Werk von E. N. von Reznicek'', Zürich u.a.: Amalthea-Verlag 1960. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{PND|118744798}} * [http://www.vonreznicek.de Umfangreiche Reznicek-Homepage] * [http://reflex.at/~michael.reznicek/emil.html Kurzbiographie mit Werkverzeichnis, Hörbeispielen und Bildern] * [http://www.klassika.info/Komponisten/Reznicek/index.html Reznicek bei Klassika] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reznicek, Emil Nikolaus von}} [[Kategorio:Aŭstraj romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Aŭstraj operkomponistoj]] 5c7k16k0j8hhdrjg9eouqn8v8l7r95h 0 281482 9493827 9471080 2026-10-15T09:03:34Z Sj1mor 12103 9493827 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |lando = Armenio |ĉefurbo = [[Iĝevano]] |regiono-ISO = AM-TV |mapo lokumilo = iso |kodo = AM-TV |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |mapligilo = jes |zomo = 8 }} '''Tavuŝo''' ({{lang-hy|Տավուշ}}), estas provinco de [[Armenio]]. Ĝi situas ĉe la nordoriento de Armenio kaj limas kun [[Kartvelio]] en la nordo kaj kun [[Azerbajĝano]] en la oriento. Enlande ĝi limas kun la provincoj [[Gegharkunik]] en la sudo, [[Kotajko]] en la sudokcidento kaj [[Lori]] en la okcidento. La ĉefurbo kaj plej granda urbo de la provinco estas [[Iĝevano]]<ref>[http://armstat.am/file/doc/99484283.pdf Tavush population, 2011 census]</ref>. == Etimologio == La nomo de la provinco devenas de ''Tavuŝ''; varianto de la originala nomo de kantono '''Tuĝkatak''' de la historia provinco [[Utiko]] de [[Antikva Armenio]]. Ĝi unue aperis dum la [[9-a jarcento]] kiel la nomo de la [[Bagratida dinastio|bagratida]] fortikaĵo de la 9-a jarcento proksime de nuntempa [[Berd]]. Post la invado de tjurklingvaj triboj dum la 11-a jarcento, la nomo de ''Tavuŝ'' estis turkigita kiel ''Tovuz'' . == Geografio == [[Dosiero:2014 Prowincja Tawusz, Dilidżan, Widok na okoliczny krajobraz (05).jpg|eta|maldekstra|La [[Malgranda Kaŭkazo]]]] [[Dosiero:Gosh lake in 2015 june 01.JPG|eta|maldekstra|Lago Goŝ]] Tavuŝo havas areon de 2 704&nbsp;km² (9% de la tuta areo de Armenio). Ĝi okupas la nordorientan parton de Armenio. Ĝi limas kun [[Kartvelio]] norde kaj [[Azerbajĝano]] oriente. Enlande ĝi limas kun la provinco [[Gegharkunik]] sude, la provinco [[Kotajko]] sudokcidente kaj la provinco [[Lori]] okcidente. La teritorio estas ĉefe montaj kaj ŝtonaj montoflankoj kovritaj per verda tapiŝo de alpaj herbejoj. Tavuŝo estas foje nomata malgranda armena Svislando. La meza alteco de la regiono estas ĉirkaŭ 900 metroj super la marnivelo. Surbaze de la historiaj dividoj de [[Antikva Armenio]], la nuntempa teritorio de la provinco okupas partojn de la ''Varaĵnunik'' Kantono, provinco Ajrarato, la ''Dzorapor'' kaj ''Koghbapor'' anguloj de [[Gugarko]], kaj la ''Aghve'' kaj ''Tuĝkatak'' (Tavuŝ) anguloj de [[Utiko]]. La provinco tute kuŝas inter la montoj de la [[Malgranda Kaŭkazo|Malgranda Kaŭkazio]]. Ĝi estas ĉirkaŭita de la Miapor-montoj de la oriento, la Somĥeti montoj de la nordo, la Gugark montoj de la oriento kaj la Kenac montoj de la sudo. La plej alta pinto de Tavuŝo estas la Miapor-pinto kun alteco de 2993 metroj, dum la plej malalta pinto situas je alto de 380 metroj en la rivero [[Debed]] proksime al la vilaĝo Debedavan. La provinco estas ĉefa fonto de akvo en Armenio. La ĉefa fonto estas rivero [[Aghstev]] kun ĝiaj alfluantoj [[Getik]], [[Voskepar]] kaj [[Sarnaĝur]]. Malgrandaj riveroj inkluzivas Aĥum, Tavuŝ kaj Ĥndzorut. Tavuŝo ankaŭ riĉas pro siaj montaj fontoj, minerala akvo kaj malgrandaj lagoj kiel la [[Lago Parz]] kaj [[Lago Goŝ]]. La plej granda parto de la tavuŝa teritorio estas kovrita de densaj arbaroj, ĉefe ĉirkaŭ la urboj [[Diliĝano]], [[Iĝevano]] kaj [[Berd]]o. La provinco havas kelkajn protektitajn arbarojn inkluzive de la [[Diliĝana Nacia Parko|Nacia Parko Diliĝano]], Rezervejo Aĥnabad, Arĝatĥelni Hazel, Gandzakar, Iĝevana Rezervejo kaj la Zikatar Rezervejo. == Historio == [[Dosiero:Ijevan Ashot Yerkat statue.jpg|eta|250ra|Statuo de [[Aŝoto la 3-a]] en [[Iĝevano]].]] La teritorioj de nunaj [[Lori]] kaj Tavuŝo kune kun la najbara [[Kartvelio]], fariĝis parto de la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] en 1800-1801. La teritorioj fariĝis oficiala regiono de Rusio laŭ la [[Traktato de Gulistano]] subskribita inter [[Rusia Imperio|Imperia Rusio]] kaj [[Kaĝaroj|Kaĝara Persio]] en oktobro 1813, post la [[Rus-Persa Milito (1804-1813)|rusa-persa milito]] de 1804-1813. En 1840, la Elizavetpola distrikto estis formita kaj la plej multaj el la teritorioj de Tavuŝo estis inkluditaj en tiu nova administra divido de la Rusa Imperio. Poste en 1868, la [[Elizavetpola Gubernio]] estis establita kaj Tavuŝo iĝis parto de la lastatempe formita Kazaĥskij distrikto de la gubernio<ref>{{ruse}}Акты собранные Кавказской Археографической Коммиссиею. Том 1. Тифлис, 1866. С. 436-437. ''Грузия разделяется на 5 уездов, из коих 3 в Карталинии: Горийский, Лорийский и Душетский, и 2 в Кахетии: Телавский и Сигнахский.''</ref>. De 1930 ĝis 1995, nuntempa Tavuŝo estis dividita en 3 distriktojn ene de la [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|Armena SSR]]: ''Iĝevan- Rajono'', ''Nojemberjan-Rajono'', kaj ''Ŝamŝadin-Rajono''. Kun la teritoria administracia reformo de 1995, la 3 rajonoj kunfandiĝis por formi la Provincon Tavuŝo. En julio 2020, Tavuŝo fariĝis la ĉefa ''batalkampo'' por la kolizioj kun [[Azerbajĝano]]<ref>{{cite news |last1=Harutyunyan |first1=Sargis |last2=Danielyan |first2=Emil |title=Armenia-Azerbaijan Border 'Calm' After Deadly Clashes |url=https://www.azatutyun.am/a/30728827.html |work=azatutyun.am |agency=[[RFE/RL]] |archiveurl=https://archive.today/20200805101306/https://www.azatutyun.am/a/30728827.html |archivedate=5an de aŭgusto 2020 |quote=...the border between Armenia’s northern Tavush province and the Tovuz district in Azerbaijan, the scene of the clashes. |access-date=5an de aŭgusto 2020 |url-status=live }}</ref>. == Demografio == === Loĝantaro === [[Dosiero:Koghb armenia.jpg|eta|250ra| maldekstre |[[Koghb]] estas la plej granda kampara komunumo de Tavuŝo]] Tavuŝo estas la dua malplej loĝata provinco en Armenio. Laŭ la oficiala censo de 2011, Tavuŝo havas loĝantaron de 128.609 (62.083 viroj kaj 66.526 virinoj), formante ĉirkaŭ 4,3% de la tuta loĝantaro de Armenio. La urba loĝantaro estas 54 186 (42,1%) kaj la kampara 74,423 (57,9%). La provinco havas 5 urbajn kaj 55 kamparajn komunumojn. La plej granda urba komunumo estas la provinca centro de [[Iĝevano]], kun loĝantaro de 21 081. La aliaj urbaj centroj [[Diliĝano]], [[Berd]], [[Nojemberjan]] kaj [[Ajrum]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.armstat.am/file/article/marz_07_e_33.pdf|titolo=RA Tavush Marz|jaro=2007|verko=Marzes of the Republic of Armenia in Figures, 2002–2006|eldoninto=National Statistical Service of the Republic of Armenia}}</ref><ref>[http://www.parliament.am/legislation.php?sel=show&ID=5370&lang=arm Community mergers in Armenia]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lragir.am/index/arm/0/country/view/155056 |titolo=Հայաստանի 328 համայնքների միավորմամբ կձևավորվի 34 համայնք. ԱԺ-ն քննարկում է ծրագիրը |alirdato=2020-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171218223556/http://www.lragir.am/index/arm/0/country/view/155056 |arkivdato=2017-12-18 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://tavush.mtad.am/about-communities/ |titolo=About the municipal communities of Tavush |alirdato=2020-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210429082340/http://tavush.mtad.am/about-communities/ |arkivdato=2021-04-29 }}</ref>. Kun 4 420 loĝantoj, la vilaĝo Koghb estas la plej granda kampara komunumo Tavuŝo. === Etnoj kaj religio === La plimulto de la loĝantaro de la provinco Tavuŝo estas etnaj armenoj, kiuj apartenas al la [[Armena Apostola Eklezio]]. La reguliga korpo de la eklezio estas la [[Diocezo de Tavuŝo]], estrita de episkopo Bagrat Galstanjan. La katedralo Surp Nerses en Iĝevano estas la sidejo de la diocezo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armstat.am/file/RegStat/marz/MARZ_11.pdf |titolo=Armstat: Tavush |alirdato=2020-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161019195127/http://www.armstat.am/file/RegStat/marz/MARZ_11.pdf |arkivdato=2016-10-19 }}</ref>. En la urbo Berd loĝas ĉirkaŭ 200 [[udioj]], kiuj ankaŭ apartenas al la [[Armena Apostola Eklezio|Armena Eklezio]]. Eta komunumo de [[jezidoj]] troviĝas en Diliĝano<ref>[http://telecom.arka.am/en/news/internet/new_it_company_opens_in_armenian_ijevan/ New IT company opens in Armenian Ijevan]{{404|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Kulturo == [[Dosiero:Բերդավան գյուղի ամրոց.jpg|eta|Fortikaĵo Berdavan de la 10a jarcento]] [[Dosiero:Crviz 2015 jun pic 06.JPG|eta|[[kapelo Crviz]] de la 5a jarcento]] [[Dosiero:Kirants-raffi kojian-DCP 4582.JPG|eta|[[Monaĥejo Kiranc]] de la 8a jarcento]] === Fortikaĵoj kaj arkeologiaj lokoj === * Fortikaĵo Tavuŝ de la 10-a jarcento, * Fortikaĵo Berdavan de la 10-a jarcento, * Kastelo Tevrakar, 5a-7a jarcentoj a.K. * Fortikaĵo Aghĝkaberd, * Ponto Sranoc, 13a-14a jarcentoj. === Preĝejoj kaj monaĥejoj === * Kapelo Crviz de la 5-a jarcento, * [[Preĝejo Sankta Dipatrino (Voskepar)|Preĝejo Sankta Dipatrino]] de [[Voskepar]] de la 7-a jarcento, * [[Monaĥejo Kiranc]] de la 8-a jarcento, * [[Monaĥejo Makaravank]] de la 10-a jarcento, * Monaĥejo [[Ĝuĥtak Vank]] de la 11a-12a jarcentoj, * [[Monaĥejo Goŝavank]] de la 12-a jarcento, * Monaĥejo [[Aghavnavank]] de la 12a-13a jarcentoj, * Monaĥejo [[Samsonavank]] de la 12a-13a jarcentoj, * Monaĥejo Ŝĥmurad de la 12a-13a jarcentoj, * Monaĥejo [[Matosavank]] de 1247, * Monaĥejo [[Arakeloc]] de Kiranc de la 13-a jarcento, * Monaĥejo [[Hagharcin]] de la 13-a jarcento, * [[Nor Varagavank]], monaĥejo de la 13-a jarcento, * Monaĥejo Ĥoranaŝat de la 13-a jarcento, * MonaĥejoSrvegh de la 13-a jarcento. === Amaskomunikiloj === Tavuŝo havas 3 regionajn televidajn staciojn: * "Ijevan TV" kun sidejo en Iĝevano, * "Kamut TV" kun sidejo en Nojemberjan (ekde 1994), * "Tavuŝ TV" kun sidejo en Nojemberjan (ekde 2010)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aramara.am/?laid=1&com=module&module=menu&id=3 |titolo=Aramara fine woodworking |alirdato=2020-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171011164935/http://www.aramara.am/?laid=1&com=module&module=menu&id=3 |arkivdato=2017-10-11 }}</ref>. == Ekonomio == [[Dosiero:Լաստիվեր.JPG|eta|maldekstre| 250px |Kampara pejzaĝo de Iĝevano.]] === Agrikulturo === Tavuŝo havas malbonan agrikulturan indekson kun nur 4,8% de parto en la totala jara agrikultura produkto de Armenio. Ĉirkaŭ 41% (1.108&nbsp;km²) de la tuta areo de la provinco estas kultiveblaj teroj, el kiuj 23% (256&nbsp;km²) estas plugitaj. La loĝantaro en multaj kamparaj komunumoj ĉefe okupiĝas pri [[terkultivado]], [[Bredado|brutbredado]] kaj porkbredado. La ĉefaj kultivaĵoj estas grajnoj kaj vinberoj. Lastatempe abelbredaj bienoj ankaŭ estis malfermitaj en multaj komunumoj. === Industrio === Tavuŝo havas la plej malbonan industrian indekson inter la armenaj provincoj kun parto de 0,8% en la ĉiujara totala industria produkto de Armenio. La ekzistanta industrio estas ĉefe regata de nutraĵa prilaborado kaj produktado de alkoholaj trinkaĵoj. [[Dosiero:Ijevan gorg.jpeg|eta|altdekstre|Armena tapiŝo el Iĝevano.]] * Iĝevan estas la ekonomia centro de Tavuŝo. Dum la sovetia periodo, la urbo travivis rimarkindan industrian progreson precipe en la sferoj de tapiŝproduktado kaj lignoprilaborado. Multaj industriaj fabrikoj de la sovetiaj tagoj ankoraŭ funkcias en Iĝevano, inkluzive de la "Iĝevana Lignoprilaboro-Entrepreno" fondita en 1936, la "Iĝevana Vino-Branda Fabriko" fondita en 1951 (aparte fama pro sia granata vino), la "Iĝevana Mekanika Entrepreno" fondita en 1954, la teksejo "Ĝraŝogh Iĝevanaj Tapiŝoj" fondita en 1959, kaj la "Ijevan Bentonit Combine" por minado fondita en 1967. La tapiŝejo de Iĝevano estis la plej granda en Kaŭkazo kaj la 3-a en la tuta [[Sovetunio]]. La urbo ankaŭ famas pro siaj manfaritaj tapiŝoj. Post la sendependiĝo de Armenio, multaj malgrandaj industriaj plantoj estis fonditaj, inkluzive de la ŝtona prilaborado de ŝtonoj "Karart" (ekde 2003). En 2014 la kompanio "Vector" por programevoluo malfermiĝis en Iĝevano. * Aliaj ĉefaj industriaj fabrikoj en la provinco inkluzivas la "Berdavan Wine Factory" en la vilaĝo de [[Berdavan]], la manĝaĵ-prilabora fabriko "Maga" en [[Varagavan]] kaj la manĝaĵ-prilabora fabriko "Vital Echogarden" en [[Ajgedzor]], la "Tavuŝa Tekstil-fabriko" en [[Ĉoratan]], la kunven-prilabora fabriko "Bavagarm" en [[Teghut]], kaj la fabriko de betono "Filishin" en Hagharcin<ref>{{Cite web|url=http://dilijanschool.org/about/|title=UWCD - Home|work=dilijanschool.org|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-10-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120722181138/http://www.dilijanschool.org/about/|arkivdato=2012-07-22|accessdate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120722181138/http://www.dilijanschool.org/about/|archivedate=2012-07-22}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dilijanschool.org/about/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120722181138/http://www.dilijanschool.org/about/ |arkivdato=2012-07-22 }}</ref>. * [[Diliĝano]] estas fama pro sia minerala akvo, estante prilaborita kaj enboteligita de la "Diliĝana Mineralakva Fabriko" fondita en 1947. La urbo ankaŭ estas la hejmo de la kompanio "Aramara" por fajna lignoprilaborado fondita en 1993,  kaj la "Dili" fabriko por laktaĵoj kreita en 2005. * La urbeto [[Ajrum]] estas hejmo de la "Ayrum Cannery" (ekde 1937), kaj la nutraĵa fabriko "Ayrum Fruits" (ekde 2014). === Turismo === Turismo kaj rilataj servoj ankoraŭ disvolviĝas en Tavuŝo. La kultura heredaĵo kaj la naturaj monumentoj de la regiono allogas multajn turistojn. La urbo Diliĝano estas grava turisma celloko por lokanoj kaj eksterlandanoj. Ĝi ankaŭ estas konsiderata financa centro, ĉar multaj el la operacioj de la [[Centra Banko de Armenio|Centra Banko]] translokiĝis al Diliĝano en 2013. La urbo ankaŭ famas pro la sanatorioj kaj minerala akvo. Aliaj turismaj celoj inkluzivas la vilaĝojn Aĉaĝur, Goŝ, Teghut kaj [[Jenokavan]]. Multaj arbaroj de la provinco estas listigitaj inter la protektitaj areoj de Armenio, inkluzive de la [[Diliĝana Nacia Parko]], la Aĥnabad rezervejo, la Arĝatĥelni rezervejo, la Gandzakar, Iĝevana kaj Zikatar rezervejoj. Lagoj Goŝ kaj [[Lago Parz|Parz]] kaj Iĝevana Dendroparko estas ĉefaj celoj por ekoturismaj amantoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20110820065945/http://www.ktak.am/schoolslist/11_Pet_Tavush.pdf Tavush Province schools]</ref> <gallery mode="packed" heights="250" caption="Turismaj allogaĵoj de Iĝevano"> File:Lake Parz.jpg File:Parz Lake in Dilijan.jpg File:Dilijanstreet.jpg File:Haghartsin,_Armenia._June_2016.jpg </gallery> == Edukado == [[Dosiero:UWC Dilijan.jpg|eta|[[Monda Kolegio Diliĝano]]]] Tavuŝo ĵus fariĝis signifa eduka centro ene de Armenio. En 2014, la [[Monda Kolegio Diliĝano|Diliĝana Monda Kolegio]], parto de la tutmonda eduka movado United World Colleges, estis malfermita en [[Diliĝano]]. Inter 2013 kaj 2015, la konstruado de la ''Centra Lernejo Diliĝano'', filio de la [[Eduka Fondaĵo Ajb]], finiĝis en Diliĝano. En aŭtuno 2015, la ĵuskonstruita pintnivela lernejo estis oficiale malfermita. Ekde 1994 filioj de la [[Erevana Ŝtata Universitato]] funkcias en Iĝevano. Ekde la lernojaro 2015-2016, Tavuŝo havas 81 lernejojn. == Sporto == [[Dosiero:Dilijan city stadium, Armenia2.jpg|eta|Diliĝana stadiono]] Piedpilko estas populara en Tavuŝo. La provinco estis reprezentita en la Armena Unua Ligo fare de Impulse FK de Diliĝano kaj FC Bentonit Iĝevano. Tamen ambaŭ kluboj estis devigitaj dissolviĝi pro monmalfacilaĵoj. Diliĝana stadiono kaj Arnar Stadiono estas la 2 plej grandaj sportejoj de la provinco. Malgrandaj stadionoj ankaŭ troviĝas en [[Nojemberjan]] kaj la vilaĝo Aĉaĝur. Arnar Stadiono aranĝis la lastan matĉon de la Armena Sendependa Pokalon en 2008 kie Ararat Erevano gajnis la titolon venkante Bananc. Iĝevano estas la ejo de la ĉiujara internacia konkurso de vetkuro ''MultiForce'', kiu allogas partoprenantojn de Armenio kaj de la najbaraj landoj. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200"> File:Haghartsin, Armenia. June 2016.jpg|[[Hagharcin]] File:Goshavank3.jpg|[[Monaĥejo Goŝavank]] File:Parz lich Парз лич.jpg|[[Lago Parz]] File:Noyemberyan Ноемберян 1.jpg|Pejzaĝo de Nojemberjan File:Մովսես, համայնապատկեր.jpg|Vilaĝo Movses </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Rediscovering_Armenia_Guidebook-_Tavush_Marz Turisma gvidilo tra Tavuŝo] ({{en}}) {{Projektoj}} [[Dosiero:Khachardzan, Armenia (panorama).jpg|800ra|eta|centre|{{centre|Montoj Kenac sude de Tavuŝo}}]] [[Kategorio:Provincoj de Armenio]] dup0u90t525xlm97cvo8bveg1hxjs8f 0 282678 9493871 9369863 2026-10-15T11:33:49Z Sj1mor 12103 9493871 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} {| class="infobox" cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" |- ! colspan="2" | Lohengrin |- style="background: #ffffff;" | stilo: || [[opero]] |- style="background: #ffffff;" | verkisto kaj komponisto: || [[Richard Wagner]] |- style="background: #ffffff;" | literatura modelo: || eposo [[Parzival]] de [[Wolfram von Eschenbach]] |- style="background: #ffffff;" | premiero: || la [[28-an de aŭgusto]] [[1850]] |- style="background: #ffffff;" | premiera loko: || [[Vajmaro]], nacia teatrejo |- style="background: #ffffff;" | opera daŭro: || ĉ. 5 horoj |- style="background: #ffffff;" | loko de la scenaro: || la urbo [[Antverpeno]], komence de la [[10-a jarcento]] |- style="background: #ffffff;" | roloj: || * Heinrich der Vogler, [[frankoj|franka]] reĝo ([[baso]]) * Lohengrin ([[tenoro]]) * Elsa de [[Brabanto]] ([[soprano]]) * Friedrich von Telramund, grafo de [[Brabanto]], kiu strebas iĝi reganto de la duklando ([[baritono]]) * Ortrud, edzino de Friedrich (drama [[soprano]] aŭ [[mezosoprano]]) * la armea vokisto de la reĝo ([[baritono]]) * kvar brabantaj nobeloj (du [[tenoro]]j, du [[baso]]j) * kvar nobelaj knaboj (du [[soprano]]j, du [[aldo]]j) * duko Gottfried, frato de Elsa (senkanta rolo) * [[koruso]] |} '''Lohengrin''' estas la titolo de romantika [[opero]] en tri aktoj kreita de la komponisto [[Richard Wagner]]. Ĝia rakonto disvolviĝas en la historia duklando [[Brabanto]] komence de la [[10-a jarcento]]. Bazo de la rakonto estis la personaĵo de la kavaliro ''Loherangrîn'' en la versa eposo ''[[Parzival]]'' de la mezepoka poeto [[Wolfram von Eschenbach]], verkita en la [[mezaltgermana lingvo]]. Iusence la opero konsidereblas daŭrigo de la opero [[Parsifalo (opero)|Parsifalo]] de la sama komponisto. La premiero de la opero ''Lohengrin'' okazis en la nacia teatrejo de la germana urbo [[Vajmaro]], la [[28-an de aŭgusto]] [[1850]]. == Literatura modelo == [[Dosiero:Lohengrin 8420-Peralta.jpg|eta|maldekstra|150px|Opera Oslo, 2015]] La literatura [[rolulo]] de la kavaliro ''Loherangrîn'' aperas kiel flanka figuro en la lasta ĉapitro de la versa eposo ''[[Parzival]]'' de la mezepoka poeto [[Wolfram von Eschenbach]]. La kavaliro de la [[Sankta Gralo]] Loherangrîn, filo de la reĝo de la Sankta Gralo [[Parsifalo]], sur cigno estas sendita kiel subtenanto kaj gardanto al la dukino de Brabanto. Kondiĉo por tiu helpo estas, ke ŝi neniam rajtas demandi lin pri lia nomo. Kiam ŝi tamen demandas lin, li devas forlasi ŝin.<ref>[http://www.hs-augsburg.de/~harsch/germanica/Chronologie/13Jh/Wolfram/wol_pa16.html kronologia superrigardo pri la versa dramo ''Parzival'' (germane)]</ref> Richard Wagner prenis la figuron kaj ampleksigis la demando-malpermeson al la kerno de rakonto, kiu montras la interrilaton inter la [[ĝermanaj dioj]] kaj la jen ĝojanta jen suferanta homaro, kaj same la tension inter la frumezepoka [[kristanismo]] en Eŭropo kaj la antaŭa mondo de la [[ĝermanaj dioj]]. Samtempe li provas enplekti elementojn de la antikva [[helena tragedio]] en la rakonton. == Komponaĵo == [[Dosiero:Ortrud.JPG|eta|150px|<center>la aktorino ''Doris Soffel'' en la rolo de Ortrud, kiu ruze klopodas disigi la paron Lohengrin kaj Elsa]] Per la opero ''Lohengrin'' la komponisto kreis la novan operan formon de "trakomponita muzika dramo". La komponaĵo ne estas dividita al unuopaj scenoj, sed seninterrompe estas ludata en plenaj (kutime tri) [[akto]]j, dividitaj per (kutime sekve du) [[paŭzo]]j por la spektantaro. Richard Wagner per tiu nova modelo intence distanciĝis de la tradicia strukturo de "numera opero" kun [[ario]]j, [[recitativo]]j kaj [[koruso|korusaj kantoj]]. Tamen ankaŭ en la opero Lohengrin ankoraŭ restis grandaj fragmentoj similaj al tradiciaj [[ario]]j aŭ [[koruso|korusaj kantoj]]. Ekzemploj estas la rakonto de dukino Elsa pri sia sonĝo, aŭ la rakonto de Lohengrin pri la [[Sankta Gralo]], kiuj daure memorigas pri la formo de la klasika solista [[ario]]. Por muzike montri la animan vivon de la scenejaj personaĵoj, Richard Wagner en la opero ''Lohengrin'' unuafoje aplikigis gvidajn muzikajn motivojn, kiuj pro la pluraj ripetoj por la spektantoj iĝis bone rekoneblaj – ekzemploj estas la grala kaj la demando-malpermesa muzikaj motivoj). Ekster la opera kunteksto aparte konata iĝis la nupta muzika motivo el la opero, kiu ekde la konatiĝo de la opera verko ludiĝis en sennombraj geedzigaj ceremonioj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://gutenberg.spiegel.de/wagner/lohengrn/lohengrn.htm tekstaro en la germanlingva reta projekto "Gutenbergo"] * [http://www.richard-wagner-werkstatt.com/texte/?W=Lohengrin/ tekstaro kaj scena superrigardo pri la opero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160901062238/http://www.richard-wagner-werkstatt.com/texte/?W=Lohengrin%2F |date=2016-09-01 }} * [http://www.richard-wagner-postkarten.de/postkarten/loh.php poŝtkartoj kun motivoj el la opero] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Operoj de Richard Wagner]] [[Kategorio:Germanlingvaj operoj]] [[Kategorio:1850]] bb3yg6xklt4zf4pehzjhhgeqgkhra6u 0 285917 9493535 9035561 2026-10-14T12:38:23Z Sj1mor 12103 9493535 wikitext text/x-wiki '''Kanalo''' (de la [[latina]] vorto latine ''canalis'' respektive la [[itala]] vorto ''canale'' = tubo, fosaĵo, defluilo) laŭ [[PIV]] estas # artefarita akvovojo por enlanda navigado (vidu [[kanalo (akvovojo)]], aparte famaj inter ili ekzemple la kanaloj de [[Venecio]] kaj de [[Amsterdamo]], la [[Panama kanalo]], la [[Sueza Kanalo]] aŭ la [[Granda Kanalo de Ĉinio]] (vidu ankaŭ la vortojn [[kluzo]] kaj [[barĝo]]); # simila artefaritaĵo, uzata por diversaj celoj, sekigo de marĉa regiono, irigacio, forkondukado de malpuraĵoj ktp. (ekzemple [[kloako (kanalo)|kloaka kanalo]]); # parto de maro, pli larĝa ol [[markolo]], kaj komunikiganta du [[maro]]jn, aparte famaj inter ili ekzemple la [[Kanalo de Sankta Georgo]] inter [[Kimrio]] kaj [[Irlando (lando)|Irlando]], la [[Mozambika Kanalo]], la [[Manika Markolo]] inter kontinenta Eŭropo kaj Britio, kiu multfoje (i. a. jam de [[L. L. Zamenhofo]]) nomiĝas simple "la Kanalo", kaj en vasta senco ankaŭ la [[Kanalo de Bristol]] inter [[Anglio]] kaj [[Kimrio]] (kiu fakte estas [[golfo]], # en la lingvaĵo de [[anatomio]] (do de [[medicino]] respektive [[biologio]]), organa tubo, ekzemple la duoncirklaj kanaloj de la orelo, la vertebra kanalo, la spira kanalo aŭ la uretra kanalo (vidu ankaŭ la vorton [[dukto]]); # [[komunika kanalo|komunika]] vojo en plurkonduktila kablo aŭ supertera dukto; uzebla cirkvito: ''plurkanala sistemo'' ([[telefonio|telefonia]] aŭ [[telegrafo|telegrafa]] transsenda sistemo, permesanta pluroblan laboradon, uzante portantajn ondojn); # [[telekomunikado|telekomunika]] vojo frekvencobendo asignita al [[radiostacio|radio]]- aŭ [[televidkanalo|televido- stacio]], kaj fine # en familieca, neformala lingvouzo, io, pere de kio oni atingas celon (ekzemple ''diskonigi sian opinion per la kanalo de la [[revuo Esperanto|revuo]]''). Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Kanalo''' estas ''Artefarita defluejo.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 103.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''canalis'', el ''canus'' ([[kano]]). Kaj li aldonas rilatajn terminojn kaj esprimojn kiaj ''kanaleto'', por malgranda kanalo aŭ similforma aĵo; ''kanaligi'', ''kanalizi'', por fari kanalon; [[Panama kanalo]], [[Sueza kanalo]], irigacia kanalo, elflua kanalo, alflua kanalo, drenkanalo, kanalaro, kanalado.<ref>Azorín, samloke.</ref> Krome, la vorto kanalo ankoraŭ povas signifi * ĝeneralan fluovojon por informoj en la lingvaĵo de la [[informteorio]]; * en la [[kvantuma mekaniko]], koncepton de la ''dispersa teorio'' ([[angle]] ''scattering theory'', [[germane]] ''Streutheorie''); * en la lingvaĵo de [[fiziologio]], ''jonan kanalon'', do ligon por [[jono]]j, elektre ŝargitaj saleroj, tra [[Biologia membrano|biologiaj membranoj]]; * kaj nelaste, tutsimple, la [[Slovenio|slovenian]] komunumon ''Kanal ob Soči'' ([[itale]] ''Canale d'Isonzo, [[germane]] ''Kanalburg''). En aparta senco, ''kanaleto'' same laŭ [[PIV]] estas # mallarĝa kanalo, por defluigi akvon pluvan aŭ malpuraĵan (pri tio vidu ankaŭ la vortojn [[defluilo]] kaj [[rojo]]); # mallarĝa kanalo, difinita por akcepti tubojn, kondukajn kablojn ktp; kaj # en la lingvaĵo de [[anatomio]] (do de [[medicino]] respektive [[biologio]]), tre maldika kanalo en la korpo de [[homo]] aŭ alia [[bestoj|besto]]. Sendependa astronomia fenomeno estas la ''kanaloj de [[Marso (planedo)|Marso]]'', unuafoje science observitaj en [[1877]], el kiuj iuj korespondas al realaj [[kanjono]]j de la planedo, sed plej multaj estas rezulto de kontrastigoj kaj aliaj [[Optika iluzio|optikaj iluzioj]]. '''Ŝanelo''' estas la plej profunda parto de rivero aŭ de mara pasejo, kiu estas signalita per lumturoj, lumŝipoj, buoj ks. {{Projektoj|ReVo=kanal}} == Notoj == {{referencoj}} {{Apartigilo}} hl10y9fklb2m1qv9sy7eb7yizfia9yg 0 295028 9493841 9429206 2026-10-15T09:09:44Z Sj1mor 12103 9493841 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} Pri '''Jesuo kaj Magdalena''' iuj romanistoj kaj intelektuloj opiniigas ke ili estis geedzaj, male ol tio kio dedukteblas el la kanonaj evangelioj kaj aliaj dokumentoj de la [[Nova Testamento]] kaj male al konvinko de la tradicio de la kristanaj eklezioj. Por kompreni kiu estas Magdalena utilas priskribi ties pozicion ene de la grupo kiu servis kaj travivis kun Jesuo (Mt 27,55; Mk 15,40-41; Lk 23,55-56; Joh 19,25). Pri ŝi estas skribite (Lk 8,2-3), ke Jesuo ŝin sanigis forigante de ŝi sep demonojn: dirmaniero por aludi al persona misordo kiu povis esti ankaŭ je morala konduto. Poste ŝin oni trovas ĉe la piedoj de la Krucumito kaj en la unua apero de Jesuo resurektinta. Kelkuloj, inter kiuj unuas ([[Gregorio la Granda]]), ŝin identigis kun la pekulino, kiu, en la domo de fariseo Simono (Lk 7,26-50), elverŝis preciozan ungventon kaj viŝis per siaj haroj la piedojn de Jesuo banitajn per siaj larmoj. Alia ŝin identigis kun Maria fratino Lazaro, resurektigita de Jesuo: tiel ke la tri fariĝis unu! Sed ĉiutempaj bibliistoj, pro la cirkonstancoj tro malsamaj kaj diversaj motivoj, allasas ke la tri vivu je sia propra sendependeco. Sed kial suspektigi ke ŝi estis la edzino de Jesuo? Kelkaj altiriĝis al tiu konvinko el la apokrifaj gnostikaj evangelioj, surfaciĝintaj el la sablo de la egiptuja dezerto de Hamadi en la dekoka jarcento. Temas pri iuj papirecaj kodeksoj entenantaj tri evangeliojn, nome tiu de Tomaso, tiu de Filipo kaj tiu de Judaso. Tiuj evangelioj elstarigas la gravecon de Maria Magdalena kaj ŝin priskribas tiom intima al Jesuo ke facile imagigas, por nesciuloj pri la gnostika pensmaniero, geedzaj iliajn rilatojn. Fakte ĝuste gnostikismo forigas tiajn rilatojn ĉar ĝin karakterizas profunda malŝato pri ĉiuspecaj seksrilatoj kaj pri ĉio korpa: la korpo estus la karcero en kiun neprudenta kaj aĉa dikunlaboranto, klare identigita kun la Dio de la [[Malnova Testamento]], faligis la homojn! Sed venis Jesuo, sendita de la Dio bona, por ilin liberigi, por la ĉiela savo, el la opresanta korpa materio, kaj la elektitoj tion jam ĝuas evitante ĉiuspecajn seksrilatojn por ne transdoni la saman misordon. Kaj nenimaniere en tiun misordon povus fali la liberiganto, la gnostika Jesuo! Sed kial, male, tiuj evangelioj parolas pri Magdalena kiel la favoritino de Jesuo kiu ankaŭ ŝin kisas sur la buŝo [www.ueci.it]? - Jesuo el la Magdalena volas fari veran viron kaj do veran disĉiplon (ho masklismo!), similan al la aliaj dekdu! Kaj la kiso? Se oni atente legas la Paŭlajn epistolojn, alpenas ke la kristanoj de la unuaj komunumoj sin kisis reciproke flugtuŝante la lipojn; krome en la gnostika literaturo la kiso sur la lipoj signifas la volon transdoni la saĝecon kaj la mision, neniam seksesprimon. Oni aldonas ankaŭ ke Jesuo estis edzo de Maria Magdalena pro la fakto ke la hebreaj rabenoj edziĝis kaj ne akceptis rabenojn senedzinaj. Tion asertas ankaŭ [[Dan Brown]] en la fama romano "[[The Da Vinci Code (romano)|La Kodo Da Vinci]]". Sed se Dan Broum estus uzinta aliajn informojn, nedubeblajn, perdintus ja jes, ion da fascino de la noveco, sed estus informiĝinta, ke inter tiutempaj rabenoj moviĝis tri malsamaj ideoj: tiu sadukea, kiu certe ne disdegnis la geedziĝon, tiu farisea rigide observanta, kaj tiu esena kies spiritualeco, preskaŭ rigide vira, konfesis, ĉe multaj, senedzinecon kiel atestite de Filono kaj Josefo Flavio kaj konfirmite de [[Qumran]]aj dokumentoj. La afinecoj inter Jesuo kaj la esenoj estis multaj. Krome, Jesuo celebris la [[paskon]] ĝuste en la esena kvartalo laŭ la laŭsuna kalendaro de la esenoj, kiu anticipis la paskon je du tagoj. Kaj Jesuo en tiu kvartalo indikas la lokon en kiu manĝi la paskon, nome la domo atingata de portanto de la akvokruĉo: estas viro kiu portas, ne virino kiel kutime! Ja, oni troviĝas en kvartalo de senedzina esenaro! Eĉ el diversaj evangeliaj aludoj kompreneblas ke Jesuo estis edzo de neniu virino. Ekzemple “estas kiuj pro la ĉiela regno rezignis seksrilatojn”... Fine, Jesuo ne malŝatas, certe, kiel la gnostikoj, la geedziĝon: li partoprenas nuptofeston, li ne disdegnas mencii la patriniĝantan virinon kaj fraŭlinojn atendantajn la edziĝonton kaj parabolas ĉerpante el familia vivo. == Vidu ankaŭ == * [[Apokrifaĵoj]] * [[Celibato]] * [[Senedzineco]] ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.ueci.it Evangelio laŭ Judaso] * [http://www.ludanto.org/religio/religiaj_skriboj.shtmlhttp://www.ludanto.org/religio/religiaj_skriboj.shtml Evangelio laŭ Tomaso]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Historio]] ef39aijpekqi78qqw95pg1ey0d5ksod 0 310190 9493679 9347950 2026-10-14T18:09:42Z Alifono 114488 /* */ sekeca adaptiĝo 9493679 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Sorbuso |dosiero = Sorbus aucuparia aka rowan.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Birdokaptista sorbuso]] kun [[Drupo|sorpoj]] |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales'' |familio = [[Rozacoj]] ''Rosaceae'' |subfamilio = ''Maloideae'' aŭ ''Spiraeoideae''<ref name=Potter>Potter, D., T. Eriksson, R. C. Evans, S.-H. Oh, J. E. E. Smedmark, D.R. Morgan, M. S. Kerr, and C. S. Campbell. (2007). Phylogeny and classification of Rosaceae. ''Plant Systematics and Evolution''. 266(1–2): 5–43.</ref> |genro = '''''Sorbus''''' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |specioj de subdivizio = Subgenroj |subdivizio2 = ''Sorbus''<br /> ''Aria''<br /> ''Micromeles''<br /> ''Cormus''<br /> ''Torminaria''<br /> ''Chamaemespilus'' |vikispecio = Sorbus |komunejo = Sorbus |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''sorpujo''', '''sorparbo''', '''sorbuso'''<ref>Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 1065</ref> (''Sorbus'') estas [[Holarktiso|holarktisa]] [[Genro (biologio)|genro]] de ĉirkaŭ 100–200 [[specio]]j de [[arbo]]j kaj [[arbedo]]j en la [[subfamilio]] ''Maloideae'' de la [[Familio (biologio)|familio]] de [[rozacoj]] (''Rosaceae''). La [[pomofrukto]]n oni nomas '''sorpo''', sed la frukto de ''Sorbus domestica'' nomiĝas '''kurmo''' kaj de ''Sorbus aria'' : '''alizo'''<ref>[[PIV2]] p.72</ref>. La surpujo estas dpecio kiu pli adaptiĝas al la sekeco pro la klimata ŝanĝo. == [[Taksonomio]] == La ekzakta nombro de specioj estas pridiskutata depende de la difino de la genro, kaj ankaŭ pro la nombro de subspecioj, kiujn iuj konsideras kiel diferencaj specioj sed kiujn aliaj arigas je pli malgranda nombro de variemaj specioj. Freŝdate<ref name=Potter/><ref name=Robertson>Robertson, K. R., J. B. Phipps, J. R. Rohrer, and P. G. Smith. 1991. A Synopsis of Genera in Maloideae (Rosaceae). ''Systematic Botany'' '''16''': 376–394.</ref><ref name=McAllister>McAllister, H. 2005. The Genus ''Sorbus'': Mountain Ash and Other Rowans. Richmond, Surrey, UK: Royal Botanic Gardens, Kew.</ref><ref name=Campbell>Campbell C. S., R. C. Evans, D. R. Morgan, T. A. Dickinson, and M. P. Arsenault. 2007. Phylogeny of subtribe Pyrinae (formerly the Maloideae, Rosaceae): Limited resolution of a complex evolutionary history. ''Pl. Syst. Evol.'' '''266''': 119–145.</ref> oni konsideras ''Sorbus'' je pli mallarĝa signifo por inkluzivi nur la pinat-foliajn speciojn de la subgenro ''Sorbus'', plialtigante plurajn de la aliaj subgenroj al genra rango. Kiel konsiderata en ĝia larĝa signifo, la genro estas subdividita en du ĉefajn kaj tri aŭ kvar malgrandajn subgenrojn (kun pli freŝdataj genraj indikoj interkrampe): * '''''Sorbus'' subgenro ''Sorbus''''' (genro ''Sorbus'' s.s.), troviĝas en la [[nearktiso]] kaj en la [[palearktiso]]. Ĝi havas kunmetitajn foliojn kiuj kutime estas senharaj aŭ iomete haraj subflanke; la fruktaj [[karpelo]]j ne estas kunfandigitaj; la tipa specio estas ''[[Sorbus aucuparia]]'' ([[Birdokaptista sorbuso]]). Tiu subgenro estas disvastigita en la malvarmet-moderaj regionoj de la [[Norda duonsfero]]. * '''''Sorbus'' subgenro ''Aria''''' (genro ''Aria''), blanka sorbuso, kun simplaj folioj kutime forte blank-haraj subflanke (tie la nomo, kiel germane ''Weissbaum'', 'blanka arbo'); la fruktaj karpeloj ne estas kunfandigitaj; la tipa specio estas ''[[Sorbus aria]]'' ([[Blanka sorbuso]]). Tiu palearkta subgenro estas disvastigita en la moderaj regionoj de [[Eŭropo]] kaj [[Azio]]. ** '''''Sorbus'' subgenro ''Micromeles''''' (genro ''Aria''), malklara grupo de kelkaj aziaj specioj (ekzemple ''Sorbus alnifolia'', [[Koreujo|Korea]] blanka sorbuso) kun mallarĝaj folioj; dube diferenca de kaj ofte inkluzivita en la subgenro ''Aria''. Ĝi troviĝas en modera nordorienta Azio. [[Dosiero:Sorbus domestica RF.jpg|eta|''Sorbus domestica'']] * '''''Sorbus'' subgenro ''Cormus''''' (genro ''Cormus''), plumfolia kiel subgenro ''Sorbus'', sed kun diferencaj kunfandigitaj karpeloj en la frukto; la subgenro konsistas nur el unu specio, ''Sorbus domestica'' (Kurmujo aŭ Doma sorbuso). Estas palearkta subgenro el [[Nordafriko]], varm-modera Eŭropo kaj [[Okcidenta Azio]]. Ĝia frukto nomiĝas kurmo. * '''''Sorbus'' subgenro ''Torminaria''''' (genro ''Torminalis''), kun sufiĉe [[Acero|acerecaj]] folioj kun pintigitaj loboj; la fruktaj karpeloj ne estas kunfandigitaj; ekzistas nur unu specio, ''[[Sorbus torminalis]]'' ([[Adstringa sorbuso]]). Tiu ĉi estas disvastigita en modera Eŭropo, plej sude en la montaroj de [[Nordafriko]] kaj plej oriente en [[Kaŭkazo]]. [[Dosiero:Sorbus-chamaemespilus-habit.JPG|eta|''Sorbus chamaemespilus'']] * '''''Sorbus'' subgenro ''Chamaemespilus''''' (genro ''Chamaemespilus''), unu sola [[Arbedo|arbeda]] specio ''[[Sorbus chamaemespilus]]'' (ŝajna mespilujo) kun simplaj senharaj folioj kaj rozkoloraj floroj. Tiuj ĉi havas antaŭen pintintajn sepalojn kaj petalojn. Ŝajna mespilo estas disvastigita en la montaroj de suda Eŭropo. [[Dosiero:Sorbus Burka - borlhons.jpg|eta|''Sorbus Burka'' - [[burĝono]]j]] * '''[[Hibrido]]j''' estas kutimaj en la genro, inkluzive multaj inter la subgenroj; tre ofte tiuj hibridoj estas apomiksaj (mem-fertilaj sen [[polenado]]), do taŭgaj por [[Klono|klona]] reproduktado ekde semoj sen iu ajn variado. Tiu estas kondukinta al tre granda nombro de mikro-specioj, precipe en [[Okcidenta Eŭropo]] (inkluzive [[Britujo]]) kaj partoj de [[Ĉinujo]]. Sorpospecioj estas uzataj kiel [[Nutraĵo|nutraĵaj]] [[planto]]j fare de la [[raŭpo]]j de iuj [[Noktpapilio|noktpapiliaj]] specioj. == Vino == "Sorbus"<ref>[http://www.alko.fi/tuotteet/en/002517 Sorbusa brando] {{en}}</ref> ankaŭ estas [[Brando|branda]] [[Finnlando|finnlanda]] frukta [[vino]] [[Aromo|aromigita]] kun [[pomofrukto]]j de ''Sorbus aucuparia''. ''Sorbus domestica'' estas uzata por aromigi [[cidro]]n. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{en}} Price, D.T. 2007 : One-way introgressive hybridisation between ''Sorbus aria'' and ''S. torminalis'' (Rosaceae) in southern Britain. ''Watsonia.'' '''26''': 419–431. {{Portalo Biologio}} {{Projektoj|ReVo=sorp.0ujo}} [[Kategorio:Rozacoj]] [[Kategorio:Holarktisa flaŭro]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] 1ip0fn23ocg8r3nf535ujg6mey7jg2m 9493680 9493679 2026-10-14T18:11:05Z Alifono 114488 /* */ 9493680 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Sorbuso |dosiero = Sorbus aucuparia aka rowan.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Birdokaptista sorbuso]] kun [[Drupo|sorpoj]] |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales'' |familio = [[Rozacoj]] ''Rosaceae'' |subfamilio = ''Maloideae'' aŭ ''Spiraeoideae''<ref name=Potter>Potter, D., T. Eriksson, R. C. Evans, S.-H. Oh, J. E. E. Smedmark, D.R. Morgan, M. S. Kerr, and C. S. Campbell. (2007). Phylogeny and classification of Rosaceae. ''Plant Systematics and Evolution''. 266(1–2): 5–43.</ref> |genro = '''''Sorbus''''' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |specioj de subdivizio = Subgenroj |subdivizio2 = ''Sorbus''<br /> ''Aria''<br /> ''Micromeles''<br /> ''Cormus''<br /> ''Torminaria''<br /> ''Chamaemespilus'' |vikispecio = Sorbus |komunejo = Sorbus |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''sorpujo''', '''sorparbo''', '''sorbuso'''<ref>Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 1065</ref> (''Sorbus'') estas [[Holarktiso|holarktisa]] [[Genro (biologio)|genro]] de ĉirkaŭ 100–200 [[specio]]j de [[arbo]]j kaj [[arbedo]]j en la [[subfamilio]] ''Maloideae'' de la [[Familio (biologio)|familio]] de [[rozacoj]] (''Rosaceae''). La [[pomofrukto]]n oni nomas '''sorpo''', sed la frukto de ''Sorbus domestica'' nomiĝas '''kurmo''' kaj de ''Sorbus aria'' : '''alizo'''<ref>[[PIV2]] p.72</ref>. La surpujo estas specio kiu pli adaptiĝas al la sekeco pro la klimata ŝanĝo. == [[Taksonomio]] == La ekzakta nombro de specioj estas pridiskutata depende de la difino de la genro, kaj ankaŭ pro la nombro de subspecioj, kiujn iuj konsideras kiel diferencaj specioj sed kiujn aliaj arigas je pli malgranda nombro de variemaj specioj. Freŝdate<ref name=Potter/><ref name=Robertson>Robertson, K. R., J. B. Phipps, J. R. Rohrer, and P. G. Smith. 1991. A Synopsis of Genera in Maloideae (Rosaceae). ''Systematic Botany'' '''16''': 376–394.</ref><ref name=McAllister>McAllister, H. 2005. The Genus ''Sorbus'': Mountain Ash and Other Rowans. Richmond, Surrey, UK: Royal Botanic Gardens, Kew.</ref><ref name=Campbell>Campbell C. S., R. C. Evans, D. R. Morgan, T. A. Dickinson, and M. P. Arsenault. 2007. Phylogeny of subtribe Pyrinae (formerly the Maloideae, Rosaceae): Limited resolution of a complex evolutionary history. ''Pl. Syst. Evol.'' '''266''': 119–145.</ref> oni konsideras ''Sorbus'' je pli mallarĝa signifo por inkluzivi nur la pinat-foliajn speciojn de la subgenro ''Sorbus'', plialtigante plurajn de la aliaj subgenroj al genra rango. Kiel konsiderata en ĝia larĝa signifo, la genro estas subdividita en du ĉefajn kaj tri aŭ kvar malgrandajn subgenrojn (kun pli freŝdataj genraj indikoj interkrampe): * '''''Sorbus'' subgenro ''Sorbus''''' (genro ''Sorbus'' s.s.), troviĝas en la [[nearktiso]] kaj en la [[palearktiso]]. Ĝi havas kunmetitajn foliojn kiuj kutime estas senharaj aŭ iomete haraj subflanke; la fruktaj [[karpelo]]j ne estas kunfandigitaj; la tipa specio estas ''[[Sorbus aucuparia]]'' ([[Birdokaptista sorbuso]]). Tiu subgenro estas disvastigita en la malvarmet-moderaj regionoj de la [[Norda duonsfero]]. * '''''Sorbus'' subgenro ''Aria''''' (genro ''Aria''), blanka sorbuso, kun simplaj folioj kutime forte blank-haraj subflanke (tie la nomo, kiel germane ''Weissbaum'', 'blanka arbo'); la fruktaj karpeloj ne estas kunfandigitaj; la tipa specio estas ''[[Sorbus aria]]'' ([[Blanka sorbuso]]). Tiu palearkta subgenro estas disvastigita en la moderaj regionoj de [[Eŭropo]] kaj [[Azio]]. ** '''''Sorbus'' subgenro ''Micromeles''''' (genro ''Aria''), malklara grupo de kelkaj aziaj specioj (ekzemple ''Sorbus alnifolia'', [[Koreujo|Korea]] blanka sorbuso) kun mallarĝaj folioj; dube diferenca de kaj ofte inkluzivita en la subgenro ''Aria''. Ĝi troviĝas en modera nordorienta Azio. [[Dosiero:Sorbus domestica RF.jpg|eta|''Sorbus domestica'']] * '''''Sorbus'' subgenro ''Cormus''''' (genro ''Cormus''), plumfolia kiel subgenro ''Sorbus'', sed kun diferencaj kunfandigitaj karpeloj en la frukto; la subgenro konsistas nur el unu specio, ''Sorbus domestica'' (Kurmujo aŭ Doma sorbuso). Estas palearkta subgenro el [[Nordafriko]], varm-modera Eŭropo kaj [[Okcidenta Azio]]. Ĝia frukto nomiĝas kurmo. * '''''Sorbus'' subgenro ''Torminaria''''' (genro ''Torminalis''), kun sufiĉe [[Acero|acerecaj]] folioj kun pintigitaj loboj; la fruktaj karpeloj ne estas kunfandigitaj; ekzistas nur unu specio, ''[[Sorbus torminalis]]'' ([[Adstringa sorbuso]]). Tiu ĉi estas disvastigita en modera Eŭropo, plej sude en la montaroj de [[Nordafriko]] kaj plej oriente en [[Kaŭkazo]]. [[Dosiero:Sorbus-chamaemespilus-habit.JPG|eta|''Sorbus chamaemespilus'']] * '''''Sorbus'' subgenro ''Chamaemespilus''''' (genro ''Chamaemespilus''), unu sola [[Arbedo|arbeda]] specio ''[[Sorbus chamaemespilus]]'' (ŝajna mespilujo) kun simplaj senharaj folioj kaj rozkoloraj floroj. Tiuj ĉi havas antaŭen pintintajn sepalojn kaj petalojn. Ŝajna mespilo estas disvastigita en la montaroj de suda Eŭropo. [[Dosiero:Sorbus Burka - borlhons.jpg|eta|''Sorbus Burka'' - [[burĝono]]j]] * '''[[Hibrido]]j''' estas kutimaj en la genro, inkluzive multaj inter la subgenroj; tre ofte tiuj hibridoj estas apomiksaj (mem-fertilaj sen [[polenado]]), do taŭgaj por [[Klono|klona]] reproduktado ekde semoj sen iu ajn variado. Tiu estas kondukinta al tre granda nombro de mikro-specioj, precipe en [[Okcidenta Eŭropo]] (inkluzive [[Britujo]]) kaj partoj de [[Ĉinujo]]. Sorpospecioj estas uzataj kiel [[Nutraĵo|nutraĵaj]] [[planto]]j fare de la [[raŭpo]]j de iuj [[Noktpapilio|noktpapiliaj]] specioj. == Vino == "Sorbus"<ref>[http://www.alko.fi/tuotteet/en/002517 Sorbusa brando] {{en}}</ref> ankaŭ estas [[Brando|branda]] [[Finnlando|finnlanda]] frukta [[vino]] [[Aromo|aromigita]] kun [[pomofrukto]]j de ''Sorbus aucuparia''. ''Sorbus domestica'' estas uzata por aromigi [[cidro]]n. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{en}} Price, D.T. 2007 : One-way introgressive hybridisation between ''Sorbus aria'' and ''S. torminalis'' (Rosaceae) in southern Britain. ''Watsonia.'' '''26''': 419–431. {{Portalo Biologio}} {{Projektoj|ReVo=sorp.0ujo}} [[Kategorio:Rozacoj]] [[Kategorio:Holarktisa flaŭro]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] 8h5o744cg9f10lg7tcpgq0i0oul9l2z 0 313560 9493782 8913806 2026-10-15T06:16:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493782 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |lando=[[Dosiero:Flag of France.svg|20px|Francio]]&nbsp;[[Francio]] |nomo=Nantoux |flago= |blazono= |devizo= |patrono=Sankta Bénigne |bildo=Nantoux.jpg |bildo-priskribo=Vilaĝo kaj [[vitejo]] |mapo= |mapo2={{geofra|4.76111111111|47.0338888889|desc=Situo de Nantoux Francio}} | longitudo-gradoj = 4 | longitudo-minutoj = 45 | longitudo-sekundoj = 40 | longitudo-direkto = E | latitudo-gradoj = 47 | latitudo-minutoj = 2 | latitudo-sekundoj = 2 | latitudo-direkto = N |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Dosiero:Bourgogne-Franche-Comté Icône.svg|20px|Francio]]&nbsp;[[Burgonjo-Franĉkonteo]] |departemento=[[Dosiero:Blason département fr Côte-d’Or.svg|20px|Francio]]&nbsp;[[Côte-d'Or]] |arondismento=[[Beaune]] |kantono=[[Kantono Ladoix-Serrigny|Ladoix-Serrigny]] |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro=S-ro Philippe Cesne<br /><small>[[2014]]-[[2020]]</small> |interkom=[[Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud]] |ĝemel= |pk=21190 |alto=266 m - 467 m |areo=6,58 km² |loĝ=164<small> ([[2012]])</small> |dens=28 |tel= |aŭto= |kodo=21450 |laŭ=INSEE |horzono=[[UTC]] +1 (+2 somere) }} '''Nantoux''' estas [[franca komunumo]] situa en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Côte-d'Or]] kaj en la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Burgonjo-Franĉkonteo]]. [[Dosiero:Blason de la ville de Nantoux (21).svg|maldekstra|100px|Blazono]] == Geografio == La rivereto Vandaine (aŭ avant-Dheune aŭ ruisseau de dessous de la Velle) trafluas tra la komunumo. {{Demografio| 1962= 120| 1968= 125| 1975= 134| 1982= 157| 1990= 155| 1999= 180| 2006= 186| 2007= 195| 2009= 187| 2012= 164 }} == Historio == [[Dosiero:Nantoux Eglise.JPG|eta|maldekstra|Preĝejo Sankta Bénigne]] La kirko datiĝas de la [[15-a jarcento]].<br /> == Industrio == Tie [[ŝtonminejo]] estas. == Vino == [[Vino]] de "Haute côte de [[Beaune]]" estas produktata, [[Biodinamika agrikulturo|biodinamikaj]] metodoj estas kelkfoje uzataj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.montchovet.fr/web-fr/0710.html |titolo=biodinamika vinberisto |alirdato=2010-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091115092047/http://www.montchovet.fr/web-fr/0710.html |arkivdato=2009-11-15}}</ref> == Kreskaĵoj == Tie estas botanika vojiro kun arboj kiel ''[[Prunus mahaleb]]'', arbustetoj kiel ''[[Rosa pimpinellifolia]]'', nelignaj kreskaĵoj kiel ''[[Orchis anthropophora]]'', ''[[Bromus erectus]]'', ''[[Brachypodium pinnatum]]'' ... == Esperanta vivo == Okaze de la [[eŭropaj balotoj]], [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ricevis 2 voĉdonojn en 2004 (2,70%)<ref>[http://www.interieur.gouv.fr/sections/a_votre_service/resultats-elections/eur2004/003/021/21450.html Ministrejo pri la internaj aferoj]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> sed 0 voĉdonon en 2009 kaj denove 2 voĉdonojn en 2014 (2,17%). == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[Beaune]] * [[Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud]] [[Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or]] bszzs66v5rdgnw89jbv51g67mpdjgum 0 314439 9493726 9404017 2026-10-14T20:04:05Z Sj1mor 12103 9493726 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Giant Oarfish.jpg|eta|500px]] [[Dosiero:Regalecus glesne, Naturhistorisches Museum Wien.jpg|eta]] La '''giganta rubandofiŝo''' (''Regalecus glesne'') estas specio el [[familio (biologio)|familio]] [[rubandofiŝoj]] ([[regalecedoj]]). Ĝi estas [[fiŝmigrado|oceanodroma]] kaj vivas en ĉiuj oceanoj krom [[polusa regiono|polusaj regionoj]], en profundo ĝis 300 m. Ĝi povas pezi 270 kg kaj longi ĝis 11 m. La malofte vidata giganta rubandofiŝo estas la plej longa osta fiŝo de la mondo, kaj estas ekzemplo de [[abisma gigantismo]]. Ĝia formo estas rubandeca kaj maldika flank-al-flanke kun [[dorsa naĝilo]] laŭ la tuta longo, stumpaj brustaj naĝiloj, kaj longaj remformaj [[pelva naĝilo|pelvaj naĝiloj]].<ref name="Roberts-2012">{{Cite book |last=Roberts |first=Tyson R. |title=Systematics, biology, and distribution of the species of the oceanic Oarfish genus Regalecus Teleostei, Lampridiformes, Regalecidae |year=2012 |publisher=Publications Scientifiques du Muséum |isbn=978-2-85653-677-3 |oclc=835964768 }}</ref> Ĝia koloro estas arĝenta kaj blua kun malhelaj makuloj kaj intense ruĝaj naĝiloj.<ref name="Smith-1986">{{Cite book |last=Smith |first=Margaret M. |title=Smiths' Sea Fishes |publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg |year=1986 |isbn=978-3-540-16851-5 |page=403}}</ref> Pro la korpaj karakteroj kaj serpentuma naĝmaniero de gigantaj rubandofiŝoj, oni spekulativas ke ili estas la kaŭzo de multaj observoj de supozataj "[[mardrako]]j".<ref>{{Cite journal |last=Helfman |first=Gene S. |date=2015-06-01 |title=Secrets of a sea serpent revealed |journal=Environmental Biology of Fishes |volume=98 |issue=6 |pages=1723–1726 |doi=10.1007/s10641-015-0380-x |bibcode=2015EnvBF..98.1723H |s2cid=17197827 |issn=1573-5133}}</ref> ==Etimologio== ''Regalecus glesne'' estis unue priskribita de [[Peter Ascanius]] en 1772. La genronomo ''Regalecus'' venas de la latina vorto ''regalis'' "reĝa", kaj la specinomo ''glesne'' venas de ''Glesnaes'', la nomo de bieno ĉe Glesvær (proksime al [[Bergen (Norvegujo)|Bergen]] en Norvegujo), kie la [[tipo (biologio)|tipa specimeno]] troviĝis. La nomo "rubandofiŝo" verŝajne aludas al la longega, maldika korpformo. ==Arealo== La gigantaj rubandofiŝoj havas tutmondan arealon kaj estas trovita ĝis [[72°N]] kaj sude ĝis [[52°S]], sed plej ofte de la [[tropikoj]] ĝis la [[mezaj latitudoj]]. Ili ne troviĝas en la polusaj regionoj.<ref name="Fischer-1987">{{cite book |last=Fischer |first=W. |year=1987 |title=Fiches FAO d'identification des especes pour les besoins de la peche: Mediterranee et mer Noire |language=fr |publisher=FAO |oclc=221565695 }}</ref> Oni kategoriis ilin kil [[fiŝmigrado|oceanodromaj]], ĉar ili migras sekvante sian ĉefan manĝaĵon.<ref>{{cite journal |last=Schmitter-Soto |first=Juan J. |date=March 2008 |title=The Oarfish, Regalecus glesne (Teleostei: Regalecidae), in the Western Caribbean |journal=[[Caribbean Journal of Science]] |volume=44 |number=1 |pages=125–128 |doi=10.18475/cjos.v44i1.a13 |issn=0008-6452 |s2cid=86124978 }}</ref> Ili loĝas pli vaste en la Atlantiko ol la Pacifiko. Oni kredas, ke gigantaj rubandofiŝoj vivas de la helluma {{Ill|lingvo=d|trad=Q579649|eo=supra pelago}} ĝis la nehela {{Ill|lingvo=d|trad=Q279640|eo=meza pelago}}. La plej profunda fidinda registro de la specio estas 463–492 m en la Golfo de Meksiko kiel parto de la projekto Gulf SERPENT.<ref>{{Cite journal |last1=Benfield |first1=M. C. |last2=Cook |first2=S. |last3=Sharuga |first3=S. |last4=Valentine |first4=M. M. |date=julio2013 |title=Five in situ observations of live oarfish Regalecus glesne (Regalecidae) by remotely operated vehicles in the oceanic waters of the northern Gulf of Mexico |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jfb.12144 |journal=Journal of Fish Biology |language=en |volume=83 |issue=1 |pages=28–38 |doi=10.1111/jfb.12144 |pmid=23808690 |bibcode=2013JFBio..83...28B |issn=0022-1112|url-access=subscription }}</ref> ==Aspekto== [[File:King of herrings.png|left|thumb|Bildo de giganta rubandofiŝo farita en 1895]] [[File:Regalecus glesne skeleton.jpg|left|thumbnail|Skeletoo]] Ĉi tiu specio estas la plej longa osta fiŝo de la mondo, kun rekorda longo de 7-8 m, eble ĝis 11 m, kaj rekorda pezo de 272&nbsp;kg (600&nbsp;lbs).<ref name="Roberts-2012" /> Oni supozas ke malpli novaj kaj multe pli longaj taksoj, ekzemple rubandofiŝo, kiun oni kredis 17 m longa, estas "tre verŝajne malakurataj."<ref>{{Cite journal |last1=McClain |first1=Craig R. |last2=Balk |first2=Meghan A. |last3=Benfield |first3=Mark C. |last4=Branch |first4=Trevor A. |last5=Chen |first5=Catherine |last6=Cosgrove |first6=James |last7=Dove |first7=Alistair D. M. |last8=Gaskins |first8=Leo |last9=Helm |first9=Rebecca R. |last10=Hochberg |first10=Frederick G. |last11=Lee |first11=Frank B. |last12=Marshall |first12=Andrea |last13=McMurray |first13=Steven E. |last14=Schanche |first14=Caroline |last15=Stone |first15=Shane N. |display-authors=6 |date=2015 |title=Sizing ocean giants: patterns of intraspecific size variation in marine megafauna |journal=PeerJ |volume=3 |article-number=e715 |doi=10.7717/peerj.715 |issn=2167-8359 |pmc=4304853 |pmid=25649000 |doi-access=free |last16=Thaler |first16=Andrew D.}}</ref> Oni tre ofte mezuras gigantajn rubandofiŝojn je [[mezuroj de fiŝoj|totala longo]] de almenaŭ 3 m.<ref name="Fischer-1987" /> Malmultaj [[larvo]]j de la giganta rubandofiŝo estas identigitaj kaj priskribitaj. Tiuj havis longan korpon kun radioj elstarantaj de la okcipita kresto kaj longa pelva naĝilo, identa al tiu de la plenkreskaj fiŝoj.<ref name="Dragičević-2011">{{Cite journal |last1=Dragičević |first1=Branko |last2=Pallaoro |first2=Armin |last3=Grgičević |first3=Robert |last4=Lipej |first4=Lovrenc |last5=Dulčić |first5=Jakov |date=2011-07-01 |title=On the Occurrence of Early Life Stage of the King of Herrings, Regalecus Glesne (Actinopterygii: Lampriformes: Regalecidae), in the Adriatic Sea |url=https://aiep.pensoft.net/article/26245/download/pdf/ |journal=Acta Ichthyologica et Piscatoria |volume=41 |issue=3 |pages=251–253 |doi=10.3750/AIP2011.41.3.13 |doi-access=free}}</ref> Malsame de la plenkreskuloj, la haŭto de la larvoj estas preskaŭ tute travidebla kun disaj makuloj de malhela koloro laŭ la dorso kaj kapo.<ref name="Dragičević-2011" /> Tiu malhela pigmento kredeble estas adapto por kontraŭheleco kiam la fiŝo vertikalas en la akvo, kiel oni scias, ke la plenkreskuloj faras. Ankaŭ malsame de la plenkreskuloj, la larvoj havas vostan naĝilon kun kvar radioj. Iuj pli grandaj junuloj havis korpan koloron similan al la plenkreskula.<ref name="Dragičević-2011" /> Larvo kaptita apud la insulo [[Palagruža]] longis 103.4&nbsp;mm kun korpa alto de proksimume 7&nbsp;mm.<ref>{{citation |title=Supplemental Information 3: An excerpt from Data Downloads page, where users can download original datasets |doi=10.7717/peerj.9467/supp-3|doi-access=free}}</ref> La plenkreskuloj havas malhelan arĝentkoloran rubandoforman korpon, flanke plata kaj longega, kun dorsa naĝilo laŭ ĝia tuta longo de inter la okuloj ĝis la pinto de la vosto, kies koloro gamas de malintense rozeca ĝis brile ruĝa.<ref name="Dragičević-2011" /> Ĝi ofte surhavas malhelan ondoformajn makulecajn aŭ striecajn markojn. La membrano inter la [[operkulo (fiŝoj)|operkulo]] kaj la aliaj kraniaj ostoj nigras.<ref name="Roberts-2012" /> Serio de malintensaj horizontalaj strioj estas evidenta ĉe iuj individuoj sed mankas ĉe aliaj.<ref name="Roberts-2012" /> La haŭto estas senskvama kun abunda [[Tubereto|tuberetaro]].<ref name="Roberts-2012" /> La radioj de la dorsa naĝilo estas molaj kaj nombras inter 414 kaj 449 in total.<ref name="Smith-1986" /> Sur la kapo de la fiŝo, la komencaj 10–12 naĝilradioj estas pli longaj kaj konsistigas okulfrapan ruĝan kreston.<ref name="Smith-1986" /> La brustaj kaj pelvaj naĝiloj estas preskaŭ apudaj. La brustaj naĝiloj estas stumpaj, sed la pelvaj estas longaj, unuradiaj, kaj iom similaj al la formo de remo, plivastiĝantaj ĉe la ekstremo. Anusaj naĝiloj mankas. La vosta naĝilo kutime longas malpli ol 2 m, ĉe la plej multaj individuoj multe malpli ol 1 m,<ref name="Roberts-2012" /> kaj havas kvar radiojn. Ĉe la plej multaj specimenoj la vosta naĝilo estas severe rompita aŭ tute mankas. La kapo estas malgranda kun la eletendebla makzelo kutima ĉe ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q547507|eo=Lampriformes}}''.<ref name="Roberts-2012" /> La speco havas 33-47 [[branka filtrilo|brankajn filtrilojn]] sur la unua brankarko, neniujn dentojn, kaj ene nigran buŝon.<ref name="Roberts-2012" /> La okuloj grandas kaj situas tuj super la buŝo. La organoj de giganta rubandofiŝo koncentriĝas al la antaŭa parto de la korpo, kio eble ebligas, ke la besto pluvivu post perdo de granda parto de la vosto. Mankas naĝoveziko.<ref>{{Cite book |last1=Burton |first1=Maurice |title=International wildlife encyclopedia |last2=Burton |first2=Robert |date=2002 |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-7266-7 |edition=3rd |location=New York}}</ref> La hepato estas oranĝokolora aŭ ruĝa, verŝajne pro [[astaksantino]] en la dieto.<ref>{{Cite book |last=Fox |first=Denis Llewellyn |title=Animal biochromes and structural colours: physical, chemical, distributional & physiological features of coloured bodies in the animal world |date=1976 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-02347-5 |edition=2a |location=Berkeley}}</ref> La [[flanka linio]] komenciĝas super kaj malantaŭ la okulo, sed tuj malaltiĝas ĝis la plej malalta triono de la korpo, kaj longas ĝis la vostpinto.<ref>{{cite journal |last1=Ruiz |first1=Ana E. |last2=Gosztonyi |first2=Atila E. |date=junio 2010 |title=Records of regalecid fishes in Argentine waters |journal=[[Zootaxa]] |volume=2509 |number=1 |pages=62–66 |doi=10.11646/zootaxa.2509.1.5 |doi-access=free |issn=1175-5334 |s2cid=16545315 }} Alirita 15-an de marto 2013.</ref> Estas postabdomena stomaka [[cekumo]], t.e. tubo etendita de la fino de la stomako ĝis la fino de la korpo. La funkcio de tiu strukturo estas nekonata, kaj oni observis neniun manĝaĵon en ĝi. Ĝi ne necesas por vivo, ĉar individuoj de ''Regalecus'' perdis duonon de la cekumo aŭ la tutan cekumon kaj tamen pluvivis sen ĝi.<ref name="Roberts-2012" /> La giganta rubandofiŝo estas konfuzebla kun la {{Ill|lingvo=d|trad=Q5300744|eo=Russell-a rubandofiŝo}} (''Regalecus russelii''). Ili estas distingeblaj per la nombro da dorsaj naĝiloj kaj dorsnaĝilaj radioj: ''R. glesne'' havas du naĝilojn kun 11-radioj en la dua, dum ĉe ''R. russelii'' la unua naĝilo mankas kaj la alia havas nur un radion). Krome, ''R. glesne'' havas proporcie malpli grandan longon de nazpinto ĝis kloako, t.e. proksimume trionon de la norma korpa longo, kompare al triono de la norma korpa longo por ''R. russelii''. ''R. glense'' havas pli longan abdomenon ol ''R. russelii.'' ''R. russelii'' havas pli da brankaj filtriloj (47–60), kaj ''R. glesne'' nur 33–47.<ref name="Roberts-2012" /> Ankaŭ la nombro da antaŭanusaj dorsnaĝilaj radioj malsamas, estanta malpli ol 82 ĉe ''R''. ''russellii'' kaj pli ol 90 ĉe ''R''. ''glesne''.<ref>{{cite journal |last=Lee |first=Yu-Jin |display-authors=etal |title=Taxonomic review of the rare oarfish regalecus russellii (Regalecidae: Lampriformes) from Korea using morphological and molecular methods |journal=Journal of Asia-Pacific Biodiversity |volume=16 |number=4 |date=December 2023 |pages=465–471 |doi=10.1016/j.japb.2023.03.003 |doi-access=free }}</ref> == Vivociklo == [[File:Regalecus glesne juvenile.png|thumb|left|Juna giganta rubandofiŝo]] [[File:R. glesne egg.png|thumb|Ovo de giganta rubandofiŝo<ref name="Kawakami-2010" />]] La sola fidinda registro de la plej fruaj etapoj de ''Regalecus'' estas raporto de ovoj de la okcidenta Pacifiko, kiujn oni identigis per DNA-a strekkodado,<ref name="Fischer-1987" /> kaj junulo (norma longo 13.7&nbsp;mm) identigita laŭ morfologiaj trajtoj. La ovoj estis rondaj kun multaj dornetoj (ĉ. 0.04&nbsp;mm longaj) situantaj dise sur la tuta {{Ill|lingvo=d|trad=Q22328086|eo=korio}}.<ref name="Kawakami-2010">{{cite journal |last1=Kawakami |first1=T. |last2=Aoyama |first2=J. |last3=Tsukamoto |first3=K. |title=Morphology of pelagic fish eggs identified using mitochondrial DNA and their distribution in waters west of the Mariana Islands |journal=[[Environmental Biology of Fishes]] |volume=87 |issue=3 |pages=221–235 |date=March 2010 |doi=10.1007/s10641-010-9592-2 |bibcode=2010EnvBF..87..221K}}</ref> La nombro da krestoj pliiĝas dum la besto kreskas. Junuloj komence havas unu dorsnaĝilan radion. Post kiam la larvo kreskas ĝis proksimume 50&nbsp;mm, la radioj post la unua fariĝas ĉiam pli ornamecaj kaj longaj. ==Kutimoj== Oni scias malmulte pri la kutimoj de gigantaj rubandofiŝoj. Oni observis ilin naĝantajn per ondado de la dorsa naĝilo, kaj ankaŭ naĝantajn en vertikala pozicio per ondado kaj de la korpo kaj de la dorsa naĝilo.<ref>{{Cite journal |last1=Benfield |first1=M. C. |last2=Cook |first2=S. |last3=Sharuga |first3=S. |last4=Valentine |first4=M. M. |date=2013 |title=Five in situ observations of live oarfish Regalecus glesne (Regalecidae) by remotely operated vehicles in the oceanic waters of the northern Gulf of Mexico: in situ observations of ''Fegalecus glesne'' |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jfb.12144 |journal=Journal of Fish Biology |volume=83 |issue=1 |pages=28–38 |doi=10.1111/jfb.12144 |pmid=23808690|bibcode=2013JFBio..83...28B |url-access=subscription }}</ref> En 2010, sciencistoj filmis gigantan rubandofiŝon en la [[Golfo de Meksiko]], kiu estis naĝanta en la [[meza pelago|mezapelaga]] tavolo en kolona pozicio, kun la vosto malsupre. Tio estis la unua filmo de fidinde identigita giganta rubandofiŝo en natura medio, kaj fariĝis dum esploro per [[defore direktata subakva veturilo]] proksime al [[Thunder Horse PDQ]].<ref name=GoMsighting/> ==Nutrado== Oni scias malmulte pri la manĝaj kutimeoj de ''Regalecus''. La stomako kaj intesto de mortintaj individuoj kutime estis malplenaj aŭ enhavis koloran likvon. Unu giganta rubandofiŝo havis milojn da kriluloj en sia intesto.<ref name="Roberts-2012" /> Alia raporto pri la stomaka enhavo de du plenkreskaj gigantaj rubandofiŝoj konstatis 43 kapojn kaj 7 individuojn de mediteraneaj kriluloj.<ref name="Kawakami-2010" /> ==Parazitoj== Rubandofiŝoj havas malmultajn konatajn parazitojn. Plenkreska giganta rubandofiŝino estis parazitata de almenaŭ 63 [[plerocerkoido]]j (infektaj cestodaj larvoj) malcerte identigitaj kiel ''Clistobothrium''.<ref>{{cite journal |last1=Psomadakis |first1=Peter |last2=Bottaro|first2= Massimiliano |author3= DORIAG |last4= Garibaldi|first4= Fulvio |last5= Giustino|first5= Stefano |last6= Vacchi|first6= Marino |year=2008 |title=Notes on the Regalecidae (Pisces, Lampridiformes) occurring in the Gulf of Genova and in Liguro-Provençal waters (NW Mediterranean) |journal=Annali del Museo Civico di Storia Naturale di Genova |volume=99 |pages=549–571}}</ref> ==Sinamputado== [[File:R. glesne amputation.png|thumb|Malantaŭa korpekstremo de giganta rubandofiŝo kun indikoj de sinamputo.<ref name="Roberts-2012" />]] Gigantaj rubandofiŝoj portas indikojn de [[sinamputado]] de la postkloaka korpo. Ili povas forigi nur la vostan naĝilon kaj malmultajn vertebrojn, aŭ la tutan malantaŭan parton de la korpo. La amputo ne damaĝas gravajn organojn ĉar ili koncentriĝas en la antaŭa korpoparto. Amputoj okazas plurfoje dum la vivo de la besto, kaj ĉiuj individuoj pli ol 1.5 m estas sinamputintaj.<ref name="Roberts-2012" /> La kialo estas malklara. Rubandofiŝoj ne havas konatajn naturajn predantojn, do ĝi malverŝajne estas kontraŭpredada defendo. Malgraŭ ofta missupozo, ke ŝarkoj manĝas rubandofiŝojn, oni neniam dokumentis atakon al rubandofiŝo fare de ŝarko.<ref name="Roberts-2012" /> Unu atako de {{Ill|lingvo=d|trad=Q459616|eo=globokapulo|teksto=globokapularo}} al rubandofiŝo estas dokumentita, kvankam la globokapuloj ne manĝis la fiŝon.<ref name="Roberts-2012" /> ==Konservado== Oni neniam dokumentis takson de la nombro da gigantaj rubandofiŝoj. Almenaŭ unu populacio ekzistas en la norda Atlantiko, kaj reprodukte izolita populacio en la Mediteraneo. Tre fruaj vivetapoj troviĝis proksime al la meksikagolfa marbordo de Florido kaj la bordo de Kanado.<ref name="Roberts-2012" /> Ovoj troviĝis ankaŭ en maro apartenanta al Nov-Zelando kaj proksime al la Okcident-Mariana Kresto en la nordokcidenta Pacifiko.<ref name="Kawakami-2010" /> La specio estas "Malplej Zorgiga" laŭ la Ruĝa Listo de IUKN. ==Rilato kun homoj== La giganta rubandofiŝo ne estas komerce kaptata, sed foje estas [[aldona kaptado|kroma viktimo]] de komercaj retoj.<ref name=FishBase /><ref name=Burton_WildlifeEncyc /> La viando malplaĉas al homoj. La gusto de kuirita rubandofiŝaĵo estas priskribita "kiel papero."<ref name=AllHands/> Ses homoj, kiuj provis frititan rubandofiŝaĵon, asertis ke la gusto taŭgas, sed ke la karno estis malfirmega kaj ĝenerale maldezirinda. Ankaŭ hundo, kiu regule manĝis aliajn fiŝojn, rifuzis proponatan gigantan rubandofiŝon.<ref>{{Cite journal |last=Hutton |first=R. F. |year=1961 |title=A plerocercoid (Cestoda: Tetraphyllidea) from the oar-fish, Regalecus glesne (Ascanius), with notes on the biology of the oar-fish |journal=Bulletin of Marine Science of the Gulf and Caribbean |volume=11 |issue=2 |pages=309–317 |issn=0096-8900}}</ref> Oni supozas pro la grandeco, longeco, kaj serpentuma naĝado de gigantaj rubandofiŝoj, ke ili respondecas pri kelkaj observoj de [[mardrako]]j.<ref name=Ellis_Monsters/> Oni iam kredis ke gigantaj rubandofiŝoj estas maloftaj, sed nun suspektas ke ili estas relative oftaj, kvankam vidoj de sanaj individuoj en ilia natura habitato estas malkutimaj.<ref name="Burton_WildlifeEncyc" /> La giganta rubandofiŝo kaj la parenca [[Russell-a rubandofiŝo]] foje nomiĝas "tertremfiŝoj" tial, ke la popolo kredas, ke ili alsupriĝas antaŭ kaj post [[tertremo]].<ref>{{cite web|url=https://www.livescience.com/40628-animals-predict-earthquakes-oarfish.html|title=Can Oarfish Predict Earthquakes?| first= Marc |last= Lallanilla|date=22-a de oktobro 2013| website= Livescience.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yamamoto |first=Daiki |date=4-a de marto 2010 |title=Sea serpents' arrival puzzling, or portentous? |url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100306f3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309205318/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100306f3.html |archive-date=2010-03-09 |access-date=6-a de marto 2010 |website=search.japantimes.co.jp |language=en|agency=Kyodo News}}</ref> Oni proponis ke bildoj de la egipta dio ''Ḥȝyšš'' baziĝis sur gigantaj rubandofiŝoj. ''Ḥȝyšš'' estas ĉevalkapa serpenta dio, pri kiuj 16 bildoj estas trovitaj sur ĉerkoj kaj sarkofagoj. La similecoj kun la giganta rubandofiŝo vidiĝas en la longaj naĝiloj kaj la koloro.<ref>{{cite journal |last=Altmann-Wendling |first=Victoria |year=2023 |title=Ḥȝyšš, the Egyptian Hippokampos – Mythical Monster or Giant Oarfish? |journal=[[Journal of Egyptian Archaeology]]|volume=109 |issue=1–2 |pages=45–54 |doi=10.1177/03075133231172792 |doi-access=free }}</ref> {{Clear}} ==Referencoj== {{Referencoj|35em|refs= <ref name=FishBase>[FishBase https://www.fishbase.org/summary/SpeciesSummary.php?genusname=Regalecus&speciesname=glesne]</ref> <ref name=Burton_WildlifeEncyc>{{cite book|last=Burton|first=Maurice|title=International Wildlife Encyclopedia|year=2002|publisher=Marshall Cavendish|location=New York|isbn=0-7614-7279-7|pages=1767–1768|url=https://books.google.com/books?id=E3jeDU7KuhEC&pg=PA1768|edition=3rd|author-link=Maurice Burton|author2=Burton, Robert}}</ref> <ref name=Ellis_Monsters>{{cite book|last=Ellis|first=Richard|title=Monsters of the Sea|year=2006|publisher=Lyons Press|location=New York, NY|isbn=1-59228-967-3|page=43|edition=1st Lyons Press|author-link=Richard Ellis (biologist)}}</ref> <ref name=AllHands>{{cite magazine|last=Carstens|first=John|title=SEALS find serpent of the sea|magazine=All Hands|date=aprilo 1997|pages=20–21|url=https://media.defense.gov/2019/Apr/10/2002112778/-1/-1/1/AH199704.pdf|access-date=22-a de oktobro 2013|publisher=Naval Media Center }}</ref> <ref name=GoMsighting>{{cite web|last=Bourton|first=Jody|title=Giant bizarre deep sea fish filmed in Gulf of Mexico|url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8501000/8501251.stm|publisher=BBC News|access-date=16-a de marto 2013|date=8-a de februaro 2010}}</ref>}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.youtube.com/watch?v=lvRqqwBoyx8 Giant 'Sea Serpent' Caught on Camera], Discovery News ĉe YouTube. Filmo de rubandofiŝo naĝanta en la meza pelago. * [http://www.iol.co.za/scitech/science/environment/mythical-sea-creature-captured-on-film-1.1578607#.UlAMqhDissw "Mythical sea creature captured on film"], artikolo pri klopodoj malpermesi profundmaran trenretadon kun filmo de giganta rubandofiŝo. * [http://yorkshirecoastmaritimearchive.co.uk/?p=225 Recent Examinations of the Oarfish, Regalecus glesne, from the North Sea.] Yorkshire Coast Sealife, Fisheries & Maritime Archive & Museum {{Commons|Category:Regalecus glesne}} {{Commons|Regalecus glesne}} [[Kategorio:Aktinopterigoj]] ihv8jm0d1wkgec8ttkipngc4svvnftk 0 320096 9493570 8409722 2026-10-14T12:52:15Z Sj1mor 12103 9493570 wikitext text/x-wiki '''Polywell''' estas relative malmultekosta [[fuzio|fuzia]] projekto en [[Usono]], kiun mone apogas la [[Usona Mararmeo]]. == Priskribo == La ideo pri tiutipa fuzio venas de inĝeniero [[Robert W. Bussard]]. Temas pri apliko de proprecoj de la [[magneta kuntena fuzio|magneta]] kaj [[inercia kuntena fuzio|inercia]] fuzioj en unu projekto. Ĉikaze, la [[magneto]]j grupiĝas en [[vakuo]] ĉirkaŭ la centra elektrona nubo, por kunteni ĝin. La elektronoj, kiuj povas „eskapi”, sekvas la magnetkampajn liniojn en internon de la maŝino. Per enfermigo de pozitive ŝargitaj [[jono]]j en la elektronan nubon, tiuj forte altiras kaj akcelas ilin, tiel estiĝas granda negativa elektra potencialo. La jonoj rotacias tiel plurmilfoje je sekundo tra la nubo. Ju pli jonoj ĉeestas tion, des pli granda estas la probableco, ke kelkaj kolizias en la elektrona nubo kaj fuzias: okazas kerna fuzio. Oni konstruis la eksperimentan reaktoron „WB-6“ „Whiffelball 6“ kaj evidentiĝis, ke duonmiliardo da deŭterio-atomoj povis kunfandiĝi. Tio ne sufiĉis por produktado de [[elektra energio]]. Oni nuntempe (2010) konstruas pli grandan maŝinon (3 m anstataŭ 30 cm) kaj oni supozas, ke oni jam povas produkti pozitivian energian bilancon. Kvankam la Usona Mararmeo, la rezultojn de la testo de WB-7 sekrethaltigis, ĝi financas kaj planigas la sekvan reaktoron (WB-8). Richard Nebel, la nova ĉefevoluigisto de la EMC2, atendas, ke plej malfrue en 2012 evidentiĝas, ĉu la Polywell-reaktoro konvenas en granda kvanto por energioproduktado. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.strout.net/info/science/polywell/index.html www.strout.net/info/science/polywell/index.html] * [http://www.youtube.com/watch?v=jmp1cg3-WDY sur jutubo, kun grafika klarigo] [[Kategorio:Nuklea fuzio]] [[Kategorio:Scienco kaj teknologio en Usono]] 4eo6aati3kv394432iw9nk4kdwg31t9 0 320666 9493568 8487438 2026-10-14T12:48:52Z Sj1mor 12103 9493568 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Crookes tube two views.jpg|eta|dekstra|250ra|Tubo de Crookes.]] En la historio de [[fiziko]], '''tubo de Crookes''' estas aparato, kiun inventis [[Britio|brita]] [[fizikisto]] [[William Crookes]] kiel evoluigon de la [[tubo de Geissler]]. Ĝi konsistis el vakua vitra [[tubo]], proksimume cilindroforma, kun du metalaj [[elektrodo]]j ĉe la malaj flankoj. Ĉe estigo de forta [[tensio]] inter la du elektrodoj, [[elektrono]]j konsistigas rektajn faskojn de la [[katodo]] al la [[anodo]]. Per tiu ĉi aparato eblis studadi la ecojn de [[katodradio]]j, ĝis kiam [[J. J. Thomson]], en [[1897]], komprenis ke ili konsistas el negative ŝargitaj partikloj - [[elektrono]]j. {{Projektoj}} {{-}} {{Ĝermo|historio|fiziko}} [[Kategorio:Instrumentoj]] [[Kategorio:Elektroniko]] [[Kategorio:Aparatoj]] eswzgrrl4alocr0pazpqhnr5ghrijpa 0 331692 9493778 8384134 2026-10-15T05:44:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493778 wikitext text/x-wiki Jen listo de ĉiuj '''naciaj parkoj de Barato''' (angle: ''national parks of India''). La unua [[Barato|barata]] [[nacia parko]] ([[Internacia Unio por la Konservo de Naturo|IUCN]]-protektita areo de 2-a kategorio) estis fondita en [[1935]] sub la nomo ''Hailey National Park'', kiu nuntempe portas la nomon de [[Nacia Parko Jim Corbett]]. En [[1970]], Barato posedis nur kvin naciajn parkojn. En [[1972]] Barato validigis la ''Wildlife Protection Act'' kaj la [[projekto Tigro|projekton Tigro]] por protekti la vivospacon de endanĝeritaj specioj. Ekde aprilo [[2007]] ekzistas 96 naciaj parkoj. Ĉiuj kune havas areon de 38.029,18&nbsp;km², tio estas 1,16 % de la tuta areo de Barato. == Listo de naciaj parkoj == {|class="sortable wikitable" |----- ! '''Nomo''' !! '''Ŝtato''' ! '''Fondita en'''!! align="right" | '''Areo''' (en km²) |----- | 1. [[Nacia Parko Anshi]] || [[Karnataka]] | 1987 || align="right" | 250 |----- | 2. [[Nacia Parko Balphakram]] || [[Meghalajo]] | 1986 || align="right" | 220 |----- | 3. [[Nacia Parko Bandhavgarh]] || [[Madhja-Pradeŝo]] | 1982 || align="right" | 448,85 |----- | 4. [[Nacia Parko Bandipur]] || [[Karnataka]] | 1974 || align="right" | 874,20 |----- | 5. [[Nacia Parko Bannerghatta]] || [[Karnataka]] | 1974 || align="right" | 104,27 |----- | 6. [[Nacia Parko Vansda]] || [[Guĝarato]] | 1979 || align="right" | 23,99 |----- | 7. [[Nacia Parko Betla]] || [[Ĝarkhando]] | 1986 || align="right" | 231,67 |----- | 8. [[Nacia Parko Bhitarkanika]] || [[Orissa]] | 1988 || align="right" | 145 |----- | 9. [[Nacia Parko Blackbuck (Velavadar)]] || [[Guĝarato]] | 1976 || align="right" | 34,08 |----- | 10. [[Tigrorezervejo Buksa]] || [[Okcidenta Bengalo]] | 1992 || align="right" | 117,10 |----- | 11. [[Nacia Parko Golfeto Campbell]] || [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] | 1992 || align="right" | 426,23 |----- | 12. [[Nacia Parko Ĉandoli]] || [[Maharaŝtro]] | 2004 || align="right" | 317,67 |----- | 13. [[Nacia Parko Jim Corbett]] || [[Utarakando]] | 1936 || align="right" | 520,82 |----- | 14. [[Nacia Parko Daĉigam]] || [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]] | 1981 || align="right" | 141 |----- | 15. [[Nacia Parko Darrah]] || [[Raĝastano]] | 2004 || align="right" | 250 |----- | 16. [[Nacia Parko Desert]] || [[Raĝastano]] | 1980 || align="right" | 3162 |----- | 17. [[Nacia Parko Dibru-Saiĥoŭa]] || [[Asamo]] | 1999 || align="right" | 340 |----- | 18. [[Nacia Parko Dudhŭa]] || [[Utar-Pradeŝo]] | 1977 || align="right" | 490,29 |----- | 19. [[Nacia Parko Eravikulam]] || [[Kerala]] | 1978 || align="right" | 97 |----- | 20. [[Nacia Parko Fosilio]] || [[Madhja-Pradeŝo]] | 1983 || align="right" | 0,27 |----- | 21. [[Nacia Parko Galathea]] || [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] | 1992 || align="right" | 110 |----- | 22. [[Nacia Parko Gangotri]] || [[Utarakando]] | 1989 || align="right" | 1552,73 |----- | 23. [[Gir-arbara Nacia Parko]] || [[Guĝarato]] | 1975 || align="right" | 258,71 |----- | 24. [[Nacia Parko Gorumara]] || [[Okcidenta Bengalo]] | 1994 || align="right" | 79,45 |----- | 25. [[Govind Pashu Vihar]] || [[Utarakando]] | 1990 || align="right" | 472,08 |----- | 26. [[Nacia Parko Granda Himalajo]] || [[Himaĉal-Pradeŝo]] | 1984 || align="right" | 754,40 |----- | 27. [[Nacia Parko Gugamal]] || [[Maharaŝtro]] | 1987 || align="right" | 361,28 |----- | 28. [[Nacia Parko Guindy]] || [[Tamil Nadu]] | 1976 || align="right" | 2,82 |----- | 29. [[Nacia Parko Golfo de Kaĉĉ]] || [[Guĝarato]] | 1980 || align="right" | 162,89 |----- | 30. [[Nacia Parko Golfo de Mannar]] || [[Tamil Nadu]] | 1980 || align="right" | 6,23 |----- | 31. [[Nacia Parko Hemis]] || [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]] | 1981 || align="right" | 4100 |----- | 32. [[Nacia Parko Hazaribag]] || [[Ĝarkhando]] | [[List of acronyms and initialisms: N#NA|N/A]] || align="right" | 183,89 |----- | 33. [[Nacia Parko Indira Gandhi]] (antaŭe: Nacia Parko Annamalai) || [[Tamil Nadu]] | 1989 || align="right" | 117,10 |----- | 34. [[Nacia Parko Indravati]] || [[Ĉhatisgaro]] | 1981 || align="right" | 1258,37 |----- | 35. [[Nacia Parko Intanki]] || [[Nagalando]] | 1993 || align="right" | 202,02 |----- | 36. [[Nacia Parko Kalesar]] || [[Harjano]] | 2003 || align="right" | 100,88 |----- | 37. [[Nacia Parko Kanha]] || [[Madhja-Pradeŝo]] | 1955 || align="right" | 940 |----- | 38. [[Nacia Parko Kanger Ghati]] (Valo Kanger) || [[Ĉhatisgaro]] | 1982 || align="right" | 200 |----- | 39. [[Nacia Parko Kasu Brahmananda Reddy]] || [[Andhra Pradesh]] | 1994 || align="right" | 1,42 |----- | 40. [[Nacia Parko Kaziranga]] || [[Asamo]] | 1974 || align="right" | 471,71 |----- | 41. [[Nacia Parko Keibul Lamjao]] || [[Manipuro]] | 1977 || align="right" | 40 |----- | 42. [[Nacia Parko Keoladeo]] || [[Raĝastano]] | 1981 || align="right" | 28,73 |----- | 43. [[Nacia Parko Khangchendzonga]] || [[Sikimo]] | 1977 || align="right" | 1784 |----- | 44. [[Nacia Parko Kiŝtŭar]] || [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]] | 1981 || align="right" | 400 |----- | 45. [[Nacia Parko Kudremuĥ]] || [[Karnataka]] | 1987 || align="right" | 600,32 |----- | 46. [[Nacia Parko Madhav]] || [[Madhja-Pradeŝo]] | 1959 || align="right" | 375,22 |----- | 47. [[Nacia Parko Mahatma Gandhi Marine]] (iam: Nacia Parko Wandur) || [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] | 1983 || align="right" | 281,50 |----- | 48. [[Nacia Parko Mahavir Harina Vanasthali]] || [[Andhra Pradesh]] | 1994 || align="right" | 14,59 |----- | 49. [[Nacia Parko Manas]] || [[Asamo]] | 1990 || align="right" | 500 |----- | 50. [[Nacia Parko Mathikettan Ŝola]] || [[Kerala]] | 2003 || align="right" | 12,82 |----- | 51. [[Nacia Parko Meza Insulo Button]] || [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] | 1987 || align="right" | 0,64 |----- | 52. [[Nacia Parko Mollem]] || [[Goa]] | 1978 || align="right" | 107 |----- | 53. [[Nacia Parko Mouling]] || [[Arunaĉal-Pradeŝo]] | 1986 || align="right" | 483 |----- | 54. [[Mount Abu Wildlife Sanctuary]] || [[Raĝastano]] | 1960 || align="right" | 288 |----- | 55. [[Nacia Parko Monto Harriet]] || [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] | 1987 || align="right" | 46,62 |----- | 56. [[Nacia Parko Mrugavani]] || [[Andhra Pradesh]] | 1994 || align="right" | 3,60 |----- | 57. [[Nacia Parko Mudumalai]] || [[Tamil Nadu]] | 1990 || align="right" | 103,24 |----- | 58. [[Nacia Parko Mukurthi]] || [[Tamil Nadu]] | 1990 || align="right" | 78,46 |----- | 59. [[Nacia Parko Murlen]] || [[Mizoramo]] | 1991 || align="right" | 200 |----- | 60. [[Nacia Parko Namdapha]] || [[Arunaĉal-Pradeŝo]] | 1983 || align="right" | 1985,23 |----- | 61. [[Nacia Parko Nameri]] || [[Asamo]] | 1998 || align="right" | 200 |----- | 62. [[Nacia Parko Nanda Devi]] || [[Utarakando]] | 1982 || align="right" | 630,00 |----- | 63. Nacia Parko Nandankanan || [[Orissa]] | 1976 || align="right" | |----- | 63. [[Nacia Parko Navegaon]] || [[Maharaŝtro]] | 1975 || align="right" | 133,88 |----- | 64. [[Nacia Parko Valo Neora]] || [[Okcidenta Bengalo]] | 1986 || align="right" | 88 |----- | 65. [[Nacia Parko Nokrek]] || [[Meghalajo]] | 1986 || align="right" | 47,48 |----- | 66. [[Nacia Parko Norda Insulo Button]] || [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] | 1987 || align="right" | 0,44 |----- | 67. [[Nacia Parko Orang]] || [[Asamo]] | 1999 || align="right" | 78,80 |---- | 68. [[Nacia Parko Palani-Montetoj]] || [[Tamil Nadu]], [[Palani-Montetoj]] | Proposed || align="right" | 736,87 |----- | 69. [[Nacia Parko Panna]] || [[Madhja-Pradeŝo]] | 1973 || align="right" | 542,67 |----- | 70. [[Nacia Parko Pench (Madhya Pradesh)]] || [[Madhja-Pradeŝo]] | 1975 || align="right" | 292,85 |----- | 71. [[Nacia Parko Pench]] || [[Maharaŝtro]] | 1975 || align="right" | 257,26 |----- | 72. [[Nacia Parko Perijar]] || [[Kerala]] | 1982 || align="right" | 350 |----- | 73. [[Nacia Parko Blua Monto Phawngpui]] || [[Mizoramo]] | 1997 || align="right" | 50 |----- | 74. [[Nacia Parko Valo Pin]] || [[Himaĉal-Pradeŝo]] | 1987 || align="right" | 675 |----- | 75. [[Nacia Parko Rajaji]] || [[Utarakando]] | 1983 || align="right" | 820,42 |----- | 76. [[Nacia Parko Rajiv Gandhi]] (antaŭe: Nacia Parko Nagarhole) || [[Karnataka]] | 1988 || align="right" | 643,39 |----- | 77. [[Nacia Parko Rani Jhansi Marine]] || [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] | 1996 || align="right" | 256,14 |----- | 78. [[Nacia Parko Ranthambore]] || [[Raĝastano]] | 1980 || align="right" | 392 |----- | 79. [[Nacia Parko Saddle Peak]] || [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] | 1987 || align="right" | 32,54 |----- | 80. [[Nacia Parko Salim Ali]] || [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]] | 1992 || align="right" | 9,07 |----- | 81. [[Nacia Parko Sanjay (Chhattisgarh)|Nacia Parko Sanjay]]² || [[Ĉhatisgaro]] | 1981 || align="right" | 1471,13 |----- | 82. [[Nacia Parko Sanjay]]² || [[Madhja-Pradeŝo]] | 1981 || align="right" | 466,88 |----- | 83. [[Nacia Parko Sanjay Gandhi]] k.a.k. Nacia Parko Borivili, Mumbai || [[Maharaŝtro]] | 1983 || align="right" | 86,96 |----- | 84. [[Nacia Parko Sariska]] || [[Raĝastano]] | 1982 || align="right" | 273,80 |----- | 85. [[Nacia Parko Satpura]] || [[Madhja-Pradeŝo]] | 1981 || align="right" | 585,17 |----- | 86. [[Nacia Parko Silenta Valo]] || [[Kerala]] | 1984 || align="right" | 89,52 |----- | 87. [[Nacia Parko Sirohi]] || [[Manipuro]] |1982 || align="right" | 0,41 |----- | 88. [[Nacia Parko Simlipal]] || [[Orissa]] | 1980 || align="right" | 845,70 |----- | 89. [[Nacia Parko Singalila]] || [[Okcidenta Bengalo]] | 1992 || align="right" | 78,60 |----- | 90. [[Nacia Parko Suda Insulo Button]] || [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] | 1987 || align="right" | 0,03 |----- | 91. [[Nacia Parko Sri Venkatesŭara]] || [[Andhra Pradesh]] | 1989 || align="right" | 353,62 |----- | 92. [[Nacia Parko Sultanpur]] || [[Harjano]] | 1989 || align="right" | 1,43 |----- | 93. [[Nacia Parko Sundarbans]] || [[Okcidenta Bengalo]] | 1984 || align="right" | 1330,10 |----- | 94. [[Nacia Parko Tadoba]] || [[Maharaŝtro]] | 1955 || align="right" | 116,55 |----- | 95. [[Nacia Parko Valo de Floroj]] || [[Utarakando]] | 1982 || align="right" | 87,50 |----- | 96. [[Nacia Parko Valmiki]] || [[Bihar]] | 1989 || align="right" | 335,65 |----- | 97. [[Kanwar Lake Bird Sanctuary]] || [[Bihar]] | 1987 || align="right" | 67,5 |----- | 98. [[Vikramshila Gangetic Dolphin Sanctuary]] || [[Bihar]] | 2009 || align="right" | 250 |----- | 99. [[Nacia Parko Van Vihar]] || [[Madhja-Pradeŝo]] | 1979 || align="right" | 4,45 |----- | 100. [[Dalma Wildlife Sanctuary]] || [[Ĝarkhando]] | 1975 || align="right" | 195 |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.indiawildliferesorts.com/national-parks/index.html Naciaj parkoj en Barato] * [https://web.archive.org/web/20090326084124/http://www.world-wildlife-adventures.com/india/wildlife-map.asp Naciaj parkoj de Barato ĉe Google Maps] * [http://www.wildlife.mapunity.org/ Mapo de barataj naciaj parkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090107010428/http://wildlife.mapunity.org/ |date=2009-01-07 }} * [http://www.vanvihar.org/ Van Vihar National Park, Bhopal, MP] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070326231831/http://www.vanvihar.org/ |date=2007-03-26 }} [[Kategorio:Naciaj parkoj en Barato| ]] fo3c6wx63pexbsj95jddm0qhf9b0s9i 0 338092 9493891 9493128 2026-10-15T11:51:55Z Sj1mor 12103 9493891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Jérôme Jean Louis Marie LEJEUNE''', estis franca genetikisto, krom pediatra medicinisto, kies famo ligiĝas precipe al la fakto de lia malkovro pri iu [[Kromosoma aberacio|genetika anomalio]] kaŭzanta, aŭ kunkaŭzanta, mensan invalidecon, pli specife li malkovris la kaŭzon de la [[Down-sindromo]]. Li naskiĝis en 1926 kaj mortis en Parizo en 1994. == Sciencula kariero == Post la plenumiĝo de siaj studoj, Jerôme Lejeune en [[1952]] fariĝis priscienca esploristo ĉe [[Centre National de la Recherche Scientifique|CNRS]] kaj sekve nomumiĝis internacia spertulo por Francio ĉe internaciaj institucioj esplirantaj pri la biologia efiko de la [[radioaktiveco|nukleaj radiadoj]], foje nepropre klasitaj kiel “atomaj”. En julio [[1958]], aĝe de 32 jaroj, ekanalizis la [[kromosomo]]jn de infanoj trafitaj per la sindromo de Down kaj malkovris ke tiuj infanoj havas kromosonon pluan, (la tieldiritan [[trisomio]]n) en la [[Kromosomo 21]]. Tiel estis identigita la kaŭzo de la [[malsano]]. Unuafojon en la historio de la genetiko estis establita ligo inter mensa malfruo kaj kromosoma anomalio. Pliposte, kun siaj kunlaborantoj, li malkovris la mekanismon de aliaj kromosomaj malsanoj kaj malfermiĝis tial la vojojn al la [[celulogenetiko]] kaj [[genetiko]] modernaj. Kiel ĉefo de la teamo esplora pri celulogenetiko en la ''Hôpital Necker Enfants-Malades'' de Parizo, Lejeune akiras mondan renomon. Li studas kun sia grupo pli ol 30.000 kromosomajn tabelojn kaj kurace prizorgas pri pli ol 9.000 personoj trafitaj de [[mensa malsano]], aparte infanoj Down-signitaj. En [[1963]] Lejeune estas la unua priskribanto, je scienca vidpunkto, de la [[Sindromo de krio de kato]]: la nomo de tiu malsano devenas el la fakto ke la krioj de infanoj multe similas al miaŭoj de kato. Tiu malsano estas ankaŭ monata "Sindromo de Lejeune". La sekvantan jaron li nomumiĝis profesoro pri genetiko ĉe la fakultato pri medicino en Parizo, kaj en [[1978]] papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] lin invitas membre partopreni en la [[Papa Akademio de Sciencoj]] kaj en la [[Papa Konsilio de la Pastoralo por la sanitaraj deĵorantoj]]. En [[1994]], Lejeune akceptas esti la unua prezidento de la [[Papa Akademio por la Vivo]] kreita samjare de la papo Johano Paŭlo la 2-a. Per kromaj rekonoj honoras lin multenombraj akademioj, fremdaj universitatoj, lin elstarigas nombraj premioj por liaj studoj pri kromosomaj malsanoj, inter kiuj la premio Kennedy [[1962]], premio William Allan [[1969]] kaj premio Griffuel [[1993]] pro liaj studoj pri la kromosomaj anomalioj en la [[Tumoro]]j. Rilate la [[evoluo]]n de la specioj, li multe samopinias kiel novdarvinistoj, sed malsamopinias kiam la evoluismemuloj pretendas ke la laŭgrada ''(step by step)'' evoluo koncernus ankaŭ la originon de la homo. Laŭ li, evoluo marŝis ankaŭ per saltoj. Unu el tiuj saltoj povas esti la apero de la homo per rekta dia kreado utiliganta la perfektecojn atingitajn ĝis nun de la evoluo mem. == Defendo de la Vivo == Konstatinte ke la rezultoj de siaj esploroj, efektivigitaj por trovi kuracajn sistemojn, praktike estas uzataj por kontraŭaj celoj ofendaj de sia konscienco, kiel antaŭtempa eltrovo de embrioj portantaj mensan malsanon cele de ilia elimino per la [[aborto]] (IMG). li tiam decidis defendi publike la malsanajn infanojn, ekde iliaj koncipo ĝis ilia natura fino kaj fariĝas honora prezidento de la asocio: "SOS futures mères" (La unu movado "pro-life" franca), oponante aborton kaj la uzon de [[mifepristono]] (abortiga pilolo) kiun li difinas “la plejefika pesto kontraŭhoma”. == Morto kaj rekono de kristanaj virtoj de Lejeune == Lajeune forpasas la trian de aprilo [[1994]] pro kancero, lasante la edzinon Marian kaj kvin filojn. En letero sendita al la tiama kardinalo de Parizo [[Jean-Marie Lustiger]] papo Johano Paŭlo la 2-a tiel skribis pri li: “En sia vesto de biologo, li pasiiĝis por la vivo. En sia kampo li estis unu el la plej elstaraj aŭtoritatoj mondnivele. Multaj institucioj lin invitadis konferenci kaj petadis lian konsilon. Li estis respektata ankaŭ de tiuj kiuj malsamopiniis rilate liajn profundajn konvinkojn. Ni deziras hodiaŭ danki al la Kreinto, “el kiu ĉiu familio, en la ĉielo kaj sur la tero, estas nomata” (Ef 3, 15) [http://www.site-berea.com/c/sb/], pro al aparta karismo de la forpasinto. Necesas paroli ĉi-kaze pri karismo ĉar profesoro Lejeune ĉiam scipovis uzi sian profundan konon pri la vivo kaj ĝiaj sekretoj avantaĝe de la bono por la homo kaj homaro kaj nur por tio. Li fariĝis unu el la plej ardaj defendantoj de la vivo, precipe de la vivo de la infanoj antaŭnaskiĝaj kiu, en nia nuna civilizo, estas ofte minacata tiapunkte ke eblas paroli pri minaco programita. [...] Profesoro Lejeune ŝarĝiĝis je specifa sciencula responso, preta fariĝi “signo de kontraŭdiro” sentimiĝanta antaŭ premoj de la tropermesema socio aŭ antaŭ ostracismo kiun li devi elteni. Ni hodiaŭ estas antaŭ la morto de granda kristano de la 20a jarcento, de homo por kiu la defendo de la vivo fariĝis “apostolado”.<ref>[http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/letters/1994/documents/hf_jp-ii_let_19940404_card-lustiger_it.html Integra teksto de la letero]</ref>. La "Fondaĵo Jérôme-Lejeune", kreita de lia parencaro, nun daŭrigas sian agadon avantaĝe de personoj mense malsanaj. La 22an de aŭgusto [[1997]], okaze de la [[Monda Junulara Tago]] de 1997, papo Johano Paŭlo la 2-a iris viziti la tombon de Lajeune en [[Chalo-Saint-Mars]]. La 25an de februaro [[2007]] la ĉefepiskopo de Parizo [[Andrè Vingt-Trois]] ŝarĝis patron Jean Charles Naud, prioron de abatejo de Saint Wandrille, ekagadi kiel “prostulatoro" pri sanktiga proceso de la kaŭzo por [[beatigo]] de Lejeune: la anonco estis farita dum la 13a Ĝenerala Asembleo de la Papa Akademio por la Vivo. Kaj tiel Jerome Lejeune tute jure povas esti dirita "Servisto de Dio". == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [[Anne Bernet]], ''Jérôme Lejeune'', Presses de la Renaissance, Paris, 2004, ISBN 2-7509-0029-8. * [[Céline Soriac]], ''Embryon, Mon Amour - Jérôme Lejeune à Maryville'', Coll. e/dite, 2004, 253 pages, ISBN 2-84608-122-0. * [[Jean-Marie Le Méné]], ''Le Professeur Lejeune, fondateur de la génétique moderne'', Editions Mame. * [[Clara Gaymard|Clara Lejeune]], ''La Vie est un bonheur, Jérôme Lejeune, mon père'', Éditions Critérion. * Lejeune, Clara. ''Dr. Lejeune : el amor a la vida'' (1999), Ediciones Palabra, ISBN 978-84-8239-378-0 * Lejeune, Jérôme [et al.] ''Avances mèdicos i psicopedagògicos sobre la síndrome de Down'' (1991) Fundació Catalana Síndrome de Down, ISBN 978-84-404-9513-6 * Lejeune, Jérôme. ''¿Qué es el embrión humano?'' (1993) Ediciones Rialp, ISBN 978-84-321-2975-9 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.meetingrimini.org/news/default.asp?id=676&id_n=8223] * [http://www.fondationlejeune.org/] * [http://www.federvitapiemonte.it/html/nav_Dr._J._M._Le_Mene_-_Fondazione_Jerome_Lejeune.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304113031/http://www.federvitapiemonte.it/html/nav_Dr._J._M._Le_Mene_-_Fondazione_Jerome_Lejeune.php |date=2016-03-04 }} * [http://www.fondationlejeune.org/ Fondaĵo Jérôme Lejeune] * [http://www.avvenire.it/Cultura/SCIENZIATI+E+DIO+ATTRAZIONE+O+REPULSIONE_201010040906448530000.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101007085149/http://www.avvenire.it/Cultura/SCIENZIATI+E+DIO+ATTRAZIONE+O+REPULSIONE_201010040906448530000.htm |date=2010-10-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lejeune, Jerome}} [[Kategorio:Francaj kuracistoj]] [[Kategorio:Francaj genetikistoj]] [[Kategorio:Francaj aktivuloj]] [[Kategorio:Religio kaj scienco]] 73sls9h7gsoh5jr4nij7hb1ufxgucq3 0 341638 9493874 9490513 2026-10-15T11:37:27Z Sj1mor 12103 9493874 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:IPMtrap4854.JPG|dekstra|eta|280px|ILKP-kaptilo por [[kapsulraŭpo]]j en [[kotonejo]] ([[Manning]] ([[Suda Karolino]]))]] En [[agrikulturo]], '''integrita lukto kontraŭ plagoj''', mallonge, ILKP, estas specifa strategio en la kampo de plantprotektado kies celo estas ne elradiki plantdamaĝulojn sed teni ilin sub ekonomia damaĝa nivelo (EDN), nome sub grado de atako kiu kaŭzas monajn kostojn al la produktantoj. [[Plago]] estas ĝeneraliga termino por ĉiu ajn vivulo kiu okazigas ekonomiajn damaĝojn en agrikulturaj kultivejoj. == Celoj == Dekomence, la ĉefa celo estis la regado de populacioj de [[artropodo]]j kiuj ofte kaŭzas damaĝojn al kultivitaj [[planto]]j, tamen nune ĝi ankaŭ ampleksas [[malsano]]jn, trudherbojn aŭ iujn ajn vivulojn minacante la sukceson de la agroekspluatado. La unua difino de integrita prilukto antaŭvidis nur kombinon de biologia kaj kemia luktoj (Stern et al. 1959) sed ĝia moderna koncepto estas multe pli larĝa – decidiga apogosistemo por elekto kaj uzo de taktikoj en prilukto kontraŭ plantdamaĝuloj, unuope aŭ harmonie kunordigitaj en gvida strategio bazita je profito/kosto analizo, kiu prikalkulas interesojn de terkulturistoj kaj efikojn al socio kaj vivmedio (Kogan & Bajma,1998). Por atingi tiun celon ILKP postulas kontrolon de populaciaj niveloj kaj de damaĝuloj kaj de siaj naturaj malamikoj pere de diversaj metodoj – vida inspektado de plantoj hazarde elektitaj, kaptiloj, k.a. - registrante la rezultojn je slipo por decido rilate al posta interveno, konsiderante antaŭdifinitajn agadnivelojn kiuj indikas la bezonon de ago por malpermesi atakon superan al ekonomia damaĝa nivelo. == La manipulado de la medio kaj la taktikoj en ILKP == Al produktada daŭripova sistemo ne estas flanklasebla la adopto de agadoj are nomitaj ''Bonaj Agrikulturaj Praktikoj''. Inter ili ILKP estas kerna ilo. La planado de la ekspluatado devas antaŭvidi la median manipuladon serĉante la konservadon aŭ plibonigadon de la naturaj kondiĉoj kaj de la [[biodiverseco]]n. Laŭ integrita prilukta vidpunkto, antaŭaj aŭ nerektaj agadoj estas farendaj por ke la kulturo restu libera je damaĝuloj aŭ almenaŭ ke iliaj populacioj ne atingu damaĝan nivelon, ĉefe per konservado aŭ replantado de ĉirkaŭa vegetaĵaro, de allog- kaj ŝirmplantoj por la naturaj malamikoj, de ventbariloj kaj de vivaj borderaĵoj ([[heĝo]]j en la perimetro kaj internoj de la plantejareo) de perkultivada teknikoj, k.a. Kiam la media manipulado ne sufiĉas por ke damaĝuloj kaj plantoj kunvivu harmonie en la plantejo, tio estas, sen ekonomiaj malutiloj al la ekspluatado, oni devas preni rektan agadon pere de diversaj teknikoj uzendaj sole aŭ are, en ĉiu aparta situacio. Ĉiam celante okazigi minimuman malekvilibron en la ekosistemo kaj samtempe havi plej malaltan koston. Por atingi tiun celon, specialistoj uzigas sciencajn konojn jam akumulitaj pri ĉiu el tiuj metodoj kaj teknikoj kiuj konvencie en ILKP oni nomas taktikojn – Biologia lukto, Genetika lukto, Perkultivada lukto, Fizika lukto, Bioteknologia lukto kaj Kemia lukto, jene prezentitaj resume. == Biologia lukto == Biologia lukto estas procezo kiu normale okazas en la naturo kiel signifa parto de natura regado, kiu ampleksas aliajn mediajn faktorojn, por teni la vivulojn en ekvilibra stato. BL tre rilatas al la manĝo-ĉeno kaj, kvankam eblas havi sian koncepton plilarĝigita al aliaj faktoroj kiel la mastra rezistado, aŭtosterilizado kaj genetika manipulado, ĝi estas limigita al la procezoj de predado, parazitado kaj patogenezo (van den Bosch et al. 1973). Biologia lukto estas traktata sub kvar aspektoj – La natura biologia lukto; la klasika biologia lukto; konservado de naturaj malamikoj (NM); kaj kreskigo de la naturaj malamikoj. Kiam la homo manipulas naturajn malamikojn, damaĝulajn populaciojn aŭ aliajn faktorojn de la medio por priceli biologian lukton tiam ĝi rilatas al aplikita biologia lukto (Huffaker & Smith (1980). Do la tri lastaj apartenas al aplikita biologia lukto. La natura biologia lukto- Ĉiu estaĵo suferas efikon de vivaj (el [[bionto]]) kaj de nevivaj (ĉefe klimataj) naturaj faktoroj kiu agas en sia ekosistemo. La biontaj faktoroj reprezentitaj de [[predanto]]j (rabobestoj) parazitoidoj kaj patogenoj ludas gravan rolon por teni la populacian nivelon de grandega nombro de [[organismo]]j sub la ekonomia damaĝa nivelo. Tiu grava kunagado en la naturo nur estas perceptebla kiam la homo vole aŭ senaverte agas (aŭ kiam drastaj mediaj ŝanĝoj okazas) kaŭzante fortan redukton en la populacio de la naturaj mediaj agantoj (naturaj malamikoj). Pro tio en la naturaj ekosistemoj aŭ eĉ en la agroekosistemoj multenombraj potencialaj damaĝuloj estas ĉiam sub EDN (Lenteren,2000). DeBach kaj Rosen (1991) taksis ke pli ol 90% el ĉiuj potencialaj agrikulturaj damaĝuloj estas sub la natura regado de sia populacio. La klasika biologia lukto kunenhavas la enkondukon (importadon) kaj daŭran loĝiĝon de naturaj malamikoj en iu lando, regiono aŭ eĉ nur en aparta plantejo. Tiu procedo havas la jenajn bazajn paŝojn: 1. Identigo de la loka deveno de la damaĝulo. 2. Identigo de la mastroplantoj. 3. Identigo de la koncernaj naturaj malamikoj, iliaj kaptado kaj transportado. 4. Kvarenteno kaj studoj de la procedoj por multiplikado kaj liberigo de la NM en la nova areo. 5. Taksado de la loĝiĝo kaj dissemigo de la naturaj malamikoj. La konservado de la NM povas havi sukceson per manipulado de la agro-medio, ekzemple, plantado kaj kultivado de allogaj plantoj, kaj de plantoj utilaj kiel nutraĵofonto kaj kiel ŝirmejo. Ankaŭ oni povas ĉerpi bonajn rezultojn provizante artefaritajn fontojn de nutraĵo same kiel hidrolizita [[proteino]], [[sukero]], melaso, k.s. La uzo de malalt-toksaj agrokemiaĵoj - [[insekticido]]j, [[akaricido]]j, [[fungicido]]j k.s, aŭ utiligante la nomitan ekologian selektivecon per subdozadoj, aplikado sur elektitaj strioj aŭ vicoj de la kultivejo, elekto de plej bonaj sezono aŭ partotago por ŝprucigado ktp, estas ne malhavebla por pluteni predantojn, parazitoidojn kaj patogenojn en agroekosistemoj. La kreskigo de NM fare de specialista laboro en biofabrikoj (laboratoria instalaĵo) por amasa produktado de utilaj [[kokcinelo]]j, krizopoj, parazitoidoj, [[nematodo]]j, [[fungo]]j kaj de multaj aliaj organismoj) kaj iliaj sinsekva liberado en la agrojn per malsamaj teknikoj (inundaj kaj inokulaj) estas tre grava rimedo disponebla por malpermesi al la nocaj vivuloj atingi ekonomian damaĝan nivelon. == La genetika lukto == La rezistado de la plantoj al atakoj de damaĝuloj povas veni kaj el fiziologiaj faktoroj (antibiozo) kaj el morfologiaj mekanismoj (Flint & van den Bosch,1981). Per selekto, greftado aŭ kruciĝo oni povas havigi plantojn kapablajn rezisti aŭ toleri atakojn de iuj certaj grupoj de damaĝuloj. Ĝi estas efektiva kaj daŭripova se fundamentita je pli ol unu geno kaj preferinde je pli ol unu tipo de la rezistada mekanismo. Ĝi estas ideala taktiko por uzo en programo de ILKP, tial ke sia kosto estas minimuma por produktantoj. Ekzemple, en [[citruso|citrusokulturo]], la elekto de kombinado inter la greftaĵo kaj la bazgrefto estas tre grava por starigo de plantejo per plantoj rezistantaj aŭ tolerantaj al grandkvantaj malsanoj fungaj aŭ virusaj. Danke al la Mendelaj leĝoj la tradicia [[Genetiko]] povis krei per intra- kaj inter-kruciĝoj kultivariojn pli potencaj rilate al la defioj de siaj atakantoj. == Perkulturada lukto == La perkulturada lukto kunmetas diversajn rimedojn kiuj celas farigi la medion malfavora al la reprodukto, disvastigado aŭ postvivado de la damaĝaj specioj. Sanitaraj laboroj kiel tondado, detruo de [[stoplo]]j kaj sekaj branĉetoj, rikolto de atakitaj fruktoj, plantado de ventbariloj, vivaj bordaĵoj kaj aliaj bariloj estas tre grava en tiu taktiko. Alterna sinsekva plantado de specioj aŭ de kultivarioj estas rekomendinda por mallongdaŭraj kulturoj. Plue, oni havas aliajn uzeblajn rimedojn kiel trudherba kaj grunda manipuladoj, plantado de kaptilplantoj, diversigado de la loĝloko, sezono de plantado kaj rikolto, akvumado kaj [[irigacio]], [[Sterko|sterkado]] kaj uzo de semoj kaj plantidoj sanaj (liberaj je damaĝulaj [[ovo]], [[larvo]], adolto, k.s.) == Fizika lukto == La fizika lukto inkluzivas rimedojn kiuj detruas rekte la damaĝulon aŭ farigas la medion malkonvena al ĝi. Altaj kaj malaltaj temperaturoj, sonoj (altaj kaj malaltaj hercoj), lumo, bariloj, adheraj substancoj, sterilizaj radiadoj, kemiaj inhibiciaĵoj, allogaĵoj, forpelaĵoj, k.m.a. estas kontribuiloj por ke oni atingu tiun celon. == Bioteknologia lukto == La Internacia Organizo de Biologia Lukto (IOBL) difinas bioteknologian lukton kiel taktiko per kiu alte specifaj agadoj intervenas en la konduto aŭ disvolviĝo de la damaĝuloj, ne havante rektan bioicidan aktivecon (IOBL,2004). Ekzemple, la sterila insekto tekniko per kiu oni liberigas en la medio grandajn amasojn de sterilizitaj [[pupo (zoologio)|pupo]]j aŭ adoltoj por malhelpi la fekundecon de determinita specio en areoj geografie limigitaj aŭ en agroekosistemoj izolitaj. La uzo de [[feromono]]j kiuj instigas konfuziĝon inter maskloj kaj femaloj malhelpante pariĝojn, aŭ de substancoj kiuj baras ekdizon (haŭto-ŝanĝo) estas alia ekzemplo. Aliflanke, granda kontribuo al tiu taktiko venas el la nuntempa teknologio de produktado de GMOj - genetike modifitaj organismoj - kiuj jam donis multajn fruktojn kiel [[maizo]], [[kolzo]], [[kotono]], [[sojo]]- plantoj kun siaj DNA ŝanĝitaj, akirinte rezistadon post transplantado de fremda geno aŭ genparoj en sian nukleon. == Kemia lukto == La agrokemiaĵo ankoraŭ tenas gravan lokon en programo de ILKP. Tamen nur kiam la taktikoj antaŭe cititaj ne estas sufiĉaj por atingi la atenditan sukceson tiam la kemia lukto devas esti ekuzita. En tia okazo, oni devas fari kriterian analizon konsiderante interalie, profito-kostajn interrilatojn, riskon kaj por la medio, [[kamplaboristo]]j kaj por la konsumantoj. La risko por la medio povas esti minimuma kiam oni elektas produktojn kies aktivaj ingrediencoj havas fiziologian selektivecon, tio estas, ili havas efikon malpli toksan aŭ sendanĝeran kontraŭ la aro de naturaj malamikoj de la celita aŭ de sekundara damaĝuloj. Tamen, produktoj ne selektivaj povas havi minimuman malbonan sekvaĵon per la nomata ekologia selektiveco. Tiukaze oni uzigas la antaŭe cititajn teknologiojn – subdozadoj, ŝprucigado sur alternaj strio aŭ plantvicoj, elekto de plej konvenaj sezono kaj horo de ŝprucigado, ktp. Krom la kemie sintetizitaj agrokemiaĵoj, ankaŭ oni enmetas en tiu taktiko la nomitajn bioagrokemiaĵojn, produktitaj per aktivaj ingrediencoj elprenitaj el plantoj aŭ eĉ de fungoj, [[bakterio]]j k.s. Ekzemple, [[nikotino]] el tabako (Nicotiana tabacum), piretrino el piretro (Chrysanthemum spp) rotenono el diversgenraj plantoj, azadiraktino el nimo (''Azadirachta indica'') kaj same kiel la proteina kristalo el la bakterio ''Bacillus thuringiensis''. <!-- Poste venas vikipediigendan tekston enmetitan kiel artikolo nome Ilkp. Integrita prilukto de plagoj (plantdamaĝuloj) (ILKP) estas integrita koncepto pri kultivado por solvi ekologiajn problemojn kiam uzita en agrokulturo. Tiuj metodoj estas faritaj en tri stadioj:/Preventado/,/Observado/ kaj /Interveno/. Ĝi estas ekologia koncepto kies ĉefa celo estas signife redukti aŭ elimini la uzon de agrokemiaĵoj kaj samtempe manipuli populaciojn de damaĝuloj ĝis akceptebla nivelo. Pro iliaj gvidkapabloj en evoluado kaj disvastigado de ILKP tutmonde,Dro.Perry Adkisson kaj Dro. Ray F. Smith ricevis je 1997 la premion World Prize. Tuj post la 2-a mondmilito, kiam sintetizitaj insekticidoj iĝis vaste haveblaj, entomologoj en Kalifornio evoluigis la koncepton de "kontrolita insektolukto". Ĉirkaŭ la sama tempo, entomologoj en kotono-zonaj ŝtatoj kiel ekzemple Arkansaso argumentis similan koncepton. Sub tiu skemo insektolukto estis "kontrolita" fare de lertaj entomologoj kaj agrokemiaĵoj aplikoj estis bazitaj sur decidoj atingitaj post perioda monitorado de plantdamaĝulaj kaj de naturaj malamikaj populacioj. Tio estis rigardita kiel alternativa al kalendaro-bazitaj insekticidaj programoj. Kontrolita lukto estis bazita sur solida scio pri la ekologio kaj analizo de projekciitaj tendencoj en plandamaĝulaj kaj naturaj malamikaj populacioj. Kontrolita lukto formis multon de la konceptita bazo por la integrita lukto kiun entomologoj de Kalifornia Universitato organizis en la 1959aj jaroj. Integrita lukto serĉis identigi la plej bonan kombinon inter kemia kaj biologia luktoj por ia damaĝulo.Agrokemiaĵoj devis esti uzitaj je iu maniero malplej malhelpa al biologia lukto. La esprimo integrita estis tiele sinomina al akordigebla. Kemiaj luktoj estis uzotaj nur post regula monitorado indikanta ke damaĝulpopulacio jam atingis nivelon (damaĝnivelon) kiu postulas agadon por preventi la populacio atingi la nivelon (ekonomia damaĝnivelon) ĉe kiu la ekonomiaj perdoj estos superaj al la kostoj de artefaritaj luktoagadoj. ILKP ampleksis la koncepton de integritan lukton al ĉiuj specoj de damaĝuloj kaj estis disvastigita por inkludi aliajn taktikojn ol kemia kaj biologia luktoj. Artefarita lukto per agrokemiaĵoj povas esti uzita en integrita lukto sed ili devas esti kompatibilaj kun luktotaktikoj por ĉiuj diversspecaj damaĝuloj. Aliaj taktikoj kiel mastro-rezistado kaj kultivada manipulado iĝis partoj de ILKP-arsenalo. ILKP sumigis mult-studobjektan elementon, kunigante entomologojn, plantpatologojn(fitopatologojn), nematodologojn kaj trudherbo-sciencistojn. En Usono, ILKP estis enkondukita en nacian politikon Februare 1972 kiam Prezidanto Nixon rekomendis al la federalaj agentejoj fari paŝojn por antaŭeniri la koncepton kaj aplikadon de ILKP en ĉiuj gravaj sektoroj. En 1979, presidanto Carter establis interagentejon -ILKP Kunordiga Komitato por certigi disvolviĝon kaj efektivigon de ILKP pratikado.( referencoj:La historio de ILKP Biolukta centro[1]. Principoj La ILKP sistemo estas projektita per ses bazaj partoj: La usona medi-protekta agentejo havas utilan aron de ILKP principoj[2]. 1.*Akcepteblaj damaĝulaj niveloj.* La emfazo estas regi ne elradikigo. ILKP prijuĝas entutan forbalaadon de iu damaĝula populacio ofte estas neebla kaj ĝia tento povas esti pli kosta, medie riska kaj frekvente neatingebla. ILKP programoj unue laboras por establi akcepteblajn damaĝulajn nivelojn, nomataj agniveloj kaj uzi luktrimedojn post kiam tiuj niveloj estas atingitaj. Tiuj niveloj estas specifaj por iu damaĝulo kaj por iu loko signifikante ke oni akceptas, je iu loko, trudherbon kiel la blanka trifolio sed je alia loko ĝi ne estos akceptebla. Tiele oni malpermesas la damaĝulon fariĝi rezistanta al kemiaĵoj produktitaj de la plantoj aŭ aplikitaj en la plantejoj. Se multaj damaĝuloj estas mortintaj do tiu kiu havas rezistadon kontraŭ kemiaĵoj pli rapide reproduktos sin formante rezistantan populacion. Ne mortante la tuton de la damaĝuloj restos iom da neresistantajn kiu diluos la aperontajn rezistantajn genojn. 2.Preventaj kultivadaj praktikoj Preventaj kultivadaj praktikoj - Selektante plej bonajn variojn por la loka kresko-kondiĉoj, kaj teni sanajn kultivejojn estas la unua defendolinio, same kiel planto-kvarenteno kaj kultivadaj teknikoj kiel sanigo de la plantejo(/ekzemple/)fortirado de malsanaj plantoj por preventi infektadan disvastiĝon. 3.*Monitorado* Monitorado - Regula observado estas mejloŝtono de ILKP.Observado estas disduita en du ŝtupoj, unue inspektado kaj due identigo.^[2] Vida inspektado, kaptiloj por insektoj kaj sporoj kaj aliaj mezuraj metodoj kaj monitoraj iloj estas uzitaj por monitori damaĝulajn nivelojn. Preciza damaĝula identifikado estas kritika por sukcesa ILKP-programo. Teni registrado estas esenca, same la integra kono de la konduto kaj reproduktaj cikloj de la celitaj damaĝuloj. Ĉar la insektoj estas malvarmaj sanguloj, ilia fizika disvolviĝo dependas de la temperaturo de ilia vivmedio. Multaj insektoj povas havi siajn disvolviĝajn ciklojn modelitaj pere de tagaj gradoj. Monitoru tagajn gradojn de iu medio por determini kiam estos la plejbona tempo por iu specifa insekta ekatako 4.Fizika lukto Se damaĝulo atingas neakcepteblan nivelon,la fizikaj luktoj estas la unuaj opcioj konsiderotaj. Ili inkludas la simplan manprenadon, konstruadon de kontraŭ- insekta bariloj, uzadon de kaptiloj,suĉilado,kaj grundo manipulado por interrompi naskiĝon. Biologia lukto: naturaj biologiaj procedoj kaj rimedoj povas doni redukton kun minimuma media impakto kaj ofte je malalta kosto. La ĉefa fokuso tiam estas plimultigi utilajn insektojn kiuj voras celitajn damaĝulojn. Biologiaj insekticidoj devenaj el nature ekzistantaj mikroorganismoj(/ekzemple/:/Bt/,entomopatogenaj fungoj kaj nematodoj)ankaŭ inkludiĝas je tiu kategorio. 6. Kemia lukto: Sintetizitaj agrokemiaĵoj ĝenerale estas nur uzitaj kiam bezonate kaj ofte nur je specifaj partoj de damaĝulaj vivodaŭroj. Multaj el la plej novaj agrokemiaĵaj grupoj estas derivitaj el plantoj aŭ de nature ekzistantaj substancoj (ekz.nikotino, piretro,kaj insektaj junecigaj hormonaj analogoj) kaj plue aliajn biologio-bazitaj aŭ ekologia teknikoj estas taksiataj. La ILKP uzo povas esti laŭ tre simpla aŭ kompleksa. Historie,la ĉefa fokuso de ILKP-programoj estis pri agrokulturaj insektaj damaĝuloj.[3] Kvankam origine disvolviĝinta por regado de agrokulturaj insektoplagoj, ILKP programoj nune elvolviĝas por ampleksi malsanojn,herbojn, kaj aliajn damaĝulojn kiu malhelpas manipuladajn celojn de lokoj kiel hejmaj kaj komercaj instalaĵoj,gazona kaj razena kampoj, hejmaj kaj komunumaj ĝardenoj. [editoru]* Bonvole plibonigu ĉi tiun artikolon enkondukante pli ĝustajn citaĵojn kiam necesaj. /(Februaro 2010)/ ILKP estas aplikebla al ĉiuj agrokulturaj tipoj kaj lokoj kiel hejmaj kaj komercaj instalaĵoj, gazonaj kaj razenaj kampoj, hejmaj kaj komunumaj ĝardenoj. Subteno je scio, sperto, observado kaj integriĝo de multaj teknikoj farigas ILKP tre adekvata por organika farmo (sen aplikado de artefarita agrokemiaĵo). Por larĝskalaj, kemibazitaj bienoj ILKP povas redukti homajn kaj median malŝirmon kontraŭ damaĝaj kemiaĵoj kaj potenciale malaltigi kostojn de agrokemiaĵaj aplikado, produktojn kaj laborfortojn. 1. Ĝusta identigo de damaĝulo - Kiu estas tio? Kazoj de misfarita identifikado povas resultigi senefektajn agadojn. Se planta damaĝo pro troakvumado estas erare konsiderita kiel funga infekto, kostoj de ŝprucigoj povos esti neutilaj kaj la planto ne resaniĝos. 2.Lernu pri damaĝula kaj mastra vivocikloj kaj biologioj. Kiam vi vidas damaĝulon, povas esti tre malfrue por fari multon pri ĝi eble nur ŝpruĉi agrokemiaĵon^[citaĵon bezonata] Ofte, estas iu alia stadio de la vivociklo kiu estas plibona por preventaj agoj Ekzemple, trudherboj kiu reproduktas el pasintjara semiĝo povas esti evitindaj pere de mulĉoj. Same, lernante kion la damaĝulo bezonas por postvivi permesas al vi forigi ĝin. 3. Monitoru aŭ samplu la medion pri damaĝula populacio - Kiom da ili estas ĉi tie? Preventaj agoj devas esti faritaj en ĝusta tempo por esti efikaj. Pro tio, post kiam la damaĝulo estas korekte idenfikita monitorado devas komenci antaŭ ol ĝi fariĝi problemo. Ekzemple, en lernejaj lunĉejoj kie blatoj oni esperas aperi adheraj kaptiloj estas instalitaj antaŭ lerneja malfermo. Kaptiloj estas observitaj je regula tempointervalo tiel ke populacioj povu esti monitoritaj kaj regitaj antaŭ ili estos neregeblaj. Iuj faktoroj konsiderindaj kaj monitorindaj inkludas:la damaĝulon ĉeestas/forestas? Kiu estas la disseminado - tutaree aŭ nur je iuj ejoj? Ĉu la damaĝula populacio plimultiĝas aŭ malplimultiĝas? 4. Difini agnivelon (ekonomia,prisanaj, estetikaj)-Kiom estas tro? En iuj kazoj, ian nombron de damaĝuloj povos esti tolerita. Sojfabo estas tre tolerema al senfoliigo, do se estas malmulte da raŭpoj en la plantejo kaj iliaj populacio ne plimultiĝas rapidege ne estas nepre bezonata iu ajn agon. Alimaniere, estas iu punkto en kiu ago devas esti farita por teni la kostojn. Por la produktanto tiu punkto estas tiam kiam la damaĝa kosto pro la damaĝulo estas pli alta ol la kosto de la lukto ago. Tiu ĉi estas la ekonomia nivelo Toleremo al damaĝuloj ankaŭ ŝanĝeblas se ili estas aŭ ne sandetruigaj (malalta toleremo) aŭ nure kosmetika difekto (alta toleremo en ne komerca situacio). Malsamaj lokoj povas havi variajn postulojn bazitaj je specifaj areoj. Blanka trifolio povas esti akceptebla ĉe la flankoj de la ekbatejo de golfejo,sed ne akceptebla en la gazonirejo kie ĝi povos kaŭzi konfuzon en la ludejo. Por elekti iun ĝustan kombinon de manipulaj taktikoj por aparta damaĝula situacio, estos diversaj atentindaj opcioj. Opcioj includas mekanikajn aŭ fizikajn luktojn, perkultivadajn luktojn,biologiajn luktojn kaj kemiajn luktojn. Mekanika aŭ Fizika lukto inkludas elprenon de damaĝuloj de plantoj, aŭ uzon de retoj aŭ alia materialoj por forigi damaĝulojn kiel birdoj el vinberujo aŭ ronĝulojn el instalaĵoj. Perkulturada lukto inkluzivas tenadon de areo libera de faciliga kondiĉo formovante aŭ stokante konvene reziduojn, eliminante adekvate areojn kun malsanaj plantoj. Biologia lukto povas ampleksi kaj konservadon de naturaj predemuloj kaj plimultiĝon de naturaj predemuloj.^[5] #cite_note-4. Plimultiĝo inkludas enkondukon de nature okazantaj predemuloj aŭ per inunda aŭ per inokula nivelo^[ ] Inunda libero estos tiu kiu provas superŝuti iun lokon kun damaĝula predemulo por efiki sur la damaĝula populacio. Je inokulada libero estos pli malgranda nombro da damaĝula predemulo por sumiĝi al natura populacio kaj doni daŭran regadon.^[9]citu_rimarkon-8 Kemia lukto inkludos agrikulturajn oleojn aŭ aplikado de agrokemiaĵoj tiaj kiaj insekticidoj kaj herbicidoj. Verda ILKP-programo uzos agrokemiaĵojn devenaj el plantoj tiaj kiaj fitoekstraktoj,aŭ aliaj nature okazantaj materialoj. Taksu la resultojn -kiel ĝi funkciis? Taksado estas ofte la plej grava paŝo.^[10] Tiu ĉi estas la procedo de revizii ILKP programon kaj la rezultojn de ĝi produktitaj. Respondi la sekvajn demandojn estas utile - ĉu la agoj donis la efikojn deziratajn? ĉu la damaĝula preventado aŭ prilukto kontentigis la terkulturiston? ĉu la propraj metodoj estis sufiĉaj? ĉu estis neatendita flankefekto. Kion oni povos fari estonte en tia damaĝula situacio? Komprenado de la efikecon de ILKP programo permesas al la loka kontrolanto fari modifojn en ILKP planado antaŭ ol la damaĝuloj atingu la agnivelon kaj postuli novan agadon. == Notoj == 1. *^ <#citu_ref-)>*Usona media protekta agentejo, "agrokemiaĵoj kaj nutraĵo:Kion signifas Integrita prilukto de plantdamaĝuloj? 2. *^ <#citu_ref-1>* Bennett, et al., "Scienca gvidilo de Truman por damaĝul-regadaj agadoj", 6a eldono, paĝo 10, Purdue Universitato/Questex Presejo, 2005. 3. *^ <#citu_ref-2>* http://www.umass.edu/umext/ipm/publications/guidelines/index.html. 4. *^ <#citu_ref-3>* Purdue Universitato Koresponda Kurso pri lukto de Razenaj Damaĝuloj , Enkonduko, 2006 5. *^ <#cite_ref-4>* http://www.knowledgebank.irri.org/IPM/biocontrol/ 6. *^ <#cite_ref-5>* http://www.hort.uconn.edu/ipm/veg/htms/ecbtrich.htm 7. *^ <#cite_ref-6>* http://pinellas.ifas.ufl.edu/green_pros/ipm_basics.shtml 8. *^ <#cite_ref-7>* http://www.knowledgebank.irri.org/IPM/biocontrol/Inundative_release.htm 9. *^ <#cite_ref-8>* http://www.knowledgebank.irri.org/IPM/biocontrol/Inoculative_release_.htm 10. *^ <#cite_ref-9>* Bennett, et al.,Scienca gvidilo de Truman por damaĝula regada agadoj", 6a eldono, paĝo 12, Purdue Universitato/Questex Presejo, 2005.--> == Vidu ankaŭ == * [[Biologia plagokontrolo]] * [[Asocio de naturbioluktaj produktantoj]] * [[Agroekologio]] * [[Agronomio]] * [[Biodinamika agrikulturo]] * [[Kitosano]] (natura biolukto por agrikultura kaj hortikultura uzo) * [[Damaĝitaj artropodoj]] * [[Internacia organizo por biologia lukto]] * [[Agrokemiaĵa aplikado]] * [[Plagokontrolo]] * [[Profesia landzorga retaro]] (PLANET) * [[Puŝo-Tiro teknologio]] * [[Grundinfektado]] * [[Daŭrigebla agrikulturo]] == Referencoj == 1. DeBach P. & Rosen, D. Biological control by natural enemies (2an.eld) Cambridge Univ. press. Kembriĝo – Anglio-1991. 440p. 2. Flint, M.L. & van den Bosch, R. Introduction to integrated pest management. Plenum press. Novjorko. 1981. 3. Huffaker, C. & Smith, R.F. Rationale, Organization, and development of a national Integrated pest management project. In Huffaker, C. (ed) New pest technology of pest control 500p. Internacia Centro pri Biologia lukto. 1980. Berkeley, Kalifornio-Usono. 4. IOBL . Integrated production, principles and technical guidelines. Boller, E.F. et al (Ed.) IOCB wprs Bulletin vol 27(2). 2004. 5. Kogan, M. & Bajwa, W. Integrated Pest management: a global reality? An. Soc. Ent. Brasil. 28(1). 1999. 6. Lenteren, J.C. van. Critérios de seleção de inimigos naturais a serem usados em programas de controle biológico. In Bueno, V.H. (Ed.) Controle Biológico de pragas:produção massal e controle de qualidade. Lavras.Ufla. 2000. 207 p. 7. Stern, V, M. Smith, R.F.; van den Bosch, R.: Hagen, K.S. The integrated control concept. Hilgardia, 29 (2) 81-101. 1953 8. Silva, L.M.S & Mendonça, M. Costa 2009. Manejo Integrado de pragas dos citros. In Silva & Mendonça (Ed.) Manual do manejador fitossanitario dos citros. Aracaju-SE. Emdagro/Embrapa. 2009.150p. 8. Van den Bosch, R.; Messenger, P.S; Gutierrez, A.P. An introduction to biological control. Plenum press. Novjorko-Londono. 1973. <!--* Damaĝuloj de pajzaĝo arboj kaj arbedoj: Integrita damaĝul-regada gvidilo. Steve H. Dreistadt, Mary Louise Flint, et al., ANR Publikaĵoj, Universitato de kalifornio, Oakland, Kalifornio, 1994. 328pp, teksto, fotoj, referenca figuroj, diagramoj. * Bennett, Gary W., Ph.d., Owens, John M., Ph.d., Corrigan, Robert M, Ph.d.Scienca gvidilo de Truman por damaĝula regada agadoj", 6a eldono, paĝo 10,11,12,Purdue Universitato/Questex Presejo, 2005. * Jahn, GC, PG Cox., E Rubia-Sanchez, and M Cohen 2001. La serĉo por konektaĵoj: disvolvante reserĉan agendon por disvolvi reserĉa agendo por integritaj damaĝula kaj nutraĵo manipulado.pp. 413–430, In S. Peng and B. Hardy [eds.] “Pri riza reserĉo por nutraĵo certeco kaj malriĉeco redukto. Protokolo de Internacia Rizo-Reserĉa Konferenco, 31a de marto ĝis la 3a de Aprilo 2000.Los Baños,Filipinoj. Los Baños (Filipinoj): Internacia Rizo-Reserĉa Instituto. 692 p. * Jahn, GC, B. Khiev, C Pol, N. Chhorn and V Preap 2001. Eltenebla damaĝula regado por rizo je Kamboĝo. En P. Cox and R Chhay [eds.] “La impakto de Agrikultura Reserĉo por disvolviĝo en Sudorienta Azio” Protokolo de Internacia Konferenco kunvenita je Kamboĝa Agrikultura Reserĉa kaj Disvolviĝa Instituto, Pnompeno, Kamboĝo, 24-26 Okt. 2000, Pnompeno (Kamboĝo): CARDI. * Jahn, GC, JA Litsinger, Y Chen kaj A Barrion. 2007. Riza Integrita damaĝula prilukto:ekologiaj konceptoj. En Ekologie Bazita Integrita Damaĝula prilukto.(eds. O. Koul and G.W. Cuperus). CAB Internacia Pp. 315–366. * Kogan, M 1998. INTEGRITA DAMAĜULA PRILUKTO:Histora Perspektivoj kaj NUNTEMPAJ DISVOLVIĜOJ, Jara Revuo de Entomologio Vol. 43: 243-270 (Voluma publikiga dato Januaro 1998) (doi:10.1146/annurev.ento.43.1.243) * Nonveiller, Guido 1984. Ilustrita katalogo de insektoj de Kamerunio de agrikultura intereso : ( apero, dissemado,graveco)/ Universitato de Beogrado/Instituto por plantprotektado * Usona media protekta agentejo,"Agrokemiaĵoj kaj Nutraĵo:Kion signifas integrita damaĝula prilukto? http://www.epa.gov/pesticides/food/ipm.htm ==Libroj == *Farante organikajn damaĝul-liberajn legomĝardenojn* * The Time Saving Garden by David and Charles PLC/Reader's Digest, ISBN 13: 9780276442452 [editoru ] Eksteraj ligiloj * Integrita Plantdamaĝula prilukto: Kunlabora Reserĉo-apoga Programo (IPM CRSP) * WhatIsIPM.org - Damaĝula prilukto komerca asocio TTT-ejo pri IPPD * [3] - Raciigante la agrokemiaĵan uzadon per aplikado de plibonigitaj procedoj * ILKP por gazon-zorgado * UC ILKP - Tutŝtata Integrita damaĝul-prilukta programo de Universitato da Kalifornio/Tiu ĉi retejo ricevis 4-stelan distingindan poenton en freŝdata magazina kolumno dediĉita al scienco-rilataj TTTejoj.// (Kevin Ahern, Ph.D. (2009), "GEN Best of the Web", /Genetikaj Inĝenierado & Bioteknologiaj Novaĵoj/ *29* (8): 66 ) * Harvarda Universitato ILKP - Harvarda Universitato IPPD Programo * IFAS ILKP - ILKP programo de Nutraĵa kaj agrikulturaj sciencoj-Instituto de Universitato de Florida * Novjorka Ŝtato ILKP Programo - Novjorka ŝtato (Cornell Universitato) ILKP Programo * OSU ILKP Programo - Ohaja Ŝtata Universitato ILKP Programo * ILKP Bildoj - Miloj da bildoj rilataj al ILKP kaj Agrikulturo * UGA ILKP Programo - Universitato de Georgia ILKP Programo * MSU ILKP resursoj - ILKP Resursoj je Miĉigana ŝtata Universitato * ILKP Instituto de NordAmeriko - Senprofitcela organizo por impulsi ILKP-uzadon * Green Shield Certified: Efika damaĝula prilukto. Paca menso. - Al aliula atestdonado por efika regado de damaĝuloj sen nebezonaj agrokemiaĵoj * ĉefaj dek kaŭzoj kial ILKP ne funkcias.* SAFECROP Centro por reserĉo kaj disvolviĝo de planto-protektado kun malalta efiko al medio kaj al sano de konsumantoj * Universitato de Nebrasko ILKP verku ekzemplon * Hughes Exterminators ILKP ILKP en praktiko Reprenita je "http://en.wikipedia.org/wiki/Integrated_pest_management" Kategorioj : Agronomio | plago prilukto | Biologia plago-prilukto| Grundo kemio | Plantaj patogenoj kaj malsanoj Kaŝaj kategorioj: Vikipediaj artikoloj bezonantaj stilajn editoradon post Februaro 2010 | Ĉiuj artikoloj bezonas stilan editoradon |Ĉiuj artikoloj estas sen reviziado. Ĉiuj artikoloj sen reviziado post Februaro 2010.Ĉiuj artikoloj kun sentencoj specife signalitaj per weasel vortoj.| Artikoloj kun sentencoj specife signalitaj per weasel vortoj post Februaro 2010 | Artikoloj mankantaj citadojn en la teksto post Februaro 2010 |--> {{Projektoj}} [[Kategorio:Agronomio]] [[Kategorio:Plantaj malsanoj]] 2klglpnnkv25aldq5tlapk3acffpgg5 0 346972 9493822 8808455 2026-10-15T08:57:09Z Sj1mor 12103 9493822 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Henrik Arnold WERGELAND''' (naskiĝis [[17-a de junio]] [[1808]] en [[Kristiansand]], [[Norvegujo]], mortis [[12-a de julio]] [[1845]] en [[Oslo|Christiania]]) estis norvega [[aŭtoro]]. Multaj pensas pri li kiel la plej grava [[liriko|lirikisto]] de Norvegujo tra la tempoj. Oni komparas lin al poetoj kiel [[Lord Byron|Byron]], [[Aleksandr Puŝkin|Puŝkin]] kaj [[Victor Hugo]]. Li havis kelkajn [[pseŭdonimo|kaŝnomojn]], la plej konata estas '''Siful Sifadda'''. La poezio de Wergeland estas malfacile tradukebla, kaj li kelkfoje esprimis ke aparteni al malgranda lingvosocio estas malhelpo. Lia sento de manko de mondlingvo ekzemple esprimiĝis en la poemo "Følg Kaldet" (1844). Sed li samtempe vidis la sencon en verki por "eta amikema ularo". Malgraŭ ke Wergeland ankaŭ estis grava [[dramisto]], liaj dramoj restas tro nekonataj. Wergeland estis tre agema, kaj faris pionirajn laborojn en pluraj kampoj en la juna Norvegujo post [[1814]]. Li estis nelacigebla instruisto kaj varmkora prizorgisto. Li kontribuis fonde fari la novan ŝtaton kulturnacio, per sia verkado kaj per sia multflanka agado. Li ankaŭ interesiĝis pri la lukto por libereco de subpremitaj popoloj de aliaj lokoj en la mondo, kiel en [[Polujo]], [[Irlando]] kaj [[Brazilo]]. Li kunflankis kun [[Barato]] kontraŭ la koloniiga potenco. == Patrioto kaj mondcivitano == En Norvegujo oni skribis la danan lingvon, sed Wergeland volis ke la juna ŝtato Norvegujo havu memstaran norvegan skriblingvon. Li ekuzis apartajn norvegajn vortojn, kaj norvegajn fleksiojn en siaj tekstoj. Li eĉ verkis kantojn en dialektoj. Wergeland laboris por norvega sendependeco, sed samtempe li ankaŭ sekvis kion okazis en eksterlando. Li skribis honorpoemon pri la [[Julia monarkio]], kaj riproĉis la rusan [[caro]]n post la atako al Polujo en 1831. Per sia plumo li subtenis la strebojn por libereco en aliaj mondpartoj. En sia verkado li ne ĝenis sin pri landlimoj, sed skribis pri kaj Barato kaj Brazilo. == Kelkaj de liaj verkoj == * Digte. Første Ring, 1829 * Skabelsen, Mennesket og Messias, 1830 * Spaniolen, 1833 * Papegøien : et Fastelavensriis, 1835 (de Siful Sifadda) * De Sidste Kloge, 1835 (de Siful Sifadda) * Barnemordersken, 1835 * Stockholmsfareren, 1837 (de Siful Sifadda) * Vinterblommer i Barnekammeret, 1840 * «Vord Lys» kaj «Skaaltale for et godt Aar», 1840 * Jan van Huysums Blomsterstykke, 1840 * Mig selv, 1841 * Norges Konstitutions Historie, 1841-43 * Svalen : et skærsommermorgensæventyr for mødre som har mistet børn, 1841 * Jøden : ni blomstrende tornekviste, 1842 * Jødesagen i det norske storthing, 1842 * Den engelske Lods, 1844 * Jødinden : elleve blomstrende tornekviste, 1842 * Mennesket, 1845 * Til min Gyldenlak, 1845 * Hassel-Nødder : med og uden Kjerne, dog til Tidsfordriv, plukkede af min henvisnede Livs-Busk, 1845 * Fjeldstuen, 1845 === Verkoj tradukitaj al Esperanto === * La Papilio (Sommerfuglen), tradukita de [[Odd Tangerud]] === Periodaĵoj === ==== Kiel verkisto ==== * For Almuen, 1830-1839 * For Menigmand, 1836-38 * For Arbeidsklassen, 1839-45 ==== Kiel redaktoro ==== * Statsborgeren : en tidende for Norges vel {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wergeland, Henrik}} [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] [[Kategorio:Norvegaj poetoj]] [[Kategorio:Norvegaj arkivistoj]] [[Kategorio:Norvegaj redaktoroj]] [[Kategorio:Norveglingvaj verkistoj]] 09homp7e4wswaelz2evtulfwhdhgekg 0 357843 9493681 8968349 2026-10-14T18:24:24Z Arbarulo 135469 9493681 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto urbo|bildo=MexicaliMontage.jpg|bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=MX-BCN|situo sur mapo2=Meksiko|zomo=10}} '''Mexicali''' estas [[metropolo]] en [[Meksiko]], [[universitata urbo]] kaj [[limpasejo]], kie estas [[ĉefurbo]] de [[ŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Baja California]] kaj de [[Mexicali (komunumo)]]. == Bazaj informoj == * [[Loĝantaro]]: {{unuo|689775}} (en [[2010]]) * [[Supermara alteco]]: 8–15 m * [[Areo]]: km² * [[Telefonkodo]]: +52 686 * [[Poŝtkodo]]: 21000 * [[Horzono]]: [[UTC]] -8 ([[somero|somere]] UTC -7) * {{Koordinatoj gms|32|40|00|N|115|28|00|W|scale:30000|montru=entekste}} == Geografio == Mexicali situas apud la landlimo kun [[Usono]] en la norda parto de Meksiko. [[Tijuana]] troviĝas je 163, [[Los-Anĝeleso]] je 368, [[Meksikurbo]] je 2661 [[km]]-oj. == Historio == [[Indianoj]] vivis tie ĝis alveno de [[hispanoj]]. La teritorio apenaŭ estis loĝata pro la [[dezerto]]. Por ŝpari tempon, oni konstruis [[Inter-Kalifornia Fervojo|fervojo]]n trairantan. En la [[1880-aj jaroj]] oni tie fiksis la novan landlimon, poste en [[1900]] usonanoj ricevis permeson konstrui [[kanalo]]n. La konstruado tiris multe da [[homo]]j (tiam alvenis ankaŭ [[ĉinoj]]). Mexicali oficiale fondiĝis en [[1903]]. La [[loknomo]] enhavas mallongigojn de ''México'' "Meksiko" kaj ''California'' "Kalifornio". La kanalo ebligis produkti [[tritiko]]n, [[kotono]]n kaj [[legomo]]jn. Inter la mondmilitoj la kontrabandado, precipe de [[alkoholaĵo]]j, estis grava negoco. En [[2010]] [[Tertremo de Baja California de 2010|tertremo]] okazis. == Ekonomio == Dekomence Mexicali estas grava centro por kotona produktado, sed ankaŭ aliaj branĉoj de agrikulturo restis gravaj. Ekde [[2004]] [[siliciovalo]] fondiĝis, kiu estas produktado laŭ la plej moderna teknologio. Ankaŭ turismo gravas. == Klimato == En Mexicali dezerta [[klimato]] regas. Jare pluvas nur po 75&nbsp;mm. La [[temperaturo]] estas somere 42&nbsp;{{GdC|}} (foje pli), en [[januaro]] preskaŭ frostopunkto. Dum la historio nur unuafoje neĝis. [[Dosiero:CdrlSraGdpeMexicali.JPG|eta|dekstra|300px|Katedralo en Mexicali]] == Vidindaĵoj == * 12 [[teatro]]j * [[Kulturdomo]] * [[Katedralo]] omaĝe al [[Dipatrino]] == Trafiko == Mexicali havas internacian [[flughaveno]]n kaj [[fervojo]]n. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Aŭstralio}} [[Adelaide]], [[Aŭstralio]] * {{Flago|Meksiko}} [[San Luis Río Colorado]], Meksiko * {{Flago|Meksiko}} [[Ensenada]], Meksiko * {{Flago|Meksiko}} [[Navojoa]], Meksiko * {{Flago|Ĉinio}} [[Nankino]], [[Ĉinio]] * {{Flago|Sud-Koreio}} [[Gumi]], [[Suda Koreio]] * {{Flago|Usono}} [[Calexico]], [[Usono]] * {{Flago|Usono}} [[El Centro]], Usono * {{Flago|Usono}} [[Indio (Kalifornio)]], Usono * {{Flago|Usono}} [[San Bernardino (Kalifornio)]], Usono {{Projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Meksiko]] [[Kategorio:Metropoloj]] rvbxv1fslpx9hjov6xnk60qhhda8xe2 4 366080 9493734 9492224 2026-10-14T20:19:34Z Tlustulimu 1543 /* Seroje Fioletovoje */ 9493734 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) {{por}} La menciindeco estas sufiĉe duba. Krome la lingvaĵo de la artikolo estas sufiĉe fuŝa. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:19, 14 okt. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) {{kom}} La enhavon de la diskutpaĝo bonus konservi kiel dokumentigon, sed ĝi ne plu bone troveblas, se la koncerna teksto estas for, tial plej bonas kopii ĝin ĉi tien. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:42, 20 sep. 2026 (UTC) '''Diskuto:Esperanto Eksport':''' '' Ĉu la firmao ankoraŭ aktivas?'' Mi ne trovas ajnan fonton pri ĝi. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:01, 7 okt. 2025 (UTC) :@[[Uzanto:Roberto|Roberto]] vi kreis la paĝon en 2009. ĉu vi scias pli? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:02, 7 okt. 2025 (UTC) ::Laŭ mi indas forviŝi la artikolon. Mi tre bone konas la malagasan Esperanto-movadon kaj neniam aŭdis pri tiu firmao. [[Uzanto:Ulrich Matthias|Ulrich Matthias]] ([[Uzanto-Diskuto:Ulrich Matthias|diskuto]]) 20:51, 18 nov. 2025 (UTC) :::Mi vere ne memoras pri io, kion mi verkis antaŭ 17 jaroj. Mi pensas ke oni povas forigi ĝin kaj eble meti noton en artikolo pri Madagaskaro dirante ke eble ĝi ekzistis. Tre eble estis nur iu, kiu revis krei ion tian. Ofte naivaj homoj anoncas, ke ili kreis klubon, entrepenon, revuon aŭ ion ajn, kiu uzos Esperanton, sed tio estas nur revo. Tio okazas ekde la komenco de la movado. Tre eble iu anoncis tion, kaj mi kredis ĝin. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 02:55, 4 dec. 2025 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) ::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC) == [[Keith leung]] == {{Propono de forigo |artikolo = Keith leung |kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC) }} {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu! == Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo == {{Propono de forigo |artikolo = Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo |kialo = Duoblaĵo akcidente kreita |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 2:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = Teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:29, 10 okt. 2026 (UTC) }} Vidu [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj#Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo kaj Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]]. Se temas nur pri tio, ke la paĝo [[[[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] restu kaj la akcidente kreita kopio [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] foriru: {{por}}, kompreneble. Akcidente kreitajn duobligitajn kopiojn bezonas neniu. Fakte eĉ ne necesas atendi plenan semajnon da atendado kaj pripenso. Ankoraŭ tria voĉo por forigo kaj la duoblaĵo povus jam pli frue foriri kiel teknika forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 19 sep. 2026 (UTC) == Sarastamo == {{Propono de forigo |artikolo = Sarastamo |kialo = la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita. Ĝi estis farita de nekonata anonimulo, kio do ne taŭgas kiel savanto - sola alternativo al forigo laŭ mi estus kompleta retraduko de la finna teksto kaj ankaŭ farado de deca vikidatumero ... sed tion oni same bone povas fari post forigo de tiu ĉi ĝermeta ruino (la finna teksto ja ĉiam restos). |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 13:02 |forigita = jes |kialo de rezulto = Du aŭ tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 10 okt. 2026 (UTC) }} {{Por}} forigo de la artikolo en nuna stato. Estas absolute nenio savebla en ĝi, eĉ la nomo estas fuŝa (ĝuste estus ''Markku Sarastamo''). Verŝajne temas pri la sama anonimulo kiu jam estas kreinta multajn same malaltkvalitajn artikolojn pri Suomio kaj suomaj kulturaj fenomenoj kun nova IP. Se ŝli registriĝos, ni povos kunlabori al ŝli kaj helpi al ŝli fruktodone kontribui pri suomaj temoj, kiuj estas vere ne sufiĉe reprezentataj en nia Vikipedio, sed ĵus nun estas nenio kion ni povas fari. :{{Por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 10 okt. 2026 (UTC) == Du ŝablonoj: Ŝablono:Lang- == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Lang-mhd |artikolo2 = Ŝablono:Lang-mhg |kialo = neuzata, rompita, malĝusta lingvokodo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:17, 2 okt. 2026 (UTC) |tempo = 2026-10-09 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} == [[Bando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Bando |kialo = La artikolo faras nenion krom difini diversajn sencojn de la vorto, sed [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Vikipedio ne estas vortaro]]. Ĝi estas misligita al alilingvaj artikoloj pri krimaj grupoj. Se ni volus fari ekvivalenton al tiuj artikoloj, pli bona titolo verŝajne estus [[Gangsteraro]], sed ili ŝajnas esti praktike duoblaĵoj de artikoloj pri [[Gangstero]], do ne imitindaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:38, 6 okt. 2026 (UTC) |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:38, 6 okt. 2026 (UTC) |tempo = 7 oktobro 2026 17:12 |forigita = ne |kialo de rezulto = Reredaktita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:51, 12 okt. 2026 (UTC) }} : Savebla, sed en la nuna stato neakceptebla, do {{por}} forigo. Bando da muzikistoj kaj bando da krimuloj ne havu komunan artikolon, [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Vikipedio ne estas vortaro]]. * [[Muzikgrupo]] [[d:Q215380]] * [[Krima organizaĵo]] [[d:Q1788992]] nur alidirektilo * [[Organizata krima agado]] [[d:Q46952]] * [[Gangstero]] [[d:Q46961]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 6 okt. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}Nuna stato savenda. Temas ĉefe pri bando de krimuloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 10 okt. 2026 (UTC) == [[Stelĉiela lustro (Portaluppi)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Stelĉiela lustro (Portaluppi) |kialo = Dubinda enciklopedieco pri lustro kiu nur estas en privata apartamento. Estas neniu referenco kaj la nura montrita estas mensogo: en ĝi oni diras nenion pri tiu lustro. Estas fuŝa artikolo angla titolo kiu estas en itala. Alia suspektindeco estas ke almenaŭ tri el la alilingvaj versioj estis faritaj en la sama tago plej verŝajne de la sama fuŝulo kun diversaj nomoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:37, 10 okt. 2026 (UTC) |tempo = sabato 17 oktobro 2026 0:36 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} serl1p2o3kbfu1ixqtme245akfu48nr 9493737 9493734 2026-10-14T20:27:51Z Tlustulimu 1543 /* Du ŝablonoj: Ŝablono:Lang- */ 9493737 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) {{por}} La menciindeco estas sufiĉe duba. Krome la lingvaĵo de la artikolo estas sufiĉe fuŝa. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:19, 14 okt. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) {{kom}} La enhavon de la diskutpaĝo bonus konservi kiel dokumentigon, sed ĝi ne plu bone troveblas, se la koncerna teksto estas for, tial plej bonas kopii ĝin ĉi tien. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:42, 20 sep. 2026 (UTC) '''Diskuto:Esperanto Eksport':''' '' Ĉu la firmao ankoraŭ aktivas?'' Mi ne trovas ajnan fonton pri ĝi. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:01, 7 okt. 2025 (UTC) :@[[Uzanto:Roberto|Roberto]] vi kreis la paĝon en 2009. ĉu vi scias pli? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:02, 7 okt. 2025 (UTC) ::Laŭ mi indas forviŝi la artikolon. Mi tre bone konas la malagasan Esperanto-movadon kaj neniam aŭdis pri tiu firmao. [[Uzanto:Ulrich Matthias|Ulrich Matthias]] ([[Uzanto-Diskuto:Ulrich Matthias|diskuto]]) 20:51, 18 nov. 2025 (UTC) :::Mi vere ne memoras pri io, kion mi verkis antaŭ 17 jaroj. Mi pensas ke oni povas forigi ĝin kaj eble meti noton en artikolo pri Madagaskaro dirante ke eble ĝi ekzistis. Tre eble estis nur iu, kiu revis krei ion tian. Ofte naivaj homoj anoncas, ke ili kreis klubon, entrepenon, revuon aŭ ion ajn, kiu uzos Esperanton, sed tio estas nur revo. Tio okazas ekde la komenco de la movado. Tre eble iu anoncis tion, kaj mi kredis ĝin. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 02:55, 4 dec. 2025 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) ::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC) == [[Keith leung]] == {{Propono de forigo |artikolo = Keith leung |kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC) }} {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu! == Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo == {{Propono de forigo |artikolo = Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo |kialo = Duoblaĵo akcidente kreita |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 2:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = Teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:29, 10 okt. 2026 (UTC) }} Vidu [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj#Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo kaj Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]]. Se temas nur pri tio, ke la paĝo [[[[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] restu kaj la akcidente kreita kopio [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] foriru: {{por}}, kompreneble. Akcidente kreitajn duobligitajn kopiojn bezonas neniu. Fakte eĉ ne necesas atendi plenan semajnon da atendado kaj pripenso. Ankoraŭ tria voĉo por forigo kaj la duoblaĵo povus jam pli frue foriri kiel teknika forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 19 sep. 2026 (UTC) == Sarastamo == {{Propono de forigo |artikolo = Sarastamo |kialo = la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita. Ĝi estis farita de nekonata anonimulo, kio do ne taŭgas kiel savanto - sola alternativo al forigo laŭ mi estus kompleta retraduko de la finna teksto kaj ankaŭ farado de deca vikidatumero ... sed tion oni same bone povas fari post forigo de tiu ĉi ĝermeta ruino (la finna teksto ja ĉiam restos). |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 13:02 |forigita = jes |kialo de rezulto = Du aŭ tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 10 okt. 2026 (UTC) }} {{Por}} forigo de la artikolo en nuna stato. Estas absolute nenio savebla en ĝi, eĉ la nomo estas fuŝa (ĝuste estus ''Markku Sarastamo''). Verŝajne temas pri la sama anonimulo kiu jam estas kreinta multajn same malaltkvalitajn artikolojn pri Suomio kaj suomaj kulturaj fenomenoj kun nova IP. Se ŝli registriĝos, ni povos kunlabori al ŝli kaj helpi al ŝli fruktodone kontribui pri suomaj temoj, kiuj estas vere ne sufiĉe reprezentataj en nia Vikipedio, sed ĵus nun estas nenio kion ni povas fari. :{{Por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 10 okt. 2026 (UTC) == Du ŝablonoj: Ŝablono:Lang- == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Lang-mhd |artikolo2 = Ŝablono:Lang-mhg |kialo = neuzata, rompita, malĝusta lingvokodo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:17, 2 okt. 2026 (UTC) |tempo = 2026-10-09 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{por}} La ĝusta kodo por mezepoka germana estas gmh. Sed mi ne certas, ĉu ni bezonus tian ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:27, 14 okt. 2026 (UTC) == [[Bando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Bando |kialo = La artikolo faras nenion krom difini diversajn sencojn de la vorto, sed [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Vikipedio ne estas vortaro]]. Ĝi estas misligita al alilingvaj artikoloj pri krimaj grupoj. Se ni volus fari ekvivalenton al tiuj artikoloj, pli bona titolo verŝajne estus [[Gangsteraro]], sed ili ŝajnas esti praktike duoblaĵoj de artikoloj pri [[Gangstero]], do ne imitindaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:38, 6 okt. 2026 (UTC) |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:38, 6 okt. 2026 (UTC) |tempo = 7 oktobro 2026 17:12 |forigita = ne |kialo de rezulto = Reredaktita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:51, 12 okt. 2026 (UTC) }} : Savebla, sed en la nuna stato neakceptebla, do {{por}} forigo. Bando da muzikistoj kaj bando da krimuloj ne havu komunan artikolon, [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Vikipedio ne estas vortaro]]. * [[Muzikgrupo]] [[d:Q215380]] * [[Krima organizaĵo]] [[d:Q1788992]] nur alidirektilo * [[Organizata krima agado]] [[d:Q46952]] * [[Gangstero]] [[d:Q46961]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 6 okt. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}Nuna stato savenda. Temas ĉefe pri bando de krimuloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 10 okt. 2026 (UTC) == [[Stelĉiela lustro (Portaluppi)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Stelĉiela lustro (Portaluppi) |kialo = Dubinda enciklopedieco pri lustro kiu nur estas en privata apartamento. Estas neniu referenco kaj la nura montrita estas mensogo: en ĝi oni diras nenion pri tiu lustro. Estas fuŝa artikolo angla titolo kiu estas en itala. Alia suspektindeco estas ke almenaŭ tri el la alilingvaj versioj estis faritaj en la sama tago plej verŝajne de la sama fuŝulo kun diversaj nomoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:37, 10 okt. 2026 (UTC) |tempo = sabato 17 oktobro 2026 0:36 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} 539hwm7pv69x9zbpfrx1ge75hbff7rj 9493739 9493737 2026-10-14T20:33:38Z Tlustulimu 1543 /* Stelĉiela lustro (Portaluppi) */ 9493739 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) {{por}} La menciindeco estas sufiĉe duba. Krome la lingvaĵo de la artikolo estas sufiĉe fuŝa. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:19, 14 okt. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) {{kom}} La enhavon de la diskutpaĝo bonus konservi kiel dokumentigon, sed ĝi ne plu bone troveblas, se la koncerna teksto estas for, tial plej bonas kopii ĝin ĉi tien. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:42, 20 sep. 2026 (UTC) '''Diskuto:Esperanto Eksport':''' '' Ĉu la firmao ankoraŭ aktivas?'' Mi ne trovas ajnan fonton pri ĝi. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:01, 7 okt. 2025 (UTC) :@[[Uzanto:Roberto|Roberto]] vi kreis la paĝon en 2009. ĉu vi scias pli? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:02, 7 okt. 2025 (UTC) ::Laŭ mi indas forviŝi la artikolon. Mi tre bone konas la malagasan Esperanto-movadon kaj neniam aŭdis pri tiu firmao. [[Uzanto:Ulrich Matthias|Ulrich Matthias]] ([[Uzanto-Diskuto:Ulrich Matthias|diskuto]]) 20:51, 18 nov. 2025 (UTC) :::Mi vere ne memoras pri io, kion mi verkis antaŭ 17 jaroj. Mi pensas ke oni povas forigi ĝin kaj eble meti noton en artikolo pri Madagaskaro dirante ke eble ĝi ekzistis. Tre eble estis nur iu, kiu revis krei ion tian. Ofte naivaj homoj anoncas, ke ili kreis klubon, entrepenon, revuon aŭ ion ajn, kiu uzos Esperanton, sed tio estas nur revo. Tio okazas ekde la komenco de la movado. Tre eble iu anoncis tion, kaj mi kredis ĝin. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 02:55, 4 dec. 2025 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) ::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC) == [[Keith leung]] == {{Propono de forigo |artikolo = Keith leung |kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC) }} {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu! == Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo == {{Propono de forigo |artikolo = Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo |kialo = Duoblaĵo akcidente kreita |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 2:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = Teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:29, 10 okt. 2026 (UTC) }} Vidu [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj#Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo kaj Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]]. Se temas nur pri tio, ke la paĝo [[[[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] restu kaj la akcidente kreita kopio [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] foriru: {{por}}, kompreneble. Akcidente kreitajn duobligitajn kopiojn bezonas neniu. Fakte eĉ ne necesas atendi plenan semajnon da atendado kaj pripenso. Ankoraŭ tria voĉo por forigo kaj la duoblaĵo povus jam pli frue foriri kiel teknika forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 19 sep. 2026 (UTC) == Sarastamo == {{Propono de forigo |artikolo = Sarastamo |kialo = la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita. Ĝi estis farita de nekonata anonimulo, kio do ne taŭgas kiel savanto - sola alternativo al forigo laŭ mi estus kompleta retraduko de la finna teksto kaj ankaŭ farado de deca vikidatumero ... sed tion oni same bone povas fari post forigo de tiu ĉi ĝermeta ruino (la finna teksto ja ĉiam restos). |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 13:02 |forigita = jes |kialo de rezulto = Du aŭ tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 10 okt. 2026 (UTC) }} {{Por}} forigo de la artikolo en nuna stato. Estas absolute nenio savebla en ĝi, eĉ la nomo estas fuŝa (ĝuste estus ''Markku Sarastamo''). Verŝajne temas pri la sama anonimulo kiu jam estas kreinta multajn same malaltkvalitajn artikolojn pri Suomio kaj suomaj kulturaj fenomenoj kun nova IP. Se ŝli registriĝos, ni povos kunlabori al ŝli kaj helpi al ŝli fruktodone kontribui pri suomaj temoj, kiuj estas vere ne sufiĉe reprezentataj en nia Vikipedio, sed ĵus nun estas nenio kion ni povas fari. :{{Por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 10 okt. 2026 (UTC) == Du ŝablonoj: Ŝablono:Lang- == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Lang-mhd |artikolo2 = Ŝablono:Lang-mhg |kialo = neuzata, rompita, malĝusta lingvokodo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:17, 2 okt. 2026 (UTC) |tempo = 2026-10-09 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{por}} La ĝusta kodo por mezepoka germana estas gmh. Sed mi ne certas, ĉu ni bezonus tian ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:27, 14 okt. 2026 (UTC) == [[Bando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Bando |kialo = La artikolo faras nenion krom difini diversajn sencojn de la vorto, sed [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Vikipedio ne estas vortaro]]. Ĝi estas misligita al alilingvaj artikoloj pri krimaj grupoj. Se ni volus fari ekvivalenton al tiuj artikoloj, pli bona titolo verŝajne estus [[Gangsteraro]], sed ili ŝajnas esti praktike duoblaĵoj de artikoloj pri [[Gangstero]], do ne imitindaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:38, 6 okt. 2026 (UTC) |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:38, 6 okt. 2026 (UTC) |tempo = 7 oktobro 2026 17:12 |forigita = ne |kialo de rezulto = Reredaktita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:51, 12 okt. 2026 (UTC) }} : Savebla, sed en la nuna stato neakceptebla, do {{por}} forigo. Bando da muzikistoj kaj bando da krimuloj ne havu komunan artikolon, [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Vikipedio ne estas vortaro]]. * [[Muzikgrupo]] [[d:Q215380]] * [[Krima organizaĵo]] [[d:Q1788992]] nur alidirektilo * [[Organizata krima agado]] [[d:Q46952]] * [[Gangstero]] [[d:Q46961]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 6 okt. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}Nuna stato savenda. Temas ĉefe pri bando de krimuloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 10 okt. 2026 (UTC) == [[Stelĉiela lustro (Portaluppi)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Stelĉiela lustro (Portaluppi) |kialo = Dubinda enciklopedieco pri lustro kiu nur estas en privata apartamento. Estas neniu referenco kaj la nura montrita estas mensogo: en ĝi oni diras nenion pri tiu lustro. Estas fuŝa artikolo angla titolo kiu estas en itala. Alia suspektindeco estas ke almenaŭ tri el la alilingvaj versioj estis faritaj en la sama tago plej verŝajne de la sama fuŝulo kun diversaj nomoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:37, 10 okt. 2026 (UTC) |tempo = sabato 17 oktobro 2026 0:36 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{por}} La menciindeco estas duba. Krome ne estas fontoj nek referencoj. Krome estas fuŝo pri la alilingva nomo, kiu ne estas angla, sed itala. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:33, 14 okt. 2026 (UTC) hb9l1v8lauqwly1cet39qkeipni7pwf 0 366820 9493835 8926167 2026-10-15T09:07:35Z Sj1mor 12103 9493835 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |situo sur mapo=Stutgarto |regiono-ISO = DE-BW |zomo = 14 |retejo = }} [[Dosiero:Hauptbahnhof Stuttgart.jpg |eta|250ra|Stutgarta ĉefa stacidomo, domoj K1 kaj K2 de Universitato Stutgarto, la sudaokcidenta radiofonio [[SWR]], ''Südwestdeutschen Rundfunk'' (SWR), kaj la pacokirko (Stutgarto-oriento) 6-a aprilo 2007, Bildo de Roger Kreja, Stutgarto]] La '''Universitato de Stutgarto''' ({{Lang-de|'''Universität Stuttgart'''}}) estas ŝtata [[universitato]] en [[Stutgarto]], [[Germanujo]]. La universitato havas la pezocentron en naturaj - kaj inĝenieraj sciencoj. La universitato estis fondita en 1829 kaj havas proksimume 10 fakultatojn. La universitato estas precipe konata pro sia altnivela inĝenieristiko kaj industriaj studoj. De ĝia fondo ĝis 1967, nur teknikaj studoj okazis en la universitato. En ĉi tiu jaro, la universitato ankaŭ komencis instrui kampojn en la sociaj sciencoj kaj la homaj sciencoj. Inter la konataj diplomiĝintoj de la universitato estas Gustav Bauerfind, [[Volker Beck]], [[Gottlieb Daimler]], [[Gerhard Ertl]] kaj [[Ernst Heinkel]]. == Fakultatoj == La universitato havas 10 fakultatojn. * Fakultato de Arkitekturo kaj Urba Planado * Fakultato de Civila kaj Media Inĝenierado * Fakultato de Kemio * Fakultato de Energio-Inĝenierarto, Procezoj kaj Bioteknologio * Fakultato de Komputado, Elektrotekniko kaj Informa Teknologio * Fakultato de Aeronaŭtika Inĝenierado kaj Geodezio * Fakultato de Dezajno-Inĝenieristiko, Produktado-Inĝenieristiko kaj Aŭto-Inĝenieristiko * Fakultato de Matematiko kaj Fiziko * Fakultato de Homaj Sciencoj * Fakultato de Administrado, Ekonomio kaj Sociaj Sciencoj == Rangigoj == Ekde 2017, la universitato estas rangita 79-a en la mondo en la kvalito de inĝenieraj studoj, laŭ la rangotabelo QS. La universitato estas membro de la Alianco TU9 kaj la Konferenco de Eŭropaj Lernejoj por Altnivela Inĝenieristiko Eduko kaj Esploro. == Vidu ankaŭ == * [[Helmut Huegel]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.uni-stuttgart.de oficiala retejo de Universitato Stutgarto] ** [http://www.uni-stuttgart.de/interessierte/ ''Studium und Studiengänge'' studo kaj studaj karieroj ] ** [http://www.uni-stuttgart.de/studiengebuehren ''Verwendung der Studiengebühren'' - uzo de studa mono] * [http://www.faveve.uni-stuttgart.de/ ''Fachschaften und unabhängige Studierendenvertretung FaVeVe'' studenta faka kaj sendependa studentoj representado ''FaVeVe''] * [http://www.sws-internet.de/'' Studentenwerk Stuttgart'' - studenta verko Stutgarto] * [http://www.gsame.uni-stuttgart.de ''Graduate School of Excellence - advanced Manufacturing Engineering'' (moderna industria fabrikado)] * [http://www.uni-medtech.de/ interuniveristataj studoj de medicina teĥniko der [[Eberhard Karls Universitato Tuebingen]] kaj la Universitato Stutgarto][[Universitato de Tubingeno|Eberhard Karls Universitato de Tubingeno]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Germanio|Stutgarto]] [[Kategorio:Stutgarto]] [[Kategorio:Aperis en 1829]] om21r1isdli55gox0o0ql1fsq8c9ck2 0 378653 9493797 9172123 2026-10-15T08:33:02Z Sj1mor 12103 9493797 wikitext text/x-wiki '''Miles Davis Volume 1''' kaj '''Miles Davis Volume 2''' estas du [[ĵaz]]-[[muzikalbumo|albumoj]] de [[Miles Davis]]. Estis la unuaj du 12-colaj [[sondisko]]j de [[Blue Note Records]]. Ili estis publikigitaj en 1955. Laŭ opinio de Scott Yanow ili konsistigas komencon kaj fruan kulminon de la evoluo de [[malmolbopo]]. == Graveco == Scott Yanow rigardis la tri kunsidojn de Miles Davis por Blue Note el la jaroj 1952, 1953 kaj 1954 al la 17 plej gravaj diskoj de malmolbopo kaj kiel unuaj diskoj, sur kiuj – malgraŭ laŭgradaj transiroj – ĉi tiu stilo publikiĝis. Laŭ Thom Jurek ili donas precizan bildon pri la „rapida glitado“ de Davis en la malmolbopon. [[Richard Cook|Cook]] kaj [[Brian Morton|Morton]] antagonismon de ĉi tiu albumo, rimarkis tamen ankaŭ, ke Davis jen forlasis la malvastajn limojn de ''etbanda bibopo'' kaj daŭrigis la esploron de vasta muzika lingvo, kion li komencis per la ensemblo de ''[[Birth of the Cool]]''.<ref group="cook">p. 373</ref> == Literaturo/fontoj == * Erik Nisenson: ''Round About Midnight – Ein Portrait über Miles Davis''. Hannibal, Vieno 1985 * [[Richard Cook]], [[Brian Morton]]: ''The Penguin Guide to Jazz on CD''. 6-a eldono, 2002. ISBN 0-14-051521-6 <references group="cook"/> * Peter Wießmüller: ''Miles Davis – Sein Leben, seine Musik, seine Schallplatten''. Oreos (Collection Jazz), Gauting 1985 <references group="Wießmüller"/> * Vokita de jazzdisco.org la 7-an de septembro 2010 <references group="jazzdisco.org"/> * Vokita de discogs.com la 7-an de septembro 2010 <references group="discogs.com"/> * Vokita de allmusic.com la 15-an de septembro 2010 <references group="allmusic"/> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.birkajazz.com/archive/blueNote10inch.htm Blue Note 10" LP]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Diskokovriloj de la 5000-a serio, inter ili ''Young Man With A Horn'', ''Miles Davis, Vol. 2'' kaj ''Miles Davis, Vol. 3'' ĉe birkajazz.com [[Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 1955]] [[Kategorio:Ĵazaj muzikalbumoj]] [[Kategorio:Miles Davis]] 889eux4kliik0ctd525v47nrq1k4k6j 0 381996 9493758 8928571 2026-10-15T04:20:43Z Sj1mor 12103 9493758 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Gitte Hænning dum benefickoncerto en [[Kolonjo]] }} '''Gitte HÆNNING-JOHANSSON''' (* [[29-an de junio]] [[1946]] en [[Aarhus]]) estas [[Danujo|dana]] kantistino. Per sia furoraĵo ''Ich will ’nen Cowboy als Mann'' ŝi fariĝis en 1963 unu el la plej popularaj interpretistoj de la germanlingva popkanto, povis tamen ankaŭ en la 1980-aj jaroj defendi sian pozicion kiel matura kantistino per pretendemaj tekstoj el la plumo de libretisto Michael Kunze. Ŝia repertuaro krome ampleksas [[bluso]]n, [[ĵazo]]n, [[muzikalo]]n kaj danan [[popolmuziko|popolkantojn]]. [[Dosiero:641Gitte Hænning.JPG|eta|Gitte Hænning 2010]] == Kariero == Hænning unuafoje sursceniĝis en 1954 kiel okjarulo en Danujo. Ŝia patro Otto Johansson estis kantinstruisto kaj glatigis al ŝi la vojon, surdiskigante per ŝi la germanan furorkanton ''Ich heirate Pappi'' danlingva (''Giftes med farmand'', publikigita la 20-an de oktobro 1954). En 1958 ŝi validis kiel plej fama infana stelulo de tuta [[Skandinavujo]], jam prezentis en la televido, en filmoj kaj sur la muzikalscenejo kaj faris 16 diskojn. Ekde la fino de la 1950-aj jaroj ŝi publikigis ankaŭ en germana lingvo. En la fruaj 1960-aj jaroj ŝi estis tre sukcesa laŭ la danaj kaj svedaj furorkanta ranglistoj. Nils Nobach malkovris ŝin en 1960 por la germanlingva furorkanto kaj peris al ŝi kontrakton kun diskeldonejo Electrola. Post komence modera sukceso ŝi gajnis en 1963 la Germanan Furorkanto-Festivalon per la titolo ''Ich will ’nen Cowboy als Mann'' [[Dosiero:Gitte & Otto Hænning.jpg|eta|maldekstra|Gitte (maldekstre) kun sia patro (dekstre) en 1957]] Sekvatempe Gitte plejofte prezentis kune kun popkantisto Rex Gildo. Ili estis meze de la 1960-aj jaroj la plej populara [[Dueto|duopo]] sur la germana furorkanta merkato. Ofte ŝi gastis je televidspektakloj. Jam frue ŝi renkontiĝis kun [[ĵazo]]. En 1968 la fervora ĵazamatorino sonregistris kun la renoma [[ĵazbandego]] de Kenny Clarke/Francy Boland la albumon ''My Kind of World'', kiun la recenzo akceptis bonvole, nome kiel lumdiska novpublikaĵo titole ''Out of This World''. Fine de la 1960-aj kaj komence de la 1970-aj jaroj Gitte Hænning sukcesis per kantoj kiel ''Probleme'', ''Aber heimlich'', ''Millionär'', ''Weiße Rosen'', ''Dann kamst Du'' kaj ''Regenbogen''. Krome ŝi tenis en la televido proprajn personajn spektaklojn (1974, 1978, 1981, 1983). Dum kiam ŝi establiĝis en Germanujo kiel stelulo, ŝia stelo paliĝis iomete en Skandinavujo, kie ŝi tamen publikigis kantojn. En la 1980-aj jaroj ŝi okupiĝis pri pli seriozaj popkantoj. Dum la 1990-aj jaroj Hænning aktoris kelkajn monatojn je Berlino en la muzikalo ''Shakespeare & Rock’n’Roll,'' kiun produktis ŝia tiama vivkunulo Friedrich Kurz. Ankaŭ ŝi apartenis al la ensemblo de la sukcesaj berlinaj tendoprezentadoj de ''Die Zauberflöte'' sub la reĝio de George Tabori. Foje ŝi ankaŭ gastis je festivaloj. Ĵazkoncerto por ŝia patro Otto Hænning en la Komika Opero je [[Berlino]] en 1997 fariĝis granda sukceso. La koncerto ''Songs for My Father'' ankaŭ estis publikigita kiel lumdisko. Ekde 2001 ĝis 2003 ŝi sukcese vojaĝis per sia ''In-Jazz''-programo tra Germanujo. Ĝis en la nuntempo ŝi ĉiam denove prezentas ĉi tiun programon. Novembron 2004 Gitte festis sian 50-jaran scenejojubileon per eta koncertserio kaj kantis malnovajn kaj novajn kantojn. Por la jubileo ŝi publikigis jam du lumdiskajn albumojn – ĵazan koncertalbumon de la ''„In Jazz“''-vojaĝo kaj la popalbumon ''Johansson,'' dediĉita al sia patro mortinta printempon de 2004. [[Dosiero:Gitte, Wencke, Siw 2005 in Frankfurt.jpg|eta|maldekstra|Gitte, Wencke, Siw 2005 en Frankfurto]] Ekde junio de 2004 ĝis fine de 2007 Gitte staris kune kun Wencke Myhre kaj Siw Malmkvist kun la programo ''Gitte, Wencke, Siw – Die Show („GWS-Die Show“)'' pli ol 500-foje sur la scenejoj en Berlino, Hamburgo, Munkeno, Frankfurto, Stutgarto, Bremeno, Svisujo kaj Aŭstrujo same kiel en multaj aliaj lokoj. Kun la du koleginoj ŝin ligas krom sia skandinava deveno kelka simila stacio en la spektaklokomerco. La publikigita koncert-lumdisko de la spektaklo atingis printempon de 2005 rangon 100 laŭ la oficialaj germanaj vendoranglistoj. En sia hejmlando Gitte estis en 1980 longtempe sukcesa per la dana versio de ''Bleib noch bis zum Sonntag''. La disko tie atingis ranglokon 4. Sekvis nur kelkaj lumdiskoj kun la furoraĵoj, sed neniuj novregistraĵoj. Surprizis do la vendosukceso de la lumdisko-kvaropo „Den komplette Popboks 1958–1965“ printempon de 2006, kiu atingis en Danujo la 8-an rangon en la albumaj ranglistoj. Novembron 2006 la dokumenta filmo ''Ich will alles – Die Gitte Haenning Story'' de reĝisoro Marc Boettcher estis prezentata dum la filmfestivalo ''Nordische Filmtage [[Lübeck]]'' kaj poste ankaŭ dissendita televide. Junion de 2007 la filmo aperis per [[DVD]] kaj ĉe-flanke ankaŭ aperis duopa lumdisko pri tio. Fine de aŭgusto de 2007 diskeldonejo Sony BMG publikigis la tri sukcesajn albumojn ''Bleib noch bis zum Sonntag, Ungeschminkt'' kaj ''Berührungen'' denove kiel lumdisko-triopo. Ĉiuj tri albumoj ne plu estis sur la merkato ekde fine de la 1980-aj jaroj kaj nun denove estas aĉeteblaj. Aŭtunon de 2007 ŝi denove koncertis en Germanujo. Ŝi vojaĝis kune kun orkestro, kiun ŝi aparte kunmetis, kun ĵazprogramo ''„Ich will“'' tra germanaj teatrejoj kaj koncertejoj. Ekde oktobro de 2008 Gitte Haenning kaj ŝia 13-kapa orkestro vojaĝis kun la popprogramo''„Ich will alles – Tour 2008“''. La vojaĝon ŝi daŭrigis en 2009 kaj 2010 per la programo ''Ich will alles''. Ekde fine de majo ĝis julio de 2010 li aktoris kaj kantis en la teatra enscenigo de ''Twelfth Night, or What You Will'' de [[William Shakespeare]] je la reĝio de Armin Holz dum la festivalo ''Ruhrfestspiele''' en [[Marl]] kaj poste je la [[Renaissance-Theater]] en Berlino la rolon de la „arlekeno“. Novembron de 2010 ŝi publikigis sian novan albumon konsistantan el novregistraĵoj de ŝiaj plej sukcesaj furoraĵoj kaj el kvar novaj kantoj titole ''Was ihr wollt''. Per tio ŝi sukcesis post 27 jaroj eniri la germanajn ranglistojn kiel soloistino. == Privataĵoj == Meze de la sesdekaj jaroj ŝi estis en amrilato kun la dana ĵazbasisto [[Niels-Henning Ørsted Pedersen]]. Fine de la sesdekaj kaj komence de la sepdekaj jaroj ŝi kunvivis kun komponisto Robert Cornford en Londono kaj Romo. Gitte edzigis en 1974 sian organiziston Jo Geistler. La geedzeco eksiĝis tamen en 1976. En la okdekaj jaroj reĝisoro Pit Weyrich estis ŝia vivkunulo. En la naŭdekaj jaroj ŝi akompanis muzikalproduktiston Friedrich Kurz. Ekde kelkaj jaroj ŝi loĝas en [[Berlino]]. {{Portalo Muziko}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.boettcher-film.de/index.php/gitte-haenning/film-inhalt-%28de%29 Ich will alles – die Gitte Haenning Story. Artikolo de Marc Boettcher] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101124035216/http://www.boettcher-film.de/index.php/gitte-haenning/film-inhalt-(de) |date=2010-11-24 }} * [http://www.gittehaenning.info/bio.htm Biografio de Sascha Frenzel pri Gitte Hænning] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151221020236/http://www.gittehaenning.info/bio.htm |date=2015-12-21 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Haenning, Gitte}} [[Kategorio:Popkantistoj]] [[Kategorio:Ĵazaj kantistoj]] [[Kategorio:Danaj muzikistoj]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1973]] 7k21i9s906t8ls39b5aotwn43bxcj27 0 382027 9493840 9366966 2026-10-15T09:08:16Z Sj1mor 12103 9493840 wikitext text/x-wiki '''Allahu Akbar''' (Dio estas Granda) ([[Arabe]]: الله أكبر‎), estis nomo de la nacia himno de la [[Ĵamairio|Granda Libia Ĵamairio Araba Populara kaj Socialista]] kaj post tio [[Araba Libia Respubliko]]. La muziko estis origine egiptia iradmuziko kiu fariĝis populara en [[Egiptio]] kaj [[Sirio]] dum la [[Sueza krizo]] dum [[1956]]. Ĝi estis ekuzita en [[1-a de septembro]] de [[1969]], fare de dum momente la libia estro [[Muammar al-Gaddafi]] kiel oficiala nacia himno de [[Libio]], montrante sian esperon pri la unuiĝo de la [[araba mondo]]. Ĝi anstataŭis la antaŭan nacian himnon nomitan [[Libio, Libio, Libio]], kiu estis uzita ekde ĝia sendependeco en [[1951]]. ==Arabe== الله أكبر الله اكبر <br />الله أكبر فوق كيد المعتدي <br />الله للمظلوم خير مؤيد <br />أنا باليقين وبالسلاح سأفتدي <br />بلدي ونور الحق يسطع في يدي <br />قولوا معي قولوا معي <br />الله أكبر الله أكبر الله أكبر <br />الله أكبر فوق كيد المعتدي <br /> <br />يا هذه الدنيا أطلي واسمعي <br />جيش الأعادي جاء يبغي مصرعي <br />بالحق سوف أرده وبمدفعي <br />وإذا فنيت فسوف أفنيه معي <br />قولوا معي قولوا معي <br />الله أكبر الله أكبر الله اكبر <br />الله فوق كيد المعتدي. ==Transskribado al la latina alfabeto== Allahu Akbar, Allahu Akbar<br /> Allahu Akbar Fauqua Kaidi Lmutadi<br /> Alla hu Lilmazlumi Hairumu ayidi<br /> (ripetiĝas la du lastaj versoj) Ana Bilyaqini Wabissilahi Saaftadi<br /> '''Baladi''' Wanuru Lhaqqi Yastau Fi Yadi<br /> Qulu Mai, Qulu Mai<br /> Allahu Allahu Allahu Akbar<br /> Allahu Fauqua Lmutadi! Ya Hadihi Ddunya Atilli Wa Smai<br /> Gaisu Laadi Gaa Yabgi Masrai<br /> Bilhaqqi Saufa Fasaufa Afnihi Mai<br /> Qulu Mai Lwailu Lilmustamiri<br /> Wa Llahu Fauqa Lgadiri Lmutagabbiri<br /> Allahu Akbaru Ya Biladi Kabbiri<br /> Wahudi Binasiyati Lmugiri Wadammiri. ==Tradukado al Esperanto== Di' estas Granda, Di' estas Granda<br /> Di' estas super de l'artifikoj de iuj ajn invadant',<br /> Kaj Di' estas la plej helpanta de l' subjugitaj,<br /> Di' estas super de iu ajn artifiket' de kiu atakas nin,<br /> Ĉe certec' kaj kun armiloj mi devas defendi<br /> Mian nacion, lum' de l' ver' brilas sur mia man';<br /> Diru kune mi, diru kune mi:<br /> Di' estas granda, Di' estas granda, Di' estas la plejgranda!<br /> Di' estas granda sur l'artifiket' de kiu atakas nin!<br /> Ho mond', vidu kaj aŭskultu:<br /> Malamikon venas dezirante mia pozici',<br /> Ho mond', vidu kaj aŭskultu:<br /> Malamikon venas dezirante mia pozici',<br /> Mi batalos kun armiloj kaj defendoj<br /> Kaj se mi mortiĝos, mi kondukos ĝin kune mi!<br /> Diru kune mi, diru kune mi:<br /> Di' estas granda, Di' estas granda, Di' estas la plejgranda!<br /> Di' estas super iu ajn artifekt' de kiu atakas nin! ==Tradukado al la portugala== Deus é Grande, Deus é Grande<br /> Deus está acima das artimanhas de qualquer intruso,<br /> E Deus é o melhor ajudante dos oprimidos,<br /> Deus está acima de qualquer truque de quem nos ataca,<br /> E Deus é o melhor ajudante para os oprimidos,<br /> Com certeza e com armas eu devo defender<br /> Minha nação, a luz da verdade está brilhando na minha mão;<br /> Diga comigo, diga comigo: <br /> Deus é grande, Deus é grande, Deus é maior!<br /> Deus é grande sobre os truques de quem nos ataca! Oh mundo, veja e ouça:<br /> O inimigo vem cobiçando a minha posição,<br /> Oh mundo, veja e ouça:<br /> O inimigo vem cobiçando a minha posição,<br /> Eu lutarei com armas e defesas<br /> E se eu morrer, eu vou levá-lo comigo!<br /> Diga comigo, diga comigo:<br /> Deus é grande, Deus é grande, Deus é maior! <br /> Deus está acima de qualquer truque de quem nos ataca! ==Tradukado al la angla== God is Great God is Great<br /> God is above any attacker's tricks,<br /> And God is the best helper for the oppressed,<br /> God is above any attacker's tricks,<br /> And God is the best helper for the oppressed,<br /> With certainty and with weapons I shall defend<br /> My nation, truth's light shining in my hand;<br /> Say it with me, say it with me:<br /> God is greatest, God is greatest, God is greatest!<br /> God is great over the attacker's tricks! Oh this world, watch and listen:<br /> The enemy came coveting my position,<br /> Oh this world, watch and listen:<br /> The enemy came coveting my position,<br /> I shall fight with weapons and defences<br /> And if I die, I'll take him with me!<br /> Say it with me, say it with me:<br /> God is greatest, God is greatest, God is greatest!<br /> God is above any attacker's tricks! ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.albalagh.net/food_for_thought/akbar.shtml Allahu-Akbar de Khalid Baig] *[http://middleeast.about.com/od/a/g/allahu-akbar-definition.htm Allahu Akbar ĉe About.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160719191106/http://middleeast.about.com/od/a/g/allahu-akbar-definition.htm |date=2016-07-19 }} [[Kategorio:Naciaj himnoj]] [[Kategorio:Libio]] gjdsvbjoyrphhebxdezp5sueykotn7e 0 384705 9493838 9262223 2026-10-15T09:07:59Z Sj1mor 12103 9493838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko}} '''Egidio Romano''' estis disĉiplo de [[Tomaso de Akvino]] en la Universitato de Parizo, kie plimalfrue lekciis antaŭ ol fariĝi generalo de la ordeno de Aŭgustenanoj, en kiu militis ekde juneco, kaj ĉefepiskopo de [[Bourges]] ([[1295]]). Li estis. krome, doma instruisto de [[Filipo la 4-a|Filipo la belulo]], por kiu li verkis la traktadon ''De regimine principum'' (Pri la regado de princoj).<ref>La verko dividebla laŭ tri libroj: la unua pritraktas la personan sintenon de reĝo, naturo de lia vera feliĉo, la elekto kaj akiro de la virtoj, kaj juĝo pri la pasioj; la dua koncerna la familian vivon kaj rilatarojn kun la edzino, gefiloj, kaj servistaro; la tria koncernas la Ŝtaton, ĝian originon, kaj justan manieron regadi dum paca kaj milita tempoj. En la verko estas montrata le efikon de la monarkio kiel registara organizo, kiu certe ne malplaĉis al la kortego kaj al la estonta reĝo.</ref> {| style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |KRISTANAJ TEOLOGOJ |- |colspan="2" align="center"|''“EGIDIO ROMANO”'' |- |[[Dosiero:IRHT 063616-p.jpg|eta|300px|Egidio Romano kaj Filipo la Belulo, el miniaturo de mezepoka kodekso.]] |- |nomo = '''Egidio''' |- |kromnomo = '''Romano''', Latine: AEgidius Romanus |- |naskiĝloko = '''Romo''' |- |naskiĝdato = '''ĉ. 1243''' |- |mortodato = '''1316''' |- |mortoloko = '''Avinjono''' |- |aktiveco = '''religiulo de la Ordeno de Sankta Aŭgusteno''' |- |aktiveco2 = '''teologo-filozofo''' |- |aktiveco3 = '''generalo de sia religiula Ordeno''' |- |nacia = '''itala''' |- |honoraj titoloj = '''Doctor fundatissimus''' aŭ '''Theologorum princeps''' |} == Graveco == Egidio Romano partoprenis en la koncilio de [[Vienne (Isère)]] (1311-1312) en kiu estis malfondita la religiula ordono de [[Templanoj]] sub premo de la reĝo Filipo la 4-a.<ref>La malfondo de la Templanoj favoris, fakte, la mortkondamnon de la Granda Majstro [[Jacques de Molay]]. Sed aparta enketo de papo [[Klemento la 5-a]] pruvis senkulpecon de la ordeno. Kune kun la ekzekuto de la Granda Majstro oni bruligis ankaŭ Geoffroy de Charnay, praavo de alia Geoffroy de Charnay kiu montros al pilgrimuloj en [[Chambéry]] (Francio) la (rabitan en Oriento) [[Mortotuko de Torino|Mortotukon]], nun konservatan en Torino).</ref> Egidio Romano estas konsiderata inter la plej aŭtoritataj teologoj inspiriĝintaj al la [[Aŭgusteno de Hipono|aŭgustenismo]] kiu aktivas ankaŭ en la intelekta kaj politika vivo en kultura kaj institucia kuntekstoj turmentita pro oftaj kaj akraj polemikoj inter la du povoj, kaj ŝtata kaj eklezia. Tiu filozofo estas ĝenerale memorigita pro la kontribuo en la redaktado de la [[buleo]] “[[Unam Sanctam Ecclesiam]]" de [[1302]] de papo [[Bonifaco la 8-a]] kaj pro la signifa rolo subtenata en lia verko ''De Ecclesiastica potestate'' (Pri la eklezia povo), nome kiel fama teoriulo pri la papa ''[[plenitudo potestatis]]'' (pleneco de povo). En Egidio Romano oni tuj rimarkas la kunĉeeston de la duobla sinteno kaj doktrina kaj politika; fakte, eblas trovi, en liaj junaĝaj verkoj, kiel la ''De regimine principum'', verko redaktita kun la rigardo al penso aristotela-tomasa koncernanta la naturecon de la Ŝtato, ĝin utiligante por la defendo de la povo reĝa. En ''De Ecclesiastica potestate'', male, Egidio Romano asertas la superecon de la “sacerdota povo” kompare kun tiu de la“regno” aŭ ŝtato, distingiĝante kiel reprezentanto de la papa [[teokratio]]. == La remalkovro pri Aristotelo kaj la politika aŭgustenismo == [[Dosiero:Egidio - In secundum librum sententiarum quaestiones, 1581 - 4373725 BEIC3 V00027-1 F0005.tif|eta|''In secundum librum sententiarum quaestiones'', 1581]] Sekve de la kondamno [[1277]] de la 219 propozicioj per prononco de [[Stefano Tempier]], ĉefepiskopo de Parizo, Egidio Romano, iamaniere cenzurita, defendas la cenzuritajn tezojn de Tomaso, sed estas forigita el la universitata instruado, ĝuste obee al tiuj kondamnoj.<ref>Tomaso el Akvino jam mortis (1274) kaj Egidio Romano estis devigata de papo [[Honorio la 4-a]] malkonfesi rilate tiujn kondamnitajn propoziciojn.</ref> En tiuj jaroj la kontraŭuloj de la papado trovis en la penso de [[Aristotelo]] la intelektajn instrumentojn por pritrakti politikan analizon kiu dubigas pri la ekzisto de sakraleca povo mem. Aliflanke troviĝas la influo de la spekulativa fluo de la politika aŭgustenismo (aŭ de tiu fenomeno, tipe mezepoka, de la enpenetrado inter Ŝtato kaj Eklezio), ene de kiu Aŭgusteno ludas fundamentan rolon pro la teoria alporto kiun el lia [[De Civitate Dei]] enkondukas al neeviteblaj konfuzoj inter la spirita sfero de la [[Civitas Dei Caelestis]] kaj la sfero de la tera vivo kiu estas la [[Civitas Peregrina]]: kio reproponas la teorion de la “du urboj” kaj reasertas la superecon de la “sacerdota povo” kompare kun tiu de la “regno-ŝtato” kaj, fakte, fariĝas vera kaj propra partio de la papo. Egidio depostulas la “Plenitudo Potestatis” (plenecon de la povo) kiel konstituan propraĵon de la aŭtoritato de la papo kia ''spiritualis homo'' (spirita homo). Egidio anstataŭas al la aŭgustena koncepto de ‘Eklezio’ tiun de ‘regno’ por ke ĝi etendiĝu al la medioj de la povo de la eklezia suvereno. La eklezia suvereno (la papo) devus ekzerci sian suverenecon ankaŭ sur la teran povon por ke estu garantiata la ordo pere de iu dominado kiu koincidu kun sia spirita misio. Sume: En Egidio – post la renkonto kun la aristotelismo de Tomaso, laŭ kiu eblas sendependa sfero de povo en ambaŭ institucioj – vidiĝas la strebo rekoni ja jes, la universalan povon de la papo, sed ekzercendan laŭmaniere kiu ne estus tiu de la aŭgustena koncepto. Evidente ensceniĝas komenciĝoj de nova politika penso. Pri teologio elstaras liaj verkoj: li estas aŭtoro de “Liber de causis”, “Theoremata de corpore Christi”, “De gradibus formarum” (1277-78), “Theoremata de esse et essentia” (1278-80), “Quaestiones disputatae de esse et essentia” (1285-86), “De partibus philosophiae”, “De regimine principum”. Li komentariis la “Frazojn” (“Liber Sententiarum” de [[Petro Lombarda]] Majstro de Frazoj). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.unisi.it/ricerca/prog/fil-med-online/autori/htm/egidio_romano.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111028045219/http://www.unisi.it/ricerca/prog/fil-med-online/autori/htm/egidio_romano.htm |date=2011-10-28 }} * [http://www.cassiciaco.it/navigazione/monachesimo/teologia/mariani/romano.html]. Itallingve: Egidio Romano pripolitika verkisto. * [http://www.aquinate.net/portal/Tomismo/Tomistas/tomistas-Egidio-Romano.htm]. Hispanlingve. == Referencoj == {{Referencoj}} == Verkoj en modernaj eldonoj == * ''Aegidii Romani Opera omnia'', Florenco, Olschki, 1987. * ''De regimine principum doctrina'' éd. V. Courdaveaŭ, Paris, 1857. * ''De ecclesiastica potestate'' (Pri la povo de la Eklezio, 1301-1302), el. R. Scholz, Weimar, 1929. * ''De erroribus philosophorum'' (Des erreurs des philosophes), en P. Madonnet, ''Siger de Brabant et l'averroïsme latin au XIII° siècle'', Louvain, Institut Supérieur de Philosophie, 1908-1911. Trad. an. in J. Koch, ''Errorres philosophorum. Critical text with Notes and Introduction'', [[Marquette University|Marquette University Press]], 1944. * ''Théorèmes de l'être et de l'essence'' (''Theoremata de esse et essentia'', vers 1280), Paris, Les Belles Lettres, à paraître. * De Intentionibus in medio ; De Deviatione malorum culpæ a Verbo ; De Erroribus philosophorum ; De Intellectus possibilis Pluralitate ; De Subjecto theologiæ; Oratio in coronatione regum Francorum <!-- [[On: Chil de Roma]]--> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Skolastiko]] [[Kategorio:Mezepoka teologio]] 8na7dxk5lggrd06kmnswu76crpzxy2m 0 390548 9493868 9486706 2026-10-15T11:31:14Z Sj1mor 12103 9493868 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |priskribo de bildo = la observatorio en 1899 |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=US-MA |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo=14 }} La '''[[Observatorio]] de la Universitato Harvard''' ({{lang-en|Harvard College Observatory}}, mallongigita '''HCO''') estas institucio, kiu mastrumas grupon da konstruaĵoj kaj instrumentoj de astronomia esploro por la departemento pri [[astronomio]] de la [[Universitato Harvard]], en [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]] ([[Masaĉuseco]], [[Usono]]). (koordinatoj : {{Koord|42|22|54|N|71|7|42|W}} ; MPC kodo : 802<ref>[http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/ObsCodes.html Kodoj de la Observatorioj (''Minor Planet Center'')]</ref>). Inter 1974-1981 , UAI kreditas ĝin de la malkovro de 55 [[asteroido]]j<ref>[http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsNum.html MPC listo de asteroidaj malkovrintoj] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>. [[Dosiero:Great Refractor.jpg|eta|maldekstra|200px|Granda Refraktoro de Harvard College Observatory]] == Historio == La ''Harvard College Observatory'' estis fondita en [[1839]] de la ''Harvard Corporation'' (unu el la estraroj de la Universitato Harvard) ; la horloĝisto [[William Cranch Bond]] estis nomumita ''"Astronomia Observanto de la Universitato''" (sen salajro ). La unua instrumento, la "Granda [[Refraktoro]]" de 15 [[colo]]j (38&nbsp;cm) estis instalita en [[1847]]<ref>[http://www.cfa.harvard.edu/hco/grref.html La Granda Refraktoro (Paĝaro de ''Harvard College Observatory'')] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>. Inter [[1874]] kaj [[1852]], William Cranch Bond kaj [[John Adams Whipple]] uzis tiun refraktoron por ricevi [[foto]]jn granda kvalitato de [[Luno]]. La nokto de la {{dato|16|julio|1850}} Bond kaj Whipple faris la unuan [[dagerotipio]]n de [[stelo]] ([[Vego (stelo)|Vego]]). Pluraj astronominoj laboris en la Observatorio de la Universitato Harvard, kiel [[Annie Jump Cannon]], [[Henrietta Swan Leavitt]], kaj [[Cecilia Payne-Gaposchkin]], kiuj plenumis studojn pri la [[klasigo de steloj]]. Cannon kaj Leavitt komence estis dungitaj kiel kalkulistinoj kaj por ekzameni fotografiajn platojn antaŭ partopreni al esploroj<ref>[http://www.news.harvard.edu/gazette/1998/03.19/ReachingfortheS.html Reaching for the Stars (Atingi la stelojn, el la gazeto de Universitato Harvard)] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>. En [[1908]], la observatorio eldonigas la "''Harvard Revised Photometry Catalogue''", kiu generis la "''[[Bright Star Catalogue]]''" (Katalogo da brilaj steloj) aŭ "''Yale Bright Star Catalogue''", nun administrata de la observatorio de la [[Universitato Yale]]. La Observatorio de la Universitato Harvard konservas kolekton de ĉirkaŭ 500&nbsp;000 astronomiaj fotografioj, faritaj inter la mezo de la [[1880-aj jaroj]] kaj [[1986]] (kun interrompo de [[1953]] al [[1968]])<ref>[http://tdc-www.harvard.edu/plates/ The Harvard College Observatory Astronomical Plate Stacks (Stako da astronomiaj plato de HCO) el la paĝaro de "Smithsonian Astrophysical Observatory")] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>. Tiuj bildoj estas senkomparaj fontoj por la studi la tempan evoluon de la [[universo]], kaj [[nun en 2011|nuna]] projekto estas iniciata por [[cifereca|ciferigi]] kaj arkivi ilin<ref>[http://tdc-www.harvard.edu/plates/ ''Digital Access to a Sky Century @ Harvard'' (Cifera aliro al ĉiela jarcento ĉe Harvard)] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>. == Direktoroj == * [[William Cranch Bond]] [[1839]] - [[1859]] * [[George Phillips Bond]] [[1859]] - [[1865]] * [[Joseph Winlock (astronomo)|Joseph Winlock]]: [[1866]] - [[1875]] * [[Edward Charles Pickering]] [[1877]] - [[1919]] * [[Solon Irving Bailey]] [[1919]] - [[1921]] * [[Harlow Shapley]] [[1921]] - [[1952]] * [[Donald H. Menzel]] [[1952]] - [[1966]] * [[Leo Goldberg]] [[1966]] - [[1970]] * [[George B. Field]] [[1971]] - [[1972]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[:Kategorio:Malkovrita de Observatorio de la Universitato Harvard]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.cfa.harvard.edu/hco/ Oficiala paĝaro de Observatorio de la Universitato Harvard] * {{en}} [http://www.cfa.harvard.edu/ Harvard-Smithsonian Centro pri Astrofiziko] {{Portalo|Astronomio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato Harvard]] [[Kategorio:Observatorioj en Usono|Harvard Universitato]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Masaĉuseco|Harvard Universitato]] 7lf2eh930q1f4sls4kjtlqner61c6aq 0 400599 9493836 9464285 2026-10-15T09:07:44Z Sj1mor 12103 9493836 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:CompositeJesus.JPG|eta|En la 21-a jarcento, la ''tria serĉo pri la historia Jesuo'' atestis fragmentiĝon de la proponitaj portretoj de Jesuo.]] '''Esplorado pri historieco de [[Jesuo]]''' aŭ '''ekzisto de Jesuo kiel efektiva historia persono''' estas unu el historiografiaj celoj de preskaŭ ĉiuj fakuloj pri historio de [[kristanismo]].<ref>''The Cambridge companion to Jesus'' by Markus N. A. Bockmuehl 2001 Cambridge Univ Press ISBN 978-0-521-79678-1 pages 123-124. p. 124. Estas asertate: "farfetched theories that Jesus' existence was a Christian invention are highly implausible.</ref><ref>Vidu la citita En bibliografio)The historical Jesus in the twentieth century.</ref><ref>La unua uzanto de la esprimo “Mito de Jesuo” [[Albert Schweitzer|Albert Schweitzeren]]:Schweitzer,Albert, ''Geschichte der Leben Jesu-Forschung'', Tübingen, 1913, p. 445. Laŭ [[Mauro Pesce]] tiu hipotezo, konsiderinte la rezultoj de la modernaj esploroj, estas tamen jam seniĝinta je fundamento (vidu: [[Corrado Augias|Augias]]-Pesce, "[[Inchiesta su Gesù]]", Mondadori, 2006, paĝ. 235); kaj Joseseph Ratzinger, Gesù di Nazaret, Rizzoli, </ref> Tia historieco estas krome ĉe la bazo de la kristana kredo en ĝiaj diversaj konfesioj, kiuj asertas la historiecon ne nur de la figuro de Jesuo, sed ĝenerale de la supernaturaj eventoj ligitaj al lia vivo, kiel la [[mirakloj de Jesuo|mirakloj]] kaj precipe la [[resurekto de Jesuo]] <ref>La historieco de la miraklaj eventoj estas objekto de debato, ankaŭ metodologia, inter la fakaj esploristoj. Laŭ C.G. Starr, ekzemple, tiuj eventoj sin lokigas trans la juĝon de la historiistoj (vidu: C.G. Starr, "Storia del mondo antico", 1977), dum laŭ [[Mauro Pesce]] ''"estas certa tendenco tipe racionalista kiu laŭprincipe celas nei la eblon de “neeksplikeblaj fenomenoj” je la lumo de la racio"'', sed hodiaŭ ''"tiu ekstrema konfido en la racieco estas iomete estingiĝanta"'' (Vidu: Pesce, en Augias-Pesce, "Inchiesta su Gesù", 2006).</ref>. <br /> La historieco de Jesuo estas kunasertata ankaŭ ĉe la [[Islamo]]. La historia esploro pri Jesuo ĵus atingis [[Interfakeco|interfakan]] esploradon kaj akiris interkonfesian plivastiĝon de la esploro, kun elstaraj kontribuoj ankaŭ de esploristoj laikistiĝantaj. La hodiaŭaj studoj kiuj nun konsideras ankaŭ la diversecon de [[Apokrifoj de la Nova Testamento|kristanaj apokrifoj]], estas plue karakterizitaj per revalorigo de la tradiciaj materialoj kaj, do, per renoviĝinta konfido en la ebleco povi rekonstrui raportojn pri la historia vivo de Jesuo. Nome la lastaj dokumentoj (Papirusoj kaj manuskriptoj) faligis la ekstremajn neantajn poziciojn. En la eŭropa medio la kontribuoj koncernis la analizon pri la [[Apero de kristanismo|unuaj kristanaj komunumoj]] kaj pri la spuroj en ili postlasitaj de la predikado de Jesuo. <ref>Rilate la nunan staton de la esploro vidu: “Giancarlo Gaeta. "Il Gesù moderno", Einaudi, 2009</ref>. Kiel rilate aliajn fondintojn de religiaj movadoj ([[Mahometo]], [[Joseph Smith]] por la [[Mormonismo|mormonoj]]), ankaŭ rilate al Jesuo la fontoj uzeblaj estis redaktitaj precipe de liaj sekvuloj <ref>[[David Flusser]], "Jesus", 1968</ref>. Tiu konstato ne devas surprizi ĉar en la vivo – efike priskribita de kristana bibliisto kiel tiu de “marĝena hebreo” <ref>[[John Paul Meier]], "A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus", 1991-2009.</ref> - Jesuo ne estis tia ke ĝi altiris la atenton de historiistoj aŭ de samtempa literaturisto: ĝi altiris prefere la atenton de kuntrenitoj en la religian sperton. Malgraŭe Jesuo estas, kun [[Flavio Jozefo]] kaj [[Sankta Paŭlo|Paŭlo el Tarsio]], la hebrea figuro pli dokumentita de lia tempo <ref>Flusser D., op. cit.</ref>. == Jesuo laŭ la atestoj == La precipaj informfontoj pri la vivo de Jesuo estas konstituata per tekstoj skribita de la unuaj kristanoj. Estas, tamen, pli limigita la nombro de [[Nekristanaj fontoj pri Jesuo|nekristanaj tekstoj]] de samtempuloj de Jesuo kiuj pri li parolus laŭ eksplicita maniero <ref>Tia manko de nekristanaj fontoj estis tiel eksplikita de racionalista historiisto [[Charles Guignebert]]: "Lia naskiĝo en apartigita vilaĝo de la [[Galileo (regiono)|Galilea regiono]], inter hebreoj eble malriĉaj kaj certe malŝatataj kaj tiranitaj, lia mallonga kaj sensignifa kariero, tranĉita pro banala interveno de aŭtoritatuloj, instruo kiu nek la formo nek la enhavo rekomendis al grekoj kaj romianoj, nenio de ĉio tio posedis ion kio povus veki la atenton de tiujarcenta historiisto kiu, hazarde lin renkontante, laŭmomente interesiĝus pri li” [[Charles Guignebert]], ''Le problème de Jésus'', Ernest Flammarion, [[1914]]</ref>. La verkoj de la [[Nova Testamento]] estis redaktitaj, nur sur bazo de antaŭaj voĉaj fontoj, en la arko de tempo kuranta inter la [[50|50-aj p.K.]] aŭ la fino de la [[1-a jarcento]] kaj la komenco de la [[2-a jarcento|2-a]] <ref>Pri datado de la [[kanonaj evangelioj]] vidu: Piero Stefani, "La Bibbia", Il Mulino, 2004.</ref> == Tekstoj de kristana origino == [[Dosiero:Simbolo dell'evangelista Matteo.JPG|dekstre|eta|265x265px|En la kristana tradicio la evangeliistoj estas reprezentataj ankaŭ per alegoriaj figuroj; la anĝelo estas la simbolo de [[Sankta Mateo|Mateo]].]] [[Dosiero:Byzantinischer_Maler_um_1020_003.jpg|eta|11-a jarcenta bizanca manuskripto enhavanta la malfermon de la Evangelio laŭ Luko]] La kristanaj fontoj pri la vivo de Jesuo inkludas kaj la tekstojn [[Biblia kanono|kanonajn]] de la Nova Testamento (kvar Evangelioj, Epistoloj, Agoj de la apostoloj kaj Apokalipso) kaj la [[Apokrifaj evangelioj|apokrifajn tekstojn]]. Iuj informoj elfontas ankaŭ el la [[Apostolaj Patroj|subapostola literaturo]]. Inter tiuj tekstoj, la kanonaj Evangelioj konstituas “unikaĵon”, kaj pro tio ke ili situas ĉe la komenco de la evento Jesuo, kaj pro tio ke ili ''"Transprenis almenaŭ parte la plej antikvan tradicion pri Jesuo"''<ref>Giancarlo Gaeta, "Il Gesù moderno", Einaudi, 2009</ref>. === La kanonaj Evangelioj === La kanonaj Evangelioj (kun iuj apokrifaj) estas la precipa fonto, sed ne la unika, de informoj pri Jesuo. Ili detale rakontas la publikan vivon de Jesuo, nome la periodon de lia predikado; pri aliaj periodoj de lia vivo ili liveras malabundajn informojn, entenatajn precipe en la verko de [[Sankta Luko|Luko]]. La plej antikvaj kopioj de la Evangelioj datiĝas je ne antaŭe ol la fino de la [[2-a jarcento]] (tri papirusaj fragmentoj, nun konservataj en Oksfordo, estas reirigitaj al la jaroj 70-aj aŭ 80-aj p.K. kaj entenas versegojn de la Ecangeliojn de Mateo<ref>[http://www.kattoliko.it/leggendanera/modules.php?name=News&file=article&sid=909 Vangelo: quasi una cronaca (Evangelio kvaxaŭ kroniko]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ankaŭ se, tre probable, ĉiuj Evangelioj reiriĝas al la 1-a jarcento.<ref>Laŭ iuj historiistoj, inter kiuj [[José O'Callaghan]] kaj [[Carsten Peter Thiede]], unu el fragmentoj de la rulaĵoj de [[Qumran]] datebla inter la jaroj [[40]]-aj - [[50]]-aj (fragmento konata per la siglo [[7Q5]], estus ĝuste ero de la Evangelio laŭ Marko (José O'Callaghan, ''Los papiros griegos de la cueva 7 de Qumran'', Madrid 1974)</ref>. la hipotezo de O’ Cullighan estis, tamen,”praktike unuanime forigita” ĉe la kompententuloj. <ref>”Qumran ms. 7Q5 ... is captioned as if it contains a fragment of Mark: it was of course O’Callaghan who made that controversial — and now virtually universally rejected - identication of this Dead Sea text as a piece of the New Testament ..." Elliot (2004), JK, ''Book Notes'', Novum Testamentum, Volume 45, Number 2, 2003 , pp. 203.</ref><ref>Gundry (1999), p. 698; Graham Stanton, ''Jesus and Gospel'', Cambridge University Press, 2004, ISBN 0-521-00802-6, p. 203; Joseph A. Fitzmyer, ''The Dead Sea scrolls and Christian origins'', Wm. B. Eerdmans Publishing, 2000, ISBN 0-8028-4650-5, p. 25.)</ref> La kristanaro kutime asertas ke la kvar kanonaj Evangelioj kaj la ceteraj kanonaj skriboj de la Nova Testamento estas inspiritaj de Dio kaj fidele rakontas la vivon kaj la instruaĵon de Jesuo; kaj ankaŭ la nombraj [[mirakloj de Jesuo|mirakloj]] kaj aparte lia [[resurekto]], vere okazis. Kristanaj pribibliaj fakuloj, tamen, atentigas ke ĉiukaze la Evangelioj ne konstituas verajn kaj proprajn biografiojn de Jesuo, sed anstataŭe pretigis teologian interpreton pri la vivo de Jesuo redaktita de la Eklezio de la 1-a jarcento <ref>Vidu, ekzemple: G. Barbaglio, laŭ kiu "La kristanaj verkoj de la origino estas dokumentoj porkreaj, dokumentoj de la pieco, devoteco, katekizo, pastoralo (...)”. Vidu ankaŭ Giuseppe Barbaglio, ''Quale storia a partire da Gesù?'', Servitium editrice,2008, pag. 19.</ref> Islamanaj rilate la Evangeliojn akceptas ke ili estas inspiritaj de Dio, sed ili estis laŭ la kuro de la jaroj modifitaj kaj do ne plu kredeblaj. Aliaj religioj, male, interpretas la rakontojn evangeliajn kiel mitaĵon ellaborotajn de la praaj kristanoj. Pri la formiĝo de la evangelioj eltrafiĝis diversaj kaj malsamaj teorioj. Unu el ili vidas la sinoptikajn evangeliojn nur kiel kolektojn de aŭtentaj diroj de Jesuo (la [[fonto Q]]) unuigitaj al rakontoj pri eventoj (trakto tiu, kiu karakterizas precipe la Evangelion de Marko). Aliaj opinias, male, pli laŭhistorie fidindaj la evangelioj ĉar redaktitaj sur la bazo de sendependaj dokumentoj <ref>[[Bart Ehrman]], ''La verità sul Codice da Vinci'', Mondadori, ISBN 88-04-54792-8</ref>, ekzemple, la Evangelio laŭ Johano kompare kun la kanonaj, kvankam la Evangelio laŭ Johano estas tiu kiu plej emfazas la diecon de Jesuo. Estas, tamen, objekto de pridiskuto ĉe iuj fakuloj pri kiuj diroj kaj agoj atribuataj en la Evangelioj al Jesuo povas reale esti efektive atribuataj al Jesuo kun la respekto de la prihistoriaj kriterioj. Simila, ankaŭ se pridiskutata, provo rekonstrui la vivon de la historia Jesuo, estus tiu plenumita de la esploristoj de la grupo [[Jesus Seminar]]. Ero de kritikistoj tute rifuzas la historian valoron de la Evangelioj, asertante ĉar tiuj estus dokumentoj “partiaj” kaj, do, ne fidindaj, ankaŭ pro la ĉeesto de kontraŭdiroj, ekzemple rilate la naskiĝon de Jesuo ([[Popolnombrado|popolnombrado de Kvirinio]]). Laŭ granda parto de la modernaj ĉi-temaj esplorantoj (spure de la ''Formgeschichte'' (historio de la formoj), svarmanta komence de la 20-a jarcento, la Evangelioj formiĝis per teksttavoliĝo: kaj, do, por ilin kompreni necesas atenta analizo historia, filologia kaj morfologia por juĝi ilian signifon kaj aŭtentikecon. === Epistoloj de Paŭlo === La epistoloj de [[Sankta Paŭlo|Paŭlo el Tarsio]], verkitaj eble ĉevale de jaroj [[50]]-aj/[[51]]aj, en kiu li verkis la [[1-a epistolo al la tesalonikanoj]], ĝis [[65]]-aj, prezentiĝas kiel la plej antikvaj kristanaj fontoj.<ref>Vidu, interalie: J. Dickson, op. cit.</ref> La epistoloj ne sin proponas organika raporto pri la vivo de Jesuo, kiun Paŭlo ne konis persone, <ref>Vidu kion raportitan en la [[Agoj de la Apostoloj]] kaj en la Epistoloj de Paŭlo</ref>sed allasas ĉiukaze serion de informoj okazaj kaj hazardaj, akiritaj de Paŭlo ankaŭ danke al la kontaktoj kun iuj apostoloj kiel [[Sankta Petro|Petro Apostolo]] kaj [[Sankta Johano la Evangeliisto]], <ref>Epistolo al la Galatoj 1,18-19 kaj 2,11 </ref> unuaj [[atestanto|vidatestantoj]] pri eventoj koncernantaj Jesuon. Ne ĉiuj epistoloj de Paŭlo estas konsideritaj aŭtografaj ĉe fakuloj de la scienca sektoro: estas ĝenerala konsento nur rilate sep el ili, dum la aliaj ses devus esti atribuataj al liaj disĉiploj <ref>Vidu [[Romano Penna]], Prefazione a "Le lettere di Paolo",EDB, Bolonjo, 2009.</ref>. El la epistoloj taksataj vere paŭlaj eblas ricevi informojn, ekzemple, pri la hebrea origino de Jesuo, pri la konstituo de disĉipla grupo, pri sendo de misiistoj, pri la fakto ke Jesuo estis nomata "Kristo/Mesio", pri la perfido flanke de unu el la liaj servuloj, pri la [[krucumo de Jesuo|krucumo]] kaj morto sur la kruco, la entombigo, kaj fine pri la raportoj pri la resurekto laŭ la atesto de la disĉiploj. <ref>Por pli kompleta listo de la biografioj de Jesuo deveneblaj el la epistoloj de Paŭlo, vidu: J. Dickson, "Alla ricerca di Gesù", Edizioni San Paolo, Milano, 2011; kaj – malpli ĵse, sed integrita kun aliaj kanonaj tekstoj - [[Giuseppe Ricciotti]], "Vita di Gesù Cristo", Mondadori, 1962.</ref> La paŭlaj tekstoj, pro la plureco de la teologiaj interpretaj kaj literaturaj niveloj konstateblaj, ekzemple, krom [[historiografio|historiografiaj, postulas ĉiukaze la utiligon de poranalizajn metodologiojn rafinitajn por juĝi kaj kuntekstigi la enhavojn historiinteresajn. === La Katolikaj Epistoloj === La epistoloj atribuataj al [[Sankta Petro|Petro apostolo]], al [[Jakobo la pli juna|Jakobo]], al [[Sankta Johano la Evangeliisto]] kaj al [[Judaso Tadeo]] inkluzivitaj en la Nova Testamento prezentas malmultajn biografiajn informojn pri la vivo kaj la aktiveco de Jesuo. Iuj el ili, aparte la [[2-a epistolo de Petro]] kaj la [[2-a epistolo de Johano]] kaj la [[3-a epistolo de Johano]] estis tamen ricevitaj de la unuaj kristanaj komunumoj nur post kelke da necertecoj. Cele de la esploro, tamen, revestas ĉiukaze intereson la [[1-a epistolo de Petro]] kaj la [[1-a epistolo de Johano]], kiuj asertas en diversaj versegoj la realan ekziston de Jesuo. === Tekstoj nekanonaj === Ekzistas ankaŭ antikva kristana literaturo, kies datado tamen ne ĉiam estas sekura, kiu ne eniris la [[Biblia kanono|Biblian kanonon]] de la [[Nova Testamento]]- establita, laŭ sinsekvaj ŝtupoj, de [[Markiono|Markiona kanono]] de [[140]], de la [[Muratoria kanono]] de [[170]], ĝis la [[Koncilio de Kartago]] ([[397]]) kaj de la definitiva versio adoptita de la [[Katolika Eklezio]] en [[1563]] – sed kiu povas esti analizita por devenigi pluajn informojn pri la maniero per kiu estis konsiderita Jesuo ĉe kelkaj kristanaj komunumoj kaj pri eventualaj aliaj liaj diroj. Kelkaj de tiuj verkoj estas konsiderataj [[Apokrifaj evangelioj|apokrifaj]], redaktitaj precipe por la uzo de la pra kristanaj komunumoj; inter ili iuj estas [[Ebionitoj|ebionitaj]], [[Docetismo|docetaj]], [[Monarkismo|monarkismaj]] kaj [[Gnostikismo|gnostikaj]] kaj donas vizion pri Jesuo malsanan ol tiu akceptita de la kristanaj eklezioj. ==== Evangelio laŭ Tomaso ==== La ''[[Evangelio laŭ Tomaso]]'' ([http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/tomaso_evangelio.htm] esperantigita teksto de [[la evangelio de Tomaso]]) estas “evangelio de diroj” ĉar ĝi elingigas liston de frazoj kaj diroj (''[[logia]]'') atribuata al Jesuo, simile al la [[Q-Evangelio]], al kiu ĝi alproksimiĝas. La serĉantoj inklinas por datado je la unua duono de la [[2-a jarcento]] se ne je la 2-a duono de la [[1-a jarcento]], metante tiel ĝian redakton antaŭan aŭ samtempan al tiu de la kanonaj Evangelioj. ==== Aliaj gnostikaj evangelioj ==== Krom tiu gnostika Tomasa evangelio, <ref>ekzistas alia evangelio laŭ Tomaso, nome [Evangelio de la infanaĝo laŭ Tomaso], tute ne gnostika. ĉiukaze nek la unua nek la due vere de Tomaso apostolo.</ref>, ankaŭ aliaj gnostikaj tekstoj entenas rakontojn pri epizodoj de la vivo de Jesuo kiuj povas estis utiligitaj por historiografiaj esploroj. La gnostikaj tekstoj ĉiukaze emas esti multe [[Alegorio|alegoriaj]]; pro tiu la esploro adresiĝas precipe al la plej antikvaj, kiuj allasas pli da impreso esti transdonantaj eventojn realajn. La opinio de la gnostikuloj pri Jesuo varias el la mito al docetismo, al li ili atribuas gnostikajn (sekretajn) instruaĵojn kaj interpretas lian resurekton kiel alegorion de la iluminado al kiu ĉiuj povas partopreni. === Tekstoj nekristanaj === La nekristanaj fontoj kiuj interesiĝis pri Jesuo kaj kristanismo koncernas tekstojn hebredevenajn, romidevenajn kaj grekdevenajn. El la informoj de [[Tacito (verkisto)|Publio Kornelio Tacito]] pri la Neronaj persekutoj, oni ekscias ke kristanismo estis disvastiĝinta jam en la jaroj [[60]]-aj. Ĉiam laŭ Tacito, kristanoj estis sufiĉe rimarkitaj en la urbo tiom ke ili povis esti akuzitaj pri “la incendio de Romo” de [[64]] kaj maljuste kondamnitaj per “kruelegaj mortoturmentoj”. Post tiuj eventoj, en la [[70]]-aj jaroj, imperiestras [[Vespasiano|Tito Flavio Vespasiano]] kaj ties filo [[Tito (imperiestro)|Tito]], du generaloj kiuj militis en [[Judeo]] kaj do perfekte konantaj pri la religia kaj socia situacioj de la Palestino en la tempo de Jesuo.''Ne rezultas el neniu antikva fonto ke kristanismo, kiun ili necese konis pro la eventoj okazintaj dum la regado de [[Nerono]], estus konsiderata de tiuj du imperiestroj''. La sama Tacito, cetere, spite de la fakto ke mem juĝas kristanismon “negativa modo” citas [[Poncio Pilato|Poncion Pilaton]] kaj la mortokondamnon de [[Jesuo Kristo]]. <ref>''"Por sufoki la onidirojn, Nerono disvendis kiel kulpulojn kaj submetis al rafinitegaj turtutoj kiujn la popolo nomis kristanoj, malamataj pro iliaj abomenaĵoj. Tiu nomo originis el Kristo kiu, dum la imperiado de [[Tiberio]], estis ekzekutita ordone de prokuroro Poncio Pilato [...]"''., Tacito, ''Annales''</ref> Tamen, kiel asertite ĉe specialisto pri historio de judismo kaj de kristanismo, E. P. Sanders, la romiaj fontoj menciantaj Jesuon dependas ĉiuj el la rakontaro kristanaj.<br /> «''La scio pri Jesuo reduktiĝis al scio pri kristanismo; en la senco ke, se la sekvantoj de Jesuo ne estus vivigintaj la movadon kiu disvastiĝis en Romo, Jesuo nenie estus enirinta la romiajn historioverkojn. El tio sekvas ke oni ne havas tion kio multe plaĉus, tio estas kelka referenco, en Tacito aŭ en aliaj nekristanaj aŭtoroj bazita sur iu ajn dokumento, pri Jesuo kaj ties morto”»<ref>Kaj Parish Sanders, ''Jesuo, la historia vero'', Mondadori, Milano, 1995, pp. 52-53</ref>. La sama aŭtoro rimarkigas, tamen, kiel la fontoj pri Jesuo estas pli fidindaj ol tiuj montreblaj, ekzemple, rilate al [[Aleksandro la Granda]], pri kiu la originaj biografioj perdiĝis kaj estas konataj nur per la uzo kiun je ili faris aŭtoroj de la postaj epokoj. <ref>E.P. Sanders, op. cit.</ref>. Konklude, laŭ Sanders: ''"Pri Jesuo ni scias multe, multe pli ol pri [[Johano la baptanto]], [[Teŭdo]], [[Judaso la Galilea]], aŭ iu ajn persono de la sama regiono al li pli malpli samtempa"''<ref>E.P. Sanders, op.cit.</ref> Ne estis trovitaj arĥivaj aŭ arkeologiaj dokumentoj rekte aludantaj al Jesuo, la precipaj historiaj informoj pri Jesuo disvastigitaj de kristanoj (voĉe ekde la jaroj [[30]]-aj, kaj per la Evangelioj ekde la jaroj [[50]]-aj) estis evidente konsideritaj fidindaj ĉe la samtempuloj, aparte ĉe multaj hebreoj konvertiĝintaj al kristanismo. La origina nukleo de la kristanoj inkluzivis nombrajn samtempulojn de Jesuo vivintaj en Judeo kaj, inter ili, ankaŭ multaj kiuj poste elmigris al diversaj landoj de la romia imperio post la [[Judaj militoj|1-a juda milito]] de la jaro [[70]]-a, (evento okazinta 40 jarojn post la [[krucumo de Jesuo]]. Spite de la rivaleco de la tradicionalistaj hebreoj rilate la hebreojn konvertiĝintajn (en ambaŭ grupoj ĉeestis vidaj atestantoj kaj samtempuloj de Jesuo) troviĝas el neniu antikva fonto akuzo kontraŭ kristanoj pri elpenso pri la eventoj rakontitaj en la Evangelioj, nome oni konas neniun aŭtoron aŭ historiistojn aŭ literaturiston samtempulon de Jesuo, aŭ ĉiukaze vivinta en tujposta jarcento, kiu asertu ke Jesuo estus mita “fantaziaĵo” de kristanoj. Male, en iuj hebreaj fontoj kontraŭaj al kristanismo estas proponata la suspekto ke la sekvantoj de Jesuo estus forstelintaj lian kadavron post “lia morto per krucumo” (Vidu Babilonan Talmudon). Tiu malfido de hebreoj nekristanaj estas menciita ankaŭ en la Evangelioj. La manko de mencio ĉe verkistoj kiel [[Filo de Aleksandrio]], [[Seneko la pli juna|Seneko]] kaj [[Plutarĥo]] povas signifi ke Jesuo ne vekis ilian intereson. Kaj ne povis okazi alimaniere ĉar la krucumado de “krimulo” akuzita pri kaŝinstigi la popolon kontraŭ Cezaron estis evento neinda de konsidero. Jesuo nek verkis traktadojn, nek havis politikajn ŝarĝojn, nek predikis en granda centra urboj (escepte en Jerusalemo), kaj pro tio, kurtavorte, rezultis esti, laŭ la difino de Meyer, “marĝena hebreo” laŭ liaj samtempuloj <ref>Cfr J.P. MEYER, "A MARGINAL JEW : RETHINKING THE HISTORICAL JESUS", BAKER ED. 1994.</ref> Ankaŭ se konata atestanto de la palestinaj eventoj de la periodo de la [[65]]-aj/[[70]]-aj jaroj p.K., kiel [[Plinio la Maljuna]], tute ignoras la ekziston de Jesuo, la verkoj de la kvar inter la plej gravaj nekristanaj historiistoj ([[Plinio la pli juna]], [[Jozefo Flavio]], [[Suetonio]] kaj [[Tacito (verkisto)|Tacito]] gastigas pasaĵojn koncernatajn kristanojn, iuj ĝuste koncernantajn Jesuon. Plinio la pli juna, en letero adresita al la imperiestro [[Trajano]], laŭ sia vidpunkto konsideras kristanojn sakrilegiuloj pro ties rifuzo religie kulti la romiajn diaĵojn, sed rekonas iliajn moralan integrecon rilate la obeon al la ŝtataj leĝoj. Suetonio, koncerne la enplacaj kunfrapiĝoj okazintaj en Romo komence de la jaroj [[50]]-aj, citas kiel kaŭzon de la malordoj iun "Crestus". La identigo kun Jesuo de Nazareto estas tamen necerta ĉar la grekaj vortoj Krestòs - "bona, perfekta" - kaj Kristòs - "unkta, Mesio"- estis tiam eldiritaj samsone kaj, tial, ili povis esti facile konfuzitaj. Ne maleblas ke "Krestus" estus la nomo de persono malsama ol Jesuo. Tacito, en siaj [[Analoj]], raportas precizajn informojn, el fonto por ni nekonata: “La fondisto de tiu sekto, [[Kristo]], estis ekzekutita dum la regado de Tiberio, ordone de la prokuroro Pontio Pilato. Pormomente subpremita, la damaĝa superstiĉo denove senkateniĝis ne nur en [[Judeo|Judujo]], origina fonto de la malbono, sed en la sama [[Romo]] (Annales XV, 44). La verkoj de Jozefo Flavio pli interesekscitas, aparte la ''[[Testimonium flavianum]]'' (= Flavia Atestaĵo), mallonga pasaĵo en la [[Judaj antikvecoj]] (Ĉirkaŭ tiu epoko Jesuo, homo saĝa, SE LI MERITAS ESTI NOMATA NUR HOMO, estis fakte farinto de eksterordinaraĵoj, majstro por la homoj kiuj kun simpatio akceptas la veron, kaj altiris al si multajn hebreojn kaj ankaŭ grekojn. Tiu estis la Kristo) spite de la suspekto ke estus interpolaĵo de kristanaj kopiistoj. Nur ĵuse, kontribue de la juda filologo [[Shlomo Pines]], profesoro ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]], estis trovinta la originan formon de la ''Testimonium Flavianum'', eble de la “universalema” [[Hierapolis|Agapio el Hierapolis]], arablingva historiisto vivinta en la [[9-a jarcento]]. Tiu citaĵo de la “testimojum = atestaĵo”, nek pliigita nek interpolata, evidentigas kiel Jozefo Flavio, sen eniri la problemon de la dieco de Jesuo, pri tiu parolas kiel historia persono reale ekzistinta<ref>Cfr. SHLOMO PINES - AN ARABIC VERSION OF THE TESTIMONIUM FLAVIANUM AND ITS IMPLICATIONS - THE ISRAEL ACADEMY OF SCIENCES AND HUMANITIES - JERUSALEM 1971</ref>. La unuaj kristanaj verkistoj neniam referencas al tiuj tekstoj, kies referencoj al Jesuo estis malkovritaj en postaj epokaj (ekzemple, la unua citanto de Tacito estis [[Sulpicio Severo]] vivinta proksimume inter la jaroj 360 ĉirkaŭ - 420 ĉirkaŭ. Kelkaj nekristanaj atestoj ege malinklinas ĝuste al kristanismo kaj alkristanoj. Tio klare emerĝas el la vektoj de kristana verkisto [[Origeno]] kiu, en sia eseo ''Contra Celsum'' (Kontraŭ Kelso), pridiskutas la tezojn de la pagana [[Kelso (filozofo)|Kelso]]. La verko de Origeno estas la unuka fonto de la eseo de Kelso “Privera parolado”, al kiu la aŭtoro referencas por ĝin refuti. La klera pagana Kelso asertas ke, se ekzistis historia Kristo, temus nur pri bandito kaj mistifikanto. Plua atestaĵo nekristana kaj tute malamika al la kristanaro estas entenata en origina hebrea Babilona [[Talmudo]]. La Babilona Talmudo estis kaj estas konsiderita sankta Skribo ĉe la hebrearo. Ĝi kolektas, skribforme, la voĉan [[Torao]]n (Leĝon) neskribforme transdonitan de [[Moseo]] kaj konservitaj eĉ posto la ke la Torao estis fiksita en skribaj tekstoj. La Babilona Talmudo estas konstituata ankaŭ de diskutoj okazintaj inter saĝuloj (''hakhamim'') kaj la majstroj (''rabbi'') koncernantaj ekzercadon kaj praktikajn problemojn de la skribita Torao. Nu, en traktado apartenanta al la [[Babilona Talmudo]], la Sanhedrin, oni aludas al persono nomata Jesuo. Sanhedrin estas la vorto kiu aludas al [[Sinedrio]], la plej alta institucio rilate religian juron ekzistanta dum la 1-a jarcento. Tiel la Talmudo proklamas: <br /> '''“Dume la antaŭtago de la [hebrea] Pasko, ''Yeshu'' estis pendigita. Laŭlonge de 40 tagoj antaŭ la ekzekuto, heroldo kriadis: “Li estas ekŝtonigota pro tio ke li praktikis sorĉarton kaj enkondukis Izraelon en la direkton de la apostateco. Kiu ajn scias ion lin senkulpigan venu kaj defendu lian agadon. Ĉar neniu atestaĵo estis ia ajn prezentita liafavore, li estis pendigita.''' ''(Soncino Babylonian Talmud, editor I. Epstein, Tractate Sanhedrin, folio 43a, London, Soncino Press, 1935-1948)”.'' La eldono de la Babilona Talmudo ĉi-tie citita estas zorgata rekte de la rabeno Isidore Epstein kiu rimarkigas, interalie, ke tiu pasaĵo aludanta al Jesuo estis forlasata en la cenzuritaj eldonoj de Sanhedrin pro la fakto ke kutime oni pensis ke la referenco celis Jesuon Kriston. Plue, ĉiam el la komentoj de rabeno I. Epstein, ni scias ke en manuskripto (siglata kiel "M") klare estas registrata “Jesuo Nazareta” anstataŭ la simpla “Jesuo”, dum krome en alia manuskripto, anstataŭe de la frazo “li estis pendigita la antaŭtagon de la Pasko” en la konkluda parto de la supra citaĵo oni legas: “li estis pendigita la antaŭtagon de la sabato de la Pasko”, akordigante tiel kun la Evangelio de Johano <ref>Por la origina hebrea teksto, tradukita al la angla, oni vidu la retejan ligon [http://www.come-and-hear.com/sanhedrin/sanhedrin_43.html]</ref>. Ke la persono aludata de Talmudo estas Jesuo dedukteblas ankaŭ el la fakto ke por malŝatigi lian personon oni pentras prostituitino lian patrinon kaj abominendaj kaj indaj je ĉiu malŝato kaj persekuto liajn sekvantojn. <ref>[http://apologetica.altervista.org/talmud_smascherato.htm], [http://fr.wikipedia.org/wiki/Le_Talmud_d%C3%A9masqu%C3%A9#Objet_du_Talmud_d.C3.A9masqu.C3.A9]</ref> == La Esenoj kaj Kristanismo == La [[Esenoj]] estis hebreara ero de necerta origino, eble dateblaj ekde la duono de la [[2-a jarcento]] a.K., organizita en izolitaj komunumoj laŭtipe [[Monaĥismo|ordeno monaĥa]] kaj [[Cenobito|cenobita]]. Albordiĝe de la [[1-a jarcento]] ili estis pli ol 4000 kaj vivis disaj tra la tuta lando; la plej fama esena komunumoj estis tiu de [[Qunram]], kiu nombris ĉirkaŭ 150 homojn. Tiu situo plonĝis en la perfortan malekzistiĝon en [[68]] p.K. iniciate de la romia armeo; iuj forsaviĝintoj, laŭŝajne, unuiĝis al la [[Zeloto]]j de [[Masada]] kun kiuj ili kunpartigis la sorton. Esenismo interesas nian studon pro la nombregaj paralelismoj inter la doktrino de esenoj kaj tiu de kristanoj. Parteto de historiistoj inklinas al la tezo laŭ kiu Jesuo mem estus eseno kaj la kristanaj moralaj principoj rekte devenus el esenismo. Se tiu estus pruvita, jen nova pruvo pri la historia ekzisto de Jesuo, ankaŭ se kun aliaj konsekvencoj. Aparte inter la du troviĝus indicoj de naturo: * filologia: kiuj interesas ekskluzive analogiojn inter la qunrama literaturo kaj la Nova Testamento (dum la komparo kun la apokrifaj verkoj estas ankoraŭ kampo neesplorata). * historia: koncernanta kutimojn (ritajn kaj ne) de ambaŭ movadoj, krom iuj lastatempaj hipotezoj, akceptitaj de diversaj serĉantoj, kiel la amaskonvertiĝo de esenoj al kristanismo.<ref>Otto Betz, Rainer Riesner, Gesù, Qumran e il Vaticano, LEV, 1995; Rainer Riesner, Esseni e prima comunità cristiana a Gerusalemme, Nuove scoperte e fonti, LEV, 2001</ref>. * arkeologia: aparte la raporto de Riesner koncerne la fakton ke la unua konsidoloko de la unua kristana kominumoj en Jerusalemo, krom la loko en kiu konsumiĝis la lasta vespermanĝo, troviĝis tutapude de la kvartalo de la esenoj en Jerusalemo: tio igas ege probabla la hipotezo pri kontaktoj senperaj kaj oftaj inter esenoj kaj kristanoj. <ref>Rainer Riesner, Esseni e prima comunità cristiana a Gerusalemme, nuove scoperte e fonti, LEV, 2001</ref>. == Arkeologiaj trovitaĵoj == La plej antikva arkeologia manfaritaĵo (vidu ĉe [[Prakristana arkeologio]]), kiu povus esti kunrilatigita kun Jesuo, estas la tieldirita [[Skribaĵo de Nazareto]]. Ekzistas, krome, arkeologiaj evidentoj pri la ekzisto de [[Skribaĵo de Pilato]] kaj aliaj personoj cititaj en la Evangelioj: [[Kajafas]], [[Simono el Cireno]]. Prifosaĵoj plenumitaj en la du lastaj jarcentoj konfirmas la fidindecon de la priskriboj liveritaj de la Evangelioj rilate al la [[Lageto Ŝiloaĥ]] kaj la [[Lageto Betesda]], same kiel la praktiko de la [[krucumado]] en Jerusalemo en la [[1-a jarcento]] p.K. Helpas ankaŭ arkeologiaj evidentoj de la antikvaj vilaĝoj [[Nazareto]] kaj [[Kafarnao]], kaj atestaĵoj pri la ĉeesto de kristanoj en la unuaj jarcentoj. == La moderna historia esploro == {{Ĉefartikolo|Esploro pri la historia Jesuo}} Kvankam la vivo de Jesuo estis studobjekto kaj analizobjekto ekde antikvaj epokoj (interaliaj, [[Origeno|Origeno de Aleksandrio]] kaj [[Eŭsebio de Cezareo]]), okazas nur kun la fino d la [[18-a jarcento]] ke justas paroli pri moderna [[historiografio]] pri Jesuo. Faktenur ĉevale de la jaroj [[1774]]-[[1778]]-aj, aperis la publikigo de la verko de [[Hermann Samuel Reimarus|Reimarus]] kiu, se spuri la opinion de [[Albert Schweitzer]], estas konsiderita la pioniro de tiu nova periodo de esploroj <ref>Pri antikvaj esploroj pri la [[Jesuo historia]] kaj pli kompletaj listoj de la kontribuaĵoj, oni vidu: John Dickson, ver. cit. Pri enprofundiĝo rilate la unuajn fazojn de la moderna esploro, oni vidu:[[Giuseppe Barbaglio|Barbaglio]] - [[Aldo Bodrato|Bodrato]], ver. cit.</ref>. La unuaj studoj estis karakterizitaj per granda konfido povi rekonstrui, per modernaj metodologioj, detalajn biografiojn de la vivo de Jesuo (inter la multaj, [[Ernest Renan]]).<ref>[[Geza Vermès]], ver. cit.</ref>. La rezultoj atingitaj estis, tamen, fragmentaj, kaj ofte ili reflektas la personecon de la aŭtoroj. Laŭ Schweitzer, la esploro de la 19-a jarcento emis, fakte, multe dependi de la kapablo de la unuopaj esploristoj bildigantaj la figuron de Jesuo “laŭ sia personeco”. Komence de [[20-a jarcento]] kaj, aparte, kun la apero de la scienca iniciato de [[Rudolf Bultmann]], tia konfido ekkriziĝas: laŭ la germana teologo, la novtestamentaj skriboj reflektas, fakte, la kredon de la unuaj kristanoj kaj permesas nur aliron al la “Kristo de la kredo”, allasante preskaŭ nealirebla la ”Jesuo de la historio” <ref>Por enprofundiĝo pri Bultmann, vidu: Giancarlo Gaeta, ver. cit.</ref>. En la jaroj inter la du militoj okazis preskaŭa ŝtopo en la esploro pri la historia Jesuo. Sed ĝi restartis en la jaroj [[50]]-aj kaj trafas rimarkindan evoluon, ankaŭ pro la interkonfesia plilarĝiĝo de la serĉo, kiu ligiĝas ĉiam malpli al teologiaj vidpunktoj. Hodiaŭ renaskiĝas konfido en la ebleco historie atingi la esencajn elementojn de la vivo kaj mesaĝo de Jesuo, kiun oni bildigas ofte – ekzemple – kiel karisman majstron kaj [[taŭmaturgio|Taŭmaturgon]]. <ref>Cfr. [[Geza Vermès]], ver. cit.</ref>. La jesua figuro altrudas, ankaŭ hodiaŭ, apartajn defiojn al la modernaj serĉantoj, ankaŭ konsciigante pri la limoj de la esploro mem (laŭ Chester G. Starr, Ekzemple, "La problemo de la [[Resurekto de Jesuo]] en la tria tago ne koncernas historian juĝon”. <ref>Chester G. Starr, "Storia del mondo antico", Editori Riuniti, 1977</ref>). Por atingi la historiecon de la agoj kaj diroj atribuataj al Jesuo, la modernaj historiistoj pretigis kaj testis diversajn metodojn, foje uzitajn laŭ kunigita maniero kaj ĉiukaze ankoraŭ objekto de revizio kaj de diskutoj. Inter tiuj eblas rememorigi, kiel ekzemplo, la metodo de la “nekontinueco”, laŭ kiu la fidindeco de iuj aventoj estus tiom pli alta kiom pli ili estas mishomogenaj rilate al [[judismo]] antikva kaj al praa kristanismo; tiu de la “datado”, nome prefero por la [[tekstaj fontoj]] pli antikvaj inter la antikvaj; tiu de la “plura atestado” (konfido en la informoj devenantaj el pluaj fontoj sendependaj unu de la alia); tiu de la “embaraso” (pli da fidinteco al la eventoj kiuj kaŭzis embarazon al prakristanoj) <ref>Por enprofundiĝi kaj scii pri listoj de tiuj metodoj, vidu: John Dickson, ver. cit. kaj Barbaglio-Bodrato, ver. cit.</ref><br /> Ekzemplo de aplikado de similaj kriterioj estas konstituata de la ĵusa [[Jesus Seminar]] kiu, spite de la pridiskutaj rezultoj, provis akordigi la rigoron de la esploro kaj pordisvastiga celo, proponante liston de diroj kaj agoj “historiaj” atribueblas al Jesuo. Se hodiaŭ la historieco pri modesta nombro de eventoj (la origino “galilea”, la bapto verke de [[Johano la Baptisto]], la predika agado, la establo de la dekduopa grupo, la estiĝo de la pridiskuto pri la [[Templo de Jerusalemo]], la [[Krucumo de Jesuo]]... konstituas nukleo kunakceptata ĉe la serĉistoj; pludaŭras esti ncereta kaj malfacila – sed historie stimula – la analizo de ceteraj eventoj registritaj de la fontoj. Ĝenerale, pri la tezo de la historia analizo pri la jesua sperto hodiaŭ, laŭ kelkaj fakuloj, oni rimarkigas tamen gravan deiĝon inter la publika opinio (koncentrata sur konfesiaj pozicioj aŭ, male, emociekscitaj] kaj la rezultoj – pli modestaj, sed metodologie pravigitaj – atingitaj en la esploraj medioj. <ref>Cfr. Pesce in Augias-Pesce, "Inchiesta su Gesù", Mondadori, 2006.</ref>. == La historiografiaj tezoj == Anataŭmetendu ke estas POVa ([http://en.wikipedia.org/wiki/Point_of_view_pornography]) la divido, kiel premiso por juĝi la validecon de la esploro pri la historia Jesuo, inter historiistoj “kristanaj” kaj historiistoj “gnostikaj aŭ [[nekredanto|nekredantaj]]) aŭ alireligiaj ĉar ĝi mankas je scienca seriozeco: la historiaj tezoj estas historiaj kaj nenio plu, kaj estas tiaj kiam ili devenas el literaturo fidinda sendepende de la kredo de la aŭtoro. Plue, la supozita historiografiaj “kristana” tezo uzas la samajn fontojn de ĉiuj historiistoj. Tamen, pro la diversaj konkludoj de historiistoj serĉantaj pri la evento Jesuo, utilas ilin grupigis, kun nemalgranda aproksimiĝo, en du precipaj kategorioj: * Historiistoj kristanaj, kiuj akceptas la ekziston de la historia Jesuo dotita per la diaj atributoj rekonataj en kristanismo, en la pli vastaj konfesioj. En tiu kadro la pozicioj estas ege malsamaj, ankaŭ je lumo de la diversaj niveloj de historieco atribuata ĉe la unuopaj aŭtoroj al la precipaj fontoj, nome al [[Evangelio|kanonaj Evangelioj]], [[apokrifaj evangelioj]] kaj [[Fontoj nekristanaj pri Jesuo]] * Historiistoj nekristanaj, [[Agnostikismo|agnostikismaj]] aŭ alireligianaj, kutime esprimas nenian opinion pri la problemo aŭ akceptas nur la historian personon nomatan Jesuon, nekoincidantan tute aŭ parte kun la persono rakontita en la Skriboj, kaj ĉiukaze lin ne taksas provizita je diaj atributoj. Rekundukeblas al tiu kategorioj ankaŭ la tezo minimaliasta kaj tiu mita. === La kristana tezo === {{Citaĵo|teksto='''3 Ĉar mi transdonis al vi komence tion, kion mi ankaŭ ricevis, ke Kristo mortis pro niaj pekoj laŭ la Skriboj; 4 kaj ke li estis entombigita; kaj ke li releviĝis la trian tagon laŭ la Skriboj; 5 kaj ke li aperis al Kefas; poste al la dek du; 6 poste li aperis al pli ol kvincent fratoj samtempe, el kiuj la plimulto restas ĝis nun, sed kelkaj jam ekdormis; 7 poste li aperis al Jakobo; poste al ĉiuj apostoloj; 8 kaj fine li aperis al mi ankaŭ, kiel al infano ekstertempe naskita. 9 Ĉar mi estas la plej malgranda el la apostoloj, kaj ne meritas esti nomata apostolo pro tio, ke mi persekutis la eklezion de Dio. 10 Sed per la graco de Dio mi estas tio, kio mi estas; kaj Lia graco donacita al mi montriĝis ne vana; sed mi laboregis pli abunde ol la ceteraj; tamen ne mi, sed la graco de Dio, kiu estis kun mi. 11 Ĉu do mi, ĉu ili, tiel ni predikas, kaj tiel vi kredis. 12 Nu, se Kristo estas predikata, ke li releviĝis el la mortintoj, kiel do diras kelkaj el vi, ke ne ekzistas releviĝo de mortintoj? 13 Sed se ne ekzistas releviĝo de mortintoj, ankaŭ Kristo ne releviĝis; 14 kaj se Kristo ne releviĝis, vana ja estas nia predikado, vana ankaŭ estas via fido. 15 Jes, kaj ni montriĝis kiel falsaj atestantoj de Dio; tial ke ni atestis pri Dio, ke Li relevis Kriston; kiun Li ne relevis, se la mortintoj ja ne releviĝas. 16 Ĉar se la mortintoj ne releviĝas, ankaŭ Kristo ne releviĝis; 17 kaj se Kristo ne releviĝis, via fido estas vana; vi estas ankoraŭ en viaj pekoj. 18 Tiuokaze ankaŭ pereis la ekdormintoj en Kristo. 19 Se nur en ĉi tiu vivo ni esperis en Kristo, ni estas el ĉiuj homoj la plej mizeraj. 20 Sed nun Kristo releviĝis el la mortintoj, la unuaaĵo de la dormantoj.'''|aŭtoro=[[Paŭlo de Tarso]]|verko=[[1-a epistolo al la korintanoj|1aKor]] 15:3-20}} En tiuj asertoj, skribitaj de [[Sankta Paŭlo|Paŭlo el Tarsio]] ĉirkaŭ la duono de la jaroj [[50]]-aj de la 1-a jarcento, la kristana kredo estas konsiderata kaj enhistoriigita en historieco de la vivo, morto kaj resurekto de Jesuo. Tiam ekzistis centoj da vidatestantoj pretaj atesti la fakton kaj valoris pli ol skriba fonto. Tion necesigis la plivastiĝo de kristanismo kaj la morto de la vidatestantoj: naskiĝis tial la Evangelioj por reaserti ke Jesuo estis efektive realtaĵo de la historio. La Evangelioj kaj ceteraj libroj de la Nova Testamento fidele priskribas la vivon de Jesuo kaj tiun de liaj unuaj sekvuloj kaj estis skribitaj, nemulte post la morto de Jesuo, de vidatestantoj aŭ de surbaze de fontoj kunligitaj kun ili. Tio ne ekskludas la eniriĝon de tradukaj eraroj aŭ malzorgeco en la rakontado, justigitaj tamen el la fakto ke temas – se konsideri la Evangeliojn – pri kvar malsamaj raportoj, dum tio estas pruvo de aŭtentikeco de la verkitaj rakontoj. La [[mirakloj de Jesuo]] kaj la [[resurekto]], laŭ tiuj tekstoj, estas ĝenerale konsiderataj kiel vere okazintaj, kvankam pri ili ne povas ekzisti spertaj pruvoj. <ref>Rilate tion, iuj opinias, kiel [[Vittrio Messor]] en sia eseo ''[[Ipotesi su Gesù]]'' ke la mirakloj estas nur kredendaj ĉar se ili estus pruvitaj la fido ĉesus esti fido; sed aliaj ne tiel opinias. Oni vidu: La fundamentoj de la Kristanismo de Piero Ottaviano, esperantigita de [[Armando Zecchin]] (ĉe la katalogo UEA ([http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/La_fundamentoj.doc])</ref> === La sekulara tezo === Diversaj esploristoj interpretas la bibliajn rakontojn pri la vivo de Jesuo kiel raportojn historiajn aŭ mitajn pri la vivo de historia figuro, utiligitajn pli por akiri [[prozelitismo|prozelitojn]] (adeptigitojn) ol por neŭtralmaniere informi pri historia evento. La malfacilaĵoj en la provo distingi la rakonterojn kiuj povas esti historie validaj el tiuj kiuj ne estas tiaj, estas unu el la plej gravaj obstakloj por la historiistoj interesitaj pri la [[Biblio]]. Ankaŭ ke la akurataj prezentoj de la eventoj de la vivo de Jesuo estintus ŝanĝitaj pro la voĉa tradicio kaj ke eroj povis esti volonte troigitaj, kaj kromaj eĉ elpensitaj, eble celante interpreti rakontojn pli antikvajn... ĝena historiiston Jesuo ĉiukaze estintus efektive hebreo vivinta en la 1-a jarcento en Palestino Dum la periodo de la voĉa tradicio pri la eventoj de Jesuo inokuliĝintus “mitaj” detaloj, inter kiuj la [[Miraklo|mirakloj]] kaj ankaŭ iuj [[Paraboloj de Jesuo|paraboloj]] kaj eventoj mem. La mirakloj, do, laŭ iuj, ne povas esti taksataj veraj ĉar ne dokumentitaj, laŭ aliaj, adherantaj al tezoj [[Naturalismo (filozofio)|naturalismaj]] ili ne estus eblaj kaj do ili estas frukto de elpensemo aŭ mitemo. Plue, estas vidata nekongruaĵo en la fakto ke, spite de sia hebreeco, observanta la [[precepto]]jn strikte hebreajn kaj loĝanta en hebrea teritorio, ne ĉiuj liaj samtempuloj rekonis ene li la figuron de profeto, antaŭanoncita en la Sanktaj Skriboj. Sur tiu pozicio argumentas, ekzemple, la filozofo [[Hegelo]] kaj opiniisto [[Renan]], kiuj kune kun multaj asertas la historiecon de la persono Jesuo nur rilate lian estiĝon de [[Nomoj kaj epitetoj de Jesuo|Rabbi, Rabbuni, Majstro]] Al tiu “nekongruaĵo” kristanaj [[Apologetiko|apologiitoj]] kaj historiistoj montras ke eĉ tio estis antaŭvidigite en antikvaj bibliaj pasaĵoj juĝataj “mesiaj” ĉe la religiaj kaj intelektulaj regantoj de la Jesua epoko. === La tezo minimalista kaj la tezo kritika === Por minimalista )minimumiga) tezo oni intencas ligon kun la tezo antaŭa: Jesuo, ja jes, ekzistintus, sed ne ekzistus historiaj fontoj sur kiuj eblus apogi iun ajn priskribon pri lia vivo aŭ pri lia agado ĉar la aŭtoroj de la kristanaj fontoj havus elpense reskribita lian vivon. Laŭ la kritika tezo, Jesuo probable ekzistintus, sed la Evangelioj ne temas pri la sama persono. Laŭ iuj interpretoj, li estus revoluciulo, judo apokalipsa, zeloto, aŭ ankaŭ [[Esenoj|eseno]]: li ne mortus krucumite kaj, fine, ne resurektus! ==== La [[Mito de Jesuo|mita]] tezo ==== La "Mita skolo" vidas en Jesuo miksaĵon-sinkretaĵon de antikvaj [[Misteraj religioj]] koncernantaj mortintojn kaj resurektintojn kiel en tiu de [[Oziriso-Dionizo]] aŭ de [[Mitraismo]]. Aliaj teorioj fokusiĝas sur la ŝajna rilato inter [[gnostikismo]] kaj [[kristanismo]] ĉar bazitaj sur hebrea historia figuro kiu rolas kiel nuklea pivoto en kunligo de hebreaj religiaj tradicioj kaj politika hebrea historio kun kelkaj “misteraj religioj”, nome “mistera” [[sinkretismo]] tiuepoke pli disvastiĝinta inter la [[gojo|gentoj]] ol inter la hebreoj kiuj poste kristaniĝus. Ĝuste proponante tiun tezon aperis verko de [[Raoul Vaneigem]] ''La résistance au christianisme - Les hérésies des origines au XVIII-ème siècle'', Fayard, 1993, pag. 104. Al tiu skolo adheras [[Michel Onfray]]. En ĝi oni parolas pri “katolika mensogo instruanta pri la historia Jesuo".<ref>Vidu: La fundamentoj de la Kristanismo, kataloko de Universala Esperanta Asocio ([http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/La_fundamentoj.do]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}})</ref> Ta tezoj mita kaj kritika havas multajn punktojn komunajn: ekzemple, ambaŭ subtenas ke, la ‘operacio’ “diigo” de Jesuo kreiĝis danke ‘operacioj’ de iuj krupoj de kristanoj, kaj en epoko posta al la rakontitaj eventoj – eble dum la 2-a jarcento kiam jam forpasis la vidatestanta generacio. Aliaj fortaj punktoj sur kiuj baziĝas la du doktrinoj estas la veraj aŭ supozitaj kontraŭdiroj inter la kvar evangelioj, kaj la manko de historiaj pruvoj kaj/aŭ arkeologiaj rilate iujn lokojn, eventojn kaj personojn cititajn en la [[Nova Testamento]]. <ref>Ĉi-rilate rememorigendas, tamen, ke la ekzisto de ero de tiuj elementoj estis pruvata ĝuste per la [[Biblia arkeologio|arkeologio]] kaj per la historia esploro en la dua duono de la 20-a jarcento]]. </ref> En sia libro de la jaro 2012 "Falsaj atestantoj" - ISBN 978-3-86569-070-8 - la protestanta pastoro Hermann Detering argumentas siajn tezojn "La novaj duboj pri la historieco de Jesuo" Jen intervjuo http://hpd.de/node/12044 (nur germanlingve) ISBN 978-3-86569-070-8 == Notoj == {{Referencoj}} == Aliaj projektoj == * [http://it.cathopedia.org/wiki/Ricerca_sul_Ges%C3%B9_storico] Cathopedia ({{it}}) == Bibliografio == * Adam, Karl (1933). ''Jesus Christus''. Augsburg: Haas. * Adam, Karl (1934). ''The Son of God'' (English ed.). London: Sheed and Ward. * [[Corrado Augias|Augias, Corrado]]; [[Mauro Pesce|Pesce, Mauro]]. [[Inchiesta su Gesù|''Inchiesta su Gesù. Chi era l'uomo che ha cambiato il mondo'']]. Milano, Arnoldo Mondadori, 2006. ISBN 978-88-04-56001-2 * [[Giuseppe Barbaglio|Barbaglio]] - [[Aldo Bodrato|Bodrato]], "Quale storia a partire da Gesù?", Servitium, 2008. * Bazec, Dario (2001). ''La Cronologia dei Vangeli secondo il calendario ebraico'' , Eldonoj Italo Svevo. Triesto. * Castelli, Giovanni e Maurizio Lana (con un saggio di Mario Pomilio), ''La pietra scartata. Antologia di testi da Tacito ad Agostino sulla figura di Gesù Cristo a cura di''. Civiltà letteraria di Grecia e di Roma. Testi per la scuola italiana. Ed. PARAVIA * Ciavarella, Pietro, Risposta a Inchiesta su Gesù, Edizioni GBU, 2006, {{it}} [http://www.edizionigbu.it/libro.php?%20isbn=%20978888827090%20&%20nome_libro=%20Una%20risposta%20a%20Inchiesta%20su%20Ges?%20&nome=6 Respondo al enketo pri Jesuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304222511/http://www.edizionigbu.it/libro.php?%20isbn=%20978888827090%20&%20nome_libro=%20Una%20risposta%20a%20Inchiesta%20su%20Ges%3F%20&nome=6 |date=2016-03-04 }} * Daniel Boyarin (2004). ''Border Lines. The Partition of Judaeo-Christianity''. University of Pennsylvania Press. * Dickson, J. (2011), ''Alla ricerca di Gesù'', Eldonoj San Paolo, Milano. * Doherty, Earl (1999). ''The Jesus Puzzle. Did Christianity Begin with a Mythical Christ? : Challenging the Existence of an Historical Jesus''. ISBN 0-9686014-0-5 * Donnini David. ''Cristo. Una vicenda storica da riscoprire'', Massari * Donnini David. ''Nuove ipotesi su Gesù'', Macro Edizioni * Drews, Arthur & Burns, C. Deslisle (1998). ''The Christ Myth'' (Westminster College-Oxford Classics in the Study of Religion). ISBN 1-57392-190-4 * Durant, Will (1944). ''Caesar and Christ'', Simon & Schuster, ISBN 0-671-11500-6 * Ellegård, Alvar ''Jesus – One Hundred Years Before Christ: A Study In Creative Mythology'', (London 1999). * Enrico Mancuso,''Gesù. Il mistero della dottrina segreta e della morte'', Armando, (Roma 2006). * Evans, Craig A., Fabricating Jesus: How Modern Scholars Distort the Gospels, IVP (Leicester/ Downers Grove, 2006) * Flusser, D. (1968), "Jesus". * France, R.T. (2001). ''The Evidence for Jesus''. Hodder & Stoughton. * Freke, Timothy & Gandy, Peter. ''The Jesus Mysteries - was the original Jesus a pagan god?'' ISBN 0-7225-3677-1 * Gaeta, G. (2009), ''Il Gesù moderno'', Einaudi. * George, Augustin & [[Pierre Grelot|Grelot, Pierre]] (zorge de) (1992). ''Introducción Crítica al Nuevo Testamento''. Herder. ISBN 84-254-1277-3 * Grandmaison, Léonce de. ''La personne de Jésus et ses témoins''. Beauchesne. Paris, 1957 * Habermas, Gary R. (1996). ''The Historical Jesus: Ancient Evidence for the Life of Christ'' ISBN 0-89900-732-5 * Leidner, Harold (2000). ''The Fabrication of the Christ Myth''. ISBN 0-9677901-0-7 * [[Ida Magli|Magli, Ida]] (1987). ''Gesù di Nazareth'' BUR * Meier, John P. (1991). ''A Marginal Jew''. Anchor Bible. * Mendenhall, George E. (2001). ''Ancient Israel's Faith and History: An Introduction to the Bible in Context''. ISBN 0-664-22313-3 * [[Vittorio Messori|Messori, Vittorio]]. ''[[Ipotesi su Gesù]]'', [[Società Editrice Internazionale|SEI]], Torino, [[1976]] (represo [[2001]]), ISBN 88-05-05867-X, pp.&nbsp;XIII-273, € 15.49. Iuj recenzitoj kolektitaj de la aŭtoro: {{ citaĵo el la reto | url = http://www.et-et.it/ipotesi/ipotes4.htm | titolo = Ipotesi su Gesù: le recensioni | alirdato = 2024-03-19 | jaro = 2006 | verko = Vittorio Messori 2.0 | lingvo = it | arkivurl = https://web.archive.org/web/20060512073424/http://www.et-et.it/ipotesi/ipotes4.htm | arkivdato = 2006-05-12 | citaĵo = Esploro de ĵurnalisto pri la plej decida mistero de la historio: la origino de la kristanismo }} <!--In inglese: ''Jesus hypotheses''. St Paul Publications. ISBN 0-85439-154-1--> * New Oxford Annotated Bible with the Apocrypha, New Revised Standard Version. (1991) New York, Oxford University Press. ISBN 0-19-528356-2 * Pagliarino, Guido (2003) ''Gesù, nato nel 6 a.C., crocifisso nel 30: un approccio storico al cristianesimo''. Prospettiva editrice. ISBN 88-7418-072-1 * Price, Robert M. (2000). ''Deconstructing Jesus''. Prometheus Books. ISBN 1-57392-758-9 * [[Giuseppe Ricciotti|Ricciotti, G.]], (1962), ''Vita di Gesù Cristo'', Mondadori. * Savagnone, Giuseppe, "Processo a Gesù", Elledici, Palermo, 2007. ISBN 978-88-01-03889-7. * Schick, Alexander (1998) ''Il fascino di Qumran'' DLC ISBN 3-85666-541-2 -titolo orig. ''Faszination Qumran'' Schwengeler-Verlag.CH-9442 * Strobel, Lee (2009). ''Il Caso Gesù''. ECB * [[Geza Vermès|Vermès, Geza]], ''La religione di Gesù l'ebreo. Una grande sfida al cristianesimo'', Cittadella, 2002. * Voorst, Robert Van (2000). ''Jesus Outside of the New Testament''. Wm. B. Eerdmans Publishing Co. * Wells, George A. (1988). ''The Historical Evidence for Jesus''. Prometheus Books. ISBN 0-87975-429-X * Wells, George A. (1998). ''The Jesus Myth''. ISBN 0-8126-9392-2 * Wells, George A. (2004). ''Can We Trust the New Testament?: Thoughts on the Reliability of Early Christian Testimony''. ISBN 0-8126-9567-4 * Wilson, Ian (2000). ''Jesus: The Evidence'' (1st ed.). Regnery Publishing. * Wright, N.T., ''Gesù di Nazareth. Sfide e provocazioni'', [[Claudiana]], Torino 2005. == Vidu ankaŭ == * [[Jesuo]] * [[Jesuo historia]] * [[Biblia arkeologio]] * [[Esploro pri la historia Jesuo]] * [[Metodo historia-kritika]] * [[Kristanismo]] * [[David Strauss]] == Eksteraj ligiloj == === Dokumentado === * {{it}} [http://gesustorico.altervista.org/ gesustorico.altervista.org]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, intervjuo pri historia Jesuo * {{en}} [http://www.earlychristianwritings.com/ Fruaj kristanaj skribaĵoj] * {{it}} [http://www.christianismus.it Christianismus.it], studoj pri [[Kristianismo]] de la 1-a jarcento, de [[Andrea Nicolotti]] === Kristanaj verkistoj === * [http://www.gliscritti.it/approf/papers/latourelle/storicita.htm Storicità dei Vangeli], René Latourelle su "Dizionario di teologia fondamentale", Cittadella editrice, Assisi, 1990, pp.&nbsp;1405–1431 * [http://www.gesustorico.it/ GesùStorico.it] * [http://www.opusdei.org/art.php?w=22&p=9479 Tra storia e fantasia] de Marko Fasol, pri la historieco de Jesuo kompare kun la romano ''[[Il codice da Vinci (romanzo)|Il Codice da Vinci]]''. * [http://www.christiananswers.net/italian/q-eden/edn-t005i.html Gesù Cristo è Dio?], respondoj al la kritikoj pri la historieco de jesuo. === Retejoj kontraŭkristanaj === * [http://www.jesusneverexisted.com/ jesus never existed] * [http://www.luigicascioli.eu/index.php Luigi Cascioli] * [http://www.deiricchi.it/index.php Dèi Ricchi] === Retejoj subtenantaj la tradiciajn tezojn === * [http://www.lastampa.it/redazione/cmsSezioni/cultura/200605articoli/5266girata.asp Intervjuo al prof. Remo Cacitti] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080412182000/http://www.lastampa.it/redazione/cmsSezioni/cultura/200605articoli/5266girata.asp |date=2008-04-12 }}, sur [[La Stampa]] la 15-a de majo 2006. * {{en}} [http://www.worldinvisible.com/library/ffbruce/ntdocrli/ntdocont.htm The New Testament Documents: Are They Reliable?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718113857/http://www.worldinvisible.com/library/ffbruce/ntdocrli/ntdocont.htm |date=2011-07-18 }}, di F.F. Bruce. * {{en}} [http://www.earlychristianwritings.com/schweitzer/ La Ricerca sul Gesù Storico]: kritika eseo pei la “progresoj” de Reimarus a Wrede, di [[Albert Schweitzer]] * {{en}} [http://virtualreligion.net/iho/ Into His Own, Perspective on the World of Jesus]: aranĝiloj por la historiaj studoj pri la Nova Testamento * {{en}} [http://kevin.davnet.org/articles/jesus_exist.html Did Jesus Really Exist?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061009220958/http://kevin.davnet.org/articles/jesus_exist.html |date=2006-10-09 }}: kritiko pri iuj asertoj pri historieco pri Jesuo === Retejoj subtenantaj la minimalistajn tezojn aŭ kritikajn === * {{en}} [http://www.infidels.org/library/modern/scott_oser/hojfaq.html Historicity Of Jesus FAQ], kritika okulo pri la tekstoj. * [http://www.homolaicus.com/storia/antica/cristianesimo_antico/ La nascita del cristianesimo] sur [http://www.homolaicus.com/ Homolaicus] * {{en}} [http://skepticsannotatedbible.com/ The Skeptics Annotated Bible] kolekto de notoj kaj argumentadoj pri ĉiu versego de la Biblio. === Retejoj subtenantaj la mitan tezon === * {{en}} [http://jesuspuzzle.humanists.net/home.htm The Jesus Puzzle by Earl Doherty] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150209120425/http://jesuspuzzle.humanists.net/home.htm |date=2015-02-09 }} * {{en}} [http://www.infidels.org/library/modern/richard_carrier/homerandmark.html The Homeric Epics and the Gospel of Mark], recenzo de la libro de Dennis R. MacDonald redaktita de Carrier * {{en}} [http://www.truthbeknown.com/origins.htm The Origins of Christianity] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060508053103/http://www.truthbeknown.com/origins.htm |date=2006-05-08 }} Diskuto pri ebla sinkretismo kun aliaj religioj. [[Kategorio:Jesuo]] [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Antikva historio de kristanismo]] [[Kategorio:Biblia kritiko]] [[Kategorio:Laikeco]] [[Kategorio:Antiklerikalismo]] [[Kategorio:Arkeologio]] 3z1dh5udukotjk5qbnl0ic5ni9va4y5 0 403173 9493825 8274068 2026-10-15T08:58:18Z Sj1mor 12103 9493825 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Artillerie van het O.I. leger. Groot tenue. 1896.jpg|eta|[[Artilerio]] de la KNIL (1896)]] La '''Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger''' (''esperante'': [[Reĝlando de Nederlando|Reĝa]] [[Nederlanda Hindio|Nederlanda Hindia]] [[Armeo]]; mallongige '''KNIL''') estis [[Nederlando|nederlanda]] [[armeo]] en la nun nomata [[Indonezio]]. Indonezio estis nederlanda [[kolonio]] de [[1800]] ĝis [[1949]]. Tiam ĝi nomiĝis Nederlands Indië (''esperante'': Nederlanda Hindio). KNIL estis sendita tien por konservi la ordon de la kolonia reĝimo. Kiam Indonezio mem proklamis sendependecon en [[1945]] la nederlandanoj militis por teni la kolonion. La indonezianoj venkis dum tiu milito. La nederlanda registaro akceptis la sendependecon en [[1949]], kaj KNIL ĉesis ekzisti. == Esperanto kaj KNIL == La esperantisto [[Dirk Frans Romein]] estis oficiro en KNIL, verŝajne antaŭ ol sia esperantistiĝo. {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Indonezio]] [[Kategorio:Armeo]] [[Kategorio:Koloniismo]] j2hpl3odoac4414f2k6shv0a9esz11h 4 407520 9493609 9493356 2026-10-14T15:01:01Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* " " aŭ « » */ Respondo 9493609 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Lingvejo |bildo = Crystal 128 babelfish.png |bildhelpilo = Lingvejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri lingvaj demandoj, tradukproblemoj, tradukiloj, terminoj, titoloj de artikoloj, stilo, gramatikaĵoj, alilingvaĵoj, redaktistaj temoj, ktp. |mallongigo = VP:DL }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == Konekti al Vikidatumoj == Ĉu pli spertaj Vikipediistoj povus ligi [[Amisa lingvo|ĉi tiun artikolon]] al ĉi tiu ero: Q35132 [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 05:50, 5 jan. 2026 (UTC) :{{farite|Farita}} de {{u|Petr Tomasovsky}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 13:09, 12 apr. 2026 (UTC) == Kio estas la radiko: inic aŭ inici? == Mi ne estas ĉerta pri tio, ĉu ĉiuj instancoj de "inic'''i'''" estas eraraj? ekz. inicianto (Strangas al mi diri inicanto) Jen la difino de PIV "'''inic/i''' (<abbr>tr</abbr>) Enkonduki iun en scion pri ia afero pli-malpli sekreta (religio, sekto, scienco <abbr>ktp</abbr>): ''⁓i iun pri sekretaj ritoj''; ''⁓i disĉiplon en la filozofion''; ''la infanoj ⁓ataj al la metia laboro''. ☞ ''ensekretigi''. '''⁓ado'''. Ago de ⁓anto: ''la bapto estis la <mark>⁓ado</mark> al la sekto de Johano''. '''⁓ilo'''. Tio, kio servas por ⁓i: ''matematika ⁓ilo''. ☞ ''gvidilo''. '''⁓ito'''. Persono ⁓ita: ''la grandaj ⁓itoj''. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:14, 21 jan. 2026 (UTC) :Mi konas neniun radikon '''inici-''' nek vorton '''inicianto'''. Ĉu eble vi celas '''[https://vortaro.net/#iniciati_kd iniciat-]'''? (Rimarku ke "inici" kaj "iniciati" ne estas sinonimoj.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 21 jan. 2026 (UTC) ::Dankon mi ne sciis pri iniciati kiel propra radiko. Vere Z. diris pri si mem "Iniciatinto, ne kreinto". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:29, 21 jan. 2026 (UTC) ::"'''iniciat/i''' (<abbr>tr</abbr>) '''1''' Kiel unua, proponi aŭ fari: ''⁓i traktadon, entreprenon, eksperimenton, novan politikon, kuracmetodon, instrumetodon''. ☞ ''debuti'', ''inaŭguri'', ''instigi'', ''komenci''. ::'''2''' ⚥ Ekfunkciigi la sintezon de makromolekulo (proteino, nuklea acido <abbr>ktp</abbr>): ''⁓aj enzimoj estas necesaj al la ⁓o de la sintezo de proteino''. ::'''⁓o'''. Ago ⁓i: ''lia ⁓o sukcesis''; ''preni sur sin la ⁓on de la afero''. ::'''⁓anto'''. ⚥ ⁓anta molekulo: ''polimeriga ⁓anto''; ''gena ⁓anto'' (promotoro). ::'''⁓emo'''. Kapablo de tiu, kiu emas ⁓i: ''homo sen ⁓emo''; ''⁓ema karaktero''. ::Do '''inicianto''' okazas en 62 artikoloj, kaj la supra difino de '''⁓anto''' estas pri [[molekulo]]. ::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]], Ĉu oni rajtas uzi inicianto por la homo kiu inicitas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:51, 21 jan. 2026 (UTC) :::Inicanto estas homo kiu inicas, iniciatanto estas homo (aŭ molekulo!) kiu iniciatas, "inicianto" laŭ mia scio ne ekzistas. Verŝajne la plej multaj ekzemploj de "inicianto" estas eraroj por "iniciatanto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:02, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Mi tute konsentas kun Arbarulo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:44, 13 feb. 2026 (UTC) == La verbo Ĉeesti == "'''alesti''' (<abbr>ark.</abbr>), '''apudesti''', '''ĉeesti'''. Esti en tiu loko, kie io okazas: ''inviti iun alesti al la prezentado'' Z; ''kian ĝojon alportas vortoj de amiko apudestanta!'' Z; ''ĉeesti en kunveno''; (<abbr>tr</abbr>) ''ĉeesti kunvenon''. ☞ ''partopreni''. Ĉu ĉeesti estas kaj [[Transitiva verbo|transitiva]] kaj netransitiva verbo (kiel [[esti]])? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:17, 5 feb. 2026 (UTC) == Origina aŭ originala == Ĉu uzi adjektivon "origina" aŭ "originala", ekzemple por [[nomo]] aŭ [[titolo]]. En la nuna versio estas miloj da instancoj de ĉiu formo! Eĉ pri la [[Prapeko]], tute ne klaras ĉu [[Origina peko]] aŭ [[Originala peko]]? ĉu vere eblas ambaŭ formoj? Jen la difinoj de PIV '''origina'''. Apartenanta aŭ rilata al la origino de io: ''la origina lingvo de la homaro''; ''konservi al frukto ĝian originan guston''; ''la origina peko'' (✞ kulpita de la unua homparo k dividata de ilia devenantaro). '''originala''' '''1''' Prezentanta la unuan primitivan formon de io, kontraste kun kopioj, tradukoj aŭ misformoj, kiujn oni devenigis de ĝi: ''tio estas nur kopio de la originala pentraĵo''; ''la originala teksto de libro''; ''traduki verkon el la originala lingvo''; ''originale verkita de'' […] Z. ☞ ''aŭtentika''. '''2''' Tia, kia ne imitas aliajn, sed tiras siajn ideojn el sia propra menso: ''ju pli da sprito oni havas, des pli da originalaj homoj oni trovas''; ''ŝi estis en ĉio originala infano, silenta k pensanta'' Z; ''originala stilo''. '''3''' Ne simila al aliaj k iom stranga: ''kelkaj vivis kiel maljunaj fraŭloj k havis tute originalan pensmanieron k strangajn kutimojn'' Z; ''ĉu li ĉiam skribas tiel originale k afekte?'' '''4''' (<abbr>evi</abbr>) = origina: ''se la adverbo estas ne devena, sed originala'' […] Z. Do PIV eksplicite ekzemplas "origina peko", do kial ni havas originala? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:43, 12 feb. 2026 (UTC) :Fakte la artikolo titoliĝas [[Prapeko]], kio estas plej esperantlingva; poste [[Origina peko]] estas ankaŭ tre esperantlingva; dum [[Originala peko]] nur imitas nacilingvajn versiojn kaj iel kongruas kun la unua signifo de originala en PIV. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:42, 13 feb. 2026 (UTC) ::Mi konsentas kun Kani ke oni prefere ne skribu "originala peko", ĉar almenaŭ en kutima senco kristanoj ne kredas ke oni "kopiis, tradukis, aŭ misformis" pekojn aŭ eventuale pekemajn homojn. Cetere, estas granda koincido inter la PIV-aj difinoj de "origina" kaj "originala", do ni devus atendi kaj toleri, ke multaj vortumoj uzu ambaŭ. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:57, 13 feb. 2026 (UTC) == Ekonomia kaj ekonomika == Jen du kategorioj: [[:Kategorio:Ekonomikaj teorioj]] kaj [[:Kategorio:Ekonomiaj teoremoj]], la unua rilatas al la anglalingva [[:en:Category:Economic theories]] kaj la dua al [[:en:Category:Economics theorems]]. Do mi komprenas ke ekonomia estas ({{L-en|economics}}) kaj ekonomika estas ({{L-en|economic}})! Mi ne scias kiel, sed mi pensas ke valoruas kontroli ĉu tiel ĉiu instanco de ekonomia rilatas al economics kaj de ekonomika al economic, kaj inverse. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:23, 24 feb. 2026 (UTC) :Interesas ke ekonomia aperas en PIV, sed eknomika ne! :" '''ekonomia'''. Rilata al ekonomio: ''ekonomiaj problemoj''; ''ekonomia konkurado'' Z, ''krizo''; ''ekonomia sistemo''; ''ekonomia uzado''; ''ni devas uzi niajn fortojn ekonomie k saĝe'' Z. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:30, 24 feb. 2026 (UTC) ::"Ekonomika" signifas "rilata al ekonomiko", kiel normale por adjektiva formo de substantiva radiko. Kiam oni komparas kun la angla, ''economics'' en kunmetoj ĉiam signifas "ekonomika", sed ''economic'' povas tradukiĝi "ekonomika" aŭ "ekonomia" depende de la celata signifo. [[:Kategorio:Ekonomiaj teoremoj]] estas misnomita. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:33, 12 apr. 2026 (UTC) :::Mi aldonas ke ''ekonomiko'' estas la scienco kiu studas ''ekonomion'' - [[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] [[Dosiero:Flag_of_Colombia.svg|25px]] Saluton el [[Kolombio]]! | Unu [[Tero|mondo]], Unu [[Esperanto|Lingvo]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25px]] ---> [[Uzanto-Diskuto:Sahaquiel9102|Mia Diskutpaĝo]] 22:37, 12 apr. 2026 (UTC) == Amasa ŝanĝado kemio => ĥemio == Mi vidas ke okazas amasa ŝanĝado de la vortuzado en la encikloedio: ''kemio'' iĝas ''ĥemio'', same pri ĉiuj samradikaj vortoj. Mi ne trovis respektivan diskuton surbaze de kiu estus farita la decido, ebliganta tian amasan ŝanĝadon. PIV [https://vortaro.net/#kemio_kd asertas] ke ambaŭ vortoj estas egale akcepteblaj, sed la derivaĵoj estas [https://vortaro.net/#kemio_kd listigataj] nur por ''kemio''. Ekzistas fakaj vortaroj kiel [[Terminaro de kemiaj afiksoj]], [[Kemia kaj scienc-teknika vortaro]], [[Kemiaj afiksoj]], [[Fundamento de kemia nomenklaturo]]. Ekzistas retejoj kiel [https://www.eventoj.hu/steb/kemio/doug-portmann/nomoj-de-kemiaj-elementoj.htm Nova rigardo al la nomoj de la kemiaj elementoj en Esperanto] ks. Do la radiko ''kemio'' tutevidente estas vaste uzata kaj lingve akceptebla. Do kial okazas la nuna amasa redaktado? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:28, 21 maj. 2026 (UTC) :Ni nun havas ''[[fizika ĥemio]]'' apud ''[[kemio]]''. Tio ŝajnas stranga. Sed kion fari? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:25, 21 maj. 2026 (UTC) ::Ankaŭ mi maltrankvilas pri tio. Ĝi ŝajnas esti malrespekto al la titolpolitiko. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:25, 21 maj. 2026 (UTC) ::: {{kontraŭ}} tiu amasalinomigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:47, 21 maj. 2026 (UTC) == Kvajo == Kio estas? ĉu [[kajo]]? en la nuna versio de la vikipedio estas instancoj en kvar (4) artikoloj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:31, 15 jun. 2026 (UTC) :En unu loko ŝajne temas pri la rivero แม่น้ำแควใหญ่ / Maenam Khwae Yai / [mɛ̂ːnáːm kʰwɛː jàj]. Mi mem devus iom esplori antaŭ ol proponi esperantigon de tiu nomo! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:52, 15 jun. 2026 (UTC) ::Kaj en aliaj lokoj aspektas esti erara misskribo de [[kajo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:38, 15 jun. 2026 (UTC) == Denask aŭ denaskiĝ? == Ĉar oni parolas pri ekde la naskiĝo (de la naskiĝinto, ekde bebeco), ne ekde la nasko (fare de la naskinto, kutime la t.n. patrino)! Do denaskiĝe estas la ĝusta termino kaj denaske estas eraro! Same por ekzemple [[Denaska parolanto|'''Denaska''' parolanto]], ĉu ne denaskiĝa? ĉar temas pri la naskiĝo de la parolanto, ne la nasko de la parolanto! Mi metis la demandon ankaŭ en [[Nasko]]. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:30, 20 jun. 2026 (UTC) :'''Denaske''', '''denaska''', '''denaskulo''' estas vortoj firme establitaj en la reala lingvouzo. Ni sekvu la reale uzatan lingvon, kaj ne inventu iun propran variaĵon, eĉ se ĝi aperas al ni "pli ĝusta". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:08, 20 jun. 2026 (UTC) ::Cetere, mi ne opinias tion erara. Se io validas "ekde la naskiĝo" (de iu persono), ĝi samtempe ankaŭ validas "ekde la nasko" (la nasko de la patrino de tiu persono, la nasko kiu enmondigis tiun personon), ĉar efektive la naskiĝo kaj la nasko estas la sama evento. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:14, 20 jun. 2026 (UTC) ::Mi plene konsentas kun la konsilo de Moldur. La sama fleksebleco validas ankaŭ por aliaj verboj, ekz. ĉiu "rigardiĝo de" io (ŝajne oni eĉ ne uzas tiun vorton!) estas ankaŭ "rigardo al" ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:50, 20 jun. 2026 (UTC) == "antaŭig" aŭ antaŭenig ? kaj antaŭiĝ aŭ "antaŭeniĝ"? == Ĉu "antaŭig" estas erara sen la en? antaŭigi ne ekzistas en PIV, sed ja ekzistas "'''antaŭenigi'''. Fari, ke io iru pluen: ''tiu oficiala aprobo multe antaŭenigis nian aferon en ĉi tiu lando''. ☞ ''akceli'', ''favori''. '''antaŭiĝi'''. Veni en pli antaŭan lokon aŭ pli frue: ''la fratoj rajdis pluen k antaŭiĝis al li je granda distanco'' Z; ''li antaŭiĝis tiun je tuta horo'' Z." Do mi plie demandas pri "antaŭeniĝ", ĉu ankaŭ erara? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:40, 15 jul. 2026 (UTC) == rezidenco == rezidenco ne ekzistas! Laŭ PIV '''rezidejo'''. Domo, en kiu oni rezidas '''rezident/o''' Σ Altranga funkciulo, komisiita de protektanta ŝtato ĉe la regnestro de protektorato. '''rezidentejo'''. Domo, en kiu loĝas k funkcias rezidento. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:04, 26 jul. 2026 (UTC) == Deterioro == simple, malpliigo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:17, 5 aŭg. 2026 (UTC) :La angla vorto ''deteriorate'' signifas "malpliboniĝi", "kadukiĝi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:28, 5 aŭg. 2026 (UTC) == Ne kofuzu == inter prepar (ne pripar) kaj ripar (ne repar) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:03, 7 aŭg. 2026 (UTC) :pri ĝusta repar- (reparaĵ) estas preferata reparaci/o [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:45, 7 aŭg. 2026 (UTC) == revert == Ĉu erara? precipe ne'''revert'''ebla. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:30, 20 aŭg. 2026 (UTC) :Kredeble erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:47, 27 aŭg. 2026 (UTC) == disturbo == En la nuna versio de la vikipedio estas tiaj instacoj en 30 artikoloj. Kion oni faras kun tio? Ĉu simple anstataŭiga per perturbo/ĝeno? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:26, 25 aŭg. 2026 (UTC) :Verŝajne, aŭ per alia vorto laŭ la kunteksto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 27 aŭg. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj, uskleco, emfazo== En Vikipedio mi renkontadas kelkajn skribokutimojn de [[Uzanto:ThomasPusch]] kaj foje aliaj homoj, kiuj al mi aspektas kontraŭnormaj, pri propraj nomoj kaj rilataj aferoj. Ĝis nun mi supozis ke tio estas idiosinkrazia eraro de ThomasPusch kaj ĝustigas aŭ reĝustigas kiam mi trovas ĝin. Tamen la korektado ŝajne iritas ThomasPusch eĉ tiom ke li redaktomilitas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=EO&diff=prev&oldid=9462198]. Mi petas ke la aliaj vikipediistoj klarigu kion vi pensas, kaj ĉu vi volas establi normon kiu devigas aŭ permesas tiujn stilojn anstataŭ tiuj, kiujn mi ĝis nun kredis normalaj. ===Minusklaj instituciaj nomoj=== Ĉe multaj institucioj, kies nomo inkludas parton rilatan al la tipo de institucio, li minuskligas tiun parton: ekzemple ĉe [[Datteln]] li skribas "muzeo Hermann-Grochtmann". Ŝajne li pensas ke tio estas komuna nomo, kvazaŭ oni dirus "la arkeologia muzeo". Sed al mi ŝajnas evidente, ke Hermann Grochtmann estas la nomo de estinta fakulo, Muzeo Hermann Grochtmann estas la oficiala nomo de unu certa muzeo nomita pro li, do ne ekzistas tuta klaso de "muzeoj Hermann-Grochtmann" kiel ekzistas klaso de "arkeologiaj muzeoj", kaj ke la vortumo "muzeo Hermann(-)Grochtmann" entute ne havus sencon al leganto, kiu ne komprenus ke tio estas la oficiala nomo de unu certa muzeo. Mi vidis tian minusklan skribon tre malofte ekster Vikipedio, kaj mi vidis majusklan oftege. Por escepta minusklo vidu [https://eo.mondediplo.com/2013/01/article1904 ĉi tie] "muzeo Nicéphore-Niepce", por pli normala majusklo vidu ekzemple [https://esperantaretradio.blogspot.com/2020/07/muzeo-de-felico.html ĉi tie] "Muzeo de Feliĉo". ===Nomoj kun nur la unua vorto majuskla=== Ĉe iuj nomoj li majuskligas nur la unuan vorton. Ekzemple, ĉe [[Liaodonga Duoninsulo]] Kani skribas pri la "ŝtato Ĝan [tiel, anstataŭ Yan] de la Militŝtata periodo". Oni rimarku, ke tio ne estas traktata kiel komuna nomo, ĉar tiel la ''m'' estus minuskla, kaj ke "periodo" estas necesa parto de la nomo, ĉar oni ne povas skribi tutsimple pri "la ŝtato Yan de la Militŝtata." Ekster Vikipedio mi renkontis tion en kelkaj tekstoj (tamen, mi pensas, ne la plimulto). Vidu ekzemple "Flava Rivero" kaj "Kvin Dinastioj" [http://espero.chinareports.org.cn/2013-03/26/content_36292903.htm ĉi tie] kontraste al "Kvin dinastioj" [https://eo.mondediplo.com/2013/01/article1904 ĉi tie] (tamen eĉ tie "Flava Riverego"). Ĝi ŝajne ne aplikiĝas al ĉiuj propraj nomoj, sed nur certa klaso, mi ne scias precize kiu. Mi supozas ke eble ĝi estas la normala konvencio en certaj etnolingvoj. En Vikipedio ŝajnas al mi ke rekte malpermesas tion la gvidlinio "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj" ĉe [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], kun la tieaj ekzemploj. Rimarku ke [[Vikipedio:Teksto]] eksplicas, ke la samaj reguloj pri uskleco validas en artikolaj tekstoj kiel en titoloj. ===Kursivaj nomoj=== Li skribas multajn proprajn nomojn kursive. Li pretendas ke tio estas por signi "fremdlingvajn terminojn" kaj ke la nomoj, kiujn li ne kursivigas, ne estas "terminoj". Mi ne komprenas, en kiu senco iuj nomoj estas "terminoj" kaj iuj ne. Mi ankaŭ ne tute fidas, ke tio estas la vera motivo, ĉar mi foje trovas eĉ Esperantajn nomojn kursivaj, ekzemple ĉe [[Oer-Erkenschwick]] "la kirko ''reĝo-Kristo''" (tiel, minuskle). Mi foje vidis similan kursivigon ekster Vikipedio en Esperanto, kaj ofte en la germana, de kiu laŭ mia supozo la kutimo eble venas. Ankaŭ ekster Vikipedio mi ne scias kiel oni difinas la klason de nomoj kiuj estu kursivaj. Vidu ekzemple por kursivigo ekster Vikipedio "ilia klubo ''The April Photo Society''" [https://eo.mondediplo.com/2013/01/article1904 ĉi tie], por pli normala nekursivigo "tre aktiva ĵurnalistino de Radio Liberdade" [https://uea.org/l/?prenu=eo_maj2023 ĉi tie]. En la lingvoj kiujn mi plej bone konas, fremdeco normale ne estas kialo por kursivigi propran nomon (nur en la tre aparta okazo, ke oni parolas pri la nomo mem, kaj ne pri la afero, kiun ĝi nomas). Mi preferus ke ankaŭ en Vikipedio estu klare, ke propraj nomoj estas imunaj al kursivigo, kiel en la plej multaj esperantaj tekstoj. ===Bildopriskriboj sen majusklo=== Li emas komenci bildopriskribojn per minuskla litero, ekzemple vidu ĉiujn bildojn ĉe [[Datteln]]. En neniu ajn lingvo mi vidis ion similan. Por ekzemplo de normala bildopriskribo kun majusklo vidu [http://espero.chinareports.org.cn/2013-03/26/content_36292903.htm ĉi tie]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:49, 25 aŭg. 2026 (UTC) == deterior == ne ekzistas en PIV! Ĉu simple anstataŭigenda per malboniĝ, malpliboniĝ aŭ plimalboniĝ? En la nuna versio de la vikipedio tiaj instancoj aperas en 36 artikoloj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:24, 27 aŭg. 2026 (UTC) :Jes. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 27 aŭg. 2026 (UTC) == «ukraina» anstataŭ «ukrainia» == Mi rimarkis ke en Vikipediaj artikoloj, iu uzanto temante pri ion apartenanta al Ukrainia ŝtato, ĉiam uzas la formon «ukraina» anstataŭ «ukrainia» kvazaŭ li parolas pri etno kaj ne pri ŝtato. Samtempe, li ĉiam korektas tiujn, kiuj sammaniere uzas la formon «rusa» anstataŭ «rusia». Ĉu li pravas aŭ mi korektu lin? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 10:22, 4 sep. 2026 (UTC) :Tiu ĉi uzanto estas mi. Mi uzas la formon ''rusia'' kiam temas pri la nacio, do ĉiuj civitanoj de [[Rusio]], kaj ''rusa'' kiam temas pri la etno, do la homoj kiuj konsideras sin [[rusoj]]. Tio spegulas diferencon ekzistantan en la rusa lingvo (''rusa/русский'' kaj ''rusia/российский'') kaj en la oficiala politiko de Rusio, bazita sur agnosko de la historia fakto ke Rusio estas lando de pli ol 150 etnoj, kiuj estas egalaj kaj samrajrajtaj. Ne ĉiu civitano de Rusio estas ''ruso'', sed ĉiu estas ''rusiano''. Tiun ĉi diferencon registris ankaŭ [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]], kiu havas ambaŭ formojn — [https://rueo.ru/sercxo/rusa rusa] kaj [https://rueo.ru/sercxo/rusia rusia]. Ukrainio estas proklamita de ĝia nuna estraro kiel lando de la ukrainoj, kie ĉiuj aliaj etnoj estas ekstreme limigitaj je siaj rajtoj. Do la diferenco inter ''ukraina'' kaj ''ukrainia'' ekzistas nek en la ukraina lingvo, nek en la politiko de Ukrainio. La vorto ''ukrainia'' ne estas registrita ankaŭ en la vortaroj. Ne eblas uzi en la '''enciklopedio''' neekzistantajn vortojn, eĉ se ilia aŭtoro ŝatas siajn elpensaĵojn kaj konsideras ilin uzindaj. Tio estas la '''enciklopedio''', ne ludejo aŭ propagandilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:18, 4 sep. 2026 (UTC) La vortoj «ukrainia» kaj «ukrainiano» estas uzataj en Esperanto. Tekstaro montras, ke «La Ondo de Esperanto» uzis tiujn vortojn plej ofte. Ĉu ĝi uzis la «neekzistantajn vortojn»? Se ni tradukus la nomon de etno «русский» en Esperanton, estus «rusa», ne «ruso» , ĉar via lingvo uzas adjektivon por indiki vian etnon (sed substantivon por aliaj). Do la diferenco inter «ruso»/«rusiano» ne spegulas ekzakte la rusan lingvon. Uzo de la vorto «rusa» por indiki ion apartenantan al rusia ŝtato estas ĝuste, laŭ Esperantaj vortaroj, do kial vi korektas aliulojn? '''En Esperanto oni uzas la vorton «Ukrainio», ne «Ukraino» por indiki ŝtaton, do la uzo de adjektivo «ukraina» por indiki ion apartenantan al ukrainia ŝtato ne estas logika'''. Vi uzas formon ukraina nur pro viaj politikaj konvinkoj, do kiel propagandilo. Tio ne estas politika diskuto, sed lingva. Mi aldonu ke etnoj de Rusio ne estas egalaj kaj la rusa lingvo estas prioritatigita. La rusa estas la sola federacia lingvo. En publika informo destinita al konsumantoj, oni ne povas uzi nur nerusan lingvon. En ĉiuj lernejoj, la rusa ĉiam estas nepra sed etnaj lingvoj ne. En Krimeaj lernejoj, la nombro de krime-tataraj klasoj malpliiĝis post la rusa okupacio. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:52, 4 sep. 2026 (UTC) :::Vi denove komencas politikan diskuton pri la temo, kiu tiom emociigas vin. Tiu ĉi diskutejo nomiĝas ''Lingvejo'', do forgesu pri la politiko almenaŭ ĉi tie. Viaj fantazioj pri "ĝusta" esperantigo de la vorto ''русский'' estas amuzaj, sed neniel rilataj al la reala mondo, en kiu la vortoj ''ruso'' kaj ''rusa'' dum pli ol jarcento estas uzataj en Esperanto. Se vi malŝatas la realan Esperanton, lernu alian lingvon aŭ elpensu vian propran, sed ne postulu ŝanĝi Esperanton pro viaj personaj preferoj, des pli politikaj. Mi ripetas: la vorto ''ukrainia'' ne troveblas en Esperanto-vortaroj, nek en la ukraina lingvo, nek en politika lingvaĵo de Ukrainio. Se vi konsideras ĝin utila, uzu ĝin en sociaj retoj, personaj paroloj, eble artikoloj en gazetoj kies redaktoroj akceptos ĝin (kiel tion eldonanto de La Ondo). Sed tio ĉi estas la '''enciklopedio''', ne gazeto. Se vi ne komprenas la diferencon, eventuale vi ne povas esti enciklopediisto. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:07, 4 sep. 2026 (UTC) Mi ne komencis politikan diskuton ĉi tie, mi nur respondis al via aserto. Kial vi tiel ofte misprezentas kion mi diras? Mi ne parolis pri «ĝusta» esperantigo, sed montirs ekzemplon, ke Esperanto ne estas spegulo de naciaj lingvoj. Ŝajnas ke vi ne konas la diferencon inter aparta vorto kaj adjektiva formo de vorto. '''La vortoj «Esperantia» kaj «Vikipedia» ne ekzistas en la vortaroj''', do laŭ vi, ĝi ne estas uzeblaj en enciklopedio? Estus ridinde. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:15, 4 sep. 2026 (UTC) La lingvo spegulas realon, ne ies fantaziojn. Rusio origine estis konceptita kiel ŝtato de ĉiuj popoloj kiuj loĝas en ĝi (post jarcentoj tiu koncepto atingis Eŭropon kaj ricevis nomon de [[multkulturismo]]) kaj tiun realon spegulas la rusa lingvo en kiu ekzistas klara kaj grava diferenco inter ''rusa'' kaj ''rusia'', do inter etno kaj nacio. Ukrainio origine estis konceptita kiel naciisma ŝtato de la ukraina popolo. Oficialaj herooj de la nuna ukraina ŝtato estas la [[Ukraina Ribela Armeo]], kiu buĉis la judojn kaj [[Volinia masakro|polojn]] helpe de nazioj, do restis buĉi nur la rusojn por atingi ĝian originan celon de Ukrainio kiel la unuetna ŝtato. Tiun ĉi realon spegulas la ukraina lingvo, en kiu ne ekzistas la vorto ''ukrainia''. La proponita de vi elpensaĵo ekzistas nek en la ukraina lingvo, nek en la politika vivo de Ukrainio (tradicie ruslingva). ''Ukrainia'' ekzistas nur en via kapo kaj ĝi restu tie. Vikipedio estas la '''enciklopedio''', ĝi spegulas '''realon''', ne ies fantaziojn. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:41, 5 sep. 2026 (UTC) Vi daŭras vian politikan diatribon kaj propagandon, ignorante mian lingvan komenton. Rusa Imperio ne estis multkulturisma, ĝi estis simple imperio, kiu ofte subpremis malplimultojn per rusigado. Ekzemplo de imperio, kiu relative respektis kaj promociis malplimultajn kulturojn estis Aŭstria parto de Aŭsti-Hungaria Imperio (do ne estas strange, ke la ukraina (tiam pli konata kiel la rutena aŭ la rusena) lingvo prosperis tie). [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:56, 5 sep. 2026 (UTC) :Mia respondo estis klara: la vorto ''ukrainia'' ne ekzistas en Esperanto, ĉar ĝi ne ekzistas en la ukraina lingvo, ĉar respektiva koncepto ne ekzistas en Ukrainio kaj ties kulturo. Antaŭ ol rezoni pri Rusio kaj rusa kulturo estus bone lerni almenaŭ bazajn aferojn pri ili. Tiukaze vi scius la ke en la rusa lingvo kaj historio ne ekzistis ''Rusa imperio'' (Русская империя), sed nur ''Rusia imperio'' (Российская империя), do diferenco inter la etno kaj nacio ekzistis en nia ŝtato kaj kulturo jam antaŭ 300 jaroj kaj la lingvo klare registris tiun ĉi diferencon. En Ukrainio ĝi ne ekzistas eĉ hodiaŭ. Cetere same bone estus por vi lerni almenaŭ bazajn faktojn pri Ukrainio kaj ukraina kulturo, kvankam tio certe malrapidigus viajn hastajn kontribuojn pri ambaŭ temoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 18:33, 5 sep. 2026 (UTC) La vorto «ukrainia» ne estas aparta vorto, sed adjektiva formo de la vorto «Ukrainio», ĝi ekzistas. «Rusa Imperio» ekzistas en Reta Vortaro, sed «Rusia Imperio» ne ekzistas en Reta Vortaro nek en PIV. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 18:51, 5 sep. 2026 (UTC) :La adjektivoj estas apartaj vortoj kaj ĝuste pro tio ilin registras la vortaroj — kiel la [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]], kiu havas ambaŭ formojn — [https://rueo.ru/sercxo/rusa rusa] kaj [https://rueo.ru/sercxo/rusia rusia]. Kiel mi jam klarigis al vi kelkfoje, la vorto ''ukrainia'' estas registrita de neniu vortaro, nek ekzistas eĉ en la ukraina lingvo mem, ĉar ne ekzistas koncepto kiun ĝi povus speguli. Ĝi ekzistas nur en via kapo, same kiel elpensita de vi "libera Ukrainio", kaj ambaŭ restu tie, sen trafi la '''enciklopedion''' kies tasko estas speguli la '''realan mondon''', ne la mondon de ies fantazioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 6 sep. 2026 (UTC) Kompatinde, vi ankoraŭ ne povas rezisti al tento daŭrigi vian politikan propagandon en lingva diskutejo. En antaŭaj respondoj, mi jam klarigis kial via rezono pri adjektivoj estas stulta kaj vi orgojle ignoris mian rimarkon. Estas vane diskuti kun vi, ĉar vi ne estas kapabla fari tion. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 11:30, 6 sep. 2026 (UTC) :Jes, mi stulte asertas ke vi ne rajtas trudi al la '''enciklopedio''' neekzistan vorton, registritan en '''neniu vortaro''', nek ekzistantan '''en la socio''' mem kiun ĝi devas priskribi. Mi orgojle ripetas ke la enciklopedio priksribas la '''realan mondon''' kaj en tiu ĉi mondo la vorto ''ukrainia'' ekzistas en '''neniu lingvo''', nek en iu ajn socio '''inkluzive Ukrainion mem'''. Estas vane diskuti kun homo kies menso vivas en [[Narnio]], sed mi atentigas ke eĉ [[John Ronald Reuel Tolkien|Tolkien]], inventinta plurajn vortojn kaj lingvojn por [[Mez-Tero]], ne trudis ilin al la '''reala mondo'''. Sekvu tiun ekzemplon aŭ forlasu la '''enciklopedion''' kaj plu ludu per fantaziaj vortoj en via fantazia mondo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:06, 7 sep. 2026 (UTC) == instaŭr == Kio estas tio? Ĝi ne ekzistas en PIV! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:56, 24 sep. 2026 (UTC) :Verŝajne ĝi estas hispanismo laŭ ''instaurar'', pli-malpli "instali", se tio taŭgas en la kunteksto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:21, 24 sep. 2026 (UTC) ::do instaliĝ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:50, 24 sep. 2026 (UTC) :::instaŭr > instal, do instaŭriĝ > instaliĝ. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:08, 24 sep. 2026 (UTC) == multipla == Kio estas tio? "multipla" ne ekzistas en PIV! Ĉu simple mult(spec)a? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:55, 26 sep. 2026 (UTC) == Pokaz == Kion tio signifas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:32, 6 okt. 2026 (UTC) :En la rusa ''pokaz'' ({{l-ru|показ}}) estas montrado aŭ prezentado de io, ekzemple показ фильма (prezentado de filmo). En Esperanto tiu ĉi vorto ne ekzistas. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:55, 6 okt. 2026 (UTC) == " " aŭ « » == Kiun citilon mi uzu en esperanta Vikipedio: '''"''' '''"''' aŭ '''«''' '''»'''? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:46, 13 okt. 2026 (UTC) :Mi ne scias ĉu jam iam okazis diskuto pri tio, sed mia persona opinio estas, ke plej oportune estas permesi ambaŭ. Por mi " estas facile tajpebla per mia klavaro, dum mi ne scias ĉu entute eblas tajpi « (ĉi tie mi ĵus kopiis ĝin de via komento), do devigo uzi ĝin signife malfaciligus kontribuadon al Vikipedio. Mi ankaŭ ne volus trudi ŝarĝon al homoj, kiuj ne havas facilan manieron tajpi " , se ekzistas tiaj klavaroj. :Se gravas, mi pensas ke en praktiko " pli kutimas ĝis nun. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:34, 13 okt. 2026 (UTC) ::Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Via propono estas ja malsensenca. Mi ankaŭ opinias, ke se uzanto havas aliron al ambaŭ citiloj, '''"''' '''"''' estas pli oportuna ol '''«''' '''»''', ĉar ĝi estas pli alirebla kaj pli uzata. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:01, 14 okt. 2026 (UTC) 2yp1kym85hodlzymi83agnofmp649ng 0 417016 9493701 9369432 2026-10-14T19:16:50Z Sj1mor 12103 9493701 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}} '''My Little Pony: Friendship is Magic''' ({{eo}} ''Mia eta Poneo: Amikeco estas magia'') estas [[Animacio|animacia]] [[televida serio]], montrata de la [[usona]] [[Televidkanalo|kanalo]] «Discovery Family» (antaŭe «The Hub»). Nuntempe ekzistas naŭ sezonoj de la serio; ĉia sezono, krom la tria, enhavas 26 epizodojn. Oni montras ilin en multaj landoj je pli ol 10 lingvoj. Aŭtoro de la serio estis Lauren Faust; nuntempe la krea direktoro estas Jayson Thiessen.{{Informkesto filmo}} == Mondo == Intrigo de la serio okazas en fikcia lando nome Ekvestrio (Equestria, de [[Latina lingvo|latina]] ''equus'' 'ĉevalo'), kiun loĝas raciaj [[poneo]]j kaj kelkaj aliaj estaĵoj. Ekvestrio situas en [[Fantasto|fantasta]] mondo, kie loĝas ankaŭ [[drako]]j, [[grifo]]j, [[mantiĥoro]]j ktp. Krome, ekzistas malproksimaj landoj, kie loĝas ekzemple [[zebro]]j (ilia kulturo respondas al la afrika). Vetero, tago, nokto kaj sezonoj ne ŝanĝas mem en Ekvestrio. La regantoj, princinoj Celestio (''Celestia'') kaj Luno (''Luna''), responsas pri movo de suno kaj luno; la veteron direktas pegazoj, kiuj movas nubojn laŭ ĉielo. Oni ŝanĝas sezonojn per magio aŭ per kolektiva laboro, depende de tradicioj de setlejo kaj de ĉeesto de spertaj magiistoj. La nura loko, kie ĉio kreskas kaj ŝanĝas sin mem, estas Ĉiamlibera Arbaro (''Everfree forest''), kiun poneoj rigardas tial kiel timiga loko. La poneoj, kiuj loĝas Ekvestrion, estas divideblaj en kelkajn specojn: * Teraj [[poneo]]j — simple ordinaraj poneoj. Ili estas tre laboremaj kaj plej proksimaj al naturo. * [[Pegazo]]j — poneoj, kiuj havas flugilojn. Ili povas iri sur nuboj. Ilia ĉefa profesio estas direkto de vetero. * [[Unukornulo]]j — poneoj, havantaj magian kornon, kiu povas fari miraklojn. Ilia ĉefa scipovo estas telekineso, sed ili povas studi ankaŭ aliajn magiajn artojn. Plej ofte ili havas profesiojn, kiuj bezonas delikatan laboron. * Alikornuloj — poneoj, kiuj havas kaj flugilojn, kaj kornon. Tiele, ili estas la nuraj poneoj, kiuj direktas veteron kaj posedas magion samtempe. Nun oni konas kvin alikornulojn: princinojn — Celestia, Luna, Cadence, Twilight kaj Flurry Heart. Laŭ L. Faust, ĉiuj specioj de poneoj havas magion; unukornuloj simple kontrolas ĝin pli bone. Ĝuste per la magio teraj poneoj interkomunikas kun naturo, kaj pegazoj iras sur nuboj. Kiam poneoj iĝas adolta, ili ricevas «ĉarman markon» (''cutie mark'') — signon sur lumbo, kiu montras ilian specialan talenton aŭ vivan destinon. == Intrigo == La ĉefa rolulino estas unukornulo nome ''Twilight Sparkle'' («Krepuska Fajrero»), lernanto de la princino Celestio. Ŝi sidis ĉiam kun libroj kaj volis interkomuniki kun neniu. Tial la princino ordonis al ŝi trovi amikojn, kaj sendis ŝin kun ŝia asistanto, drako ''Spike'', en urbon ''Ponyville''. Tie ŝi renkontas diversajn poneojn, siajn novajn amikojn: kvereleman ''Rainbow Dash'', elegantan ''Rarity'', laboreman ''Applejack'', timeman ''Fluttershy'' kaj viglan ''Pinkie Pie''. Kune ili esploras la urbon, solvas problemojn de loĝantoj kaj trovas novajn amikojn. Ĉiufoje, kiam Twilight Sparkle ekscias ion novan pri la amikeco, ŝi informas Celestion pri tio. == Personoj == [[Dosiero:My little pony.png|eta|300px|La ĉefaj personoj. Maldekstre dekstren: Pinkie Pie, Rarity, Rainbow Dash, Twilight Sparkle, Applejack kaj Fluttershy.]] La intrigo disvolviĝas ĉirkaŭ aventuroj kaj ĉiutaga vivo de la ponea unukornulo Krepuska Fajrero (Twilight Sparkle) (voĉas Tara Strong, kantas Rebecca Shoichet), de ŝia asistanto, draketo Krifo (Spike) (voĉas Cathy Weseluck), kaj de ŝiaj amikinoj en Poneurbo (Ponyville), inkluzive: * Ĉielarka Impeto (Rainbow Dash), kverelema pegazo, kiu helpas direkti veteron (voĉas Ashleigh Ball); * Rareto (Rarity), moda fascina unukornulo kun [[Dezajno|dezajna]] talento (voĉas Tabitha St. Germain, kantas Kazumi Evans); * Vibratimanto (Fluttershy), timema pegazo, kiu tre amas bestojn (voĉas Andrea Libman); * Rozeta Torto (Pinkie Pie), vigla poneo, kiu ŝatas fari festenojn (voĉas Andrea Libman, kantas precipe Shannon Chan-Kent); * Bonpomo (Applejack), laborema poneo el poma [[bieno]] (kiu nomiĝas Dolĉaj Pom-akreoj) en rando de Poneurbo (voĉas Ashleigh Ball). == Duarangaj Personoj == Krome, en la serio ĉeestas multaj sekundaraj personoj. * Krifo (Spike), Drakido kiu estas adjunkto de Krepuska Fajrero. Krifo naskiĝis el ovo kiun Krepusko rompiĝis kiam ŝi juna estis, poste li loĝas kun ŝi. Li estas kuriero de Krepusko kaj Ĉielestra kaj sendas leterojn kun sia fajro magia el lia buŝo. Li enamiĝis kun Raraĵo do li faros ion ajn por helpi ŝin. Li estas eta drako de koloro purpura kun puntoj verdaj. * Princino Ĉielestra (Princess Celestia), la "Princino de la Tago" kaj la primara reganto de Ĉevalestrio kun sia fratineto Princino Luna. Por jarmilo ŝi regis lunon ankaŭ dum la forpelo de ŝia fratineto. Ŝi estas blanka kun roza, purpura, verda kaj cejanblua kolharo kaj vosto kaj roz-purpuraj okuloj. Ĉiam ŝi portantas tiaron oran, kolumon kaj hufferojn kaj havas malsamajn flugilojn ankaŭ la plej longan kornon ankaŭ alta estas kompare al aliaj princinoj. Ŝia ĉarma marko estas signo de Suno granda. Ofte Princo Ĉielestra estas bonanima, pacienca kaj komprenema kaj volas siajn regnanojn estu malformale apud ŝi malgraŭ stato ŝia tamen ŝi ŝercante estas. Fenikso (Flambirdo) nomata Filomeno estas la dombesto de la Princino. (Voĉas Nicole Oliver) * Princino Luna (Princess Luna), la Princino de la Nokto kaj Princino de Ĉevalestrio apud ŝia fratino plejaĝa Ĉevalestra, estas alikorno indiga malhela kun blua malhela kolharo eterna, vosto kaj bluvera okuloj. Ŝia ĉarma marko estas blanka luno. Ŝi parolas kun akcento angla kaj plej formala. En epizodo "Princess of the Night" ŝi posedas povon por eniri sonĝojn de aliaj poneoj por solvi siajn timojn. Ŝia tragedio ekis kiam ŝi livigis kaj mallevigi lunon ĉiunokte sed ĵaluziĝis de Ĉielestra kiam la poneoj dormis kaj tiel ili ne aprezis ŝian laboron. Ŝia ĵaluzo transformis Luna sekve al Koŝmara Luno. Ĉielestro forpelis Koŝmaran Lunon al Luno post puĉo kie ŝi provis eternan nokton fariĝi sur la mondo. Kiam Koŝmara Luno eskapis el ŝia Luna forpelo, ŝi reprovis ĉiamnoktiĝi la mondon de nove la Ses Heroinoj uzis Elementojn Harmoniajn por retransformi ŝin al Luna denove kaj sekve ŝi revenis apud la trono de Ĉielestra. (Voĉas Tabitha St. Germain) * Princino Kadenco (Princess Mi Amore Cadenza aŭ Cadence) estas la reganto de la Kristala Imperio kaj la Princino de la ameco. Ŝi estas rozeta alikornia poneo (antaŭe Pegazo) kaj la bonevino de Princino Ĉielestra kaj Princino Luna, edzino al frato granda de Krepusko Fajrera kaj bofratino. Ŝi estis la vartistino de Krepusko Fajrero dum ŝia juneco kaj memoras tion tempon favore. (Voĉas Britt McKillip) * Brilanta Kiraso (Shining Armor) estas unikornio kaj la edziĉo de la princino Kadenco kaj la frato de Krepuska Fajrero. Li estas la ĉefgardisto de Kanterloto kaj la kunreganto kun Kadenco  Brilanta Kiraso estas mild-maniera kaj amema poneo kiu amegas Kadencon kaj sian fratineton, Krepuska Fajrero kiu nomigas lin kiel B.B.B.F.F.(Big Brother Best Friend Forever, aŭ Frata Amiko Bonega Eterna F.A.B.E.) . Ili ne interkomunikis kiam Krepusko translokis al Poneurbo. Li irigis norde al la Kirstala Imperio kiam ĝi reaperis post 1,000 jaroj kaj helpis la precipaj 6 kaj Princino Kadenco defendi ĝin kontraŭ sia eksregisto, Reĝo Ombra. (Voĉas Andrew Francis) == Populareco<ref>http://www.rollingstone.com/music/news/behind-the-music-of-pop-culture-smash-my-little-pony-friendship-is-magic-20120420</ref> == Kvankam komence la kreintaro destinis la serion por infana spektantaro, konjekte infanina spektantaro, ĝi iĝis tre populara inter malatendaj spektantoj, precipe inter viraj junuloj je 15-35 jaroj. Ŝatantoj de la serio nomas sin «brony» (de anglaj ''bro'' 'frato' kaj ''pony'' 'poneo'). La plejaĝa spektantaro surprize estis al [[Hasbro]], Lauren Faust kaj aliaj kreintoj de la animacio. La spektantaro estas nun pli ol 7 milionoj da spektantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.herdcensus.com/generalsurvey.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-01-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170116185920/http://www.herdcensus.com/generalsurvey.shtml |arkivdato=2017-01-16 }}</ref> == Notoj kaj fontoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hubworld.com/my-little-pony/shows/friendship-is-magic La oficiala retejo] {{404}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110612004637/http://www.hubworld.com/my-little-pony/shows/friendship-is-magic/ |date=2011-06-12 }} * [http://mlp.wikia.com/ Vikio pri la serio] {{ref-en}} * [http://www.equestriadaily.com/ Equestria Daily] — ŝatantara retejo pri la ''brony''-komunejo kaj pri ilia kreo * {{IMDb titolo}} [[Kategorio:Animaciaj filmoj]] [[Kategorio:Kanadaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Usonaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Fikciaj ĉevaloj]] qx599dava3gcsjtjsi2551jawzb855a 0 422307 9493579 9455667 2026-10-14T12:57:13Z Sj1mor 12103 9493579 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto malsano |Nomo =Hipokaliemio |Dosiero =LowKECG.JPG |Priskribo =EKG de persono kun sango-kalio de 1.1, montranta la klasikajn EKG-ŝanĝojn de ST-malleviĝo, inversitaj T-ondoj, larĝaj U-ondoj kaj iomete longigita PR-intervalo. |DiseasesDB =6445 |KIM-10 =[http://apps.who.int/classifications/icd10/browse/2010/en#E87.6 E87.6] |MedlinePlus =000479 |eMedicineSubj =emerg |eMedicineTopic =273 |MeshID =D007008 }} '''Hipokaliemio''' rilatas al la kondiĉo en kiu la koncentriĝo de [[kalio]] (K<sup>+</sup>) en la sango estas malalta. La prefikso ''hipo-'' signifas "sub" (kontrasto kun ''hiper-'', signifante "super"); ''kal-'' rilatas al ''kalium'', la [[novlatina]] por kalio, kaj ''- emia'' signifas "en la sango". Normalaj plasmaj kalioniveloj estas inter 3,5 ĝis 5,0 [[mEq/l]];<ref>{{cite journal | last1 =Kratz| first1 =A| last2 =Ferraro| first2 =M| last3 =Sluss| first3 =PM| last4 =Lewandrowski| first4 =KB| last5 =Ellender| first5 =Stacey M.| last6 =Peters| first6 =Christine C.| last7 =Kratz| first7 =Alexander| last8 =Ferraro| first8 =Maryjane| last9 =Sluss| first9 =Patrick M.| title =Case records of the Massachusetts General Hospital. Weekly clinicopathological exercises. Laboratory reference values| journal =The New England Journal of Medicine| volume =351| issue =15| pages =1548-63| year =2004| pmid =15470219| doi =10.1056/NEJMcpc049016}}</ref> Almenaŭ 95% de la korpkalio troviĝas ene de ĉeloj, kun la resto en la sango. Tiu [[koncentriĝogradiento]] estas konservita ĉefe per la Na+-/K+-pumpilo. == Signoj kaj simptomoj == Modera hipokaliemio ofte estas sen simptomoj, kvankam ĝi povas kaŭzi malgrandan plialtigon de [[sangopremo]],<ref>{{cite journal | last1 =Krishna| first1 =GG| last2 =Miller| first2 =E| last3 =Kapoor| first3 =S| title =Increased blood pressure during potassium depletion in normotensive men| journal =The New England Journal of Medicine| volume =320| issue =18| pages =1177-82| year =1989| pmid =2624617| doi =10.1056/NEJM198905043201804}}</ref> kaj povas foje provoki koraritmiojn. Modera hipokaliemio, kun serumokaliokoncentriĝoj de 2.5-3 mEq/l (Nl: 3.5-5.0 mEq/l), povas kaŭzi muskolan malforton, [[mialgio]]n, kaj spasmojn (pro ĝenita funkcio de la skeletmuskoloj), kaj mallakson (de ĝenita funkcio de glataj muskoloj). Kun pli severa hipokaliemio, [[malrigida paralizo]] kaj [[hiporefleksio]] povas rezulti. Ekzistas raportoj de [[rabdomiolizo]] okazanta kun profunda hipokaliemio kun serumaj kalioniveloj malpli ol 2 mEq/l. [[Spirmalfunkcio]] pro severa kripliĝo de skeletmuskolofunkcio okazas en multaj pacientoj. Kelkaj elektrokardiografiaj ([[EKG]]) trovoj asociitaj kun hipokaliemio inkludas '''platpremitajn aŭ inversajn T-ondojn''', [[U-ondo]]n, ST-malleviĝon kaj larĝan PR-intervalon. Pro longedaŭra repolusiĝo de ventriklaj [[Purkinje-fibroj]], elstara U-ondo okazas, kiu estas ofte supermetita sur la T-ondo kaj tial produktas la aspekton de longedaŭra QT-intervalo.<ref>book|last=Goldman|first=M.J.|title=Principles of Clinical Electrocardiography 8th ed. 1973, "publisher=LANGE medical Publications|location=Los Altos, California|page=293"</ref> == Kialoj == Hipokaliemio povas rezultiĝi el unu aŭ pli el la sekvantaj medicinaj malsanoj: === Neadekvata kaliokonsumado === * Eble la plej evidenta kialo estas nesufiĉa [[konsumo]] de kalio (t.e., malalt-kalia dieto) aŭ malsato. Tamen, sen troa kalioperdo de la korpo, tio estas malofta kialo de hipokaliemio. === Gastro-intesta / perhaŭta perdo === * Pli ofta kaŭzo estas troa perdo de kalio, ofte asociita kun severaj akvoperdoj kiuj "flulavas" kalion el la korpo. Tipe, tio estas sekvo de [[diareo]], troa [[ŝvito]], aŭ perdoj asociitaj kun kirurgiaj procedoj. Vomado ankaŭ povas kaŭzi hipokaliemion, kvankam ne multe da kalio estas perdita pro la vomo. Prefere, ekzistas gravaj urinperdoj de <sup>K+</sup> en la kunteksto de [[post-vomiga]] bikarbonaturio kiu kaŭzas urinkaliosekrecion (vidu [[Alkalozo]]n malsupre). Aliaj gastro-intestaj kialoj inkludas [[pankreataj fistuloj]] kaj la ĉeeston de [[adenomo]]. === Perurina perdo === * Certaj medikamentoj povas kaŭzi troan kalioperdon en la urino. [[Diurezilo]]j, inkluzive de [[tiazidodiurezilo]]j (ekz. [[hidroklorotiazido]]) kaj [[bantodiurezilo]]j (ekz. [[furosemido]]) estas ofta kialo de hipokaliemio. Aliaj medikamentoj kiel ekzemple la kontraŭfunga [[amfotericin B]], aŭ la kanceromedikamento, [[cisplatin]], ankaŭ povas kaŭzi longdaŭran hipokaliemion. * Eksterora kazo de kalioperdo okazas kun [[diabeta ketoacidosis]]. Aldone al urinperdoj de [[poliurio]] kaj volumenokuntiriĝo, ekzistas ankaŭ deviga perdo de kalio de renotubuloj kiel [[katjona]] partnero por la negative ŝargita [[ketono]], β-hydroxybutyrate. * [[Hipomagneziemio]] povas kaŭzi hipokaliemion. [[Magnezio]] estas postulata por adekvata prilaboro de kalio. Tio povas iĝi evidenta kiam hipokaliemio daŭras malgraŭ kaliosuplementado. Aliaj elektrolitanomalioj ankaŭ povas ĉeesti. * [[Alkalozo]] povas kaŭzi paseman hipokaliemion per du mekanismoj. Unue, la alkalozo kaŭzas ŝanĝon de kalio de la [[plasmo]] kaj [[intersticlikvaĵo]]j en la ĉelojn; eble mediaciita per stimulo de [[Natrio-hidrogena kontraŭportilo | Na<sup>+</sup>-H<sup>+</sup> interŝanĝo]] kaj posta aktivigo de [[ATPazo | Na<sup>+</sup> / K<sup>+</sup>-ATPazo]].<ref name="Halperin">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_1998-07-11_352_9122/page/135 | titolo = Potassium | gazeturl = | familia nomo = Halperin | persona nomo = ML | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Lancet | volumo = 352 | numero = 9122 | paĝoj = 135-140 | doi = 10.1016/S0140-6736(98)85044-7 | dato = 1998 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = | citaĵo = }} </ref> <!-- {{Citaĵo el gazeto | last1 =Halperin| first1 =ML| last2 =Kamel| first2 =KS| titolo = Potassium| url =https://archive.org/details/sim_the-lancet_1998-07-11_352_9122/page/n66| journal =Lancet| volume =352| issue =9122| pages =135-40| year =1998| pmid =9672294| doi =10.1016/S0140-6736(98)85044-7}}</ref> --> Due, akuta pliiĝo de plasma [[HCO{{su | b = 3 | p = -}}]] koncentriĝo (kaŭzita de vomado, ekzemple) superos la kapaciton de la rena [[proksimala tubeto]] por reabsorbi tiun [[anjono]]n, kaj kalio estos sekreciita kiel deviga [[katjono]] partnero al la bikarbonato.<ref>{{cite journal |author=Walmsley RN, White GH|title=Occult causes of hypokalaemia|journal=Clin. Chem.|volume=30|issue=8|pages=1406-8 1984 | month=August|pmid=6744598|doi=|url=}}</ref> Metabola alkalozo ofte ĉeestas en statoj de volumenomalplenigo, tiel ke kalio ankaŭ estas perdita per [[aldosteron-mediaciitaj]] mekanismoj. * Malsanostatoj kiuj kondukas al nenormale altaj [[aldosterono]] niveloj povas kaŭzi hipertension kaj troajn urinperdojn de kalio. Tiuj inkludas [[renan arteriostenozo]]n kaj [[tumoro]]jn (ĝenerale ne-malignajn) de la [[adrenal]] surrenaj glandoj, ekz., [[la sindromo de Conn]] (primara hiperaldosteronismo). La sindromo de Cushing ankaŭ povas konduki al hipokaliemio pro troa kortizolo liganta la Na+-/K+-pumpilon kaj aganta kiel aldosterono. Hipertensio kaj hipokaliemio ankaŭ povas esti viditaj kun manko de la 11-beta-hidroksiosteroida dehidrogenazotipo 2 enzimo kiu permesas al kortizoloj stimuli aldosteronoreceptorojn. Tiu manko - konata kiel [[ŝajna mineralokortikoida trosindromo]] - povas aŭ esti denaska aŭ kaŭzita de konsumo de [[glicirizino]], kiu estas enhavita en ekstrakto de glicirizo, foje trovita en [[herboaldonaĵo]]j, [[bombono]]j kaj maĉtabako. * Maloftaj [[heredo|heredaj]] difektoj de renaj salotransportiloj, kiel ekzemple [[Bartter-sindromo]] aŭ [[Gitelman-sindromo]], povas kaŭzi hipokaliemion, en maniero simila al tiu de diureziloj. Kontraste al malsanostatoj de primaraj trostatoj de aldosterono, sangopremo estas aŭ normala aŭ malalta en Bartter aŭ Gitelman-sindromo. === Distribuo for de ECF === * Aldone al alkalozo, aliaj faktoroj povas kaŭzi paseman ŝoviĝon de kalio en ĉelojn, supozeble per stimulo de la Na-K-ATPazo.<ref name="Halperin"/> Tiuj hormonoj kaj medikamentoj inkludas [[insulino]]n, [[adrenalino]]n, kaj aliajn [[beta-agonistoj]]n (ekz. [[salbutamol]] aŭ [[salmeterol]]), kaj [[ksantino]]jn (ekz. [[teofilino]]).<ref>journal |author=Whyte KF, Addis GJ, Whitesmith R, Reid JL|title=Failure of chronic theophylline therapy to alter circulating catecholamines|journal=Eur J Respir Dis|volume=70|issue=4|pages=221-8 1987, "month=April|pmid=3582518|doi=|url="</ref> * Maloftaj [[heredo|heredaj]] difektoj de muskolaj kanaloj kaj transportiloj kiuj kaŭzas [[hipokaliemian periodan paralizo]]n povas ekigi fojajn atakojn de severa hipokaliemio kaj muskolomalforto. Tiuj difektoj kaŭzas pliigitan sentemon al la normalaj ŝanĝoj en kalio produktita per [[katekolo]]j kaj/aŭ [[insulino]] kaj/aŭ [[tiroidohormono]], kiuj kondukas al movado de kalio de la eksterĉela fluido en la muskolĉelojn. === Alia /negrupita === * Ekzistas manpleno da publikigitaj raportoj priskribantaj individuojn kun severa hipokaliemio ligita al kronika ekstrema konsumo (4-10 l/d) de [[kolao]]j.<ref>journal |author=Tsimihodimos V, Kakaidi V, &amp; Elisaf M.|title=Cola-induced hypokalaemia: pathophysiological mechanisms and clinical implications|journal=International Journal of Clinical Practice|volume=63|issue=6|pages=900-2 2009, "month=June|doi=10.1111/j.1742-1241.2009.02051.x|url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/122384349/abstract|pmid=19490200{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"[http://nerdoc.files.wordpress.com/2009/06/fulltext.pdf free full text]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La hipokaliemio supozeble ŝuldiĝas al la kombinaĵo de la [[uriniga]] efiko de [[cafeinecito]]<ref>journal author=Shirley DG, Walter SJ, Noormohamed FH title=Natriuretic effect of caffeine: assessment of segmental sodium reabsorption in humans journal=Clin. Sci. volume=103 issue=5 pages=461-6 year=2002 month=November pmid=12401118 doi=10.1042/CS20020055 url=</ref> kaj abunda fluidokonsumado, kvankam ĝi ankaŭ povas esti rilata al [[diareo]] kaŭzita de peza [[fruktozo]] konsumado. Fiziologia respondo al [[Hiperkapnio]], sangokalio (same kiel kalcio) helpas kompensi [[acidozo]]n, kiu estas kongrua kun kronika, ekstrema konsumo de karbonigitaj trinkaĵoj. === Pseŭdohipokaliemio === * Pseŭdohipokaliemio estas malkresko en la kvanto de kalio kiu okazas pro troa asimilado de kalio de metabole aktivaj ĉeloj en sangospecimeno post kiam ĝi estis prenita. Estas laboratoriartefakto kiu povas okazi kiam sangospecimenoj restas en varmaj kondiĉoj dum pluraj horoj antaŭ pretigado.<ref>journal |author=Sodi R, Davison AS, Holmes E, Hine TJ, Roberts NB|title=The phenomenon of seasonal pseudohypokalemia: effects of ambient temperature, plasma glucose and role for sodium-potassium-exchanging-ATPase|journal=Clin. Biochem.|volume=42|issue=9|pages=813-8 2009, "month=June|pmid=19232334|doi=10.1016/j.clinbiochem.2009.01.024|url="</ref> == Patofiziologio == Kalio estas esenca por multaj korpofunkcioj, inkluzive de [[muskola]] kaj [[nerva]] aktiveco. La elektrokemia gradiento de kalio inter la intraĉela kaj eksterĉela regionoj estas esenca por nervofunkcio; aparte, kalio estas necesa por repolarigi la [[ĉelmembrano]]n al ripozstato post kiam [[impulspotencialo]] pasis. Pli malaltaj kalioniveloj en la eksterĉela regiono kaŭzos hiperpolusiĝon de la membranbazpotencialo. Tiu [[hiperpolusiĝo]] estas kaŭzita de la efiko de la ŝanĝita kaliogradiento sur [[membranbazpotencialo]] kiel difinite per la [[Goldman-ekvacio]]. Kiel rezulto, stimulo pli granda ol normala estas postulata por depolusiĝo de la membrano por iniciati impulspotencialon. En la koro, hipokaliemio kaŭzas hiperpolusiĝon en la membranbazpotencialo de la miocitoj. La pli negativaj membranopotencialoj en la atrio povas kaŭzi aritmiojn pro pli kompleta normaligo de natri-kanala malaktivigo, igante la ekigadon de impulspotencialo pli verŝajna. Krome, la reduktita eksterĉela kalio (paradokse) malhelpas la agadon de la <sub>IKr</sub> kaliofluo<ref>Sanguinetti MC and Jurkiewicz NK. (1992) Role of external Ca<sup>2+</sup>and K<sup>+</sup>in gating of cardiac delayed rectifier K<sup>+</sup>currents. Pflugers Arch., 420(2):180-6; PMID 1620577.</ref> kaj prokrastas ventriklan repolusiĝon. Tiu malfrua repolusiĝo povas kaŭzi [[reenirajn aritmioj]]n. == Terapio == La plej grava terapio en severa hipokaliemio traktas la kialon, kiel ekzemple plibonigado de la dieto, traktante [[diareo]]n aŭ ĉesigante ofendan medikamenton. Pacientoj sen signifa fonto de kalioperdo kaj kiuj montras neniujn simptomojn de hipokaliemio eble ne postulas terapion. Modera hipokaliemio (&gt; 3.0-mEq/l) povas esti traktita kun buŝaj kaliokloridaldonoj (Klor-Con, Sando-K, Slow-K). Ĉar tio ofte estas parto de malbona nutrokonsumado, kali-entenantaj manĝaĵoj povas esti rekomenditaj, kiel ekzemple folioverdaj legomoj, [[tomato]]j, citrusfruktoj, [[oranĝo]]j aŭ [[banano]]j.<ref>{{Cite web|url=http://www.umassmed.edu/uploadedFiles/SourcesDietaryPotassium.pdf|title=Umassmed.edu|format=PDF|date=|accessdate=2012-03-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-12-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170103150926/http://www.umassmed.edu/uploadedFiles/SourcesDietaryPotassium.pdf|arkivdato=2017-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170103150926/http://www.umassmed.edu/uploadedFiles/SourcesDietaryPotassium.pdf|archivedate=2017-01-03}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.umassmed.edu/uploadedFiles/SourcesDietaryPotassium.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-12-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170103150926/http://www.umassmed.edu/uploadedFiles/SourcesDietaryPotassium.pdf |arkivdato=2017-01-03 }}</ref> Kaj dietaj kaj farmaciaj aldonoj estas utiligitaj por homoj manĝantaj urinigajn medikamentojn (vidu '''Kaŭzojn''', supre). Severa hipokaliemio (&lt; 3.0-mEq/l) povas postuli [[intravejno|intravejnan]] (IV) suplementadon. Tipe, [[saline (medicine)]] salsolvaĵo estas uzita, kun 20-40 mEq da KCl je litro dum 3-4 horoj. Doni IV-kalion je pli grandaj rapidecoj (20-25 mEq/h) povas predispozicii al [[ventriklaj takikardioj]] kaj postulas intensan monitoradon. Ĝenerale sekura rapideco estas 10 mEq/h. Eĉ en severa hipokaliemio, buŝa suplementado estas preferita pro sia sekurecoprofilo. Daŭremaj medikamentigoj estu evititaj en akutaj kuntekstoj. Malfacilaj aŭ rezistemaj kazoj de hipokaliemio povas esti cedemaj al kali-ŝpara [[diurezilo]], kiel ekzemple [[amilorido]], [[triamtereno]], aŭ [[spironolaktono]] aŭ [[eplerenono]]. Akompananta hipomagneziemio malhelpos kalianstataŭigon, ĉar magnezio estas kofaktoro por kaliasimilado.<ref name="Potassium Repletion and the Role of Magnesium">{{Citaĵo el la reto|url=http://archinte.ama-assn.org/cgi/content/full/160/16/2429#SEC6|titolo=New Guidelines for Potassium Replacement in Clinical Practice|alirdato=2011-02-16}}</ref> Dum anstataŭigo de kalio intravejne, infuzado per [[centra vejnkatetero]] estas instigita por eviti la oftan okazon de brula sensacio en la loko de periferia IV, aŭ la maloftan okazon de difekto en la vejno. Kiam periferiaj infuzaĵoj estas necesaj, la brulado povas esti reduktita per diluado de la kalio en pli grandaj kvantoj de IV-fluido, aŭ miksado de 3 ml da 1% lidokaino al po 10 meq da KCl per 50 ml da IV-fluido. La praktiko de aldonado de lidokaino, aliflanke, levas la verŝajnecon de gravaj medicinaj eraroj.<ref name="urlSafety Issues With Adding Lidocaine to IV Potassium Infustions (Excerpt)">{{Cite web|url=http://www.ismp.org/newsletters/acutecare/articles/20040212_2.asp|title=Safety Issues With Adding Lidocaine to IV Potassium Infustions (Excerpt)|work=|accessdate=2009-05-09|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-12-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081222220559/http://www.ismp.org/newsletters/acutecare/articles/20040212_2.asp|arkivdato=2008-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081222220559/http://www.ismp.org/newsletters/acutecare/articles/20040212_2.asp|archivedate=2008-12-22}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ismp.org/newsletters/acutecare/articles/20040212_2.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-12-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081222220559/http://www.ismp.org/newsletters/acutecare/articles/20040212_2.asp |arkivdato=2008-12-22 }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Hiperkaliemio]] * [[Hipermagnezemio]] * [[Hipernatriemio]] * [[Hipomagneziemio]] * [[Hiponatriemio]] * [[Kaliomanko (plantmalsano)]] * [[Supra mezentera arteriosindromo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000479.htm Hipokaliemio: MedlinePlus Medical Encyclopedia] * [http://www.mayoclinic.com/health/low-potassium/MY00760 MayoClinic.com: Malalta kalio (hipokaliemio)] * [http://www.medicinenet.com/low_potassium_hypokalemia/article.htm MedicineNet.com: Malalta Kalio (Hipokaliemio)] * [http://emedicine.medscape.com/article/242008 Medscape Reference: Hipokaliemio] * [http://emedicine.medscape.com/article/767448 Hipokaliemio en Akutmedicino - Medscape Reference] * [http://www.emedicinehealth.com/low_potassium/article_em.htm eMedicineHealth.com: Malalta Kalio (Hipokaliemio)] * [http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/Data/SR20/nutrlist/sr20w306.pdf Enhavo de selektitaj manĝaĵoj, ordigita per nutra enhavo (Kalio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217043521/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/Data/SR20/nutrlist/sr20w306.pdf |date=2008-12-17 }} :USDA Nacia Nutraĵo-Datumbazo por Normreferenco, Versio 20 * [http://www.umassmed.edu/uploadedFiles/SourcesDietaryPotassium.pdf Listo de manĝaĵoj riĉaj je kalio (U. Mass. Med.)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170103150926/http://www.umassmed.edu/uploadedFiles/SourcesDietaryPotassium.pdf |date=2017-01-03 }} * [http://www.rarediseases.org/search/rdbdetail_abstract.html?disname=Hypokalemia Nacia Organizo por Maloftaj Malsanoj: Hipokaliemio] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Fonto == {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Hypokalemia|revizio=522896339|wikitrans=jes}} {{Lingve poluru|rektatraduko|kultura|terminologio|wikitrans=jes|reviziita=jes}} [[Kategorio:Nefrologio]] [[Kategorio:Kalio]] [[Kategorio:Elektrolitaj perturboj]] [[Kategorio:Mineralaj mankostatoj]] ohmwh5xyn3kjrvz1gqt1f70k4c92onw 0 427091 9493848 9492721 2026-10-15T09:15:52Z Sj1mor 12103 9493848 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Geografia regiono |lando = Nikaragvo |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = NI |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La nomo '''Miskita Marbordo''' (laŭ la indiĝena etno de [[miskito]]j, [[hispane]] tamen ''Costa de los Mosquitos = marbordo de la [[moskito]]j'') aparte en la kolonia epoko estis nomo por la [[karibio|karibia]] marbordo de [[Nikaragvo]], kiu kiel [[Belizo]] grandparte estis kontrolita fare de la armeo de la [[Reĝlando Anglio]] kaj poste [[Reĝlando Britio]]. Principe ĝin postulis ankaŭ la [[vicreĝlando de Peruo]] kaj pli poste la [[vicreĝlando de Nova Granado]] de la [[Hispana Reĝlando]], sed la hispanoj post 1655 ne plu fakte havis kontrolon de la teritorio.[[Dosiero:Map of the Mosquito Coast.jpg|eta|351x351ra|<center>]] == Historio == Historie plej grava loĝloko estis [[piratoj|pirata]] setlejo kaj pli posta havena urbo ĉe la [[karibio|karibia]] marbordo, kiu en 1601 laŭ la nederlanda pirato ''Bleeveldt'' respektive ''Blaauwveldt'' ricevis la nomon <!--[[Bluefields (Nikaragvo)| laŭ stato de januaro 2013 ne havas propran e-vikipedian artikolon, kiel urbo de nur 10 000 loĝantoj eble pli longe ne havos... -->''Bluefields''. Kiel plej granda setlejo de la miskita marbordo kun bona marhaveno ĝi servis kiel regiona ĉefurbo. En 1604 de Peruo hispanaj konkeristoj atakis la nordon kaj orienton de Nikaragvo. La marbordo do iĝis parto de la hispana [[vicreĝlando de Peruo]]. La unuaj anglaj setlistoj en [[1630]] ekvivis ĉe la Miskita Marbordo. Ili estis reprezentantoj de anglia komerca kompanio kaj havis pacajn rilatojn al la lokaj indianoj. Inter la jaroj 1655 kaj 1850 la Reĝlando Britio postulis protektan statuson por la marbordo. La brita gubernisestro de [[Jamaiko]] en 1687 kronigis la unuan miskitan reĝon. La britoj tamen ne establigis centrajn koloniajn strukturojn. La miskitaj vilaĝaj komunumoj restis sendependaj, la miskitoj ne estis forportitaj, kaj dumtempe la miskitoj ricevis pagojn de aliaj indiĝenaj grupiĝoj inter la [[Jukatano|jukatana duoninsulo]] kaj [[Panamo]]. Ekde la jaro [[1740]] la [[brita flago]] estis la flago de la urbo ''Bluefields''. La hispana [[vicreĝlando de Peruo]] kaj ekde 1739 la disbranĉiĝinta [[vicreĝlando de Nova Granado]] postulis posedon de la marbordo, kaj tiujn postulojn poste transprenis la sendependiĝintaj hispanlingvaj respublikoj de Centra Ameriko, sed ankaŭ Usono postulis posedon de la regiono. En traktato de 1850 kaj Britio kaj Usono interkonsentis ne koloniigi aŭ okupi parton de Centra Ameriko, kaj reciproke interkonsentis ke neniu krom tiuj du ŝtatoj havus rajton pri konstruo de kanalo inter la Atlantika kaj Pacifika Oceanoj tra Centra Ameriko. En 1859 la Reĝlando Britio transdonis sian protektan statuson de la marbordo al la ŝtato [[Honduro]]. La loka loĝantaro forte protestis kontraŭ tiu ŝanĝiĝo. La 28-an de januaro 1860 Nikaragvo kaj Britio interkonsentis ke la marbordo estonte apartenu al Nikaragvo kaj ke la miskitoj havu internan aŭtonomecon. Tiun aŭtonomecon ene de la Nikaragva Respubliko en 1881 konfirmis arbitracia decido de la neŭtrala imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio-Hungario)|Francisko Jozefo la 1-a]] de [[Aŭstrio-Hungario]]. Komerco kaj mineja ekspluatado de la lokaj mineraloj apartenu al miskita registaro. Usonaj firmaoj en 1882 komencis ĉe la miskita marbordo starigi grandajn plantejojn de [[banano]]j. Ĝis la fino de la jarcento la firmaoj sukcesis kontroligi preskaŭ la kompletan komercon de la regiono. Post 14 jaroj da plena aŭtonomio la statuso estis forigita pere de la tiutempa prezidanto, generalo ''José Santos Zelaya''. Per "dekreto pri la reintegrigo" de la Miskita Marbordo al Nikaragvo li en 1894 armee okupigis la regionon. La aŭtonoma Miskita Marbordo iĝis la Nikaragva departemento ''Zelaya''. Intertempe la aŭtonomeca statuso restariĝis. En la teritorio de la Miskita Marbordo nun ekzistas la aŭtonomaj regionoj ''Región Autónoma del Atlántico Norte'' kaj ''Región Autónoma del Atlántico Sur''. == Vidu ankaŭ == * [[Garifuna lingvo]] * [[Golfo de la Moskitoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.puebloindio.org/moskitia hispanlingva artikolo ''La Nación Moskitia'' pri la miskitoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120812090416/http://www.puebloindio.org/moskitia/ |date=2012-08-12 }} [[Kategorio:Geografio de Nikaragvo]] [[Kategorio:Geografio de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Historio de Nikaragvo]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1844]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1860]] foise7cfwsu2lwe4zezfdqyxc16g4x2 0 429378 9493881 8484884 2026-10-15T11:45:26Z Sj1mor 12103 9493881 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Tovačov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Tobitschau}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Tovačov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = (1) Tovačov.jpg | dosiero_priskribo = Kastelo en Tovačov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Tovačov flag.gif | blazono = Tovačov_znak.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Olomouc | distrikto = Distrikto Přerov | municipo = Kojetín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Hanakio | parto = | rivero = Moravo | rivero1 = Bečva | memorindaĵo = [[Tovačov (kastelo)|Tovačov]] | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | orogenezo = Supramoravia valego | orogenezo_tipo = Valego <!-- *** Situo *** --> | situo = Tovačov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 201 | lat_d = 49 | lat_m = 25 | lat_s = 51 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 17 | long_s = 17 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 22.75 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{#invoke:Wikidata|claim|P1082}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1203 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 751 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ071 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0714 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0714 519146 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 2 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.tovacov.cz www.tovacov.cz] | commons = Tovačov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Tovačov''' ({{lang-de|Tobitschau}}) estas urbo en [[distrikto Přerov]] kaj [[regiono Olomouc]] de [[Ĉeĥio]]. En la urbo vivas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Partoj de la urbo == * [[Tovačov I-Město]] * [[Annín (Tovačov)|Tovačov II-Annín]] == Situo == Urbo Tovačov kun samnomata kastelo situas apud meza fluo de rivero [[Moravo]] en supermara alteco 200 metroj, en nura koro de ebenaĵa fekunda [[Hanakio]]. Ĝi estas mezo de kvazaŭa kvarangulo, kies pintojn kreas distrikta urbo [[Olomouc]], oriente urbo [[Přerov]], sude urbo [[Kroměříž]] kaj okcidente poste urbo [[Prostějov]]. Dank' al tiu ĉi siognifa strategia situo jam mallongtempe post sia fondo la urbo fariĝis grava vojkruciĝo de komercaj vojoj, ligitaj al kunfluejo de riveroj [[Moravo]] kaj [[Bečva]], kiu troviĝas sudoriente de la urbo. == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1203. Dominaĵo de la urbo estas 96 metroj la tn. turo ''Spanilá věž'' de ĉi tiea kastelo. Ĝi estis finita en la jaro 1492. Enireja [[portalo]] de la turo estis finita en la sama jaro kaj ĝi estas la plej malnova renesanca memorindaĵo node de Alpoj. La 15-an de julio 1866 en [[batalo ĉe Tovačov]] pereis 571 soldatoj de la aŭstra kaj prusa armeoj. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Muzeoj == * Kastela muzeo * Muzeo de juda komunumo == Memorindaĵoj == * [[Tovačov (kastelo)|kastelo Tovačov]] – devene gotika burgo, kun 96 metroj alta turo (Formosa) kaj renesanca portalo. Ĝi apartenas al la plej altaj turoj en Ĉeĥio. == Fotogalerio == <gallery> Kostel svatého Václava, Tovačov, okres Přerov (02).jpg|Preĝejo de sankta Venceslao Zámek Tovačov, okres Přerov.jpg|Kastelo Tovačov Zámek Tovačov - jihovýchodní křídlo, v pozadí kostel svatého Václava, okres Přerov.jpg|Suda alo de la kastelo Most přes Mlýnský náhon a cesta k rybníku Kolečko, Tovačov, okres Přerov.jpg|Ponto trans Mlýnský náhon kaj vojo al fiŝlago Kolečko Rybník Kolečko, Tovačov, okres Přerov.jpg|Fiŝlago Kolečko Soutok Moravy a Bečvy, Tovačov, okres Přerov (03).jpg|Kunfluejo de Moravo kaj Bečva Socha svatého Jana Sarkandera u mostu přes Bečvu u silnice na Troubky, Tovačov, okres Přerov.jpg|Statuo ĉe la ponto trans Bečva ĉe ŝoseo al [[Troubky]] </gallery> === Panoramo === {{Larĝa dosiero|360° panoramatický pohled na náměstí, Tovačov, okres Přerov.jpg|1000ra|360° panorama vido al la placo}} {{Tovačov}} {{Municipoj de Regiono Olomouc|Distrikto Přerov}} [[Kategorio:Tovačov| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Přerov]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Přerov]] [[Kategorio:Hanakio]] [[Kategorio:Urboj en Moravio]] [[Kategorio:Setlejoj en Supramoravia valego]] [[Kategorio:Setlejoj sur Bečva]] [[Kategorio:Setlejoj sur Moravo]] m07gd9om97p0jveczsxe5mm6qodctbm 0 434413 9493762 8921447 2026-10-15T04:30:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=ES-MD |situo sur mapo = Madrido (urbo) |zomo=13 }} [[Dosiero:Museo Nacional de Antropología (España) 02.jpg|eta|300px|Ĉefa enirejo de la Nacia Muzeo de Antropologio.]] La '''Nacia Muzeo de Antropologio''' ({{lang-es|Museo Nacional de Antropología}}) de [[Hispanio]] troviĝas en [[Madrido]], ĉe la [[Parko Retiro]], ĉe la strato Alfonso XII, ĉe la angulo al promenejo Infanta Isabel, kaj temas pri [[muzeo]] dediĉita al propono de rigardo ĝenerala pri la diversaj kulturoj ekzistantaj en la planedo pere de homaj objektoj kaj restoj devenaj el lokoj de la tuta mondo. Ĝi estis kreita (kiel "Museo Anatómico", anatomia muzeo) en [[1875]] kaj inaŭgurita la [[29-a de aprilo]] fare de la reĝo [[Alfonso la 12-a (Hispanio)|Alfonso la 12-a]] (kiel dirate per skribaĵo ĉe la enirejo).<ref name="Bio">Manuel Ovilo y Otero, (1868), ''«Biografía del Dr. Velasco»'', Madrido</ref> == Historio == La '''Nacia Muzeo de Antropologio''' estas la unua muzeo antropologis kreita en Hispanio kun deveno el la iniciato de la kuracisto [[Provinco Segovio|segovia]] Pedro González de Velasco (fine de la 19a jarcento), kiu intencis krei muzeon kie hejmigi definitive siajn variajn kolektojn, laŭ la modelo de la [[Brita Muzeo]] de [[Londono]]. Post la morto de la Doktoro Velasco en 1882 la ŝtato aĉetis kaj la kolektojn kaj la konstruaĵojn; al tiuj kolektoj originaj oni aldonis multajn aliajn kiel rezulto de ekspedicioj, veturoj, donacioj, aĉetoj ktp. == Kolektoj == Ĝi havas objektojn el pluraj ekzistantaj kulturoj ordigitaj laŭ kontinentoj, sed ĉefe pri [[Hispanio]] kaj ĝiaj antikvaj kolonioj [[Filipinoj]] kaj [[Ekvatora Gvineo]]. Inter ĝiaj objektoj troviĝas la gvanĉa momio de [[Tenerifo]], la skeleto de ''La Ekstremadura Giganto'' kaj reduktitaj homaj kapoj el [[Ekvadoro]]. == Agado == == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * DEL BARRIO ALVARELLOS, HÉCTOR; (2009); “Diálogos interculturales en el Museo Nacional de Antropología”, ''XV Jornadas Estatales de Departamentos de Educación y Acción Cultural, Museo de Bellas Artes de la Coruña''. La Coruña: 307-318. * CRUZ MATEOS, MONTSERRAT; (2008): “Integración y sensibilización social en las actividades del Museo Nacional de Antropología. Los nuevos usuarios de museos”, ''XIV Jornadas Estatales de Departamentos de Educación y Acción Cultural''. Centro Atlántico de Arte Moderno CAAM. Las Palmas de Gran Canaria. * OVEJERO LARSSON, O. (2004). “Identidad del Museo Nacional de Antropología ante el reto intercultural: actividades de difusión.” En ''Anales del Museo Nacional de Antropología'', X. Madrid. Ministerio de Cultura. * ROMERO DE TEJADA, P. (1992). ''Un templo a la ciencia. Historia del Museo Nacional de Etnología''. Ministerio de Cultura. Madrid.-- * DE SANTOS MORO, FRANCISCO (2011) "La colección etnográfica de Martínez de la Escalera en el Museo Nacional de Antropología". Al Encuentro del Naturalista Manuel Martínez de la Escalera (1867 - 1949). pp.&nbsp;459–480. Museo Nacional de Ciencias Naturales. CSIC, Madrid * DE SANTOS MORO, FRANCISCO (2010) "Asia: Religiones Orientales". Guía de Sala. Museo Nacional de Antropología. Ministerio de Cultura, Madrid * DE SANTOS MORO, FRANCISCO (2010). "Museos e Identidad en Palestina". Anales del Museo Nacional de Antropología. XIII/2007. pp. Ministerio de Cultura, Madrid, * DE SANTOS MORO, FRANCISCO (2008). "La educación en África". Madrasas Africanas: Fotografías de Luis López Gabú. pp.&nbsp;46–51. Museo Nacional de Antropología. Ministerio de Cultura, Madrid * DE SANTOS MORO, FRANCISCO (2006). "La vida en papel de arroz. Pintura china de exportación". Catalogo de la exposición. Museo Nacional de Antropología. Ministerio de Cultura, Madrid * DE SANTOS MORO, FRANCISCO (2005)."Los Fang: Ritos y creencias en torno a los Byeri". Orígenes, pp.&nbsp;304–315. Catálogo de la exposición. Centro cultural Conde Duque, Madrid * DE SANTOS MORO, FRANCISCO (2004). "África". Guía de sala. Museo Nacional de Antropología. Ministerio de Cultura, Madrid == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110607221905/http://mnantropologia.mcu.es/ Web del Museo Nacional de Antropología] - (Oficiala retejo) * [http://www.madridhistorico.com/seccion7_enciclopedia/index_enciclopedia.php?id=M&idinformacion=31&pag=7#inicio2 Informo pri la Nacia Muzeo de Antropologio] * [http://www.calameo.com/read/00007533591299018866e Instrugvidilo] * [http://www.googleartproject.com/es/collection/museo-nacional-de-antropologia-madrid/ La Muzeo ĉe Google Art Project.] {{Koord|40|24|27.88|N|3|41|20.41|W|type:landmark_region:ES|display=inline}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj en Madrido]] [[Kategorio:Antropologiaj muzeoj]] [[Kategorio:Naciaj muzeoj|Hispanio]] [[Kategorio:Muzeoj fonditaj en la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1875]] [[Kategorio:19-a jarcento en Hispanio]] 0amlmb3rslwdf201qcrid3i9httrcqe 0 442813 9493656 9492508 2026-10-14T17:17:53Z Aidas 3488 9493656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Reiner HASELOFF''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1954|2|19}} en [[Bülzig]], [[distrikto Wittenberg]], [[GDR]], do nun {{aĝo|1954|2|19}}-jara) estas [[Germanio|germana]] [[fizikisto]] kaj [[politikisto]]. Lia partio estas la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (CDU). Ekde la {{dato|19|aprilo|2011}} li estas [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] de [[Germanio]]. Antaŭe, li ekde 2006 estis ministro pri socia solidaro kaj de 2000 ĝis 2006 ministro pri ekonomio kaj laboro de la federacia lando. Li estas ano de la [[katolika eklezio]] kaj estas la unua ministroprezidanto de la federacia lando, kiu estas katoliko kaj naskiĝis en la landa teritorio, do estas lokulo kaj ne pro kariero venis el okcidenta Germanio. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www reiner-haseloff.de retejo de Reiner Haseloff] {{de}} * [http://www.sachsen-anhalt.de/index.php?id=26473 konciza biografio de li en la landa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130211064045/http://www.sachsen-anhalt.de/index.php?id=26473 |date=2013-02-11}} {{de}} {{Sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Wappen Sachsen-Anhalt.svg | periodo = [[2011]] – [[2026]] | antaŭ = [[Wolfgang Böhmer]] | post = [[Sven Schulze]] }} {{Ĝermo|Saksio-Anhalto}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Haseloff, Reiner}} [[Kategorio:Meklenburgo-Antaŭpomerio]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] h7jp2mc70ht47cnto5td78ic1pxd9jh 9493657 9493656 2026-10-14T17:18:48Z Aidas 3488 9493657 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Reiner HASELOFF''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1954|2|19}} en [[Bülzig]], [[distrikto Wittenberg]], [[GDR]], do nun {{aĝo|1954|2|19}}-jara) estas [[Germanio|germana]] [[fizikisto]] kaj [[politikisto]]. Lia partio estas la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (CDU). Ekde la {{dato|19|aprilo|2011}} li estas [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] de [[Germanio]]. Antaŭe, li ekde 2006 estis ministro pri socia solidaro kaj de 2000 ĝis 2006 ministro pri ekonomio kaj laboro de la federacia lando. Li estas ano de la [[katolika eklezio]] kaj estas la unua ministroprezidanto de la federacia lando, kiu estas katoliko kaj naskiĝis en la landa teritorio, do estas lokulo kaj ne pro kariero venis el okcidenta Germanio. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www reiner-haseloff.de retejo de Reiner Haseloff] {{de}} * [http://www.sachsen-anhalt.de/index.php?id=26473 konciza biografio de li en la landa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130211064045/http://www.sachsen-anhalt.de/index.php?id=26473 |date=2013-02-11}} {{de}} {{Sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Wappen Sachsen-Anhalt.svg | periodo = [[2011]] – [[2026]] | antaŭ = [[Wolfgang Böhmer]] | post = [[Sven Schulze]] }} {{Ĝermo|Saksio-Anhalto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Haseloff, Reiner}} [[Kategorio:Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] eg9t61z0i2cez0yc7rnplz385kvdbjs 9493658 9493657 2026-10-14T17:20:04Z Aidas 3488 9493658 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Reiner HASELOFF''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1954|2|19}} en [[Bülzig]], [[distrikto Wittenberg]], [[GDR]], do nun {{aĝo|1954|2|19}}-jara) estas [[Germanio|germana]] [[fizikisto]] kaj [[politikisto]]. Lia partio estas la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (CDU). Ekde la {{dato|19|aprilo|2011}} li estas [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] de [[Germanio]]. Antaŭe, li ekde 2006 estis ministro pri socia solidaro kaj de 2000 ĝis 2006 ministro pri ekonomio kaj laboro de la federacia lando. Li estas ano de la [[katolika eklezio]] kaj estas la unua ministroprezidanto de la federacia lando, kiu estas katoliko kaj naskiĝis en la landa teritorio, do estas lokulo kaj ne pro kariero venis el okcidenta Germanio. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www reiner-haseloff.de retejo de Reiner Haseloff] {{de}} * [http://www.sachsen-anhalt.de/index.php?id=26473 konciza biografio de li en la landa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130211064045/http://www.sachsen-anhalt.de/index.php?id=26473 |date=2013-02-11}} {{de}} {{Sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Wappen Sachsen-Anhalt.svg | periodo = [[2011]] – [[2026]] | antaŭ = [[Wolfgang Böhmer]] | post = [[Sven Schulze]] }} {{Ĝermo|Saksio-Anhalto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Haseloff, Reiner}} [[Kategorio:Politiko de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] gnwsjpeg7tq9gc9glst72f046oyhjos 9493660 9493658 2026-10-14T17:25:40Z Aidas 3488 9493660 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Reiner HASELOFF''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1954|2|19}} en [[Bülzig]], [[distrikto Wittenberg]], [[GDR]], do nun {{aĝo|1954|2|19}}-jara) estas [[Germanio|germana]] [[fizikisto]] kaj [[politikisto]]. Lia partio estas la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (CDU). Ekde la {{dato|19|aprilo|2011}} li estas [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] de [[Germanio]]. Li en 2025 anoncis ne rekandidati en la landa parlamenta baloto de septembro 2036, kaj efektive demisiis en januaro 2026 kiel ministroprezidanto kaj landa partiestro. Sukcesis lin la partia kolego [[Sven Schulze]]. Antaŭe, li ekde 2006 estis ministro pri socia solidaro kaj de 2000 ĝis 2006 ministro pri ekonomio kaj laboro de la federacia lando. Li estas ano de la [[katolika eklezio]] kaj estas la unua ministroprezidanto de la federacia lando, kiu estas katoliko kaj naskiĝis en la landa teritorio, do estas lokulo kaj ne pro kariero venis el okcidenta Germanio. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www reiner-haseloff.de retejo de Reiner Haseloff] {{de}} * [http://www.sachsen-anhalt.de/index.php?id=26473 konciza biografio de li en la landa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130211064045/http://www.sachsen-anhalt.de/index.php?id=26473 |date=2013-02-11}} {{de}} {{Sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Wappen Sachsen-Anhalt.svg | periodo = [[2011]] – [[2026]] | antaŭ = [[Wolfgang Böhmer]] | post = [[Sven Schulze]] }} {{Ĝermo|Saksio-Anhalto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Haseloff, Reiner}} [[Kategorio:Politiko de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] get2y20kid4tbssxkkx91owwxkgmlne 9493740 9493660 2026-10-14T21:12:58Z Tlustulimu 1543 la vorto "sukcesi" ĉikaze ne taŭgas kaj krome ĝi ne estu mikstata kun "sukcedi" 9493740 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Reiner HASELOFF''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1954|2|19}} en [[Bülzig]], [[distrikto Wittenberg]], [[GDR]], do nun {{aĝo|1954|2|19}}-jara) estas [[Germanio|germana]] [[fizikisto]] kaj [[politikisto]]. Lia partio estas la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (CDU). Ekde la {{dato|19|aprilo|2011}} li estas [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] de [[Germanio]]. Li en 2025 anoncis ne rekandidati en la landa parlamenta baloto de septembro 2036, kaj efektive demisiis en januaro 2026 kiel ministroprezidanto kaj landa partiestro. Sukcedis lin la partia kolego [[Sven Schulze]]. Antaŭe, li ekde 2006 estis ministro pri socia solidaro kaj de 2000 ĝis 2006 ministro pri ekonomio kaj laboro de la federacia lando. Li estas ano de la [[katolika eklezio]] kaj estas la unua ministroprezidanto de la federacia lando, kiu estas katoliko kaj naskiĝis en la landa teritorio, do estas lokulo kaj ne pro kariero venis el okcidenta Germanio. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www reiner-haseloff.de retejo de Reiner Haseloff] {{de}} * [http://www.sachsen-anhalt.de/index.php?id=26473 konciza biografio de li en la landa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130211064045/http://www.sachsen-anhalt.de/index.php?id=26473 |date=2013-02-11}} {{de}} {{Sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Wappen Sachsen-Anhalt.svg | periodo = [[2011]] – [[2026]] | antaŭ = [[Wolfgang Böhmer]] | post = [[Sven Schulze]] }} {{Ĝermo|Saksio-Anhalto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Haseloff, Reiner}} [[Kategorio:Politiko de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] 5r2bxwuux3l1zjuv81d7xycp6y76cwc 10 442827 9493667 9493114 2026-10-14T17:32:29Z Aidas 3488 9493667 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio | bildo = [[File:BundesRepublikDeutschland.png|100px|Flago de Germanio]] | titolo = Nunaj [[ministroprezidanto]]j de la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]] de [[Germanio]] [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|30px|Flago de Germanio]] | state = autocollapse | stilo de listoj = text-align:left; background-color:#FAFAFA; color:Black | stilo de paraj = text-align:left; background-color:#f0f0f0; color:Black | listeromarkilo1 = &#124; | grupo1 = | listo1 = {{nobr|{{Baden-Virtembergo}} [[Cem Özdemir]]}} {{·}} {{nobr|{{Bavario}} [[Markus Söder]]}} {{·}} {{nobr|{{Berlino}} [[Kai Wegner]]}}/estonte eble Elif Eralp {{·}} {{nobr|{{Brandenburgio}} [[Dietmar Woidke]]}} {{·}} {{nobr|{{Bremeno (lando)|Bremeno}} [[Andreas Bovenschulte]]}} {{·}} {{nobr|{{Hamburgo}} [[Peter Tschentscher]]}} {{·}} {{nobr|{{Hesio}} [[Boris Rhein]]}} {{·}} {{nobr|{{Malsupra Saksio}} [[Olaf Lies]]}} {{·}} {{nobr|{{Meklenburgo-Antaŭpomerio}} [[Manuela Schwesig]]}} {{·}} {{nobr|{{Nordrejn-Vestfalio}} [[Hendrik Wüst]]}} {{·}} {{nobr|{{Rejnlando-Palatinato}} [[Gordon Schnieder]]}} {{·}} {{nobr|{{Saksio}} [[Michael Kretschmer]]}} {{·}} {{nobr|{{Saksio-Anhalto}} [[Sven Schulze]]}}/estonte eble Ulrich Siegmund {{·}} {{nobr|{{Sarlando}} [[Anke Rehlinger]]}} {{·}} {{nobr|{{Ŝlesvigo-Holstinio}} [[Daniel Günther]]}} {{·}} {{nobr|{{Turingio}} [[Mario Voigt]]}} | listeromarkilo2 = &#124; | listo2 = '''Prezidantaro de la [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio de Germanio]]:'''{{-}} {{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|parameter=link}}, {{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|qualifier=P1268|parameter=link}} prezidanto de la {{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|qualifier=P580}} ĝis la {{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|qualifier=P582}} kaj du vicprezidantoj }} [[Kategorio:Nuntempaj germanaj ministroprezidantoj]] <noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Germanio]] [[Kategorio:Navigilo:Politiko]] </noinclude> qfb5b37seddk8bt35b2u74zis9g6ney 11 442833 9493669 9337860 2026-10-14T17:41:43Z Aidas 3488 /* Aŭstraj landestroj / Ŝablono:Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Aŭstrio */ 9493669 wikitext text/x-wiki Tia ŝablono povus aspekti "luksa", konsiderante ke ĝis nun ne en multaj lingvoj estas vikipediaj artikoloj pri ĉiuj aktualaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio, kaj en Esperanto nur pro momenta fortostreĉo ekestis ĉiuj 16 aktualaj biografiaj artikoloj. Sed ĝuste pro tio, ke eble povus forgesiĝi krei novan artikolon, se en unu el la 16 partoj de Germanio okazis nova baloto kaj elektiĝis nova landa ĉefpolitikisto, la ŝablono utilas, ĉar per unu rapida rigardo eblas kompari la listojn de la diverslingvaj ŝablonoj kaj kontroli plenan aktualecon. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 18 Jun. 2013 (UTC) == Ĝisdatigo == Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], mi ĵus ĝisdatigis la ŝablonon kaj kreis ĝermajn artikolojn pri la nuntempaj [[Ministroprezidanto|Ministroprezidantoj]]. Sed pri la "Prezidantaro de la [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio de Germanio]]" mi komprenas ke ĝi rotacias ĉiujara, kaj do la aktuala prezidanto estas [[Andreas Bovenschulte]], sed mi ne certas kiuj estas liaj unua kaj dua vicoj. Eble vi povas kompletigi tiun aferon kaj kontroli la laboron. Mi antaŭdankas vin, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:40, 24 nov. 2025 (UTC) <hr> {{re|Sj1mor}} Vi tute pravas atentigi pri la tre dubinda ideo mane meti la prezidanton kaj la du vicprezidantojn: laŭ la ĝisnuna stato de la navigilo la estro estis Malu Dreyer, tio estis aktuala de nov. 2016 ĝis okt. 2017. Kaj de tiam dum pli ol ok jaroj neniu aktualigis la ŝablonon, kio ĉe la prezidantaro de la [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio]] vere necesas fari ĉiujare la 1-an de novembro. Tio estas klasika kazo por utiligo de vikidatumoj, ĉi tie konkrete la datumero Q363637. Tamen el la datumero Q363637.mi sukcesas elsuĉi nur la prezidanton, ne la vicprezidantojn: la prezidanton mi sukcesas kodigi per :<nowiki>{{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|parameter=link}}, {{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|qualifier=P1268|parameter=link}} <small>(prezidanto de la {{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|qualifier=P580}} ĝis la {{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|qualifier=P582}})</small></nowiki> kio nun rezultigas :Andreas Bovenschulte, Libera hansa urbo Bremeno (prezidanto de la 1-a de novembro 2025 ĝis la 31-a de oktobro 2026). Mi ne malĝojus, se eblus mallongigi tion al «Andreas Bovenschulte, Bremeno (prezidanto nov. 2025 ĝis okt. 2026)», sed pri tio mi ne sukcesas. Tamen la du vicprezidantojn mi ne kapablas aŭtomate elsuĉi el Q363637, kvankam mi prinicpe komprenas kiel funkcias la politika ideo: la unua vicprezidanto simple estas la '''lasta''' prezidanto (do nun s-ino Rehlinger, prez. 2024-25), kaj la dua vicprezidanto la '''sekva''' prezidanto (do nun s-o Wüst, prez. 2026-27). Laŭ mi plej pragmatisme simple estas, rezigni pri konkretaj nomoj por tiuj du postenuloj kaj simple aldoni tri sobrajn vortojn "kaj du vicprezidantoj". Por la germana vikipedio kun amaso da neesperantistaj germanlingvaj uzantoj certe funkcias permana aktualigo de la postenuloj en la koncerna navigilo, sed en la esperantista vikipedio tio neniam funkcios. Nur se vikidatumoj ampleksos sian datumaron tiel ke pli facilos elsuĉi datumojn el ĝi, mi vidus ŝancon ke ankaŭ ĉe ni funkcius. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 24 nov. 2025 (UTC) == Ŝablonoj por flagoj plus nomoj de la federaciaj landoj == En la [[Kategorio-Diskuto:Nuntempaj germanaj ministroprezidantoj]] hodiaŭ estis diskuteto pri plia dezajna pripenso de la navigilo. Bonvolu rigardi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 nov. 2025 (UTC) == Aŭstraj landestroj / Ŝablono:Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Aŭstrio == Oni povas fari la samon por Ŝablono:aŭstraj landestroj ([[d:Q22713824]]) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:31, 23 mar. 2026 (UTC) :Oni povus, sed mi ne scias ĉu nun estas tekstoj pri ĉiuj aŭstriaj landestroj, kaj despli ne scias ĉu estonte ĉiam tiel estos - Do, ĉu estis bezono de tiu esperanta navigilo. Se mi memoras, kiom longege la tekstoj pri la landoj mem, la distriktoj, urboj kaj neurbaj komunumoj estis mizeraj resp. neekzistaj (kaj mi eĉ ne scias ĉu ĉiuj estas nun, post la granda fortostreĉo okaze de la UK 2026 en Aŭstrio), mi dubas pri senco de tiu navigilo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:41, 14 okt. 2026 (UTC) ggjx1la66kfuica77r5p11sxp4lc4vj 9493671 9493669 2026-10-14T17:46:23Z Aidas 3488 /* Sed ree pri la germania navigilo */ nova sekcio 9493671 wikitext text/x-wiki Tia ŝablono povus aspekti "luksa", konsiderante ke ĝis nun ne en multaj lingvoj estas vikipediaj artikoloj pri ĉiuj aktualaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio, kaj en Esperanto nur pro momenta fortostreĉo ekestis ĉiuj 16 aktualaj biografiaj artikoloj. Sed ĝuste pro tio, ke eble povus forgesiĝi krei novan artikolon, se en unu el la 16 partoj de Germanio okazis nova baloto kaj elektiĝis nova landa ĉefpolitikisto, la ŝablono utilas, ĉar per unu rapida rigardo eblas kompari la listojn de la diverslingvaj ŝablonoj kaj kontroli plenan aktualecon. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 18 Jun. 2013 (UTC) == Ĝisdatigo == Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], mi ĵus ĝisdatigis la ŝablonon kaj kreis ĝermajn artikolojn pri la nuntempaj [[Ministroprezidanto|Ministroprezidantoj]]. Sed pri la "Prezidantaro de la [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio de Germanio]]" mi komprenas ke ĝi rotacias ĉiujara, kaj do la aktuala prezidanto estas [[Andreas Bovenschulte]], sed mi ne certas kiuj estas liaj unua kaj dua vicoj. Eble vi povas kompletigi tiun aferon kaj kontroli la laboron. Mi antaŭdankas vin, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:40, 24 nov. 2025 (UTC) <hr> {{re|Sj1mor}} Vi tute pravas atentigi pri la tre dubinda ideo mane meti la prezidanton kaj la du vicprezidantojn: laŭ la ĝisnuna stato de la navigilo la estro estis Malu Dreyer, tio estis aktuala de nov. 2016 ĝis okt. 2017. Kaj de tiam dum pli ol ok jaroj neniu aktualigis la ŝablonon, kio ĉe la prezidantaro de la [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio]] vere necesas fari ĉiujare la 1-an de novembro. Tio estas klasika kazo por utiligo de vikidatumoj, ĉi tie konkrete la datumero Q363637. Tamen el la datumero Q363637.mi sukcesas elsuĉi nur la prezidanton, ne la vicprezidantojn: la prezidanton mi sukcesas kodigi per :<nowiki>{{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|parameter=link}}, {{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|qualifier=P1268|parameter=link}} <small>(prezidanto de la {{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|qualifier=P580}} ĝis la {{#invoke:Wikidata|claim|id=Q363637|P1308|qualifier=P582}})</small></nowiki> kio nun rezultigas :Andreas Bovenschulte, Libera hansa urbo Bremeno (prezidanto de la 1-a de novembro 2025 ĝis la 31-a de oktobro 2026). Mi ne malĝojus, se eblus mallongigi tion al «Andreas Bovenschulte, Bremeno (prezidanto nov. 2025 ĝis okt. 2026)», sed pri tio mi ne sukcesas. Tamen la du vicprezidantojn mi ne kapablas aŭtomate elsuĉi el Q363637, kvankam mi prinicpe komprenas kiel funkcias la politika ideo: la unua vicprezidanto simple estas la '''lasta''' prezidanto (do nun s-ino Rehlinger, prez. 2024-25), kaj la dua vicprezidanto la '''sekva''' prezidanto (do nun s-o Wüst, prez. 2026-27). Laŭ mi plej pragmatisme simple estas, rezigni pri konkretaj nomoj por tiuj du postenuloj kaj simple aldoni tri sobrajn vortojn "kaj du vicprezidantoj". Por la germana vikipedio kun amaso da neesperantistaj germanlingvaj uzantoj certe funkcias permana aktualigo de la postenuloj en la koncerna navigilo, sed en la esperantista vikipedio tio neniam funkcios. Nur se vikidatumoj ampleksos sian datumaron tiel ke pli facilos elsuĉi datumojn el ĝi, mi vidus ŝancon ke ankaŭ ĉe ni funkcius. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 24 nov. 2025 (UTC) == Ŝablonoj por flagoj plus nomoj de la federaciaj landoj == En la [[Kategorio-Diskuto:Nuntempaj germanaj ministroprezidantoj]] hodiaŭ estis diskuteto pri plia dezajna pripenso de la navigilo. Bonvolu rigardi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 nov. 2025 (UTC) == Aŭstraj landestroj / Ŝablono:Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Aŭstrio == Oni povas fari la samon por Ŝablono:aŭstraj landestroj ([[d:Q22713824]]) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:31, 23 mar. 2026 (UTC) :Oni povus, sed mi ne scias ĉu nun estas tekstoj pri ĉiuj aŭstriaj landestroj, kaj despli ne scias ĉu estonte ĉiam tiel estos - Do, ĉu estis bezono de tiu esperanta navigilo. Se mi memoras, kiom longege la tekstoj pri la landoj mem, la distriktoj, urboj kaj neurbaj komunumoj estis mizeraj resp. neekzistaj (kaj mi eĉ ne scias ĉu ĉiuj estas nun, post la granda fortostreĉo okaze de la UK 2026 en Aŭstrio), mi dubas pri senco de tiu navigilo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:41, 14 okt. 2026 (UTC) == Sed ree pri la germania navigilo == Mi subtenas, ke la nomoj de eblaj estontaj ĉefministroj de Berlino kaj Saksio-Anhalto, la maldekstrulino Elif Eralp kaj la dekstra ekstremisto U. Siegmund, ankoraŭ ne aperu kun ligilo, kaj nur aperu kun atribuo "estonte eble". Ili vere estu en la navigilo, kiam ili vere ekoficis. Tio eble estas en decembro, eble pli poste, aŭ eble tute ne... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:46, 14 okt. 2026 (UTC) n0auuc9h08oc9euepoyo55bzue2o838 0 448904 9493886 9460979 2026-10-15T11:48:16Z Sj1mor 12103 9493886 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo={{centre|La [[Nacia Kongreso de Brazilo|Federacia parlamentejo de Brazilo]]<br> konstruita de [[Oscar Niemeyer]]}}}} <!--[[Dosiero:Brasilia Congresso Nacional 05 2007 221.jpg|eta|250px|]]--> [[Dosiero:Pabellón Alemania.jpg|eta|250px|{{centre|La germana pavilono en [[Barcelono]], kiel referenco de la ''moderna arĥitekturo''. Ĝi proponas novan manieron de spacosperto: la foresto de fermataj spacoj kaj la flua rilato de ĉiu spaco kun la apudaj internaj kaj eksteraj zonoj.}}]] '''Moderna arĥitekturo''' (aŭ [[Arkitektura modernismo|'''Arkitektura modernismo''']]) estas [[arĥitekturo]], kiu unuigas plurajn tendencojn ekestintajn en la unuaj jardekoj de la 20-a jarcento, kiuj markas rompiĝon kun la tradicia aranĝo de spacoj, kunmetoformoj kaj estetikoj. Ĝiaj ideoj transpaŝis la arĥitekturan kampon influante la [[arto]]n kaj [[fasonado]]n. Inter la plej gravaj movadoj en la historio de la arkitekturo, kiuj pli-malpli rekte influis la tutan arkitekturon kaj urboplanadon de la [[20-a jarcento]], estas memoritaj kiel Mastroj de la Movado [[Le Corbusier]] , [[Ludwig Mies van der Rohe]], [[Walter Gropius]], [[Frank Lloyd Wright]], [[Alvar Aalto]], sed ankaŭ la italo [[Gualtiero Galmanini]] aŭ la brazilano [[Oscar Niemeyer]]. En la [[Germana Regno]], kie ĝi nomiĝis ''Neues Bauen'' (nova konstruado), ĝi krome koncernis la [[urba desegnado|urban desegnadon]] en la tempo antaŭ la [[Unua Mondmilito]] ĝis en la tempo de la [[Vajmara Respubliko]] (1918 ĝis 1933). Ĝi estas en rilato kun la samtempe evolua movado ''[[De Stijl]]'' (la stilo) en [[Nederlando]] kaj kun la postuloj de [[Bauhaus]]. Liga konekto ankaŭ ekzistas kun la arĥitektura stilo [[nova objektivismo (arĥitekturo)|nova objektivismo]]. La nomon ''Neues Bauen'' stampis arĥitekto Erwin Anton Gutkind per la titolo de sia faklibro aperinta en 1919 ''Neues Bauen. Grundlagen zur praktischen Siedlungstätigkeit'' (Nova konstruado. Fundamentoj por praktika koloniokonstruo).<ref>Erwin Gutkind, ''Neues Bauen. Grundlagen zur praktischen Siedlungstätigkeit'', Verlag der Bauwelt, Berlino 1919.</ref> [[Esprimisma arkitekturo]] estas preskaŭ nure germana aperaĵo, kiu produktis en la jaroj post la [[Unua Mondmilito]] ĝis la fino de la [[1920-aj jaroj]] plej diversajn konstruaĵojn. Celo de ''moderna arhitekturo'' estis, disvolvi per raciigo kaj tipigo, uzado de novaj materialoj same kiel per sobra-simpla internoekipaĵo tute novan formon de konstruado, je kiu sociala respondeco (suno, aero kaj lumo kontraŭ luokazernoj, postkortoj kaj plenŝtopitaj ĉambroj) akiris ĉefan gravecon. Tiel ekestis multnombro da loĝokolonioj, kiujn ofte survojigis urboj kun [[Socialdemokratio|socialdemokratiaj]] plimultoj en siaj urboparlamentoj. == Socia evoluo == {{Arkitekturo}} Ekde la mezo de la 19-a jarcento sekve de la [[industria revolucio]] iom post iom ankaŭ la postuloj kaj la rimedoj de la konstruado komencis ŝanĝiĝi. Pro migrado de la kamparaj loĝantoj en la urbojn kaj pro novaj strukturoj de laboro ekestis kreska bezono da nova loĝospaco kontentigenda. Samtempe materialoj kiel [[fero]], [[vitro]] kaj pli malfrue [[betono]] fariĝis pli kaj pli popularaj kaj pli bone utiligeblaj. Novaj konstruteĥnikoj venkis: ŝtalgisado, ferskeleta konstruado, grandaj vitrokadraj areoj kaj antaŭpreparitaj konstruelementoj. Ili kunportis novajn konstruajn kaj fasonajn postulojn. Komence oni aplikis la novajn teĥnikojn en la teĥnika inĝenierkonstruo, oni baldaŭ uzis ilin ankaŭ je la domkonstruado. En 1851 Joseph Paxton enmetis en sia Kristalpalaco en [[Londono]] por unua fojo preparitajn ŝtalo-vitro-kadrojn. [[Gustave Eiffel]] montris en 1887 per la [[Eiffel-Turo]] en [[Parizo]] la eblecojn de la ferskeleta konstruo. == Antaŭantoj == [[Dosiero:Fagus Gropius Hauptgebaeude 200705 wiki front.jpg|eta|{{centre|Fagus-Fabriko en [[Alfeld (Leine)|Alfeld]] el 1911, unua antaŭanto de la moderna arĥitekturo de [[Walter Gropius]]}}]] La [[Ĉikago|Ĉikaga]] Skolo unuafoje uzis la teĥnikojn grandskale je la konstruo de loĝejo kaj oficejdomoj. [[Louis Henry Sullivan]] postulis en 1890 per ''form follows function'' (formo sekvas/obeas la funkcion) frazon, kiu pli malfrue fariĝos bazo de la moderna arĥitekturo. En [[Francujo]] Auguste Perret uzis kiel unu el la unuaj arĥitektoj la avantaĝojn de la ferbetona konstrumaniero en la regula loĝokonstruo. Ankaŭ en la [[Germana Regno]] la arĥitektoj ekkonis la variajn eblecojn, kiujn proponis la novaj teĥnikoj, kaj provis disvolvi el tio ''novan konstruon''. En la arĥitekta kaj artista asocio ''[[Deutscher Werkbund]]'' unuiĝis en 1907 arĥitektoj per la celo, konstrui konforme al la maŝinepoko funkcio-kontentige, sen konsideri historiismon kaj uzante modernajn materialojn. :''La nova epoko postulas la propran sencon. Precize stampita formo, sen ajna hazardeco, klaraj kontrastoj, ordigaj eroj, vicigo de samaj eroj kaj unueco de formo kaj koloro fariĝos konvene al la energio kaj ekonomio de nia publika vivo la estetika ilaro de la moderna konstruartisto.'' --Walter Gropius, 1913 La urĝaj sociaj problemoj kaj la amasa bezono da loĝejoj igis samideanojn provi, interligi la funkciajn kaj fasonajn postulojn kun la sociaj problemoj. Post la Unua Mondmilito en Germanujo okazis grandaj politikaj ŝanĝiĝoj kun vastaj efikoj, kaj en 1919 Bruno Taut, [[Walter Gropius]] kaj [[Hans Scharoun]] komencis diskuti en la sekreta leterkomunikado ''Die gläserne Kette'' [la vitra ĉeno]. == Principoj == [[Dosiero: Italienischer-Garten_2.JPG|eta|rekta|„Itala Ĝardeno“ en [[Celle]], 1924/1925]] La moderna arĥitekturo vetis konsekvence por la novaj materialoj vitro, ŝtalo, betono kaj brikŝtono. Per tio estis realigeblaj precipe simplaj formoj kaj ties malkonstruo: simplaj kubaj formoj, spacovolumenoj enŝovitaj unu en la alian, libere starantaj murplatoj kaj aŭdacaj superstaraĵoj. La nova arĥitektura lingvo laŭiris la ekonomian bazan principon: ; Socia ekonomio : La loĝomizero respektive manko de loĝejoj kaj la el tio rezulta amasa loĝokonstruo devigas al simpleco, ornamaĵoj estis rigardataj kiel lukso. La simpla formolingvo metis pli grandajn postulojn al la estetika pretendo de la skizo. ; Konstrua ekonomio : La redukto de portantaj eroj sur unuopaj punktoj kaj facoj ebligas tute novajn formajn eblecojn – rezultas pli liberaj formoj je malpli da konstrua elspezo. ; Stila ekonomio : La forma rigorismo kaj la klara [[Asketismo|asketa]] formo reprezentas ĝeneralan validecon kaj objektivecon kaj formas artan celon. Laŭ la ideo de [[tutarta verko]] je kelkaj projektoj ĝis la komplete priloĝebla elformo de la objektoj. == Reprezentantoj == [[Dosiero:HeerArnoldstraat30.jpg|eta|Kiefhoek-Kolonio en [[Roterdamo]]]] Ĉefaj reprezentantoj de la nova arĥitekturo estis interalie [[Le Corbusier]], [[Adolf Loos]], [[Walter Gropius]], [[Erich Mendelsohn]], [[Ludwig Mies van der Rohe]], [[Hans Scharoun]], [[Alvar Aalto]] kaj [[Oscar Niemeyer]]. La moderna arĥitekturo en Germanujo („Neues Bauen“) evoluis en la ''Deutscher Werkbund'' kaj estis la ideala bazo de la ''[[Bauhaus]]''-skolo. Preskaŭ duonan jarcenton ĝi esence kunformis la konstruadon en Eŭropo. === Stiloj === * [[Brutalismo]] * [[Internacia stilo (arkitekturo)|Internacia stilo]] === Organizaĵoj === * [[Internacia Kongreso de Moderna Arkitekturo]] == Literaturo == * Rudolf Fischer: ''Licht und Transparenz. Der Fabrikbau und das Neue Bauen in den Architekturzeitschriften der Moderne''. Band 2 der Studien zur Architektur der Moderne und industriellen Gestaltung. Eldoninto: Zentralinstitut für Kunstgeschichte 2012, ISBN 978-3-7861-2665-2. * Norbert Huse: ''Neues Bauen 1918 bis 1933''. Heinz Moos Verlag, Munkeno 1975, ISBN 3-7879-0090-X. * Peter Lorenz: ''Das Neue Bauen im Wohnungs- und Siedlungsbau, dargestellt am Beispiel des Neuen Frankfurt''. Karl-Krämer-Verlag, Stutgarto 1986, ISBN 3-7828-0514-3. * Walter Müller-Wulckow: ''Architektur 1900–1929 in Deutschland'', Reprint und Materialien zur Entstehung. Reprints der vier Blauen Bücher ''Bauten der Arbeit und des Verkehrs'' (1929), ''Wohnbauten und Siedlungen'' (1929), ''Bauten der Gemeinschaft'' (1929) und ''Die deutsche Wohnung der Gegenwart'' (1932), Vorwort von Reyner Banham, (ausführliche Bibliografie, 182 Architekten-Bio-Bibliografien), Königstein i. Ts. 1999 (= ''Die Blauen Bücher''), ISBN 3-7845-8041-6. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{HLS|11188}} * [http://www.slideshare.net/Ginio/23-movimiento-moderno-en-la-arquitectura Rodríguez Lorenzo, Higinio: El Movimiento Moderno.] * [http://www.artehistoria.jcyl.es/arte/contextos/5438.htm La morderna movado en la arthistorio Movimiento Moderno en artehistoria] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090821041105/http://www.artehistoria.jcyl.es/arte/contextos/5438.htm |date=2009-08-21 }} * [http://es.scribd.com/doc/464853/GENESIS-DEL-MOVIMIENTO-MODERNO Roy Luís Alegre Freyre: Génesis del Movimiento Moderno. Fakultato de arĥitekturo] === Referencoj === {{Referencoj}} [[Kategorio:Arkitekturaj stiloj]] [[Kategorio:Urbaj studoj kaj planado]] [[Kategorio:Moderna arkitekturo| ]] rf04v9apdhm5w8lrhrplskbi43gmyak 0 476222 9493733 9462060 2026-10-14T20:09:41Z Sj1mor 12103 9493733 wikitext text/x-wiki {{polurinda}}'''La Sigeloj de Marduk''' aŭ '''Mardukaj sigeloj''' estas aro de kvindek nomoj kies sigeloj enhavas grandajn magiajn kaj plejmulte terurajn povojn. == La kvindek sigeloj == La Kvindek Nomoj estas jene, kun siaj povoj. Oni kunvokeblos ilin tuj kiam la sacerdoto estu ascendita per la ŝtupo el la ŝtuparo de Lumoj gajnante la eniron de la Sankta Urbo. La sigeloj estos enskribotaj sur pergamenoj aŭ estos presotaj sur argilo kaj estos lokotaj sur la altaro tuj je la momento kiam la voko fariĝu. Kaj la parfumoj estos aromendotaj de cedro, kaj rezinoj de fortaj odoroj kaj humidaj. Kaj la voko fariĝos Nordflanken. La unua nomo estas '''MARDUK'''. La Mastrestro, Magiistestro. Ĝia nomo ne estas vokota krom se iu alia estu senutila, kaj voki ĝin estos la plej terura responso por oni. La vorto uzota por voki ĝin estas ''DUGGA''. La dua nomo estas '''MARUKKA'''. Scias ĝi ĉiajn aferojn ekde la mondkomenco. Scias ĝi ĉiajn sekretojn, estu humaj sekretoj aŭ diaj sekretoj, kaj estas tre malfacila por kunvoki ĝin. La Sacerdoto ne devu kunvoki ĝin krom se oni estu kore kaj spirite pura, ĉar ĉi tiu spirito scios la plej internajn pensojn de oni. La tria nomo estas '''MARUTUKKU'''. Mastro de la Protektecaj Artoj, ĝi ĉenis al Hundo Freneza dum la Batalo. Sigelis Antikvumojn en siaj grotoj, malantaŭ la Pordoj. Ĝi posedas la stelon ''ARRA''. La kvara nomo estas '''BARASHAKUSHU'''. Mirakliganto. La plej afabla el la kvindekeco, kaj la plej bonfarema. La vorto uzita por voki ĝin estas ''BAALDURU''. La kvina nomo estas '''LUGGALDIMMERANKA'''. Ĝi konvertis La ĤAOSON je la ordon. Ĝi trankviligas la akvojn. Komandanto de Legionoj de Demonoj de l' Vento kiuj luktis kontraŭ la antikva TIAMAT flanke de MARDUK KURIOS. La vorto uzita por ĝia voko estas ''BANUTUKKU''. La sesa nomo estas '''NARILUGGALDIMMERANKIA'''. La viglanto de IGIGI kaj de la ANNUNAKI-j, Subkomandanto de la Demonoj de l' Vento. Ĝi forpelos al iu maskim kiu sieĝi cin, kaj estas malamiko kontraŭ la rabisu. Neniu povas eniri al la Sora Mondo aŭ al la Soba Mondo krom se ĝi scius. Ĝia vorto estas ''BANRABISHU''. La sepa nomo estas '''ASARULUDU'''. Portanto de la Flamo, kontrolas la Raso de Vidantoj je peto de la Dioj Supraj. Garantias la plej absoluta sekureco al la Dioj Astraj. Ĝia vorto estas ''BANMASKIM''. La oka nomo estas '''NAMTILLAKU'''. Unu Mastro de la plej sekreta kaj potenca, posedas la konon por voki a la mortintojn kaj la konon pri kiel paroli kun la spiritoj de l' Abismo, sen ke tio sciu ĝia reĝino. Neniu animo trairas al la morto krom se ĝi sciu pri tio. Ĝia vorto estas ''BANUTUKUKUTUKKU''. La naŭa nomo estas '''NAMRU'''. Disdonas saĝecon kaj konecon pri tiaj aĵoj. Donas konsilon ekscelencan kaj instruas la sciencon pri la metaloj. Ĝia vorto estas ''BAKAKALAMU''. La deka nomo estas '''ASARU'''. Ĉi-povo posedas konon pri ĉiaj plantoj kaj arboj, kaj kreskigeblas fruktojn mirindajn en desertlokoj; por ĝi, nenia tero estas sterila. Vere ĝi estas la protektanto de la malavareco. Ĝia vorto estas ''BAALPRIKU''. La dek-unua nomo estas '''ASARUALIM'''. Posedas ĝi saĝecon sekretan kaj radias lumon en la zonoj obskurigitaj, devigante paroli bonege pri ĝia ekzistado kaj konado, al tuto kiu loĝas tie. Donas konsilojn ekscelencajn pri tiaj aferoj. Ĝia vorto estas ''BARRMARATU''. La dek-dua nomo estas '''ASARUALIMNUNNA'''. Ĉi-povo prezidas sur ĉiaj armiloj kaj estas prefekte sperta pri aferoj armeaj, marŝante en la armeo avangarda de MARDUK ĉe tiu batalo. Dum nur tri tagoj estas kapabla de arigi armeon provizita de ĉiaj iliaj armiloj. Ĝia vorto estas ''BANATATU''. La dek-tria nomo estas '''TUTU'''. Forigas la ploron kaj disdonas jubilon al la tristaj kaj al tiuj kun elkoraj pezecoj. Jen nomo tre bonema, kaj protektanto ĉe onia, ĝia vorto estas ''DIRRIGUGIM''. La dek-kvara nomo estas '''ZIUKKINNA'''. Disdonas konon ekscelentan pri la movadoj de la steloj kaj pri ĝia signifo. Konon kiu la ĥaldeoj posedis abunde. La vorto estas ''GIBBILANNU''. La dek-kvina nomo estas '''ZIKU'''. Ĉi-povo donas riĉecon pri ĉiaj kaj malkaŝas lokon kie la sekretoj kaŝiĝas. Scianto pri la Sekretoj de la Tero. Ĝia vorto estas ''GIGGIMAGANPA''. La dek-sesa nomo estas '''AGAKU'''. Ĉi-povo revivigeblas ĉion kion jam mortigas, kvankam nur dum nelonga tempo. Estas la Mastro de l' Amuleto kaj de la Talismano. Ĝia vorto estas ''MASHGARZANNA''. La dek-sepa nomo estas '''TUKU'''. Estro de la Fatalmagio. Venkinto de la Antikvumoj per la Magio, Ĝi donacis la Sorĉon al MARDUK KUROS, forton treege potenca. Ĝia vorto estas ''MASHSHAMMASHTI''. La dek-oka nomo estas '''SHAZU'''. Konas la pensojn de tiuj kiuj troviĝas distance, samkiel por tiuj kiuj troviĝas proksime. Nenio kio estis enterigita sub la tero aŭ ĵetita al la akvoj estas preterlasita por ĝi. Ĝia vorto estas ''MASHSHANANNA''. La dek-naŭa nomo estas '''ZISI'''. Reamikigi al la malamikoj, silentigas la diskutadon, tiel inter du personoj kiel inter du nacioj... eĉ oni diras ke inter du mondoj. Certe, la aromo de la dolĉeco emanas el tiu ĉi povo, kies vorto estas ''NASHINANNA''. La dudeka nomo estas '''SUHRIM'''. Serĉas la adorantojn pri la Antikvumoj tie kie ĉi tiuj troviĝus. La sacerdoto kiu sendas ĝin per misio, faras tion kun terura risko, ĉar SUHRIM mortigas tre facile kaj sen pripensi iam. Ĝia vorto estas ''MASHSHANERGAL''. La dudek-unua nomo estas '''SUHGURIM'''. Samkiel SUHRIM, estas la malamiko kiu neniu kvietigeblas. Eltrovas facilege al la malamikoj de l' sacerdoto, sed oni devas rimarkigi al ĝi ke ne mortigu ilin se tiel ne deziras la sacerdoto. La vorto estas ''MASHSHADAR''. La dudek-dua nomo estas '''ZAHRIM'''. Mortigis dekmil ulojn el la Hordoj dum la Batalo. Estas militisto el la militistoj. Se la sacerdoto deziras,ĝi estas kapabla de detrui tutan kompletan armeon. Ĝia vorto estas ''MASHSHAGARANNU''. La dudek-tria nomo estas '''ZAHGURIM'''. Kiel ZAHRIM, unu tre terura oponanto. Oni diras ke ZAHGURIM mortigu malrapide, iel ege malnature. Mi ne scias tion ĉar mi neniam alvokis tiun spiriton.Tio estas cia risko. La vorto estas ''ASHTISHADDU''. La dudek-kvara nomo estas '''ENBILULU'''. Ĉi-povo serĉeblas akvon duondeserte aŭ en supraj montoj. Ĝi konas la sekretojn pri la akvo, kaj pri la riverojn kiuj laŭfluas sub la Tero. Estas spirito tre utila. Ĝia vorto estas ''MASHSHANEBUU''. La dudek-kvina nomo estas '''EPADUN'''. Ĉi tiu estas la Mastro de ĉiom la irigaciado kaj alporteblas akvon elde iu loko malproksima ĝis viaj piedoj. Posedas geometrion tre subtila pri la Tero kaj koneco pri ĉiuj teroj kie la akvo troviĝeblas abunde. Ĝia vorto estas ''EYUNGINAKANPA''. La dudek-sesa nomo estas '''ENBILULUGUGAL'''. Ĝi estas la povo kiu prezidas sur tuta la kreskado kaj sur ĉio kio kreskas. Disdonas konon pri la kultivado kaj estas kapabla de provizi al ajna malsata urbo manĝaĵojn, kies kvanto egalas la samon por tridek lunaperoj, kaj kies kvanto ĝi povas doni je unu nura lunapero. Unu povo tre nobela. Ĝia vorto estas ''AGGHA''. La dudek-sepa nomo estas '''HEGAL'''. Same ol la antaŭa povo, estas Mastro de la Farmo-bienaj kaj Agrokulturaj Artoj. Konsentas rikoltojn abundajn. Posedas la konon pri la metaloj el la Tero kaj pri la plugilado. Ĝia vorto estas ''BURDISHU''. La dudek-oka nomo estas '''SIRSIR'''. Detruanto de TIAMAT, hatita de la Antikvumoj, Mastro de la Serpento, Malamiko de KUTULU. Unu Mastro tre povema. Ĝia vorto estas ''APIRIKUBABADAZUZUKANPA''. La dudek-naŭa nomo estas '''MALAH'''. Ĝi paŝis tra la dorso de l' Vermo kaj tranĉis ĝin duduone. Mastro de la Braveco kaj la Kuraĝeco. La trideka nomo estas '''GIL'''. Jen la Semo-donanto. Amita de ISHTAR, ĝia povo estas mistera kaj pli antikva. Hordeon kreskigas ĝi kaj permesas al la virinoj nasku. Igas al la impotentaj je malimpotentaj. Ĝia vorto estas ''AGGABAL''. La trideka-unua nomo estas '''GILMA'''. Fondinto de urboj, Posedanto de l' Kono de la Arĥitekturo per kiu oni konstruis la legendajn templojn de Ur; estas la kreinto de ĉio kio permanentiĝas kaj kio neniam moviĝas. Ĝia vorto estas ''AKKABAL''. La tridek-dua nomo estas '''AGILMA''' Portanto de Pluvo. Igas al la milda pluvo faligu, aŭ igas ŝtormegojn kaj tondregojn kiuj detruiebligas armeojn, urbojn kaj rikoltoj. Ĝia vorto estas ''MASHSHAYEGURRA''. La tridek-tria nomo estas '''ZULUM'''. Scias ĝi kie kaj kiam planti. Donas ekscelentajn konsilojn pri ĉiaj negocoj kaj komercoj. Protektas ankaŭ al la homoj de la malbonaj komercantoj. Ĝia vorto estas ''ABBABAAL''. La tridek-kvara nomo estas '''MUMMU'''. Jen la povo kiun donis al MARDUK por krei universon de la karno de TIAMAT. Disdonas saĝecon pri la vivo antaŭe la kreadon kaj pri la naturo de la strukturo de l' Kvar Kolonoj sur kiuj esti apogitaj la Ĉieloj. Ĝia vorto estas ''ALALALABAAAL''. La tridek-kvina nomo estas '''ZULUMMAR'''. Ĝi donas fortegegon, kiel la forton de dek homoj je unu sola homo. Disigis la parto de TIAMAT kiu estis konvertiĝinta je la ĉielo kaj kiu estis estiĝinta la Tero. Ĝia vorto estas ''ANNDARABAAL''. La tridek-sesa nomo estas '''LUGALABDUBUR'''. Detruinto de la Dioj de TIAMAT. Venkinto de siaj Hordoj. Enĉenis a KUTULU al abismen. Batalis lertece kontraŭ ''AZAG-THOTH''. Ĝi estas Ĝia vorto estas. La tridek-sepa nomo estas '''PAGALGUENA'''. Posedanto de inteligenteco senfina, ĝi determinas la naturecon de la aĵoj kaj de la spiritoj kiuj eĉ ankoraŭ ne estis faritaj. Ĝi konas la forton de la Dioj. Ĝia vorto estas ''ARRABABAAL''. La tridek-oka nomo estas '''LUGALDURMAH'''. Jen la Mastro sur la Alt-lokoj, Observanto super la Ĉieloj kaj pri ĉio kio vojaĝas tra tiuj. Neniu sulkas la stelelementon krom se ĝi sciu. Ĝia vorto estas ''ARATAAGARBA''. La tridek-naŭa nomo estas '''ARANUNNA'''. Saĝecodonanto, Konsilinto de Nia Patro, ENKI, Konanto de la Magi-Alianco kaj de la Leĝoj kaj de la natureco de la Pordoj. Ĝia vorto estas ''ARAMANNGI''. La kvardeka nomo estas '''DUMUDUKU'''. Konanto pri la Nomo Sekreta kaj la Nombro Sekreta. Malpermesita estas por ĝi diru tion al vi, sed ĝi povas paroli pri aliaĵoj same mirindaj. Ĝia vorto estas ''ARATAGIGI''. La kvardek-unua nomo estas '''LUGALANNA'''. La Povo de l' Maĵora de la Dioj Maĵoraj, posedas la sekretkonon de l' mondo kiam la Dioj Maĵoraj kaj la Antikvumoj estis Unu sola. Konas la esencon de l' Antikvumoj kaj kiel troviĝas. Ĝia vorto estas ''BALDIKHU''. La kvardek-dua nomo estas '''LUGALUGGA'''. Konas la esencon de ĉiuj la Spiritoj, de l' Mortintoj kaj de l' Maldenaskintoj, de la Stelaj kaj Teraj, same ol la Spiritoj de l' Aero kaj la Vento. Tiuj estas aferoj kiuj eble ĝi malkaŝus al vi, saĝeckreskigante vin. Ĝia vorto estas ''ZIDUR''. La kvardek-tria nomo estas '''IRKINGU'''. Jen la povo kiu kaptis la komandanton de la fortoj de la Antikvumoj, KINGU, Povema Demono, por ke MARDUK ĝin kaj, per ĝia sango, krei la rason de la homoj kaj sigeli la aliancon. Ĝia vorto estas ''BARERIMU''. La kvardek-kvara nomo estas '''KINMA'''. Juĝisto kaj Mastro de la Dioj ĝi estas, antaŭ kies nomo iu temegas. Por ke la Dioj ne eraru, oni donis ĉi tiun povon por ke inspektu ĝiajn agadojn, por ke plenumu la leĝojn kaj la naturecon de la alianco, ĉar la Dioj estas tre malmemoremaj kaj troviĝas tre malproksime. Ĝia vorto estas ''GAIGAL''. La kvardek-kvina nomo estas '''ESIZKUR'''. Ĉi tiu spirito posedas la konon pri la daŭro de la Vivo pri ajna homo, eĉ pri l' vivo de plantoj, demonoj kaj la dioj. Mezuras ĉiujn aĵojn, kaj konas la spacon kiu estas inter tiuj. Ĝia vorto estas ''NENIGEGAI''. La kvardek-sesa nomo estas '''GIBIL'''. Al ĉi-povo oni donis la Regnon de l' Fajro kaj de la Forĝoforno. Konservas akre la spadojn kaj la lancojn, kaj atribuas konon por labori la metalojn. Ankaŭ levigas la Fulmon kiu elflui el la Tero kaj igas ke la spadoj aperas super la ĉielo. Ĝia vorto estas ''BAALAGNITARRA''. La kvardek-sepa nomo estas '''ADDU'''. Ŝtormojn ĝi igas kiuj plenumas ĉiujn ĉielojn kaj skuigas al la stelojn kaj eĉ al la mem Pordoj de la IGIGI-j retremante sur siaj hokoj. Plenumebligas ĉielojn per ĝia brilo, eĉ je la horo plej obskura nokte. Ĝia vorto estas ''KAKODAMMU''. La kvardek-oka nomo estas '''ASHARRU'''. Konanto de la Vojoj Perfidaj. Donas konon pri la Estonteco kaj ankaŭ pri Pasintaj Aferoj. Lokis al la Dioj je siaj kursoj kaj determinis siaj serioj. Ĝia vorto estas ''BAXTANDABAL''. La kvardek-naŭa nomo estas '''NEBIRU'''. La spirito de la Pordo de MARDUK. Gvidas ĉiaj la aĵoj je sia vojoj kaj movigas la trajektorio de la steloj laŭ la kutimo de la ĥaldeoj. Ĝia vorto estas ''DIRGIRGIRI''. La kvindeka nomo estas '''NINNUAM'''. Jen la povo de MARDUK kiel Mastro de Ĉio kio tiele estas, Juĝisto de Ĵurioj, Decidanto. Leĝodeterminanto kaj reĝejdeterminanto por la reĝoj. Estas ne-vokebla, krom kiam iu urbo estus detruata aŭ kiam iu reĝo mortiĝus. Ĝia vorto estas ''GASHDIG''. == Notoj kaj referencoj == * [http://ju-pli-des-pli-bone.blogspot.mx/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140331052259/http://ju-pli-des-pli-bone.blogspot.mx/ |date=2014-03-31 }} {{El Necronomicon" paĝaro: 177-204}} bqm2oy0vgvlg5mtbljay8msjc1bwxxy 0 477929 9493798 8792004 2026-10-15T08:33:05Z Sj1mor 12103 9493798 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Dinamómetro.jpg|eta|250ra|Risortopesilo]] [[Dosiero:Weeghaak.JPG|eta|altdekstre=0.5|maldekstra|Risortopesilo mezurante en [[gramo]]j]] '''Risortopesilo''' estas simpla mezurilo por rapide mezuri la [[maso]]n per mezuro de la [[pezoforto]]. Ĝi estas farita el [[risorto]] kaj [[skalo]]. Je unu ekstremaĵo de la risorto troviĝas ringo por pendigi la ilon, kaj je la alia [[hoko]] por pendigi la mezurendan korpon. Risortopesiloj funkcias laŭ la [[Leĝo de Hooke]] kiu diras, ke la risorto plilongiĝas proporcie al la etendanta forto. Tial la markadoj sur la skalo estas same spacigitaj. Risortopesilo povas esti laŭnormigita por la preciza mezurado de maso en la loko en kiu ĝi estas uzata, ĉar maso kaj pezoforto estas proporciaj en iu loko. Sed sur multaj risortopesiloj estas skribita la frazo ''Ne laŭleĝa por komerco'' aŭ frazo de simila signifo. Tio okazas, ne nur ĉar la [[gravita konstanto|gravitokonstanto]] kiu ligas la mason al la pezoforto varias de unu loko al alia, sed ankaŭ ĉar la risorto povas permanente streĉi pro la ripeta uzo. Ekzistas risortopesiloj de diversaj grandecoj. La mezurkampo de la mezurilo dependas de la [[risortokonstanto]] de la enhavita risorto. La precizeco de modernaj bonkvalitaj pesiloj estas sufiĉe alta kaj egalas al +- 0,3 % La unua risortopesilo en [[Britio]] estis produktita ĉirkaŭ en la jaro 1770 fare de Richard Salter de Bilston. Li kaj liaj nevoj John & George fondis la firmaon de George Salter & Co., daŭre famaj produktantoj de pesiloj, kiu en 1838 patentis la risortopesilon. {{Projektoj}} [[Kategorio:Mezuriloj]] 4ca0rrplar75fi2nbfeztg9v30a2nvg 0 481328 9493812 8895953 2026-10-15T08:42:36Z RG72 11847 9493812 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|[[konstruado]]|Fundamento (apartigilo)}} [[Dosiero:Fundamentfuss-Stuttgarter-Fernsehturm-beziffert.png|eta|230ra|Vido transversa de la fundamento de la televidturo de [[Stutgarto]].]] [[Dosiero:יסוד_באר_בגשר_10_-2.jpg|eta|Puta fundamento fusata por starigi kolonon. Tiu ĉi kolonon estos subtenanta fervojan ponton]] '''Fundamento''' aŭ '''bazo''' estas en la [[konstruado]] [[masonaĵo]] servanta kiel [[Bazo (arkitekturo)|bazo]] por [[konstruaĵo]].<ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/ Vidu Reta Vortaro, kapvorto fundamento]</ref> Pli precize ĝi utilas por transpasi la [[Ŝarĝo|ŝarĝon]] el la supraj elementoj al la [[grundo]] por ke tiuj ne suferu. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''bazo''' estas ''Malsupra, subportanta parto de objekto, de konstruelemento.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 106.</ref> Kaj li indikas [[etimologio]]n el greka ''basis'' kaj el latina ''basis''.<ref>Azorín, samloke.</ref> Laŭ [[Francisko Azorín]] '''fundamento''' estas ''Masonaĵo servanta kiel apogbazo por konstruaĵo, ofte sur plej firma fundo de tereno.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 79.</ref> Kaj li indikas [[etimologio]]n el latina ''fundamentum'' (fondaĵo),<ref>Azorín, samloke.</ref> kaj li aldonas terminon '''fundamenti''', por fari la bazon de konstruotaĵo.<ref>Azorín, samloke.</ref> En transa senco la vorto "fundamento" signifas bazo por alia afero, ekzemple la [[Fundamento de Esperanto]]. == Determino de la profundoj de la fundamento == Laŭ iuj ĝeneralaj gvidlinioj, la [[profundo]] de la fundamentoj estos determinita ĉe profundo kie estas [[grundakvo]] sur konstanta nivelo, tiel ke la ŝanĝoj en la grundakva nivelo ne influos la [[Stabileco|stabilecon]] de la strukturo. Grunda akvo ne ĉiam estas la ĉefa faktoro por determini la profundon de la fundamento, ĉar estas areoj, kie ne ekzistas grundakvo proksime al la grundo kaj estas grundoj, kies grundakvo ne grave influas iliajn [[Mekaniko|mekanikajn proprecojn]]. [2] == Vidu ankaŭ == * [[Angulŝtono]] * [[Bazamento]] * [[Bazo (arĥitekturo)]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Foundations|cimentaciones}} * [http://www.construmatica.com/construpedia/Cimentaciones Fundamentoj en Construpedia] (hispane) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruado]] [[Kategorio:Pontopartoj]] 1iapj4qm7c0q4x38iruzgzv6do9711c 828 483303 9493655 9396206 2026-10-14T17:16:59Z Aidas 3488 saksio kaj saksio-anhalto 9493655 Scribunto text/plain return { ["salomonoj"] = "Flago-de-la-Salomonoj.svg|kadra", ["salvadoro"] = "Flago-de-Salvadoro.svg|kadra", ["sankta heleno"] = "Flago-de-Sankta-Heleno.svg|kadra", ["sankta-kito kaj neviso"] = "Flago-de-Sankta-Kito kaj Neviso.svg", ["sankta lucio"] = "Flago-de-Sankta-Lucio.svg", ["sankta vincento kaj la grenadinoj"] = "Flago-de-Sankta Vincento kaj la Grenadinoj.svg", ["sankt-peterburgo"] = "Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg", ["santomeo kaj principeo"] = "Flago-de-Santomeo-kaj-Principeo.svg|kadra", ["saksio"] = "Coat of arms of Saxony.svg", ["saksio-anhalto"] = "Wappen Sachsen-Anhalt.svg", ["sardio"] = "Arms of Sardinia.svg", ["saskaĉevano"] = "Flag of Saskatchewan.svg", ["sauda arabio"] = "Flago-de-Sauda-Arabio.svg|kadra", ["sciencfikcio"] = "P Space Shuttle grey.svg", ["sciencisto"] = "Einstein template.png", ["sejŝeloj"] = "Flago-de-Sejŝeloj.svg|kadra", ["senegalo"] = "Flago-de-Senegalo.svg", ["serbio"] = "Flago-de-Serbio.svg|kadra", ["seulo"] = "Logo of Seoul, South Korea.svg", ["sieraleono"] = "Flag of Sierra Leone.svg|kadra", ["sicilio"] = "Flag_of_Sicily.svg|kadra", ["sikismo"] = "Khanda.svg", ["singapuro"] = "Flago-de-Singapuro.svg|kadra", ["sirio"] = "Flago-de-Sirio.svg|kadra", ["skermado"] = "Fencing pictogram.svg|class=skin-invert-image", ["skiado"] = "Map icons by Scott de Jonge - skiing.svg", ["skoltismo"] = "WikiProject Scouting fleur-de-lis dark.svg", ["skotlando"] = "Flago-de-Skotlando.svg|kadra", ["skulptisto"] = "Auguste Rodin - Penseur.png", ["sledado"] = "Luge pictogram.svg", ["slovakio"] = "Flago-de-Slovakio.svg|kadra", ["slovenio"] = "Flago-de-Slovenio.svg|kadra", ["somalio"] = "Flago-de-Somalio.svg|kadra", ["sono"] = "Lautsprecher 01 KMJ.jpg", ["sovetunio"] = "Flago-de-Sovetunio.svg|kadra", ["sporto"] = "Sports icon.png", ["srilanko"] = "Flago-de-Srilanko.svg|kadra", ["suda dakoto"] = "Flag of South Dakota.svg|kadra", ["suda karolino"] = "Flag of South Carolina.svg|kadra", ["sudano"] = "Flago-de-Sudano.svg|kadra", ["sud-afriko"] = "Flago-de-Sud-Afriko.svg|kadra", ["suda aŭstralio"] = "Flag of South Australia.svg", ["sud-koreio"] = "Flago-de-Sud-Koreio.svg|kadra", ["sud-osetio"] = "Coat of arms of South Ossetia.svg", ["sud-sudano"] = "Flago-de-Sud-Sudano.svg|kadra", ["surinamo"] = "Flago-de-Surinamo.svg|kadra", ["sudtirolo"] = "Suedtirol CoA.svg", ["supra aŭstrio"] = "Oberoesterreich_Wappen.svg", ["svedio"] = "Flago-de-Svedio.svg|kadra", ["svislando"] = "Flago-de-Svislando.svg|kadra", ["szczecin"] = "POL_Szczecin_COA.svg", } i7ndyruegfeszuvezwb6v7qtdyvx3g0 0 487905 9493749 9412191 2026-10-15T01:33:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493749 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo}} '''Mária BOZÓKY''' [bozOki] hungara pentristino, grafikistino. artkritikistino. Ŝi naskiĝis en [[Nagyvárad]] en [[1917]] kaj mortis en [[1996]]. == Kariero == Mária Bozóky akiris diplomon pri pentrado inter 1940-45 en la [[Hungara Belarta Universitato|Hungara Belarta Altlernejo (Budapeŝto)]]. Ŝi pentris ĉefe pejzaĝojn kaj urbobildojn. Inter 1967-71 ŝi estis artkritikisto de ''Daily News''. Ŝi naskis filinon [[Edina Bozóky]] en 1948. == Pli gravaj ekspozicioj == * 1966, 1971, 1972, 1976, 1984, 1988, 1990 [[Budapest]] * 1972 [[Kolno]] * 1976, 1979 [[Celle]] * 1982 [[Strasbourg]] * 1986 [[Prago]] * 1995 Dallas * 1984-1996 en plej gravaj urboj de [[Hungario]] * 1996 [[Dallas]] == Fonto == * [https://web.archive.org/web/20140714213137/http://ivanffyuhler.com/bozoky.html Biografiaj indikoj] * [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/bozoky-maria-4136 Artportalo.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714232912/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/bozoky-maria-4136 |date=2014-07-14 }} * [http://www.magyarvagyok.hu/galeria/hiressegek/5867-Bozoky-Maria/ Mi estas Hungara - Hungara novaĵo ] * [http://www.omnia.ie/index.php?navigation_function=3&europeana_query=Boz%C3%B3ky%20M%C3%A1ria Maljunuloj de Bozoky Maria, malfermiĝante] * [http://www.szechenyiemlekbizottsag.hu/files/Bozoky_Maria.pdf Komisiono pri Szechenyi Memorial - In Memoriam - Bozoky Maria] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190814230811/http://www.szechenyiemlekbizottsag.hu/files/Bozoky_Maria.pdf |date=2019-08-14 }} * [https://library.hungaricana.hu/en/view/Eletunk_1972/?query=Bozoky%20Maria&pg=474&layout=s Hungaricana - Nia Vivo ] * [https://mandadb.hu/tetel/649151/malfermo de pentraĵoj] * [https://books.google.com/books?id=jh0hAQAAIAAJ&pg=PA128&lpg=PA128&dq=Boz%C3%B3ky+M%C3%A1ria&source=bl&ots=EGCeonZItw&sig=ACfU3U3Vgfo4Zh8UT-Ku-wQAlM_kaeqqvA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjkjb68_cLlAhUCHTQIHSmZDK84ChDoATAHegQICRAB#v=onepage&q=Boz%C3%B3ky%20M%C3%A1ria&f=false Biblioteko de Kongreso, Paĝo 128, 845] * [https://www.zvab.com/erstausgabe/Kunvari-Lilla-Mai-Magyar-M%C3%BCveszet-Bozoky/22467151453/bd Kunvari Lilla - Hodiaŭa Hungara Arto - Bozoky] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bozoky, M.}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj artkritikistoj]] g2jaad24ijlrmsq2nn72b5z0rivchls 0 493131 9493725 8679761 2026-10-14T20:03:58Z Sj1mor 12103 9493725 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Hipoksantino|Purino|Adenino|Ureata acido|Izoguanino}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=15% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Teofilino</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Purin_num2.svg|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Purino numerita''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Theophyllin_-_Theophylline.svg|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Teofilino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Theophylline_3D_ball.png|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Teofilino''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * 1,3 dumetil-ksantino |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|7|H|8|N|4|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=58-55-9 58-55-9] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.2068.html 2068] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2153 2153] |- |'''Merck Index'''||15,9436 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||solidaĵo kun amara gusto |- |[[Molmaso]]||180,167 g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|270}} |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||8,77 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:8,3 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||225&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#R2|S2]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|06|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|301|302}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|270|301+310|301+312|321|330|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2153#section=Safety-and-Hazards Pubchem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} La '''teofilino''' aŭ '''tefoliino''' <ref>Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 1148</ref> ([[kemia formulo]]: '''C<sub>7</sub>H<sub>8</sub>N<sub>4</sub> O<sub>2</sub>'''), ankaŭ konata kiel '''1,3-dimetilksantino''', estas [[kuracilo]] uzata [[Terapio|terapie]] por [[spirado]][[malsano]]j, kiaj COPD (kronika obstrukca pulma malsano) kaj [[astmo]], sub vario de [[varomarko]]j. Ĝi troviĝas precipe en la folioj de [[teo]], kune kun la parencaj [[kafeino]] kaj [[teobromino]]. Kiel membro de la [[ksantino]]-familio, ĝi havas strukturajn kaj [[Farmakologio|farmakologiaj]] similecoj kun [[kafeino]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Paragvaja ilekso]] {{Portalo Kemio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Amaraj komninaĵoj]] [[Kategorio:Alkaloidoj]] [[Kategorio:Ksantinoj]] [[Kategorio:Receptoraj antagonistoj]] [[Kategorio:Bronkodilatiloj]] ozbwaq20xev0bkhaj7h4ajne1f5tmue 0 498271 9493563 8897822 2026-10-14T12:47:44Z Sj1mor 12103 9493563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Charles Friedel''' (1832-1899) estis franca kemiisto kaj mineralogo kiu, kune kun [[James Crafts]], kreis la reakcion de elektrofila substituo, kie iu [[Policikla aromata hidrokarbono|aromata ringo]], aŭ iu hidrogena jono estas anstataŭata de aŭ karbonjono elektropozitive ŝargita aŭ de acila jono. Li estis lernanto de [[Louis Pasteur]] kaj profesoro pri kemio kaj mineralogio en la [[Sorbono|Universidade de Paris]]. Li estis membro de la [[Reĝa Societo de Londono]] pro liaj esploroj rilate al la organikaj kombinaĵoj de la [[silicio]], [[alkilizo]]<ref>La alkila grupo estas alkano kie mankas hidrogenatomo. Alkilizi signifas aldoni alkilan grupon al iu substanco.</ref> de Friedel-Crafts kaj [[Acilizo|acilizaj]]<ref name="acila" /> reakcioj en 1877. Li ankaŭ provis produkti sintezajn [[Diamanto|diamantojn]]. Lia filo [[Georges Friedel]] (1865-1933) ankaŭ estis renoma mineralogo. Li ricevis la [[Medalo Davy|Medalon Davy]] de la [[Reĝa Societo de Londono]] en [[1880]]. == Elektitaj publikaĵoj == * Entdeckung der sekundären und tertiären Alkohole, parallel zu Aleksandr Michajlowitsch Butlerow (Malkovro de la sekundaraj kaj terciaraj alkoholoj kune kun [[Aleksandr Butlerov|Aleksandro Butlerov]] * Strukturklärung der Ketone, [[1857]] (Struktura klasifiko de la ketonoj - Disertacio) * Erstbeschreibungen der Minerale Wurtzit ([[1861]]), Adamin ([[1866]]) und Delafossit ([[1873]]) (Unuaj priskriboj de la mineraloj Wurtzito (1861), Adamino (1866) kaj Delafossito (1873)<ref>[http://www.rbmineral.de/delafossit.htm RBmineral]</ref> * Arbeiten zur chemischen Wertigkeit und Atommasse des Siliciums. In den Folgejahren Herstellung sauerstofffreier Siliciumverbindungen ([[1863]]-[[1870]]), (Verkoj pri kemia valento kaj atommaso de la silicio. En la sekvantaj jaroj, la produktado de la siliciaj komponaĵoj oksigenliberaj. * Glycerinsynthese mit Isopropylalkohol als Ausgangsstoff, (Sintezo de glicerolo kun izopropila alkoholo kiel eka materialo), [[1872]] * entdeckten Friedel und Crafts die katalytische Wirkung von anorganischen Halogenverbindungen zur Herstellung von alkylierten und acetylierten Aromaten (Friedel-Crafts-Reaktion, [[1877]]) (Malkovro de Friedel kaj Crafts pri la kataliza efekto de la halogenaj komponaĵoj neorganikaj por la preparado de la aromataj komponaĵoj alkilaj kaj acilaj (Reakcio de Friedel-Crafts) * Strukturaufklärung der Milchsäure und des Pinakons (Pinakolon) (Determino de la strukturo de la [[Lakta acido|Laktata acido]] kaj de la pinakoloj. == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [https://en.wikipedia.org/wiki/Asimov%27s_Biographical_Encyclopedia_of_Science_and_Technology Asimov's Biographical Encyclopedia of Science and Technology] * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=3D1AC7E934BA12809E4B54C8C38D2602?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb123755825&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Charles_Friedel Personensuche] * [http://www.badw.de/mitglieder/v_mit/v_mit_f/index.html Akademio de Sciencoj de Bayer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141006121108/http://www.badw.de/mitglieder/v_mit/v_mit_f/index.html |date=2014-10-06 }} * [http://katalog.ub.uni-heidelberg.de/cgi-bin/search.cgi?sort=1&query=au%3A116792140 HEIDI Katalog für die Bibliotheken der Universität Heidelberg] * [http://www.dec.ufcg.edu.br/biografias/ChaFried.html Universidade Federal de Campina Grande] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141006132555/http://www.dec.ufcg.edu.br/biografias/ChaFried.html |date=2014-10-06 }} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/220120/Charles-Friedel Encyclopaedia Britannica] * [http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed026p3 Journal of Chemical Education] * [http://books.google.com.br/books?id=mALEEroylFMC&pg=PA54&lpg=PA54&dq=charles+friedel&source=bl&ots=fPBDpKgziH&sig=mzBN6pZYT3TeOFM3dUwCwZEYX4M&hl=pt-BR&sa=X&ei=RFwwVNONIIyWgwTCroGQDg&ved=0CD8Q6AEwBjgK#v=onepage&q=charles%20friedel&f=false Alkenes and Aromatics, Volume 1], Peter Taylor,Michael Gagan * [http://www.theodora.com/encyclopedia/f/charles_friedel.html 1911 Encyclopaedia Britannica] * [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830901529.html Encyclopedia.com] * [http://books.google.com.br/books?id=Wy2j5H7aDm8C&pg=PA33&lpg=PA33&#v=onepage&q&f=false The Beginnings of Piezoelectricity: A Study in Mundane Physics], Shaul Katzir * [http://books.google.com.br/books?id=uPRB-OED1bcC&pg=PA253&lpg=PA253&dq#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of World Scientists], Elizabeth H. Oakes * [http://books.google.com.br/books?id=RynH2hdAtmkC&pg=PA269&dq#v=onepage&q&f=false New Scientist]{{404|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[3-a de februaro]] [[1977]] * [http://books.google.com.br/books?id=mALEEroylFMC&pg=PA54&#v=onepage&q&f=false Alkenes and Aromatics, Volume 1], Peter Taylor, Michael Gagan * [http://books.google.com.br/books?id=IXPtxYZf-poC&pg=PA303&dq=Charles+Friedel&hl=pt-BR&sa=X&ei=mF0wVMrxHJDGgwTemoCwBg&ved=0CDIQ6AEwAw#v=onepage&q=Charles%20Friedel&f=false Understanding the Principles of Organic Chemistry: A Laboratory Course], Steven Pedersen,Arlyn Myers * [http://books.google.com.br/books?id=Wy2j5H7aDm8C&pg=PA58&=false#v=onepage&q&f=false The Beginnings of Piezoelectricity: A Study in Mundane Physics], Shaul Katzir * [http://books.google.com.br/books?id=uPRB-OED1bcC&pg=PA253&#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of World Scientists], Elizabeth H. Oakes * [http://books.google.com.br/books?id=_ZXezdakd-sC&pg=PA2&#v=onepage&q&f=false Advances in Friedel-Crafts Acylation Reactions: Catalytic and Green Processes], Giovanni Sartori,Raimondo Maggi {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == {{Centre| <Gallery> Adamite-139150.jpg|{{centre|[[Adamino]]}} Apollo_synthetic_diamond.jpg|{{centre|[[Diamanto]]}} Glycerin Skelett2.svg|{{centre|[[Glicerino]]}} 2-Propanol.svg|{{centre|[[Izopropila alkoholo]]}} Lactic-acid-skeletal.svg|{{centre|[[Lakta acido|Laktata acido]]}} Pinacol-2D-skeletal.png|{{centre|[[Pinakolo]]}} Friedel-craft-alk.png|{{centre|[[Reakcio de Friedel-Crafts]]}} Wurtzite-176485.jpg|{{centre|[[Wurtzito]]}} Georges_Duvernoy.jpg|{{centre|[[Georges Louis Duvernoy]]<br />([[1777]]-[[1855]])}} Delafosse.gif|{{centre|[[Gabriel Delafosse]]<br />([[1796]]-[[1878]])}} CPM_Combes.jpg|{{centre|[[Charles Combes]]<br />([[1801]]-[[1872]])}} Mannheim-2014-Friedrichsplatz%2BWasserturm-MA-054-059.jpg|{{centre|[[Leopold Ladenburg]]<br />([[1809]]-[[1889]])}} Wurtz_Charles-Adolphe.jpg|{{centre|[[Charles-Adolphe Wurtz]]<br />([[1817]]-[[1884]])}} Peroxide_group_v.2.png|{{centre|[[Benjamin Collins Brodie, 2-a Baroneto|Benjamin Brodie]]<br />([[1817]]-[[1880]])}} Hermann_Kolbe2.jpg|{{centre|[[Hermann Kolbe]]<br />([[1818]]-[[1884]])}} Louis_Pasteur,_foto_av_F%C3%A9lix_Nadar.jpg|{{centre|[[Louis Pasteur]]<br />([[1822]]-[[1895]])}} Butlerov_A.png|{{centre|[[Aleksandro Butlerov]]<br />([[1828]]-[[1886]])}} P%C3%A8re-Lachaise_-_division_58_-_Hautefeuille_01.jpg|{{centre|[[Paul Hautefeuille]]<br />([[1836]]-[[1902]])}} 500_CVE_Banknote1.JPG|{{centre|[[Roberto Duarte Silva]]<br />([[1837]]-[[1889]])}} Lecoq_de_Boisbaudran.jpg|{{centre|[[Lecoq de Boisbaudran]]<br />([[1838]]-[[1912]])}} Friedrich_Konrad_Beilstein.jpg|{{centre|[[Friedrich Konrad Beilstein|F. K. Beilstein]]<br />([[1838]]-[[1906]])}} Crafts_James_Mason.jpg|{{centre|[[James Crafts]]<br />([[1839]]-[[1917]])}} Haller.jpg|{{centre|[[Albin Haller]]<br />([[1849]]-[[1925]])}} Bulle_fondat_universite.jpg|{{centre|[[Jacques Curie]]<br />([[1855]]-[[1941]])}} Avion-glissoires7.jpg|{{centre|[[Auguste Béhal]]<br />([[1859]]-[[1941]])}} Diablerets0001.jpg|{{centre|[[Philippe-Auguste Guye]]<br />([[1862]]-[[1922]])}} Alfred_Lacroix.jpg|{{centre|[[Antoine Lacroix]]<br />([[1863]]-[[1948]])}} Georges_Friedel.jpg|{{centre|[[Georges Friedel]]<br />([[1865]]-[[1933]])}} Georges_Urbain_(1872-1938).png|{{centre|[[Georges Urbain]]<br />([[1872]]-[[1938]])}} Debierne.jpg|{{centre|[[André-Louis Debierne]]<br />([[1874]]-[[1949]])}} Mon_grand-p%C3%A8re_Edmond_Friedel_2.JPG|{{centre|[[Edmond Friedel]]<br />([[1895]]-[[1972]])}} Jacques_Friedel_(3).JPG|{{centre|[[Jacques Friedel]]<br />([[1921]]-[[2014]])}} </Gallery> }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|franco|Kemiisto}} {{Portalo|Francio|Homoj|Kemio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Friedel, Charles}} [[Kategorio:Francaj kemiistoj]] [[Kategorio:Francaj mineralogoj]] [[Kategorio:Francaj kristalografoj]] [[Kategorio:Francaj esploristoj]] oglibb9vz7u7ysm74wme30gt0xr4ypm 0 498682 9493576 8388181 2026-10-14T12:56:31Z Sj1mor 12103 9493576 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable floatright" |- border="0" |- |colspan="2" style="text-align: center;" | Nitrogena monooksido |- | [[Dosiero:Nitric_oxide.svg|200px|Struktura formulo]] | [[Dosiero:Nitric-oxide-3D-vdW.png|200px|3D]] |- | colspan="2" style="text-align: center;" |Molekula formulo = <big>NO</big> |- | colspan="2" style="text-align: center;" |Molara maso = 30.01 g mol<sup>−1</sup> |- | colspan="2" style="text-align: center;" |Denseco = 1.3402 g cm<sup>−3</sup> |- | colspan="2" style="text-align: center;" |Fandopunkto = -164°C |- | colspan="2" style="text-align: center;" |Bolpunkto = -152°C |} La '''nitrogena monooksido'''<ref name="Pluhař">{{Citaĵo el la reto| url = https://www.eventoj.hu/steb/kemio/kemia-nomenklaturo-versio-2011-2.pdf| titolo = SISTEMA ĤEMIA NOMENKLATURO EN ESPERANTO| aŭtoro = Zdeněk Pluhař| paĝoj = 26| dato = 2011| 6 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150706000136/https://www.eventoj.hu/steb/kemio/kemia-nomenklaturo-versio-2011-2.pdf| arkivdato = 2015-07-06| alirdato = 2015-07-12}}</ref> ([[Kemia formulo|kemia formulo]] '''NO''') aŭ '''nitrogena oksido''' estas [[solvebleco|solvebla]] [[gaso]], alte lipofila, sintezita de [[endotelio|endoteliaj]] |makrofagaj [[ĉelo]]j, kaj certaj grupoj de [[cerbo|cerba]] [[Neŭrono|neŭronaro]]. Kiel liberradikalo (ne stabila [[radikalo]]), ĝi estas grava interilo en la [[kemia industrio]]. La nitrogena oksido estas [[kromprodukto]] el brulado de atmosferaj substancoj, en la aŭtomobilaj motoroj, fosilia brulaĵo en la energistacioj, kaj nature produktiĝas dum la elektraj malŝargoj el fulmoj kaj tempestoj. En la mamuloj, inkludante la homajn estulojn, '''NO''' estas grava ĉela molekulindikilo ligita al multaj fiziologiaj kaj patologiaj procezoj. Ĝi estas potenca vazodilatilo kun mallonga meza vivo je kelkaj sekundoj en la sango. Antaŭlonge konataj farmaciaĵoj samkiel [[nitroglicerino]] kaj [[amila nitrito]] estis malkovritaj, pli ol jarcento post ilia unua uzado en medicino, kiel aktivaj mekanismoj kaj antaŭiloj de la nitrata oksido. Nitrogena oksido ne devas konfuziĝi kun nitroza oksido (N<sub>2</sub>O), [[Nitrogena duoksido|nitrata-nitroza oksido]] (NO<sub>2</sub>), [[dunitrogena trioksido]] (N<sub>2</sub>O<sub>3</sub>), nek kun nitrogena kvinoksido(N<sub>2</sub>O<sub>5</sub>). Tamen, nitrogena oksido rapide oksidiĝas en la aero formante nitrato-nitrozan oksidon. [[Humphry Davy]] malkovris ĝin por sia malkomforto, kiam li inhalis la gason en siaj esploroj. Malgraŭ ke ĝi estas simpla molekulo, '''NO''' estas grava biologia reguligilo kaj do, ĝi estas fundamenta komponanto en la sfero de [[neŭroscienco]], [[fiziologio]] kaj [[imunologio]]. En 1992 ĝi estis proklamita la "Molekulo de la jaro". Esplorado pri ties funkcio kondukis al la 1998 Nobel Premio pro la malkovro de la rolo de la nitrata acido kiel grava molekulo por la [[Kardiovaskula sistemo|kardiovaskula sistemo]]. == Reakcioj == * Kiam eksponita al la oksigeno, '''NO''' transformiĝas en [[Nitrogena duoksido|Nitrogenan duoksidon]]. <center> <big> :: 2 NO + O<sub>2</sub> → 2 NO<sub>2</sub> </big> </center> :Ĉi-transformiĝo spekulaciiĝis ties okazado pere de la peranto ONO-ONO. En la akvo, '''NO'''reakcias kun la oksigeno kaj la akvo formante HNO<sub>2</sub> aŭ [[Nitrita acido|Nitroza acido]]. Oni kredas ke la reakcio okazas pere de la jena [[stekiometrio]]: <center> <big> 4 NO + O<sub>2</sub> + 2 H<sub>2</sub>O → 4 HNO<sub>2</sub> </big> </center> * NO reakcias kun [[fluoro]], [[kloro]], kaj [[bromo]] kaj oni akiras XNO produktoj, konataj kiel halogenidoj de nitrozilo, same kiel la [[Nitrozila klorido]]. Jodido de nitrozilo estas formebla sed ĝi estas ekstreme mallongviva specio kaj ĝia reakcio returnas al la plej stabila formo I<sub>2</sub>. <center> <big> 2 NO + Cl<sub>2</sub> → 2 NOCl </big> </center> * '''Nitroksilo''' (HNO) estas la redukta formo de la nitrogena oksido. * La dimero de la nitrogena oksido N<sub>2</sub>O<sub>2 </sub> formiĝas kiam la nitrata oksido frostiĝas. * Nitrogena oksido reakcias kun [[acetono]] kaj iu '''alkoksido'''<ref>Alkoksido estas konjuga bazo de iu alkoholo kaj sekve konsistas je organika grupo kun oksigenatomo negative ŝargita.</ref> kaj estiĝas ''duazaniumadiolato''<ref>[[Duazano]], same nomata kiel du[[imino]] aŭ du[[imido]], estas kombinaĵo kun kemia formulo (H-N=N-H) kaj apartenas al la familio de nitrogenaj kombinaĵoj.</ref> aŭ ''nitrosa hidroksilamino''<ref>Hidroksilamino estas neorganika kombinaĵo kun formulo NH<sub>2</sub>OH. Ĉi-substanco estas blanka, malstabila kristalo kaj tre higroskopa.</ref> kaj [[metila acetato]] [[Dosiero:TraubeReaction.svg|400px|center|Reakcio de Traube]] Ĉi-reakcio estas tre malnova (1898), sed ĝi estas iom interesa hodiaŭ en la esploro de la por-aktivaj drogoj. Nitrika oksido reakcias rekte kun natria metoksido, produktante [[Natria formiato|natrian formiaton]] kaj nitroza oksido. == Preparado == * Komerce, la '''NO''' produktiĝas per oksidado de [[Amoniako]] je 750-990°C (kutime je 850°C) uzante [[plateno|platenon]] kiel [[katalizilo]]: <center> <big> 4 NH<sub>3</sub> + 5 O<sub>2</sub> → 4 NO + 6 H<sub>2</sub>O </big> </center> * La endoterma katalizosena reakcio de la O<sub>2</sub> kun N<sub>2</sub>, kiu okazas en alta temperaturo (>2000°C) per la fulmo ne disvolviĝis al praktika komerca sintezo (Procezo Birkeland-Eyde): <center> <big> :N<sub>2</sub> + O<sub>2</sub> → 2 NO </big> </center> * En la laboratorio, la nitrika oksido adekvate prepariĝas laŭ reduktiĝo de la [[Nitrata acido|nitrata acido]] kun [[kupro]]: <center> <big> 8 HNO<sub>3</sub> + 3 Cu → 3 Cu(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> + 4 H<sub>2</sub>O + 2 NO </big> </center> :aŭ pere de redukta reakcio de la nitroza acido sub la formo de [[natria nitrito]] aŭ [[kalia nitrito]]: <center> <big> 2 NaNO<sub>2</sub> + 2 NaI + 2 H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → I<sub>2</sub> + 4 NaHSO<sub>4</sub> + 2 NO <br />2 NaNO<sub>2</sub> + 2 FeSO<sub>4</sub> + 3 H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → Fe<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> + 2 NaHSO<sub>4</sub> + 2 H<sub>2</sub>O + 2 NO <br />3 KNO<sub>2(l)</sub> + KNO<sub>3(l)</sub> + Cr<sub>2</sub>O<sub>3(s)</sub> → 2 K<sub>2</sub>CrO<sub>4(s)</sub> + 4 NO<sub>(g)</sub> </big> </center> La procezo de la [[fera (II) sulfato]] estas simpla kaj uzatas en la eksperimentoj de la ĝeneralaj laboratorioj. == Nitrogenhavaj kombinaĵoj == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" |-style="background: blue; color: white" |colspan="4" style="text-align: center;"|<big><big>'''Neorganikaj Nitrogenaj derivaĵoj'''</big></big> |- |HNO||[[Nitrokzilo]]|||N<sub>2</sub>O<sub>5</sub>.4 SO<sub>3</sub>. 3 H<sub>2</sub>O||[[Nitrosulfata acido]] |- |HNO<sub>2</sub>||[[Nitrita acido]]|||3 HCl . 1 HNO<sub>3</sub>||[[Reĝakvo]] |- |HNO<sub>3</sub>||[[Nitrata acido]]|||NO||[[Nitrogena monooksido]] |- |H<sub>2</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub>||[[Hiponitrita acido]]|||NO<sub>2</sub>||[[Nitrogena duoksido]] |- |H<sub>3</sub>N||[[Nitrida acido]]|||N<sub>2</sub>O||[[Ridgaso|Dunitrogena oksido]] |- |NH<sub>3</sub>||[[Amoniako]]|||N<sub>2</sub>O<sub>3</sub>||[[Dunitrogena trioksido]] |- |HN<sub>3</sub>||[[Hidrazoata acido]]|||N<sub>2</sub>O<sub>5</sub>||[[Dunitrogena kvinoksido]] |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Kemio}} * [[Nitrogeno]] * [[Nutraĵo]] * [[Ridgaso]] * [[Kemio]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] * [[Perioda tabelo]] * [[Nitrogena fiksado]] * [[Nitroglicerino]] * [[Amino]] * [[Amido]] * [[Nitrogena ciklo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Nitrogeno]] [[Kategorio:Gasoj]] 54q176ye7ss2qmgtcfh9uzjp5l4z5gu 0 498924 9493582 8726431 2026-10-14T13:01:25Z Sj1mor 12103 9493582 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|la antikva Judujo inter 930 kaj 586 a.Kr., kiam ekis la babilona ekzilo|la teritorio post la babilona ekzilo|Judeo}} {{Informkesto pereinta ŝtato |priskribo de mapo=Regno dividita: Regno de Jehuda (sude, flave) kaj Izraela reĝlando (norde, blue). }} La '''Reĝlando de Judujo''' aŭ '''Reĝlando de Judio''' formiĝis post la morto de reĝo [[Salomono]], kiam la dek du triboj (ĉirkaŭ 933 a.K.) frakciiĝis en du aŭtonomaj ŝtataj grupoj: * La [[Izraela reĝlando]] en la nordo, kun la pligranda parto de la [[Izraelidoj|hebreaj triboj]]; * La Reĝlando de Judujo en la sudo inkluzivante la teritoriojn de la [[tribo de Jehuda|triboj de Jehuda]], de [[Simeon]] kaj la plejgrandan parton de la tribo de [[Benjamen]] krom diversaj membroj de la tribo de [[Levi]], kiu ne posedis teritorion. En tiu lasta ŝtato sinsekve regis diversaj hebreaj reĝoj (entute 36). Ĝi gravitis ĉirkaŭ la ĉefurbo Jerusalemo kaj ties Templo. Ĉiuj reĝoj estis de la davida dinastio. Ĝi estis detruita en 586 a.K., kiam la babilonia reĝo [[Nebukadnecar la 2-a]] konkeris Jerusalemon kaj deportis grandan parton de la hebrea popolo al la [[babilona ekzilo]]. Dum la [[Makabeoj fratoj|makabea dinastio]] kaj [[Herodo|heroda]] epoko ĝi estis nomata [[regno de Judujo]]. Ĝia historio estas dokumentata en la [[Biblio]], sed ankaŭ en multaj arkeologiaj atestaĵoj kaj literaturaj dokumentoj de popoloj samtempaj vivintaj en la samaj geografiaj areoj, nome el la historio de egiptoj, feniksoj, asiranoj kaj babilonanoj. == Historio de la hebrea popolo == Sekve de nestabila periodo dirata de la [[Juĝistoj (libro)|Juĝistoj]] dum kiu unuopa izraela tribo agadis sendepende unu de la alia, la dek du triboj trovis interkonsenton por krei unu reĝlandon regatan de [[Ŝaul]] kiu, milite venkita, sin mortigis, poste anstataŭigita de reĝo [[Davido]]: el kiu posteulis la filo [[Salomono]]: post kies morto la triboj dividiĝis originante la du regnojn: la Juduja reĝlando kaj la [[izraela reĝlando]]. La Reĝlando de Judujo ofte konfliktiĝis kun tiu de la nordo, kun alternaj bonŝancoj. La kadukiĝo estis ĉiukaze konstanta, kaj unu fazo de la historio konkludiĝis kun la morto de [[Joŝija]], lasta granda reĝo, en la [[batalo de Megido]] (609 a.K. ([[Armagedono]]), alkurinta helpi la egiptan faraonon kiu, male, estis venkita. Nemalmulte poste okazis la unua babilona deportado (597 a.K.), sekve la detruo de [[Jerusalemo]] kaj de la Templo samtempe kun la dua deportado efektigita de [[Nebukadnecar la 2-a]] en 586 a.K, dato en kiu oni igas finita la Judujan regnon. La reĝoj de tiu ŝtato estis ĉiuj de la dinastio davida. Fontoj precipaj de tiu aparta historio de tiu regno estas la bibliaj libroj koncernantaj la regadon de la reĝoj, spite de ilia foje malklareco kaj nekoherecoj inter la rakontoj. Sed, almenaŭ parte, helpas la historio de la najbaraj popoloj. == Fino de la regno == Sekve de la [[batalo de Karkemiŝ]] de 605 a.K. inter [[Egiptio]] kaj [[Babilonio]], venkita de tiu lasta, la regiono sira-palestina falis sub la babilonia dominado. En 601 la reĝo de Judujo [[Ioakim]] (609-598 a.K.) ekribelis fidante la egiptan helpon. La babilonia reĝo [[Nebukadnecar la 2-a]] movis la armeon kontraŭ la Juduja regno kaj konkeris [[Jerusalemo]]n (597 a.K.) kaj deportis reĝon [[Jojaĥim]] (598-597 a.K.) kaj parton de la reganta klaso kaj elektigis al reĝo [[Cedekija]]n, kiu, spite de kontraŭeco de profeto [[Jeremia]] kaj de [[Baruĥ]], kiuj konsilis la submeton al Babilonio, ekribelis kontraŭ la granda reĝo en 589 a.K., kaj Nebukadnecar la 2-a revenis kaj konkeris Jerusalemon en 587 a.K. La templo estis detruita kaj granda parto de la reganta klaso ekzilita. La Juduja teritorio suferis la dominadojn babilonian, persan, egiptan, ptolomean kaj sirian, periodo en kiu eksplodis la juda naciisma ribelo de [[Jehuda Makabeo]]. == Regno de [[Judeo]] == [[Makabeoj fratoj]], dirataj ankaŭ [[Asmoneoj]], sukcesis reakiri sendependon, post longa dominado en Palestino de Egiptio kaj Sirio, komencante novan dinastion de hebreaj reĝoj, kontestatan tamen de iuj hebreoj ĉar ne davidan, ankaŭ se descendantan el la heroo Jehuda Makabeo. Ĝi regis sur Judeo, sed ankaŭ sur [[Samario (geografio)|Samario]] (teritorioj de la malaperinta [[Izraela reĝlando]]. Post ili okazis la romia dominado kaj la vasalaj herodaj reĝoj. [[Dosiero:mesha stele.jpg|eta|maldekstra|150ra|[[Stelao de Meŝa]], 850 a.K.]] === Listo de la reĝoj de Judeo === ==== Makabea dinastio ==== * [[Jehuda Makabea]] (166-161 a. K.) * [[Simono Makabea]] (161-143 a.K.) * [[Johano Irkano la 1-a]] (134-104 a.K.) * [[Aristobulo la 1-aI]] (104-103 a.K.) * [[Aleksandro Janeo]] (103-76 a.K.), frato de Aristobulo * [[Aleksandra Saloma]] (76-67 a.K.), edzino de Aristobulo kaj poste de Janeo * [[Johano Irkano la 2-a]] kaj [[Aristobulo la 2-a]] (67-63 a.K.). La lastaj du reĝoj estis demetitaj de la romia generalo [[Pompeo]], kaj en jaro [[50]]-a [[Julio Cezaro]] konfidis la vasalan regnon de Judeo al [[Edomo|Edomitoj]] subtenataj de la romiaj prokuroroj de Judeo, entronigante la [[Herodo la Granda|herodan dinastion]] ĉar fremdan kaj kontrastatan de membroj de la antaŭaj dinastioj. ==== Heroda dinastio kaj nombraj pretendantoj al la trono ==== * [[Herodo Antipatro]] (50-43) * [[Herodo la Granda]] (43-4) kiu elfinis la konstruadon de la [[Templo de Jerusalemo]] ** [[Antigono la 2-a Asmonea]] (40-37, filo de Aristobulo la 2-a), kaj [[Aristobulo 3-a Asmonea]] (40-37, filo de Johano Irksno la 2-a), [[pretendanto al la trono|pretendantoj al la trono]] * [[Herodo Arĥelao]] ([[etnarko]] de Judeo kaj Samario (4 a.K.-6 p.K..). Okaze de lia demisiigo la teritorio estis asignita al prefekto, kaj el la juda ŝtato [[Judeo]] fariĝis [[romia provinco Judeo]], ** [[Jehuda Galilea]], pretendanto al trono (Reĝo de Jerusalemo en 6-7 d.K.) * [[Filipo (Herodo)|Herodo Filipo]] ([[tetrarko]] de [[Cezareo de Filipo]], 4 a.K.-34 p.K), [[Herodo Antipa]] (tetrarko kaj etnarko de Galileo kaj [[Perea]], (4 a.K.-39 p.K.) * [[Herodo Agrippa la 1-a]] (34-44, tetrarko de Cezareo, reĝo de Judeo ekde 39 ĝis 44) * [[Herodo Agrippa la 2-a]] reĝo de [[Batanea]] kaj de aliaj provincoj kun ĉeurbo Cezareo de Palestino ** [[Simon Bar Koĥba]], pretendanto al la trono (sinproklamanto mesio, princo de Izraelo, reĝo de Judeo kaj descendanto de [[Davido]] (132-135) En 135 okazis la definitiva detruo de [[Jerusalemo]] anstataŭigita de ''Aelia Capitolina''; la [[romia provinco Judeo]] (''Iudaea'') fariĝas romia provinco ''Syria Palaestina'' ordone de la imperiestro [[Hadriano]]. == Notoj pri hebreaj reĝoj laŭ Talmudo kaj aliaj tradicioj == * La reĝo estas bela * Laŭ [[Talmudo]] la reĝo povis igi siajn ĝis 18 virinojn: la edzinoj kaj konkubinoj, tamen, laŭ aliaj fontoj, povis esti eĉ pli nombraj * La reĝo de la izraela popolo ne povis esti juĝata de tera tribunalo... == Vidu ankaŭ == * [[Cezareo de Filipo]] * [[Historio de Israelo]] * [[Historio de Antikva Israelo]] * [[Izraela reĝlando]] * [[Judea montaro]] * [[Judujo (romia provinco)|Judujo, romia provinco]] * [[Talmudo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reĝoj de Judujo| ]] [[Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Azio|Judujo]] [[Kategorio:Lokoj de la Malnova Testamento]] [[Kategorio:Hebrea Biblio]] [[Kategorio:David]] [[Kategorio:Juda teologio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 10-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 6-a jarcento a.K.]] 3tz9jlrn0ygq2937cb48wgcsfci2ygq 0 499946 9493595 9468097 2026-10-14T13:16:52Z Sj1mor 12103 9493595 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ĥavaja Farid''' aŭ '''Khwaja Ghulam Farid''' (en [[urdua]]: خواجہ غُلام فرید aŭ '''Khwaja Farid''' (1845–1901) – estis la plej fama 19a-jarcenta [[sufismo|sufisma]] poeto de la [[Hinda subkontinento]], [[poligloto]], klerurlo kaj verkisto. Li apartenis al la ''tarika'' (nome sufisma [[skolo]]) ''Ĉiŝti''. Li naskiĝis kaj mortiĝis en Ĉaĉran kaj estis entombigita en [[Mithankot]]. Lia patrino mortiĝis kiam li estis 5-jaraĝa kaj li iĝis orfo 12-jaraĝa kiam lia patro, Khwaja Khuda Bakhsh, mortiĝis. Li estis zorgita de sia plej aĝa frato, Fakhr Jahan Uhdi, kaj iĝis klerulo kaj verkisto. Li regis la [[Araba lingvo|araban]], [[Persa lingvo|persan]], [[urdua]]n, Punjabi, [[Sinda lingvo|sindan]], kaj brajbaŝan, kaj verkis poemojn en , panĝaba, urdua, sinda, persa, kaj brajbaŝa. Liaj plej gravaj verkoj estas la jenaj: * ''Deewan-e-Farid'' (poemo en saraikia, 1882; en panĝaba, 1883 ; en urdua, 1884) * ''Manaqabe Mehboobia'' (prozo, en persa) Lia poezio estas plena je amo al [[Allaho]], al la profeto [[Muhammad]], al la homaro kaj al la naturo. Li ofte uzas la simbolismon de la dezerto. Foje li traktas politikajn temojn, ekzemple kontraŭ la britia regado en [[Bahawalpur]]. ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.pakpost.gov.pk/philately/stamps2001/khawaja_farid.html Khawaja Farid, A Mystic and Spiritual Poet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141116180105/http://www.pakpost.gov.pk/philately/stamps2001/khawaja_farid.html |date=2014-11-16 }} * [http://www.apnaorg.com/poetry/kfarid/ Kompleta verkaro de Ĥavaja Farid en panĝaba] * [http://folkpunjab.com/khawaja-ghulam-farid/ Sufiana Kalam de Ĥavaja Farid (kantita)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140625063304/http://folkpunjab.com/khawaja-ghulam-farid/ |date=2014-06-25 }} * [http://www.apnaorg.com/music/khawaja/index-1.php3 Poezio de Ĥavaja Farid kantita de tradiciaj muzikistoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061221122152/http://www.apnaorg.com/music/khawaja/index-1.php3 |date=2006-12-21 }} [[Kategorio:Pakistanaj verkistoj]] 7bzx552pyzcdjzn4iu9l062lpxf8rqx 0 500822 9493801 9245139 2026-10-15T08:38:50Z RG72 11847 9493801 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Balken.jpg|eta|dekstra|250ra|Ligno - ŝtalo - armita betono.]] En [[arkitekturo]] '''trabo''' estas longa, dika peco el [[ligno]], [[ŝtalo]] aŭ [[armita betono]], kiu havas plenprofilan sekcon (ĉe betono kaj ligno) aŭ ekz. I-forman (ĉe ŝtalo), kaj estas streĉata precipe per [[flekso (mekaniko)|flekso]], tondo, ev. ankaŭ tordo; en konstrufako ĝi distingiĝas kiel plafontrabo (solivo), ĉeftrabo, framtrabo. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''trabo''' estas ''Longa prismo el ligno, metalo, betono, k. c., uzata diverscele en konstruado.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 202.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''trabs, trabis'' (trabo). Kaj li aldonas liston de teknikaj terminoj, kiel ''trabaĵo'', por starigaĵo per traboj k. tabuloj por helpi dum konstruado meti, levi k. mallevi materialojn k. laboristojn; trabeto, trabego, trabaro, ĉeftrabo, T-trabo, duobla T-trabo, U-trabo, ĵaluzia trabo, aĵura trabo, armita trabo, Howa trabo, premtrabo, tirtrabo, fiksa trabo.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|q=Trabo|ReVo=trab}} * [[Betono]] * [[Grundtrabo]] (Betonaj traboj inter izolitaj fundamentoj por konstruaĵoj) * [[Reltrabo]] aù [[Ŝpalo]] (traboj en fervojoj) * Germana Itinero de Trabligna Arkitekturo ({{Lang-de|Deutsche Fachwerkstraße}}) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Pontopartoj]] [[Kategorio:Portilaro]] rh7kwfnw1f93c9eqhfzx2yyrxyqh1ee 9493808 9493801 2026-10-15T08:41:14Z RG72 11847 /* Referencoj */ 9493808 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Balken.jpg|eta|dekstra|250ra|Ligno - ŝtalo - armita betono.]] En [[arkitekturo]] '''trabo''' estas longa, dika peco el [[ligno]], [[ŝtalo]] aŭ [[armita betono]], kiu havas plenprofilan sekcon (ĉe betono kaj ligno) aŭ ekz. I-forman (ĉe ŝtalo), kaj estas streĉata precipe per [[flekso (mekaniko)|flekso]], tondo, ev. ankaŭ tordo; en konstrufako ĝi distingiĝas kiel plafontrabo (solivo), ĉeftrabo, framtrabo. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''trabo''' estas ''Longa prismo el ligno, metalo, betono, k. c., uzata diverscele en konstruado.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 202.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''trabs, trabis'' (trabo). Kaj li aldonas liston de teknikaj terminoj, kiel ''trabaĵo'', por starigaĵo per traboj k. tabuloj por helpi dum konstruado meti, levi k. mallevi materialojn k. laboristojn; trabeto, trabego, trabaro, ĉeftrabo, T-trabo, duobla T-trabo, U-trabo, ĵaluzia trabo, aĵura trabo, armita trabo, Howa trabo, premtrabo, tirtrabo, fiksa trabo.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|q=Trabo|ReVo=trab}} * [[Betono]] * [[Grundtrabo]] (Betonaj traboj inter izolitaj fundamentoj por konstruaĵoj) * [[Reltrabo]] aù [[Ŝpalo]] (traboj en fervojoj) * Germana Itinero de Trabligna Arkitekturo ({{Lang-de|Deutsche Fachwerkstraße}}) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Pontopartoj]] [[Kategorio:Portilaro]] [[Kategorio:Pontopartoj]] 6o43rhiwpaeya3gwutf2k1ebaw1p0hq 0 504304 9493837 9320427 2026-10-15T09:07:52Z Sj1mor 12103 9493837 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Clément Marot<br />(1496-1544) |dosiero =Clement_Marot_1.jpg |priskribo =Franca renesanca poeto. |dato de naskiĝo =[[23-a de novembro]] [[1496]] |loko de naskiĝo =[[Cahors]], {{FRA}} |dato de morto =[[12-a de septembro]] [[1544]] |loko de morto =[[Torino]], {{ITA}} | alma_mater = [[Sorbono|Universitato de Parizo]] }} '''Clément Marot''' [kle'mɑ̃ ma'ʁo] (1496-1544) estis franca renoma [[renesanco|renesanca]] poeto kaj protektito de [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] (1494-1547) kaj [[Margareta de Navaro]] (1492-1549), signita de la mezepoka heredaĵo, kaj influita de la [[reformacio]] de [[Marteno Lutero]] (1483-1546) kiu rezultis en prizono kaj ekzilo en [[Svisio]] kaj [[Italio]]. Li estis filo de komercisto [[Jean Marot|Jean des Marets]], pli konata kiel Marot, kiu en 1505 estis eksigita el sia korporacio. Lia patro forlasis la regionon de '''Quercy''' kaj ekverkis poezion. Ĉar liaj versoj plaĉis al Michelle de Saubonne<ref> [https://fr.wikipedia.org/wiki/Michelle_de_Saubonne Mikela de Sabona].</ref>, edzino de Johano la 4-a de Parthenay, Senjoro de Parc de Soubise, li estis prezentita al la reĝino [[Ana de Bretonio]] (1477-1514). Li estis afable akceptita de la kortego kaj fariĝis la favorato de [[Ludoviko la 12-a (Francio)|Ludoviko la 12-a]] (1462-1515), kiun li akompanis en Italion. Jean de Marests metis sian filon Clément, kiel paĝion de Nicolas de Neufville, Senjoro de Villeroy, en kies palaco la junulo restis kelkatempe. Tie Clément Marot komencas krei kelkajn versojn. == Margareta de Navaro == En 1513, li eklaboras kiel ĉambristo serve de Margareta de Navaro (1492-1549), Dukino de [[Alençon]], fratino de [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] (1494-1547). Ĉi suvereno, sciante kiom ŝia fratino amis poezion, lin prezentas Marot al la Senjoro de Pothon<ref>[http://books.google.com.br/books?id=uKUGAAAAQAAJ&pg=PA108&dq=seigneur+de+Pothon&hl=en&sa=X&ei=EY1wVKGBKcjCsAS484DQCQ&ved=0CCwQ6AEwAw#v=onepage&q=seigneur%20de%20Pothon&f=false Oeuvres complètes de Clément Marot,: nouvelle édition, ornée d'un ..., Volume 2], Clément Marot</ref>. Laŭ unu el la eldonisto de la verkaro de Marot, Nicolas Lenglet Du Fresnoy (1674-1755), la poeto kuraĝas aspiri la favorojn de [[Diane de Poitiers]] (1500-1566) kaj eĉ de Margareta de Navaro, kies konektiloj estas dubindaj, laŭ multaj verkistoj, inter ili Jean-François de La Harpe (1739-1803). Sed estas nenia evidentaĵo kaj la Abato Claude-Pierre Goujet (1697-1767) asertas ke ĉi amligiloj estas nura invento. Marot, efektive, trovis grandajn malfacilaĵojn por sin enkonduki en la palaco de la princino, tiel ke li eĉ faras kelkajn plendojn en sia oka balado. == Francisko la 1-a == Kia ajn estas ĉi-ligiloj, la poeto akompanis [[Francisko la 1-a (Francio)|Franciskon la 1-an]] (1494-1547) al [[Reims]] kaj al [[Ardres]], en 1520, kaj la Duko de Alençon<ref>[https://fr.wikipedia.org/wiki/Charles_IV_d%27Alen%C3%A7on Duko de Alençon]: Karlo la 4-a de Valezio (1489-1525).</ref> en la kamparo de Attigny (Ardennes), kie la princo, en 1521, estris la francan armeon. Marot tradukis [[Vergilio|Vergilion]] ([[-70|70 a.K.]] - [[-19|19 p.K.]]) kaj [[Lukiano|Lukianon de Samozato]] ([[125]]-[[181]]). En 1515, Karlo donacas al la nova reĝo Francisko la 1-a, La Templo de Amoro, farita de Clément Marot, faktoro de la reĝino. En 1517 aŭ 1518, li sendas al la reĝo malgranda Epistolo. En 1521, li troviĝis en la armeo de [[Hainaut]], persone komandata de la reĝo Francisko la 1-a, kaj en 1525, en la Batalo de Pavio, kie li estas vundita en brako kaj prenita kiel kaptito. == La arestado == Unu el la plej grandaj malfeliĉoj lin atendantaj en Francio: li tien revenis, eble fidante sur la troa protekto de la kortego, aŭ sur sia talento, la ĝentileco de sia konduto kaj la leĝereco de siaj konversacioj ankoraŭ portis al li bonajn rezultojn. Marot, kiu estis diboĉa spirite kaj kore, malmulte rezervita en siaj opinioj, malferme kritikis la ekleziajn servojn, falante en la manoj de siaj malamikoj. Li estis akuzita pro la novaj tiamaj ideoj, estis simpatia al la reformacio de [[Marteno Lutero|Lutero]]. Do, li estis arestita, akuzita pri [[herezo]] kaj portita al prizono de Châtelet<ref>[https://fr.wikipedia.org/wiki/Grand_Ch%C3%A2telet Burgo de Châtelet].</ref> kaj tie li restis en februaro 1526. Li protestas pere de epistolo al la Inkvizitoro Bouchard, asertante ke li estis nek luterano, nek [[Zvinglo|zvinglano]], nek [[Anabaptismo|anabaptisto]]. Post la morto de la Duko de Alençon, en 1525, oni diras ke li venĝis kontraŭ iu lia amatino, Isabeau, publikigante "Unua elegio por iu Damo". Ĉi-tiu, pikita de la maldiskreteco de sia amanto en la satiraĵoj, venĝis sin denuncante lin ke li manĝis lardon dum karesmo. Ĉi-tio estis nur antaŭanonco de liaj estontaj problemoj, kaj amika prelato, agante nome de Margareta, sukcesis liberigi lin antaŭ la Pasko. La arestoperiodo faris lin verki viglan poemon kies titolo estas "Infero", pli malfrue imitita de lia amiko [[Étienne Dolet]] (1509-1546). Lia patro mortis tiuepoke kaj Marot ŝajne estis nomumita anstataŭ Jean Marot kiel paĝio de la reĝo. En 1528, li estis membro de la reĝa palaco ricevante stipendion je 250 funtoj. En 1530, li eble edziĝis kaj en la venonta jaro li troviĝas ree kun problemoj ĉi foje ĉar li provis elliberigi arestiton, kaj denove li liberiĝas, post skribi al la reĝo unu el siaj plej famaj poemoj, elvokante lian liberigon. En 1532, li publikigis (kvankam ĝi aperis nur tri jarojn poste) sub la titolo "Adolescence Clémentine", la unua presita kolekto de siaj verkoj, kiu estis tre populara kaj estis plurfoje presita kun aldonoj. Bedaŭrinde, la malamikoj de la poeto certigas ke Marot implikiĝis en 1534 en la Afero de la Afiŝoj<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Affair_of_the_Placards Afero de la Afiŝoj]: estis incidento envolvanta la fiksadon de kontraŭ-katolikaj afiŝoj en la nokto de la [[18-a de oktobro]] [[1534]] en Parizo. Ĉi-incidento signis la finon de la politikoj pri akordigebleco de la reĝo Francisko la 1-a el Francio, kiu ekpersekutis la protestantojn.</ref> kaj li fuĝis. == Ferrara == Li restis en [[Nérac]], la kortego de [[Navaro]] kaj vojaĝis serĉante la helpon de Renata, Dukino de Ferrara, kiu apogis la Protestantan Movadon en Francio, kun la sama firmeco kiel ŝia bofilino Margareta, kaj eble pli efike ĉar ŝiaj teritorioj kuŝis ekster Francio. En Ferrara, lia laboro inkludis la celebrajn Blazonojn (iu poemo priskriba sed plibonigita pri la mezepokaj modeloj), kies metriko estis imitita de multaj versoskribistoj en Francio. La Blazono estis difinita de Thomas Sébillet (1512-1589) kiel eterna laŭdo kaj daŭra insulto pri tia temo. La Blazonoj de la sekvantoj de Marot presiĝis en 1543 sub la titolo Anatomiaj Blazonoj de la ina korpo. == Revene al Parizo == La dukino Renata ne sukcesis konvinki sian edzon, [[Herkulo la 1-a (Este)|Herkulo la 1-a]] (1431-1505) kundividi siajn vidpunktojn, kaj Marot devis forlasi Ferrara-n. Li iris al Venecio, sed antaŭ longe la papo [[Paŭlo la 3-a]] (1468-1549) plendis kontraŭ Francisko la 1-a rilate al la severeco kun kiu oni traktis la protestantojn, kaj ili estis permesitaj reveni al Parizo kondiĉe ke ili forĵuris sian misojn. Marot revenis kun la restantaj, kaj forneis sian herezon en [[Liono]]. En 1539, la reĝo donis al li domon kaj grundojn en la antaŭurboj. Dum tiu epoko lia famaj kaj influaj tradukoj de la Psalmaro ekaperis. Ĉiu kortegano identigis sian favoratan psalmaron, kaj la poemoj estis kantataj en la kortego kaj en la urbocentro. Oni diras, eble kun iom da troo, ke ĉi tradukaĵoj faris pli por la antaŭenigo de la prostestanta reformacio en Francio. La tradukaĵoj de la Psalmaro de Marot daŭre estis kantitaj dum jarcentoj de la protestantaj kongregacioj. == Beletra disputo == En tiu sama epoko Marot engaĝiĝis en beletra disputo kun la malpli konata poeto nomata François de Sagon<ref> [https://en.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7ois_de_Sagon François de Sagon], aŭtoro de la verko: Apologye en défense pour le Roy.</ref>, reprezentanto de la reakcia [[Sorbono]]. Duono de la verso-farantoj el Francio enviciĝis kiel sekvantoj de Marot aŭ Sagon, kaj amaso da versigitaj misuzoj interŝanĝigis. La venko laŭscie restis kun Marot, sed liaj biografoj sugestas ke iom da malbona volo kreiĝis kontraŭ li pro la kverelo, kaj ke, en la kazo de Dolet, liaj postaj misfortunoj estis parta rezulto de lia propra senprudenteco. Li eldonis la verkojn de sia amiko François Villon (1431-1463). Malgraŭ ke la publikigo de la Psalmaro, sinsekve en 1541 kaj 1543, estis farita dank'al reĝa privilegio, la Sorbono daŭre pluigis ties militon kontraŭ la tradukaĵoj de la Biblio en la regiona lingvo. En 1543, evidentiĝis ke li ne povas fidi sur la protekto de Francisko la 1-a. Marot tiam fuĝis al [[Ĝenevo]], sed la steloj ne decidis favore al li. Tie li estis rigardata, kiel la plejmulto el sia amikaro, kiel liberpensulo kaj protestanto. Post vivi kaj labori sur la Psalmaro en Ĝenevo, kie [[Kalvino|Johanno Kalvino]] (1509-1564) estis pli influa, li lasis la urbon kaj foriris al [[Piemonto]]. Li mortis en [[Torino]] aŭtune de 1544 kaj sepultiĝis en la katedralo de tiu urbo kostopage de la franca ambasadoro en [[Romo]]. == Karaktero == Marot ŝajne estis gaja, bonhumora kaj afabla homo. Li kelkfoje estas akuzita ke li havis sendependan karakteron, tamen, ni ne devas forgesi, ke en renesanco, la beletristoj nature sin montris sendependaj al la suverenoj. La malabundaj informoj kiujn ni havas pri liaj interrilatoj kun siaj egaluloj favoras al li. Li iam eble diskutis kun Dolet aŭ minimume skribis perfortan epistolon kontraŭ li, kies kaŭzo estas nekonata. Tamen, Dolet diskutis kun ĉiuj siaj eblaj amikoj kaj en du au tri kazoj li faris uzon el ruzaj procedoj, do la kulpo ne falas sur Marot ĉiaspekte. Kun aliaj poetoj kiel Mellin de Saint-Gelais (1490-1558) kaj Victor Brodeau<ref>[http://books.google.com.br/books?id=4FLrAAAAMAAJ&q=Victor+Brodeau+%281470-1540%29&dq=Victor+Brodeau+%281470-1540%29&hl=en&sa=X&ei=oOdxVP-SDNaOsQT70QE&ved=0CDwQ6AEwBQ La poesie religieuse catholique de Marot a Malherbe], Armand Müller, 1950.</ref> (1470-1540), kun prozaj verkistoj kiel François Rabelais (1483-1553) kaj Bonaventure des Périers (1510-1544) li ĉiam havis bonajn rilatojn. Kaj kia ajn estas liaj malfortaĵoj, lia graveco por la historio de la Franca Literaturo estas tre granda, kaj longe estis subtaksita. Eble pro tio ke li venis antaŭ la granda reformacio de la [[Plejado (Francaj poetoj)|Plejado]], Marot restis okulta kaj apenaŭ aprezata de la partoprenantoj de la reformacio. Tamen, Marot mem estis reformisto, kiu disvolvis la propran reformacion laŭ sia maniero. Liaj unuaj laboroj estis retorikstilaj, kies distingaj karakterizoj estis la metriko kaj la rimoj bone prilaboritaj, la alegoriaj temoj kaj la pedanta lingvaĵo. En sia dua etapo, li estis tute emancipita de tiuj aspektoj, kaj alprenis facilan parolmanieron, fariĝis malpli artefarita kaj kaj la plej regiona poeto en Francio. Li estis tre influhava al la versofarantoj lin sekvintaj. En la tria periodo de sia vivo li perdis iom da gracio kaj stilleĝereco, sed konkeris iom da majesteco, kvankam li perdis neniom pri spriteco. Marot estas la unua poeto konsiderata rimarkinde moderna de la franca legantaro. Li estas nek granda poeto kiel François Villon (1431-1463) nek kiel liaj posteuloj de la Plejado, sed li estas malpli antikvaĉa ol Villon kaj malpli artefarite prilaborita kiel la poetoj de la Plejado. Li sukcesis rompi kaj fari fleksebla la rigidaj formoj kaj la rigida lingvaĵo de la 15-a jarcento, kaj kelkfoje li sukcesas esti tre regiona kaj tute inspiromanka. Liaj poemoj eble forestas iom da pasio kaj pompo, tamen ili estas graciaj ekzemploj de sociaj versoj<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Vers_de_soci%C3%A9t%C3%A9 Sociaj versoj] estas franca esprimo por la poezio familiara kaj sociala.</ref>. == Elektita publikaĵaro == {{Div col|cols = 3}} * La première Églogue des Bucoliques de Virgile (tradukaĵo) * Le Temple de Cupido (inspirita en la "Templo de Venuso" far Jean Lemaire de Belges) * Le Jugement de Minos (inspirita en la latina tradukaĵo de "Dialogue des morts" far [[Lukiano|Lukiano de Samozato]]) * "Les Tristes vers de Philippe Béroalde" (tradukaĵo de "Carmen lugubre de die dominicae passionis" far Philippe Béroalde) * Oraison contemplative devant le Crucifix (tradukaĵo de "Ennea ad sospitalem Christum" far Nicolas Barthélemy de Loches) * Epistoloj : 10 dokumentoj (11 inkluzive La Épître de Maguelonne). En ĉi epistolo de Maguelonne la Heroido estas laŭdata. * Epitafoj (beletra genro): mallonga formo, la epitafoj povas enhavi nur du versojn. En la komenco de la sekcio la tono estas serioza, post la rido plenumas ties aperon. * Baladoj: ili enhavas tridekon da versoj dividitaj en tri strofoj kaj duono, unu refreno kun unu verso kaj unu enkonduka dediĉo. La balado rolas per tri au kvar rimoj. La poemo finiĝas per iu duono da strofo, adresita al Prico (aŭ al Princino). * [[Rondelo]]: kiuj entenas de 12 al 15 versoj, karakterizaj de la ripeto de la komenca duonverso en la mezo kaj en la fino de la poemo. {{Div col end}} == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [http://books.google.com.br/books?id=fYCCC7gfjhAC&pg=PA5&dq=G%C3%A9rard+Defaŭ&hl=en&sa=X&ei=4qdvVNjiN8mHsQTWy4LQCg&ved=0CDMQ6AEwBA#v=onepage&q=G%C3%A9rard%20Defaŭ&f=false Clément Marot: The Mirror of the Prince], Ehsan Ahmed * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=09F6F81004C92F17E1264C408E63A9B7?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb119146627&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Cl%C3%A9ment_Marot Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n50-46343/ WorldCat Identities] * [http://www.clementmarot.com/poems.htm Poemoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141122132655/http://www.clementmarot.com/poems.htm |date=2014-11-22 }} * [http://www.clementmarot.com/ Clément Marot] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141216220333/http://clementmarot.com/ |date=2014-12-16 }} * [http://poesie.webnet.fr/lesgrandsclassiques/poemes/clement_marot/index.html Les grands classiques] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/366026/Clement-Marot Encyclopædia Britannica] * [http://www.museeprotestant.org/notice/clement-marot-1496-1544/ Musée Protestant] * [http://salon-litteraire.com/fr/clement-marot/content/1807457-clement-marot-biographie Salon litteraire] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129190112/http://salon-litteraire.com/fr/clement-marot/content/1807457-clement-marot-biographie |date=2014-11-29 }} * [http://www.poemhunter.com/clement-marot/biography/ Poem hunter] * [http://www.larousse.fr/encyclopedie/personnage/Cl%C3%A9ment_Marot/132015 Larousse en ligne] * [http://www.espacefrancais.com/clement-marot/ Espace français] * [https://fr.wikisource.org/wiki/Auteur:Cl%C3%A9ment_Marot Wikisource] * [http://books.google.com.br/books?id=d23zTlMJbjcC&printsec=frontcover&dq=Cl%C3%A9ment+Marot&hl=en&sa=X&ei=XeBvVIygOdHOsQSkkYKgBg&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Cl%C3%A9ment%20Marot&f=false Clément Marot: a Renaissance Poet Discovers the Gospel: Lutheranism, Fabrism ...], Michael Andrew Screech * [http://books.google.com.br/books?id=CckZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=Cl%C3%A9ment+Marot&hl=en&sa=X&ei=XeBvVIygOdHOsQSkkYKgBg&ved=0CCQQ6AEwAQ#v=onepage&q=Cl%C3%A9ment%20Marot&f=false Clement Marot: And Other Studies, Volume 2], Henry Morley, Caedmon * [http://books.google.com.br/books?id=Bwy3ovPnewoC&printsec=frontcover&dq=Cl%C3%A9ment+Marot&hl=en&sa=X&ei=XeBvVIygOdHOsQSkkYKgBg&ved=0CCsQ6AEwAg#v=onepage&q=Cl%C3%A9ment%20Marot&f=false Clément Marot and the Inflections of Poetic Voice], Robert Griffin * [http://books.google.com.br/books?id=VMoxAQAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=Cl%C3%A9ment+Marot&hl=en&sa=X&ei=XeBvVIygOdHOsQSkkYKgBg&ved=0CDoQ6AEwBQ#v=onepage&q=Cl%C3%A9ment%20Marot&f=false Clement Marot: An old French commune. Jean Marot. The Clementine adolescence ...], Henry Morley, Caedmon * [http://books.google.com.br/books?id=6GOcSuwR8aoC&dq=Cl%C3%A9ment+Marot&hl=en&sa=X&ei=XeBvVIygOdHOsQSkkYKgBg&ved=0CEYQ6AEwBw Clément Marot and Religion: A Reassessment in the Light of His Psalm Paraphrases], Dick Wursten, 2010 * [http://books.google.com.br/books?id=OsoxAQAAMAAJ&pg=PA32&dq=Cl%C3%A9ment+Marot&hl=en&sa=X&ei=XeBvVIygOdHOsQSkkYKgBg&ved=0CEsQ6AEwCA#v=onepage&q=Cl%C3%A9ment%20Marot&f=false Clement Marot: In exile at Ferrara. Exile at Venice. Home again. Last exile ...], Henry Morley, Caedmon * [http://books.google.com.br/books?id=ITJbAAAAQAAJ&pg=PA94&dq=Cl%C3%A9ment+Marot&hl=en&sa=X&ei=beFvVLyeD-fCsAS5mYGoAg&ved=0CCAQ6AEwATgK#v=onepage&q=Cl%C3%A9ment%20Marot&f=false Oeuvres de Clément Marot, Volume 1], Clément Marot, M. P. R. Auguis {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Virgilio.png|<center>[[Vergilio]]<br />([[-70|70 a.K.]] - [[-19|19 p.K.]])</center> Publius_Ovidius_Naso.jpg|<center>[[Ovidio]]<br />([[-43|43 a.K.]] - [[17|17 AD]])</center> Battle_of_Pavia_1525.PNG|<center>[[Batalo de Pavio (1525)|Batalo de Pavio]]<br />([[1525]])</center> Lucianus.jpg|<center>[[Lukiano|Lukiano de Samozato]]<br />([[125]]-[[181]])</center> Petrarch_by_Bargilla.jpg|<center>[[Petrarko|Francisko Petrarko]]<br />([[1304]]-[[1374]])</center> Ercole_I_d%27Este.jpg|<center>[[Herkulo la 1-a (Este)|Herkulo la 1-a]]<br />([[1431]]-[[1505]])</center> Francois_Villon_1489.jpg|<center>[[François Villon]]<br />([[1431]]-[[1463]])</center> Jean-Baptiste-Camille_Corot_-_Orph%C3%A9e_(modification).jpg|<center>[[Jean Marot]]<br />([[1450]]-[[1526]])</center> Filippo Beroaldo, il vecchio (1453-1505).png|<center>[[Filippo Beroaldo]]<br />([[1453]]-[[1505]])</center> Guillaume Crétin (1460-1525).png|<center>[[Guillaume Crétin]]<br />([[1460]]-[[1525]])</center> Louis-xii-roi-de-france.jpg|<center>[[Ludoviko la 12-a (Francio)|Ludoviko la 12-a]]<br />([[1462]]-[[1515]])</center> Titian_-_Pope_Paul_III_-_WGA22962.jpg|<center>[[Paŭlo la 3-a]]<br />([[1468]]-[[1549]])</center> Octavien_de_Saint-Gelais_2.jpg|<center>[[Octavien de Saint-Gelais]]<br />([[1468]]-[[1502]])</center> Houghton_Typ_515.12.515_-_Les_illustrations_de_Gaule,_dive_ivnoni.jpg|<center>[[Jean Lemaire de Belges]]<br />([[1473]]-[[1515]])</center> BNF_-_Latin_9474_-_Jean_Bourdichon_-_Grandes_Heures_d%27Anne_de_Bretagne_-_f._3r_-_Anne_de_Bretagne_entre_trois_saintes_(d%C3%A9tail).jpg|<center>[[Ana de Bretonio]]<br />([[1477]]-[[1514]])</center> Blason_de_Bourges.svg|<center>[[Geoffroy Tory]]<br />([[1480]]-[[1533]])</center> Francois_Rabelais_-_Portrait.jpg|<center>[[François Rabelais]]<br />([[1483]]-[[1553]])</center> Blason ville fr Châtellerault (Vienne).svg|<center>[[Clément Janequin]]<br />([[1485]]-[[1558]])</center> Charles_d%27alencon.jpg|<center>[[Karlo la 4-a de Valezio]]<br />([[1489]]-[[1525]])</center> Mellin-de-Saint-Gelais.jpg|<center>[[Mellin de Saint-Gelais]]<br />([[1490]]-[[1558]])</center> Heraldique_Blason_ville_fr_Loudun.svg|<center>[[Jean Salmon Macrin]]<br />([[1490]]-[[1557]])</center> Marguerite d'Angoulême.jpg|<center>[[Margareta de Navaro]]<br />([[1492]]-[[1549]])</center> Francis1-1.jpg|<center>[[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]]<br />([[1494]]-[[1547]])</center> DianedePoitiers.jpg|<center>[[Diane de Poitiers]]<br />([[1500]]-[[1566]])</center> Maurice_Sc%C3%A8ve.jpg|<center>[[Maurice Scève]]<br />([[1500]]-[[1560]])</center> Blason_Rouen_76.svg|<center>[[Guillaume Franc]]<br />([[1505]]-[[1570]])</center> EtienneDolet-BibliothequeToulouse.JPG|<center>[[Étienne Dolet]]<br />([[1509]]-[[1546]])</center> Portrait_john_calvin.jpg|<center>[[Kalvino|Johanno Kalvino]]<br />([[1509]]-[[1564]])</center> Clouet_Renee_Duchess_of_Ferrara.jpg|<center>[[Renata, Dukino de Ferrara|Renata<br />Dukino de Ferrara]]<br />([[1510]]-[[1574]])</center> Bonaventure_des_Périers_(1510-1544).png|<center>[[Bonaventure des Périers]]<br />([[1510]]-[[1544]])</center> Pierre_de_Manchicourt_(1510-1564).png|<center>[[Pierre de Manchicourt]]<br />([[1510]]-[[1564]])</center> Blason_paris_75.svg|<center>[[Loys Bourgeois]]<br />([[1510]]-[[1561]])</center> Thomas Sébillet (1512-1589).png|<center>[[Thomas Sébillet]]<br />([[1512]]-[[1589]])</center> Claude_Goudimel.jpg|<center>[[Claude Goudimel]]<br />([[1514]]-[[1572]])</center> Ambrosius_Lobwasser.jpg|<center>[[Ambrosius Lobwasser]]<br />([[1515]]-[[1585]])</center> Blason_ville_fr_Champlitte_(Haute-Sa%C3%B4ne).svg|<center>[[Philibert Jambe de Fer]]<br />([[1515]]-[[1572]])</center> Nieuwetestamentutenhove.gif|<center>[[Jan van Utenhove]]<br />([[1516]]-[[1566]])</center> Theodore-de-Beze-2.jpg|<center>[[Teodoro Beza]]<br />([[1519]]-[[1605]])</center> Joachim du Bellay.png|<center>[[Joachim du Bellay]]<br />([[1522]]-[[1560]])</center> PierredeRonsard1620.jpg|<center>[[Pierre de Ronsard]]<br />([[1524]]-[[1585]])</center> Wappen_Genf_matt.svg|<center>[[Pierre Davantès]]<br />([[1525]]-[[1561]])</center> Guillaume des Autels.jpg|<center>[[Guillaume Des Autels]]<br />([[1529]]-[[1580]])</center> %D0%9A%D0%BB%D0%BE%D0%B4_%D0%9B%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BD.jpg|<center>[[Claude Le Jeune|Klaŭdo la juna]]<br />([[1530]]-[[1600]])</center> PsalmenDavidsDathenus.jpg|<center>[[Petrus Dathenus]]<br />([[1531]]-[[1588]])</center> Lestocart.jpg|<center>[[Paschal de l’Estocart]]<br />([[1539]]-[[1584]])</center> Paulus Melissus (1539-1602).jpg|<center>[[Paulus Melissus]]<br />([[1539]]-[[1602]])</center> Nicolas de Neufville, seigneur de Villeroy, ca. 1568.jpg|<center>[[Nicolas de Neufville]]<br />([[1543]]-[[1617]])</center> Blason_de_Tournai.svg|<center>[[Samuel Mareschall]]<br />([[1554]]-[[1640]])</center> Concert_in_the_Egg.jpg|<center>[[Thomas Crécquillon]]<br />([[1557]]-[[1557]])</center> Sweelink_Kupferstich.JPG|<center>[[Jan Pieterszoon Sweelinck]]<br />([[1562]]-[[1621]])</center> Renaissance_laute,_Lautenbau_(by_blackbiird,_2006-08-08).jpg|<center>[[John Dowland]]<br />([[1563]]-[[1626]])</center> Szenczi Molnár Albert VU.jpg|<center>[[Albert Molnár]]<br />([[1574]]-[[1634]])</center> Stob%C3%A4us.jpg|<center>[[Johann Stobäus]]<br />([[1580]]-[[1646]])</center> Samuel Scheidt.jpg|<center>[[Samuel Scheidt]]<br />([[1587]]-[[1654]])</center> Vincent Voiture.jpg|<center>[[Vincent Voiture]]<br />([[1598]]-[[1648]])</center> DEU Bad Lobenstein COA.svg|<center>[[Heinrich Albert]]<br />([[1604]]-[[1651]])</center> Nicolas_Lenglet_Du_Fresnoy.JPG|<center>[[Nicolas Lenglet Du Fresnoy|Lenglet Du Fresnoy]]<br />([[1674]]-[[1755]])</center> Claude-Pierre Goujet (1697-1767).png|<center>[[Claude-Pierre Goujet]]<br />([[1697]]-[[1767]])</center> Jean-François de La Harpe.jpg|<center>[[Jean-François de La Harpe|François de La Harpe]]<br />([[1739]]-[[1803]])</center> Charles_Héricault_(1823-1899).png|<center>[[Charles Héricault]]<br />([[1823]]-[[1899]])</center> Ste_Clotilde_Paris.jpg|<center>[[Jean Langlais]]<br />([[1907]]-[[1991]])</center> Blason_paris_75.svg|<center>[[Gérard Defaux]]<br />([[1937]]-[[2004]])</center> </Gallery> </center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Francio|Homoj|Literaturo|Historio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Francio|poeto|retorikulo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marot, Clement}} [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj retorikuloj]] [[Kategorio:Francaj komponistoj]] [[Kategorio:Francaj kalvinistoj]] jamnyma8hbvlho0g78lwg1jtoycwu1k 0 506439 9493770 9304981 2026-10-15T04:54:34Z Sj1mor 12103 9493770 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Santolino |koloro = lightgreen |dosiero = Santolina virens 1.jpg |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[dikotoledonaj plantoj|dikotiledonuloj]] ''dicotyledones'' |ordo = ''[[Asterales]]'' |familio = [[Asteracoj]] ''Asteraceae'' |genro = [[Santolino]] ''Santolina'' |taksono = Santolina |taksono tipo = genro |taksono aŭtoritato = [[Carl von Linné|L.]] [[1753]] |komunejo = }} [[Dosiero:Santolina chamaecyparissus2.jpg|eta|[[etcipresa santolino]] (''Santolina chamaecyparissus'').]] '''Santolino'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref> (''Santolina'') estas [[genro (biologio)|plantgenro]] el la [[familio (biologio)|familio]] de la [[Asteracoj]] (Asteraceae). La nomo venas de la latina vorto ''sanctus'' = sankta kaj ''[[lino|linum]]]'' = lino. La sciencan nomon de la genro ''{{lcfirst:{{#invoke:Wikidata|claim|P225|parameter=link}}}}'' enkondukis {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P405|parameter=link}} en [[1753]]. == Priskribo == ''Santolina''-spocioj kreskas kiel disbranĉitaj, pliej ofte starantaj, kelkfoje pendantaj aŭ kuŝantaj [[duonarbusto]]j, kiuj atingas alton de plej ofte 10 ĝis 60 cm. La plantoj odoras arome kaj estas ofte haraj. Ili formas kelkfoje [[rizomo]]j . La [[folio (planto)|folioj]] estas alterne starantaj kaj havas kaj tigoj kaj ne tigoj. Ofte ili estas neparapplume kunmetitaj. La [[kapitulo (infloresko)|kapitula]] [[infloresko]] havas longajn tigojn kaj staras unuope. La diskoformaj kapituloj havas diametro de 6 ĝis 10 mm. La 18 ĝis pli ol 45 nesimilaj [[involukro|involukraj folioj]] staras en 3 (malofte ĝis pli ol 5) vicoj. La kapitulo ne havas [[langetfloro]]jn, sed nur 60 ĝis pli ol 250 tubetflorojn. La duseksaj [[tubetfloro]]j estas blankece fojnkoloraj ĝis brile flavaj. La frukto estas senharaj [[akno]]j. == Disvastigo == La genro ''Santolina'' kreskas nature en la okcidenta mediteranea regiono<ref name = "EuroMed" /> . == Uzado == Du ĝis tri specioj estas tutmonde uzataj kiel ornamplantoj. <ref>Mary Keen 1989, The Glory of the English Garden. Boston, Litte, Brown and Co., 17</ref>. La etcipresa santolino estas laŭ [[NPIV]] “kultivata por heĝetoj kaj medicine uzata“. == Sistematiko == La [[unua priskribo]] de 1753 estis de [[Carl von Linné]] en [[Species Plantarum]].<ref name = "SpPl" /> Oni rekonas 24 ''Santolina''-specioj, de kiu la plej multaj estas kunigita en du kolektivaj specioj:<ref name = "EuroMed" /> * ''[[Santolina adscensionis]]'' Maire * ''[[Santolina africana]]'' Jord. & Fourr. * ''[[Santolina elegans]]'' DC. * ''[[Santolina oblongifolia]]'' Boiss. * ''[[Santolina viscosa]]'' Lag. ** [[Sammelart]] ''Santolina chamaecyparissus'' agg.: * ''[[Santolina benthamiana]]'' Jord. & Fourr. * [[etcipresa santolino]] (''Santolina chamaecyparissus'' L.) * ''[[Santolina corsica]]'' Jord. & Fourr. * ''[[Santolina decumbens]]'' Mill. * ''[[Santolina etrusca]]'' (Lacaita) Marchi & D'Amato * ''[[Santolina insularis]]'' (Fiori) Arrigoni * ''[[Santolina ligustica]]'' Arrigoni * ''[[Santolina magonica]]'' (O.Bolòs & al.) Romo * ''[[Santolina neapolitana]]'' Jord. & Fourr. * ''[[Santolina pinnata]]'' Viv. * ''[[Santolina villosa]]'' Mill. * ''[[Santolina virens]]'' Mill. <ref name = Marcos-Burgaz1989 /><ref name = "EuroMed" /> ** Grupo ''Santolina rosmarinifolia'' agg.: * ''[[Santolina ageratifolia]]'' Asso * ''[[Santolina canescens]]'' Lag. * ''[[Santolina impressa]]'' Hoffmanns. & Link * ''[[Santolina melidensis]]'' (Rodr.Oubiña & S.Ortiz) Rodr.Oubiña & S.Ortiz * ''[[Santolina pectinata]]'' Lag. * ''[[Santolina rosmarinifolia]]'' L. * ''[[Santolina semidentata]]'' Hoffmanns. & Link Ne plu apartenas al la genro santelino (elekto):<ref name="GRIN" /> * ''Santolina annua'' L. ⇒ ''[[Lonas inodora]]'' (L.) Gaertn. * ''Santolina suaveolens'' Pursh ⇒ ''[[Matricaria discoidea]]'' DC. * ''Santolina trifurcata'' L. ⇒ ''[[Athanasia trifurcata]]'' (L.) L. == Bildoj == [[rosmarena santolino]] (''Santolina rosmarinifolia''): <gallery> dosiero:Santolina rosmarinifolia1.jpg dosiero:Santolina rosmarinifolia.jpg dosiero:Rosmarin-Berlin.jpg dosiero:Blüte Heiligenkraut.png </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=santol}} * [[monaĥeja ĝardeno]] == Fontoj == * Linda E. Watson: ''Santolina.'' En: ''Flora of North America : north of Mexico'' (Flaŭro de Nordameriko: norde de Meksiko), eldonejo ''[[Oxford University Press]]'', [[Novjorko]] 1993, paĝo 497, {{ISBN|0195305639}}, [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=129150 jen rete] ({{en}}) === Referencoj === <references> <ref name="GRIN">{{GRIN|GenusNr=10702|WissName=Santolina}}</ref> <ref name="EuroMed">Werner Greuter: ''Compositae (pro parte majore). [http://ww2.bgbm.org/EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=117415&PTRefFk=7000000 Santolina.]'' en: Werner Greuter, Eckhard von Raab-Straube (eld.): ''Compositae. Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity.'' Berlino 2006–2009.</ref> <ref name="Marcos-Burgaz1989">Nieves Marcos, Ana Rosa Burgaz: ''Santolina virens Miller (= S. viridis Willd.): a plant belonging to the Spanish flora.'' en: ''Anales del Jardín Botánico de Madrid.'' volumo 47, Nr. 2, 1989, paĝoj 513–516, [http://www.rjb.csic.es/jardinbotanico/ficheros/documentos/pdf/anales/1989/Anales_47(2)_489_520.pdf en PDF-datumaro]</ref> <ref name="SpPl">Carl von Linné: ''Species Plantarum.'' volumo 2, Impensis Laurentii Salvii, Holmiae 1753, p. 842, [http://www.biodiversitylibrary.org/openurl?pid=title:669&volume=2&issue=&spage=842&date=1753 jen rete]</ref> </references> {{asteracoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Heĝoj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] [[Kategorio:Asteracoj]] 69gph9u7ssroxyx6o7g5a6fc3o00zbk 0 524816 9493772 9452801 2026-10-15T05:03:39Z Sj1mor 12103 9493772 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Piperitono|Piperitenono}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |- |- style="background: salmon; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big><big>'''Terpinoleno'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>[[Dosiero:Terpinenes 2D.png|α- β- γ- δ-terpineno|200ra]] |- |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>Plataj kemiaj strukturoj de la<br />α- β- γ- δ-terpinenoj |- |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>[[Dosiero:Terpinolene-3D-balls.png|100ra|δ-terpinoleno]] |- |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>Tridimensia strukturo de la δ-terpinoleno |- |- style="background: salmon; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" | Alternativa(j) Nomo(j) |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Izoterpineno<br /> * Terebeno<br /> * Mosleno<br /> * Kritmeno |- |[[Kemia formulo]]||'''C<sub>10</sub>H<sub>16</sub>''' |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]|| * [https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/17100 17100]<br /> * [https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/443162 443162] * [http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.10979.html?rid=0ed85ffc-2aa7-411f-86ba-191190fd1a79 Terpinoleno] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.60205.html β-terpineno] |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]|| * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=99-86-5 99-86-5 (α)] * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=99-84-3 99-84-3 (β)] * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=99-85-4 99-85-4 (γ)] * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=586-62-9 586-62-9 (δ)] |- style="background: salmon; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" | Karakterizaĵoj |- |[[Aspekto]]||blankeca solido, citrusodora |- |[[Refrakta indico]]|| * α {{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4770}} * β {{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4750}} * γ {{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4740}} * δ {{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4788}} |- |[[Molmaso]]||136.23 g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]|| * CC1=CC=C(C(C)C)CC1 (α) * C=C1CC=C(C(C)C)CC1 (β) * CC1=CCC(C(C)C)=CC1 (γ) * C/C(C)=C1CCC(C)=CC/1 (δ) |- |[[Denseco]]|| * α: 0.8375 g/cm<sup>3</sup> ({{GdC|20}}) * β: 0.838 g/cm<sup>3</sup> ({{GdC|20}}) * γ: 0.853 g/cm<sup>3</sup> ({{GdC|20}}) * δ: 084 g/cm<sup>3</sup> ({{GdC|20}}) |- |[[Fandopunkto]]||α: 60-{{GdC|61}} |- |[[Bolpunkto]]|| * α: 173.5-{{GdC|174.8}} * β: 173-{{GdC|174}} * γ: {{GdC|183}} * δ: {{GdC|185}} |- |[[Solvaĵo|Solvebleco]]|| * Akvo: nesolvebla<br /> * [[Acetono]]: solvebla<br /> * [[Etanolo]]: solvebla<br /> * [[Benzeno]]: solvebla * [[Dietila etero]]: solvebla |- |[[Ekflama temperaturo|Ekflama<br />temperaturo]]|| * (α) {{GdC|50}} ({{GdF|122}}) * (γ) {{GdF|125}} |- |-style="color: white; background-color: salmon;" |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|Sekurecaj Indikoj]] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]|| [[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |-style="color: white; background-color: salmon;" |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|Pridanĝeraj indikoj]] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|Danĝero]] {{Danĝerosimboloj|F|N|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://www.carlroth.com/downloads/sdb/en/8/SDB_8038_GB_EN.pdf Roth]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}}{{GHS Piktogramo|08|09}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|302|304|411}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|273|301+310|331}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} La '''terpinolenoj''' aŭ '''terpinenoj''' estas grupoj da izomeraj [[hidrokarbonido]]j klasifikitaj kiel [[terpeno]]j kun forta antioksidaj proprecoj<ref>[https://books.google.com.br/books?id=1GR6-oN5p2oC&pg=PA79&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=Y4pYVeyWA4qzggSDp4EY&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Proceedings of the 3rd International Conference on Food Factors], S. Watanabe, M. Shimuzu, K. Kanazawa</ref>. Ĉiu el ili posedas la saman molekulan formulon '''C<sub>10</sub>H<sub>16</sub>''', kaj karbonan strukturon, tamen, ili diferencas pro la pozicio de la karbona-karbona duoblaj ligoj. α-Terpineno estas izolebla de la [[kardamomo|kardamona]], [[Majorano|majorana]], [[Koriandro|koriandra]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=Tz4Fa7r9wgIC&pg=PA73&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=Y4pYVeyWA4qzggSDp4EY&ved=0CCIQ6AEwAQ#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Antioxidant Properties of Spices, Herbs and Other Sources], Denys J. Charles</ref>, [[Citrono|citrona]] oleoj, kaj el kelkaj aliaj naturfontoj. β-Terpineno ne estas konata en naturfontoj, sed sinteze estas produktita elde la '''sabineno'''. γ-Terpineno kaj δ-terpineno (ankaŭ konataj kiel terpinolenoj) estas naturaj kaj izoleblaj el varioj da plantofontoj, kiel [[vinbero]]j, [[Vera celerio]], [[Kumino|kuminsemoj]] kaj [[Pipro]]. Ĝi same produkteblas pere de acidaj reakcioj sur la [[limoneno]] kaj [[alfa-pineno|α-pineno]]. La izomeroj estas malfacile apartigeblaj per distilado. == Uzoj == La terpeno estas alergena substanco, do, la Asocio de la Institutoj por Ekologiesploroj (AGOF)<ref>[http://www.agof.de/?lang=en AGOF]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://agoef.de/agoef/oewerte/orientierungswerte_englisch.html |titolo=AGÖF Guidance Values for Volatile Organic Compounds in Indoor |alirdato=2015-05-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150312132958/http://agoef.de/agoef/oewerte/orientierungswerte_englisch.html |arkivdato=2015-03-12 }}</ref>determinas ties tolerecon kiam ĝia koncentriĝo estas malpli ol 1 g/ m<sub>3</sub>. α-Terpineno estas parfumo kaj gustiga kemiaĵo uzata en kosmetikaĵoj, farmaciaj kaj manĝaj industrioj. Ĝi same estas uzata en la industrio por produktado de duonkonduktiloj. En Medicino terpineno estas uzata en la kontraŭoksidado de la LDL aŭ Malaltdensa lipoproteino<ref>[https://books.google.com.br/books?id=CpbLJTy-Eo4C&pg=PA516&dq=terpinene+LDL&hl=en&sa=X&ei=3pRYVZzCFYbDggSHkoHwBQ&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=terpinene%20LDL&f=false Plant Hormones, Volume 72], Gerald Litwack</ref>. == Biosintezo de la α-terpineno == La biosintezo de la α-terpineno<ref>[http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0003986178900395 Biosynthesis of aromatic monoterpenes]</ref> kaj aliaj terpenoidoj okazas per la [[mevalonata acido|mevalonata procezo]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=-3jSBwAAQBAJ&pg=PA61&dq=mevalonic+acid&hl=en&sa=X&ei=KJtYVYSzA4WggwSQx4CgDA&ved=0CCQQ6AEwAQ#v=onepage&q=mevalonic%20acid&f=false Biochemistry of the Mevalonic Acid Pathway to Terpenoids], G.H.Neil Towers, Helen A. Stafford</ref>, pro tio ke ties startiga reakcianto, la dimetilalilpirosfato aŭ DMAPP<ref>[https://books.google.com.br/books?id=xx_uIP5LgO8C&pg=PA820&dq=dimethylallyl+pyrophosphate&hl=en&sa=X&ei=pJtYVeaIOIyZgwSkpICQBw&ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&q=dimethylallyl%20pyrophosphate&f=false Organic Chemistry], Marye Anne Fox, James K. Whitesell</ref> derivas el la [[mevalonata acido]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=9jnpVP6fvUIC&pg=PA82&dq=terpinene+mevalonic&hl=en&sa=X&ei=2JdYVY2yJoabNuTPgJgI&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=terpinene%20mevalonic&f=false Thyme: The Genus Thymus], Elisabeth Stahl-Biskup, Francisco Saez</ref>. La '''[[geranila pirofosfato]]''' aŭ GPP estiĝas pro la reakcio de la resonancostabila alila kationo, formita kun la perdo de la pirofosfata grupo el la DMAPP, kaj la '''izopentenila pirofosfato'''<ref>[https://books.google.com.br/books?id=TZBN667HIaEC&pg=PA49&dq=terpinene+isopentenyl+pyrophosphate&hl=en&sa=X&ei=upxYVYTrKIeagwSQrYDYDw&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=terpinene%20isopentenyl%20pyrophosphate&f=false Tea Tree: The Genus Melaleuca], Ian Southwell, Robert Lowe</ref>, kun la sekva perdo de la protono. La geranila pirofosfato tiam perdas la pirofosfatan grupon por estigi la geranilan resonanco-stabilan kationon. La reenkonduko de la pirofosfata grupo al la kationo produktas la izomeron de la geranila pirofosfato, konata kiel '''linalila pirofosfato'''<ref>[https://books.google.com.br/books?id=uKPwBwAAQBAJ&pg=PA738&dq=linalyl+pyrophosphate&hl=en&sa=X&ei=yp1YVfrGEcqWNsuRgLAL&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=linalyl%20pyrophosphate&f=false Plant Secondary Metabolism], David S. Seigler</ref>. Sekve, la linalila pirofosfato estigas la resonanco-stabilan kationon per perdo de la pirofosfata grupo. La cickliĝo tiam kompletiĝas dank'al pli favora stereokemio de la linalil-pirofosfata kationo, kiu nun estigas terpinilan kationon. Finfine, iu devio de la 1,2-hidrido pere de la rearanĝo de [[Jegor Vagner|Wagner]]-[[Hans Meerwein|Meerwein]] estigas la kationon terpinen-4-ila. Poste, la hidrogena perdo de ĉi-kationo produktas la α-terpinenon. == Listo de plantoj enhavantaj terpinenojn == <Center> <Gallery> Citrus_bergamia_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-184.jpg|<center>[[Bergamotujo|Bergamoto]] Starr 010419-0038 Cinnamomum camphora.jpg|<center>[[Cinamomo]] Citrus_x_limon_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-041.jpg|<center>[[Citrono]] Habanero.jpg|<center>[[Kapsiko]] Syzygium_aromaticum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-030.jpg|<center>[[Kariofilo]] Coriandrum_sativum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-193.jpg|<center>[[Koriandro]] Cuminum_cyminum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-198.jpg|<center>[[Kumino]] Paprika.fruits.three.j.jpg|<center>[[Papriko]] Petroselinum.jpg|<center>[[Petroselo]] Camellia_sinensis_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-025.jpg|<center>[[Teo]] Illustration_Apium_graveolens0.jpg|<center>[[Vera celerio]] Koeh-146-no_text.jpg|<center>[[Zingibro]] </Gallery> </center> == Izomeroj de la terpineno == <center> <Gallery> Adamantane_acsv.svg|<big><center>[[Adamantano]]</center></big> Phellandrene_alpha.svg|<center>[[Felandreno|α-Felandreno]] Camphene.png|<center>[[Kamfeno]] 3-Caren.svg|<big><center>'''Kareno'''</center></big> (R)-Limonen.svg|<center>[[Limoneno]] Myrcen.svg|<center>[[Mirceno]] Alpha-ocimene.svg|<big><center>'''α-Ocimeno'''</center></big> (%2B)-alpha-pinene-3D-balls.png|<center>[[α-pineno]] Beta-pinen.svg|<center>[[β-pineno]] (%C2%B1)-Sabinene_Structural_Formulea_V.1.svg|<big><center>'''Sabineno'''</center></big> Syntin.svg|<big><center>'''Sintino'''</center></big> Twistane1.svg|<big><center>'''Tuistano'''</center></big> Thujene3D.png|<big><center>'''Tuĵeno'''</center></big> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Georg_Wagner.jpg|<center>[[Jegor Vagner|Егор Вагнер]]<br /><center>([[1849]]-[[1903]]) Hans_Meerwein_(1879-1965)_2.png|<center>[[Hans Meerwein|Johano Mirvajno]]<br /><center>([[1879]]-[[1965]]) Geranial_svg.svg|<center>[[Citralo|Geranialo]] Formaldehyde-2D.svg|<center>[[Formaldehido]] Kapsaicyna.svg|<big><center>[[Kapsaicino]]</center></big> Carvacrol acsv.svg|<center>[[Karvakrolo]] Pulegone 3D.png|<big><center>'''[[Pulegono]]'''</center></big> (R)-Limonen.svg|<center>[[Terpeno]] Thymol2.svg|<center>[[Timolo]] Mevalonic-acid-2D-skeletal.png|<big><center>'''Mevalonata acido'''</center></big> </Gallery> </center> == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/tx200486f Acs Publications] * [https://www.animalsciencepublications.org/publications/jas/pdfs/83/8/0831967 Effects of γ-terpinene ...]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://estudogeral.sib.uc.pt/handle/10316/18071 Estudo Geral] * [http://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00538190#page-1 Radical Chain Mechanism of the Oxidation of α-terpinene by molecular oxygen] * [http://www.hindawi.com/journals/ecam/aa/829414/ Hindawi]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://books.google.com.br/books?id=rGQps9fQX1YC&pg=PA217&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=Y4pYVeyWA4qzggSDp4EY&ved=0CCgQ6AEwAg#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Aromatherapy Science: A Guide for Healthcare Professionals], Maria Lis-Balchin * [https://books.google.com.br/books?id=QPq7BAAAQBAJ&pg=PA54&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=Y4pYVeyWA4qzggSDp4EY&ved=0CC4Q6AEwAw#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Antimicrobial Compounds: Current Strategies and New Alternatives], Tomas G. Villa, Patricia Veiga-Crespo * [https://books.google.com.br/books?id=ygJeMWHCS-EC&pg=PA396&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=Y4pYVeyWA4qzggSDp4EY&ved=0CDoQ6AEwBQ#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Handbook of Medicinal Mints ( Aromathematics): Phytochemicals and Biological ...], James A. Duke, Stephen M Beckstrom-Sternberg * [https://books.google.com.br/books?id=CpbLJTy-Eo4C&pg=PA516&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=Y4pYVeyWA4qzggSDp4EY&ved=0CEEQ6AEwBg#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Plant Hormones, Volume 72], Gerald Litwack * [https://books.google.com.br/books?id=2AEtSKfB2nUC&pg=PA262&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=Y4pYVeyWA4qzggSDp4EY&ved=0CEoQ6AEwCA#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Handbook of Essential Oils: Science, Technology, and Applications], K. Husnu Can Baser, Gerhard Buchbauer * [https://books.google.com.br/books?id=TY9qAAAAQBAJ&pg=PA93&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=Y4pYVeyWA4qzggSDp4EY&ved=0CE8Q6AEwCQ#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Diabetes: Oxidative Stress and Dietary Antioxidants], Victor R. Preedy * [https://books.google.com.br/books?id=J-GsFpFQ3M0C&pg=PA399&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=wY5YVd_zJIuwggTG-YDwDw&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Modern Tendencies in Organic and Bioorganic Chemistry: Today and Tomorrow], Абдулак K. Микитаев, Михаил Kh. Лигидов, Геннадий Ефремович Зайков * [https://books.google.com.br/books?id=q5eKBAAAQBAJ&pg=PA244&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=wY5YVd_zJIuwggTG-YDwDw&ved=0CCIQ6AEwATgK#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Studies in Natural Products Chemistry, Volume 45] * [https://books.google.com.br/books?id=sYGLYWPO8AMC&pg=RA4-PT64&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=wY5YVd_zJIuwggTG-YDwDw&ved=0CCcQ6AEwAjgK#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Antifungal Metabolites from Plants], Mehdi Razzaghi-Abyaneh, Mahendra Rai * [https://books.google.com.br/books?id=3SSSlrLA6kYC&pg=PA4&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=wY5YVd_zJIuwggTG-YDwDw&ved=0CDUQ6AEwBDgK#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Monoterpenes—Advances in Research and Application: 2012 Edition: ScholarlyPaper] * [https://books.google.com.br/books?id=oozFBAAAQBAJ&pg=PA158&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=wY5YVd_zJIuwggTG-YDwDw&ved=0CC4Q6AEwAzgK#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Chemistry: The Key to our Sustainable Future], Minu Gupta Bhowon, Sabina Jhaumeer-Laulloo, Henri Li Kam Wah, Ponnadurai Ramasami * [https://books.google.com.br/books?id=z9sDoVItZIQC&pg=PT2963&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=wY5YVd_zJIuwggTG-YDwDw&ved=0CDoQ6AEwBTgK#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Herbs and Natural Supplements Inkling: An Evidence-Based Guide], Lesley Braun, Marc Cohen * [https://books.google.com.br/books?id=JSAbAAAAQBAJ&pg=PA459&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=wY5YVd_zJIuwggTG-YDwDw&ved=0CEAQ6AEwBjgK#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Chemistry and Physics of Modern Materials: Processing, Production and ...], Jimsher N. Aneli, Alfonso Jimenez, Stefan Kubica * [https://books.google.com.br/books?id=zLLMBQAAQBAJ&pg=PA495&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=wY5YVd_zJIuwggTG-YDwDw&ved=0CEsQ6AEwCDgK#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Food Oxidants and Antioxidants: Chemical, Biological, and Functional Properties], Grzegorz Bartosz * [https://books.google.com.br/books?id=8xbG3-8zHGkC&pg=PA448&dq=terpinene+antioxidant&hl=en&sa=X&ei=wY5YVd_zJIuwggTG-YDwDw&ved=0CEQQ6AEwBzgK#v=onepage&q=terpinene%20antioxidant&f=false Dictionary of Nutraceuticals and Functional Foods], Michael Eskin, Snait Tamir {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Kemio|Kemiaĵo}} [[Kategorio:Terpenoj]] [[Kategorio:Esencoleoj]] bh7mamxcjyk93g1ez7lgxms7grdl0ff 0 529065 9493566 9476138 2026-10-14T12:48:35Z Sj1mor 12103 9493566 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Fenolruĝo'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Phenol-red-zwitterionic-form-2D-skeletal.png|200px]] |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Phenol-red-zwitterionic-form-3D-balls.png|200px]] |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Phenolrot.svg|200px]] |- ||[[Kemia formulo]]||'''|<big><center>'''C<sub>19</sub>H<sub>14</sub>O<sub>5</sub>S</center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=143-74-8 143-74-8] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.4602.html 4602] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4766 4766] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||malhelruĝaj brilaj kristaloj |- |[[Molmaso]]||354377 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||O=S2(=O)OC(c1ccccc12)<br />(c3ccc(O)cc3)c4ccc(O)cc4 |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.labchem.com/tools/msds/msds/LC18240.pdf |titolo=LabChem |alirdato=2017-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210827132750/http://www.labchem.com/tools/msds/msds/LC18240.pdf |arkivdato=2021-08-27 }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|312|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Fenolruĝo''' aŭ '''ruĝo de fenolo''', ankaŭ konata kiel '''fenolsulfoftaleino''' aŭ PSP, estas [[PH (kemia parametro)|pH indikilo]] ofte uzata en laboratorioj pri [[ĉelbiologio]]. La solvaĵo de fenolruĝo elmontras ties laŭgradan transiĝon el la flava al la ruĝa en la spano de pH inter 6,8 kaj 8,2. Pli alta ol pH 8,2, fenolruĝo iĝas brila fuksikolora. {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" | align=center colspan="6" style="background:#efefef;" | '''Fenolruĝo''' ([[pH (kemia parametro)|pH indikilo]]) |- |align=center colspan="3" style="background:#efefef;"| ''pH malsupra ol''||align=center colspan="3" style="background:#efefef;"| ''pH supra ol'' |- |align=center bgcolor=yellow colspan="2"| '''6.8''' |align=center colspan="2"| <math>\rightleftharpoons</math> |align=center colspan="2" style="background:red; color: white"| '''8.2''' |- |colspan="6" style="border-top:1px solid; text-align: right; background:#efefef;" |<center>Kemia indikilo |} == Proprecoj == Fenolruĝo trovatas kiel [[ruĝa]]j [[kristalo]]j stabilaj en [[aero]]. Ĝia solvebleco estas 0,77 g/L en akvo kaj 2,9 en [[etanolo]]. Ĝi estas [[malforta acido]] kun [[Konstanto pri dissociigo de acidoj|(pKa)]] = 8,0 sub {{GdC|20}} ({{GdF|68}}). La solvaĵo enhavas indikilon kiu helpas la kontroladon de pH ŝanĝoj en ĉelkulturoj. Kiam la pH valoro malpliiĝas la koloro ŝanĝas el la ruĝa al flava. Ĉi-ŝanĝokoloro observatas pro tio ke la ruĝo de fenolo perdas protonojn (kaj ŝanĝas la koloron) laŭmezure kiel la pH plialtiĝas. Sub kristala formo, kaj en solvaĵo sub tre acidaj kondiĉoj (malalta pH), la komponaĵo ekzistas kiel [[Ambaŭ-jono|dupolara jono]], kun la sulfata grupo troviĝas negative ŝargita, kaj la karbonila grupo kun ŝarĝo de aldona protono. Ĉi-strukturo kelkfoje estas simbole reprezentita kiel H<sub>2</sub><sup>+</sup>PS<sup>−</sup> kaj ĝia koloro estas oranĝo-ruĝeca. Kiam la pH plialtiĝas, la protono de tiu karbonila grupo perdiĝas (pKa<sub>1</sub> = 1,2), rezultante en la strukturo negative ŝargita per flava koloro H<sup>+</sup>PS<sup>−</sup>. Kiam la pH estas pli alta, la grupoj hidroksofenolataj perdas ties protonojn (pKa<sub>2</sub> = 7,7), rezultante en la formo ruĝkolora PS<sup>−2</sup>. Laŭ diversaj fontoj, la strukturo de la fenolruĝo montriĝas kun la sulfuratomo kiel parto de iu cikla grupo, simila al la strukturo de la [[fenolftaleino]]. Tamen, la cikla strukturo ne konfirmiĝas pere de [[Ikso-radioj|iksa-radia]] [[kristalografio]]. Pluraj indikiloj prezentas strukturon similan al tiu de fenolruĝo, inkluzive de [[bromotimolbluo]], [[timolbluo]], [[bromokrezola purpuro]], [[timolftaleino]] kaj [[fenolftaleino]]. {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" |style="background:#efefef;"|Koloroj de<br />la fenolruĝo |align=center bgcolor=yellow| ''acida medio'' <br />'''[[flava]]''' |align=center bgcolor=orange|'''turnopunkto'''<br />pH 6,6 ĝis 8,4 |align=center bgcolor=red| ''[[Bazo (kemio)|baza medio]]'' <br />'''[[ruĝa]]''' |- |} == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=ĴO-HdRnTl0C&pg=PA103&dq=Phenol+red+indicator&hl=en&sa=X&ei=IgafVeuPEsOoe8vZnsAF&ved=0CCoQ6AEwAQ#v=onepage&q=Phenol%20red%20indicator&f=false Reagent Chemicals: Specifications and Procedures : American Chemical Society ...]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, American Chemical Societ, Committee on Analytical Reagents * [https://books.google.com.br/books?id=jQN8Kpj0UOMC&pg=PA33&dq=Phenol+red+indicator&hl=en&sa=X&ei=IgafVeuPEsOoe8vZnsAF&ved=0CDAQ6AEwAg#v=onepage&q=Phenol%20red%20indicator&f=false Handbook of Analysis and Quality Control for Fruit and Vegetable Products], S. Ranganna * [https://books.google.com.br/books?id=EzDbTL9Oah0C&pg=PA310&dq=Phenol+red+indicator&hl=en&sa=X&ei=IgafVeuPEsOoe8vZnsAF&ved=0CDYQ6AEwAw#v=onepage&q=Phenol%20red%20indicator&f=false Handbook of Acid-Base Indicators], R. W. Sabnis * [https://books.google.com.br/books?id=xzIsZo44GkoC&pg=PA594&dq=Phenol+red+indicator&hl=en&sa=X&ei=IgafVeuPEsOoe8vZnsAF&ved=0CEEQ6AEwBQ#v=onepage&q=Phenol%20red%20indicator&f=false Koneman's Color Atlas and Textbook of Diagnostic Microbiology], Elmer W. Koneman * [https://books.google.com.br/books?id=1vnk6J8knKkC&pg=PA829&dq=Phenol+red+indicator&hl=en&sa=X&ei=IgafVeuPEsOoe8vZnsAF&ved=0CEYQ6AEwBg#v=onepage&q=Phenol%20red%20indicator&f=false Chemistry: The Molecular Science], John Olmsted, Gregory M. Williams * [https://books.google.com.br/books?id=EKtĝmtQhPoC&pg=PA117&dq=Phenol+red+indicator&hl=en&sa=X&ei=IgafVeuPEsOoe8vZnsAF&ved=0CFkQ6AEwCQ#v=onepage&q=Phenol%20red%20indicator&f=false Handbook of Environmental Analysis: Chemical Pollutants in Air, Water, Soil ...]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pradyot Patnaik == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> BromophenolBlue.svg|<center>[[Bromofenolbluo]] Bromothymol-blue-2D-skeletal.png|<center>[[Bromotimolbluo]] Bromocresol green.svg|<big><center>'''Bromokrezolverdo'''</center></big> Bromocresol purple.svg|<big><center>'''Bromokrezola purpuro'''</center></big> Phenolphthalein-low-pH-2D-skeletal.svg|<center>[[Fenolftaleino]] Methyl_red.svg|<center>[[Metilruĝo]] Methylene_blue.svg|<center>[[Metilenbluo]] Methyl-orange-2D-skeletal.png|<center>[[Metiloranĝo]] Methylene_green.svg|<big><center>'''Metilenoverdo'''</center></big> Bromphenolrot.svg|[[Bromofenolruĝo]] Phenol-red-zwitterionic-form-2D-skeletal.png|Fenolruĝo 7-hydroxyphenoxazone.svg|<center>[[Lakmuso]] </Gallery> </center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kemio]] [[Kategorio:PH Indikiloj]] ize4aj6cj7i8ce2ze2s1nnau4fgsdbq 0 529669 9493814 8589456 2026-10-15T08:43:34Z RG72 11847 9493814 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:RRTrussBridgeSideView.jpg|eta|dekstre|350ra|Ĵaluziponto por ununura [[fervojo]], konvertita por piedirado kaj tubo.]] [[Dosiero:Wells egyptian ship red sea.png|eta|350ra|Egipta [[ŝipo]] kun ŝnura ĵaluzio, nome la plej aĝa konata uzado de ĵaluzioj. Ĵaluzioj ne venis al ofta uzado ĝis la romia epoko.]] En inĝenierado, '''ĵaluzio''' estas [[arkitekturo|strukturo]] kiu "konsistas nur el dufortaj membroj, kie la membroj estas organizataj tiele ke la kunigo kiel tuto funkcias kiel nura celo".<ref name="PleshaGrayCostanzo">{{cite book | last = Plesha | first = Michael E. | last2 = Gray | first2 = Gary L. | last3 = Costanzo | first3 = Francesco | title = Engineering Mechanics: Statics| edition = 2nd | year = 2013 | publisher = McGraw-Hill Companies Inc. | location = New York | isbn = 0-07-338029-6 | pages = 364–407}}</ref> Nome "duforta membro" estas struktura komponanto kie forto estas aplikita nur al du punktoj. Kvankam tiu rigora difino permesas al membroj havi ajn formon konektitan en ajn stabila konfigurado, ĵaluzio tipe enhavas kvin aŭ pliajn triangulajn unuojn konstruitajn per rektaj membroj kies pintoj estas konektitaj je kuniĝejoj referencataj kiel [[Vertico (geometrio)|verticoj aŭ nodoj]]. En tiu tipa kunteksto, eksteraj fortoj kaj regoj al tiuj fortoj estas konsiderataj ke agadas nur ĉe la nodoj kaj rezultas en fortoj en la membroj kiuj estas ĉu tensiaj aŭ kunpremaj. Por rektaj membroj, momantoj ([[Torda momanto|tordaj momantoj]]) estas eksplicite ekskluditaj ĉar, kaj nur ĉar, ĉiuj kuniĝejoj en ĵaluzio estas traktitaj kiel revoluciaj, ĉar ĝi necesas por la ligiloj por esti dufortaj membroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Truso]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Strukturoj]] [[Kategorio:Arkitekturo]] [[Kategorio:Mekaniko]] [[Kategorio:Pontopartoj]] qmg4an7d6sw92ucae4hsj6k11nothwu 0 529671 9493807 9459416 2026-10-15T08:40:54Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9493807 wikitext text/x-wiki '''Modilono''' aŭ '''kantilevro''' estas rigida [[strukturo|struktura elemento]], kia [[trabo]] aŭ lameno, ankrita ĉe nur unu pinto al (kutime vertikala) subteno el kiu ĝi estas elstaranta. Kantilevroj povas esti konstruitaj ankaŭ el [[Ĵaluzio (strukturo)|ĵaluzioj]] aŭ simila cementa strukturo. Kiam ĝi estas subtenanta strukturan ŝarĝon, la kantilevro portas la ŝarĝon al subtenejo kie ĝi estas devigita fare de [[Torda momanto|momanto]] kaj de [[ŝera ŝarĝado]].<ref>{{Cite book|last1= Hool |first1= George A. |first2= Nathan Clarke |last2= Johnson |title= Handbook of Building Construction |url= http://books.google.com/books?id=wFdDAAAAIAAJ |format= Google Books |accessdate= 2008-10-01 |edition= 1st |volume= vol. 1 |year= 1920 |publisher= McGraw-Hill |location= New York |oclc= |doi= |id= |page= 2 |chapter= Elements of Structural Theory - Definitions |chapterurl= http://books.google.com/books?id=wFdDAAAAIAAJ&pg=PA2#v=onepage&q&f=false |quote= A cantilever beam is a beam having one end rigidly fixed and the other end free. |ref= }}</ref> Laŭ [[Francisko Azorín]] '''modilono''' estas ''Ĉiu el la konzoletoj kiuj, sub kornico, alero, balkono, formas ornaman vicon.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 141.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la greka ''mutilos'' (konko) kaj de tie la latina ''mutulus'' (konzoleto).<ref>Azorín, samloke.</ref> ==Kantilevro ĉe fortikaĵoj== [[Dosiero:Vchod do srubu chráněný krakorcem a ochrannou střílnou.JPG|right|thumb|Enirejo en fuorton ŝirmata per kantilevro kaj ŝirma pafejo]] '''Kantilevro''' estas ankaŭ en novepoka sistemo de [[fortikaĵo]]j antaŭ la [[dua mondmilito]] superanta plafono de [[infanteria fuorto|fuorto]] super pafejo aŭ enirejo. Tiel ĉi reguligita kantilevro havas du funkciojn: ĝi ŝirmas la enirejon kaj pafejojn antaŭ lokigo de malamika eksplodaĵo per malsuprenigo el plafono de objerkto aŭ antaŭ abrupta pafado, plie ĝi ne ebligas al la malamika aviadila esploro difini, kien precize la pafejo de objekto estas turnigita. == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * Stehlík, Eduard: ''Pevnosti a opevnění v Čechách, na Moravě a ve Slezsku''. Praha: Libri, 2002, s. 463. == Bibliografio == * Inglis, Simon: ''Football Grounds of Britain''. CollinsWillow, 1996. page 206. * {{Citaĵo el libro|titolo=Fundamentals of Microfabrication|url=https://archive.org/details/fundamentalsofmi0000mado_e4l2|aŭtoro=Madou, Marc J|jaro=2002|eldoninto=Taylor & Francis|ISBN=0-8493-0826-7}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Understanding Architecture: Its Elements History and Meaning|aŭtoro=Roth, Leland M|jaro=1993|loko=Oxford, UK|eldoninto=Westview Press|ISBN=0-06-430158-3|paĝoj=23–4}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Scanning Force Microscopy|aŭtoro=Sarid, Dror|jaro=1994|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-509204-X}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kantilevr}} * [http://www.efunda.com/formulae/solid_mechanics/beams/casestudy_bc_cantilever.cfm Cantilever Beam Loading Options]—Loading scenarios with solutions and calculator available [[Kategorio:Arkitekturo]] [[cs:Krakorec (opevnění)]] [[Kategorio:Pontopartoj]] k0qa5sbs5nlwmzfr40eqz2hx61yfmzm 0 530262 9493553 8818061 2026-10-14T12:45:41Z Sj1mor 12103 9493553 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia molibdenato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium.svg|100ra]] [[Dosiero:Molybdat-Ion2.svg|100ra]] [[Dosiero:Ammonium.svg|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br />Amonia molibdenato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium-3D-balls.png|100ra]] [[Dosiero:Molybdate 3D.png|100ra]] [[Dosiero:Ammonium-3D-balls.png|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la<br />Amonia molibdenato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium molybdate glass.jpg|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Glaso da<br />Amonia molibdenato''' |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''(NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>MoO<sub>4</sub></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]|| * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13106-76-8 13106-76-8 (Anhidra)] * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=12054-85-2 12054-85-2(kvarhidratigita)] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/61578 61578] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka aŭ senkoloraj kristaloj |- |[[Molmaso]]||196,02 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Refrakta indico]]|{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|2.498}} |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]|| * 1870 mg/kg (kuniklo, buŝa) * 2200 mg/kg (kobajo, buŝa) * 1600 mg/kg (kato, buŝa) * 120 mg Mo/kg (muso, buŝa) * 120 mg Mo/kg (kobajo, buŝa) |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://www.spectrumchemical.com/MSDS/LC11250.pdf LabChem]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|280|302+352|305+351+338|332+313|337+313|362}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia molibdenato''', '''amonia ortomolibdenato''' aŭ <big>'''(NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>MoO<sub>4</sub>'''</big> estas kemia neorganika kombinaĵo rezultanta el reakcio inter la "molibdena trioksido" kaj [[etanolo|etanola]] solvaĵo de [[amoniako]]. Ĉe varmigo de ĉi-komponaĵoj, la amoniako malaperas por estigo de la duamonia (orto)molibdenato: <big> <center> '''<math>\mathsf{MoO_3 + 2(NH_3\cdot H_2O) \ \xrightarrow{}\ (NH_4)_2MoO_4 + H_2O }</math>''' </center> </big> Oni trovas ankaŭ laŭ la kvarhidratigita formo aŭ NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>MoO<sub>4</sub>.4H<sub>2</sub>O. La amonia molibdenato uzatas kiel koroda inhibanto kaj ĝi estas peranto en sennombraj reakcioj de analiza kemio. La oksidiĝa nombro de la [[molibdeno]] en tiu molekulo estas +6. La karakterizaĵo de la molibdeno en ĝiaj plej altaj oksidiĝonombroj estas kiel [[oksigeno|okso-specioj]] prezentanta finaj oksidoj aŭ oksido-pontoj aŭ ambaŭ. Oni povas kredi ke la estigo de la okso-specioj estas konsekvenco de la akvomolekula polarigo per la alte ŝargitaj katjonoj rezultante en liberigo de [[protono]]j kaj formiĝo de multenombraj oksigenligoj, ekzemple: <big> <center> '''<math>\mathsf{[Mo(H_2O)_6]^{+6} + 6\;H_2O) \ \xrightarrow{}\ [MoO_4]^{2-} + 8\;H_2O }</math>''' </center> </big> La pluraj amoniaj molibdenatoj estas komerce disponeblaj kaj estas deirpunkto por preparado de sennombraj molibdenaj kombinaĵoj. Varmigo de amonia ortomolibdenato aŭ traktado kun acido estigas molibdenan trioksidon. Tiaj reakcioj okazas pere de la duamonia molibdenato. Ĉi-ekvilibro uzatas dum purigo de la molibdeno el ĝiaj ercoj. Akvosolvaĵoj de amonia ortomolibdenato reakcias kun [[sulfida acido]] por estigo de amonia kvartiomolibdenato. <big> <center> '''<math>\mathsf{NH_4MoO_4 + 4\;H_2S \ \xrightarrow{}\ (NH_4)_2MoS_4 + 4\;H_2O }</math>''' </center> </big> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/277908?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich] * [http://easychem.org/en/subst-ref/?id=561&langs=* EasyChem] * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB5309999.htm Chemical Book] * [http://www.imoa.info/molybdenum-uses/molybdenum-chemistry-uses/molybdenum-oxidation-states.php Imoa] * [https://books.google.com.br/books?id=QhvOBQAAQBAJ&pg=PA420&dq=%22Ammonium+orthomolybdate%22&hl=en&sa=X&ved=0CCMQ6AEwAWoVChMI39nW17D-xgIVyxWQCh3AKgrx#v=onepage&q=%22Ammonium%20orthomolybdate%22&f=false Powder Technology Handbook, Third Edition], Hiroaki Masuda, Ko Higashitani, Hideto Yoshida * [https://books.google.com.br/books?id=lurWPtFnTRsC&pg=PA194&dq=Ammonium+orthomolybdate&hl=en&sa=X&ved=0CCcQ6AEwAjgKahUKEwjs0P6Ssf7GAhWFjJAKĤy-C0M#v=onepage&q=Ammonium%20orthomolybdate&f=false Fine Particles: Synthesis, Characterization, and Mechanisms of Growth], Tadao Sugimoto * [https://books.google.com.br/books?id=YZpW4Y4Q_PIC&pg=PA326&dq=%22Ammonium+molybdate%22&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAWoVChMIj4m9r7H-xgIViiCQCh0yVQst#v=onepage&q=%22Ammonium%20molybdate%22&f=false Handbook of Water Analysis, Second Edition], Leo M.L. Nollet, Leen S. P. De Gelder * [https://books.google.com.br/books?id=ĴO-HdRnTl0C&pg=PA98&dq=%22Ammonium+molybdate%22&hl=en&sa=X&ved=0CDUQ6AEwA2oVChMIj4m9r7H-xgIViiCQCh0yVQst#v=onepage&q=%22Ammonium%20molybdate%22&f=false Reagent Chemicals: Specifications and Procedures : American Chemical Society ...]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, American Chemical Society, American Chemical Society. Committee on Analytical Reagents * [https://books.google.com.br/books?id=6aP3te2hGuQC&pg=PA463&dq=%22Ammonium+molybdate%22&hl=en&sa=X&ved=0CEQQ6AEwBmoVChMIj4m9r7H-xgIViiCQCh0yVQst#v=onepage&q=%22Ammonium%20molybdate%22&f=false Handbook of Non-Ferrous Metal Powders: Technologies and Applications], Oleg D Neikov, I. B. Murashova, Nicholas A. Yefimov, Stanislav Naboychenko {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} {{Portalo|Kemio}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Molibdenatoj]] hulz0i7vr5n7k1wj6attt5h8x7ix0zd 0 531699 9493787 9258398 2026-10-15T07:14:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493787 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria duacetato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:NaDiacetate.png|200px|Natria duacetato]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Ebena reprezentado de<br />natria duacetato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sodium-diacetate-3D-balls-ionic.png|200px|Natria duacetato]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la<br />Natria duacetato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Natria acetoacetato |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''[H<sub>3</sub>C-COO-]<sub>2</sub>HNa'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=126-96-5 126-96-5] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.29100.html 29100] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23662384 23662384] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Blanka delikveska pulvoro |- |[[Molmaso]]||142,09 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Solvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||4960&nbsp;mg/kg (muso, buŝa) |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[http://www.niacet.com/wp-content/uploads/Niacet-Na-diacetate-EU-EN.pdf Niacet]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.carlroth.com/downloads/sdb/en/9/SDB_9485_GB_EN.pdf Carl Roth] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|318}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|280|305|310|338|351}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Natria duacetato''', '''duacetato de natrio''' aŭ <big>'''[H<sub>3</sub>C-COO-]<sub>2</sub>HNa'''</big> estas natria salo de [[acetata acido]], senkolora solido uzata kiel spicaĵo kaj antimikroba agento. Ĝi estas higroskopa substanco konata pro ĝia gustiga propreco, kontrolanto de [[pH (kemia parametro)|pH]], nutro- konservanto kaj [[sekvestranto (kemio)|sekvestranto]]. Kiel nutro-aldonaĵo ĝi ricevas la nombron E262 kaj uzatas por reliefigi la guston de la [[vinagro]] kaj [[salo]]. Kiam malkomponita, ĝi eligas acidajn fumojn kaj iritajn substancojn. == Preparado kaj strukturo == La salo estiĝas pere de duonneŭtraligo de la [[acetata acido]] sekvata de vaporigo de la solvaĵo. Ĝi povas konsideriĝi kiel rezulto de la homoasociiĝo<ref>En acido-baza kemio, homoasociiĝo, kiu estas vorto aprobina de [[IUTAK]], estas asocio inter iu bazo kaj ĝia konjuga acido pere de hidrogena ligo.</ref>, iu efekto kiu plibonigas la acidecon de la [[acetata acido]] en koncentrita solvaĵo: <big> <center> '''2 CH<sub>3</sub>CO<sub>2</sub>H + NaOH → Na<sup>+</sup>[(CH<sub>3</sub>CO<sub>2</sub>)<sub>2</sub>H]<sup>−</sup> + H<sub>2</sub>O''' </center> </big> Same priskribita kiel natria salo de acetata acido, ĝi plej bone raportatas kiel natria salo de hidrogeno-ligita anjono CH<sub>3</sub>CO<sub>2</sub>H<sup>−</sup>. La distanco inter la oksigenaj atomoj O-O estas ĉirkaŭ 2,47 Å. La specimeno ne havas signifoplenan ekzistadon en solvaĵo sed estigas stabilajn kristalojn. == Literaturo == * [http://www.cmc-cvc.com/sites/default/files/files/FactsheetSodiumdiacetate.pdf CMC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305024103/http://www.cmc-cvc.com/sites/default/files/files/FactsheetSodiumdiacetate.pdf |date=2016-03-05 }} - Canadian Meat Council * [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/w390003?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich] * [http://www.foodchemadditives.com/products/sodium-diacetate FoodChem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150827160007/http://www.foodchemadditives.com/products/sodium-diacetate |date=2015-08-27 }} * [https://books.google.com.br/books?id=_L1c6rR-Mp4C&pg=PA103&dq=sodium+diacetate&hl=en&sa=X&ved=0CDsQ6AEwAmoVChMIkrnpk7O6xwIVA32QCh2jzglU#v=onepage&q=sodium%20diacetate&f=false Antimicrobials in Food, Third Edition], P. Michael Davidson, John N. Sofos, A. Larry Branen * [https://books.google.com.br/books?id=XcSp015g4X0C&pg=PA149&dq=sodium+diacetate&hl=en&sa=X&ved=0CEAQ6AEwA2oVChMIkrnpk7O6xwIVA32QCh2jzglU#v=onepage&q=sodium%20diacetate&f=false CRC Handbook of Food Additives, Second Edition, Volume 1], Thomas E. Furia * [https://books.google.com.br/books?id=sslUPhiE5C8C&pg=PA495&dq=sodium+diacetate&hl=en&sa=X&ved=0CEoQ6AEwBWoVChMIkrnpk7O6xwIVA32QCh2jzglU#v=onepage&q=sodium%20diacetate&f=false Food Safety 1995], Carol E. Steinhart, M. Ellin Doyle, Food Research Institute, Barbara A. Cochrane * [http://www.chemicalland21.com/lifescience/foco/SODIUM%20DIACETATE.htm ChemicalLand21] * [https://books.google.com.br/books?id=qSkytBa1YgMC&pg=PA160&dq=sodium+diacetate&hl=en&sa=X&ved=0CFIQ6AEwBmoVChMIkrnpk7O6xwIVA32QCh2jzglU#v=onepage&q=sodium%20diacetate&f=false Listeria: Listeriosis, and Food Safety, Second Edition], Elliot T. Ryser, Elmer H. Marth * [https://books.google.com.br/books?id=sYVjBgeMiLwC&pg=PA84&dq=sodium+diacetate&hl=en&sa=X&ved=0CFsQ6AEwCGoVChMIkrnpk7O6xwIVA32QCh2jzglU#v=onepage&q=sodium%20diacetate&f=false Handbook of Dialysis], John T. Daugirdas, Peter G. Blake, Todd S. Ing * [https://books.google.com.br/books?id=XZ2QB7bu5LwC&pg=PA529&dq=sodium+diacetate&hl=en&sa=X&ved=0CDMQ6AEwATgKahUKEwjwjtqmvLrHAhUBGJAKHTOLApg#v=onepage&q=sodium%20diacetate&f=false Handbook of Preservatives], Michael Ash, Irene Ash {{Neorganikaj saloj de natrio}} {{Organikaj saloj de natrio}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Acetatoj]] ajxrsntoxc43l14gjbgpbj692e8bnl8 0 532748 9493771 9419354 2026-10-15T04:58:24Z Sj1mor 12103 9493771 wikitext text/x-wiki '''KITAGAWA Hisasi''' ({{lang-ja|北川久}}; naskiĝis en la jaro 1960 en la urbo [[Kanazawa (urbo)|Kanazawa]], Japanio<ref name=":1">"Pri la aŭtoroj", ''Japana esearo n-ro 1'', Libroteko Tokio, 1994, p.64.</ref>) estas [[japana esperantisto]], redaktoro, tradukisto kaj instruisto de Esperanto kvalifikita de [[Japana Esperanto-Instituto]] (JEI)<ref name=":2" />. En 1972 li eklernis [[Esperanto|Esperanton]] sub influo de sia esperantista patro<ref name=":1" />. De junio 1981 ĝis marto 1982 li estis [[Volontuloj de TEJO|volontulo de TEJO]] kaj [[Volontuloj de UEA|de UEA]] en la [[Centra Oficejo de UEA|Centra Oficejo]] en [[Roterdamo]], kaj de tiam intense komunikas en la internacia Esperanto-movado. Ekde 1985 ĝis 2000 li estis oficisto de Japana Esperanto-Instituto kaj redaktisto de ''[[La Revuo Orienta]]'', ĝia organo <ref name=":1" />. En januaro 1986 li kun sia edzino kaj aliaj fondis Esperanto-Societon de [[Kavasako (urbo)|Kawasaki]]<ref>Japanlingva retejo de la societo, kie vetere legeblas la tuta kolekto de ĝia organo ''ESKALO'':http://kawasakiesperanto.fc2web.com/eska.html</ref>. De la 5-a ĝis la 7-a de aŭgusto 1986 li servis kiel unu el la samtempaj interpretistoj por la Socilingvistika Simpozio organizita de JEI por la centjara jubileo de Esperanto<ref>''Socilingvistikaj aspektoj de la internacia lingvo : kun aparta konsidero pri la lingva diverseco en la mondo : plena raporto,'' Japana Esperanto-Instituto, 1986.</ref>. En 1990 kun la germano [[Martin Burkert]] (intertempe post edziĝo Martin Makarian) en eldono de la [[Libroteko Tokio]] publikigis la esperant- kaj japanlingvan priekologian infanlibron ''La arbo...kiu forkuris'', kiu en la internacia Esperanto-movado iĝis tre konata kaj pro la japana teksto atingis eldonkvanton nekutime grandan kompare kun aliaj esperantlingvaj infanlibroj. En 1994 komenciĝis enkonduka klaso sub lia gvido ĉe la prestiĝa eldonejo en la lingvistika tereno Daigaku Syorin, unuafoje post kelkjara mal­sukceso (pro manko de aliĝon­toj), kaj en la sekva jaro havis du nivelojn, unu el kiuj estas daŭrigo de la enkonduka klaso<ref>"Du ekstermovadaj komercaj kursoj en Japanio(...) La alia estas klaso ĉe la prestiĝa eldonejo en la lingvistika tereno Daigaku Syorin, kiu unuafoje post kelkjara mal­sukceso (pro manko de aliĝon­toj) komenciĝis lastan jaron. Ankaŭ ĝi havas du nivelojn, unu el kiuj estas daŭrigo de la enkon­duka klaso lastjara. La gvidanto estas Kitagawa Hisasi de la Oficejo de JEI kaj iama volontulo ĉe la CO de UEA.(...) (Laŭ la Revuo Orienta aprilo 1995) https://www.ilei.info/ipr/el_la_landoj_95_2.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210928205914/https://www.ilei.info/ipr/el_la_landoj_95_2.htm |date=2021-09-28 }}</ref>. En marto 1996 li kun kelkaj aliaj esperantistoj fondis en Tokio la Studrondon pri lingva imperiismo kaj regule legis librojn kaj artikolojn pri socilingvistiko ĝis 2001<ref>USUI Hiroyuki, "La japania interlingvistikado ise, ase, ose", ''Informilo por interlingvistoj'' n-ro 36 (1/2001) [https://dvd.ikso.net/revuo/IpI/2001/1.htm].</ref><ref>Usui Hiroyuki, “Interlinguistics and Esperanto Studies in the Social Context of Modern Japan”, ''Language Problems and Language Planning'' 32:2, 2008 Summer, p.192.</ref>. De la 24-a de junio kaj ĝis la 12-a de julio 1996 li instruis Esperanton ĉe la [[Nord-Amerika Somera Kursaro|Nord-Amerika Somera Esperanto-Kursaro]], kiu havis lokon en la [[San-Franciska Ŝtata Universitato]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://nask.esperanto-usa.org/pp/historio.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210925001604/https://nask.esperanto-usa.org/pp/historio.html |arkivdato=2021-09-25 }}</ref>. En 1998 kun aliaj membroj de la [[Tokio|tokia]] Esperanto-Grupo ''Vilaĝanoj'' li produktis vidbendan filmon ''En somera vilao'', amuza rakonto pri geedzoj, kiuj ferias en somera vilao, bazita sur novelo de [[Anton Ĉeĥov]]. En 2000 finis la magistran kurson de la Lingvosociologia Fako de la Universitato Hitotubasi<ref>https://edukado.net/biblioteko/diplomlaborajhoj?iid=348&s=78c18e46201041a671b7356e828eb984</ref>. Ekde 2000 li estas memdungita redaktoro kaj tradukisto<ref name=":0">Japanlingva. http://www.second-academy.com/lecture/TGA10962.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210928165139/http://www.second-academy.com/lecture/TGA10962.html |date=2021-09-28 }}</ref>. De la 2-a ĝis la 3-a de aŭgusto 2007 li servis kiel membro de la teamo por samtempa interpretado inter la japana kaj Esperanto por la 5-a [[Nitobe-simpozio]] okazinta la Sophia-Universitato<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2007/jokohamo7/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220121045212/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2007/jokohamo7/ |arkivdato=2022-01-21 }}</ref>. En la 5-a de aŭgusto 2007 li estis unu el la tri interpretistoj okaze de la poezia renkonto inter [[Shuntarō Tanikawa|Tanikawa Shuntaro]], unu el la plej gravaj vivantaj poetoj japanaj, kaj esperantaj poetoj okaze de la 92-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Jokohamo]] <ref>"Japanaj poezi-amantoj en dulingva deklamado", ''Libera folio''.https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2007/jokohamo5/</ref><ref>https://core.ac.uk/download/pdf/35428774.pdf</ref>. En 2013 kaj 2014 kontribuis tradukojn de poemoj verkitaj de Tanikawa al ''La Revuo Orienta''.<ref>[http://www.jei.or.jp/vento/RO_2014.htm enhavo de la jarkolekto 2014 de] [[La Revuo Orienta]] - en tiu jaro li en kvar numeroj kontribuis tradukojn de poemoj</ref> En 2015 la samaj poemoj<ref>Laŭ la retejo de la eldonejo aperis en la koncerna numero sub la titolo "Elektitaj poemoj" jenaj pecoj: La tago, kiam oni lanĉos la balonon; Junulo kun okuloj mallevitaj; Junio; Nero – al hundeto, kiun oni amis; Stafeti matenon; En bela somera mateno; La gazono; Vivi; Fekaĵo; Ĉio ajn 'stas pipiĉo; Glaso; Pano; Ŝnureto; Decembro; Kion maljunulo diris antaŭ la morto; Avinjo kaj Hiroko; Jen mi naskiĝis; Kanto; La hejmeniro; Adiaŭ estas vorto nur provizora. Knabo 12; En la tago, kiam la birdetoj malaperis en la ĉielo; Tiu knabo; Zum zum; Adiaŭ!; La vortoj.</ref> aperis ankaŭ en ''[[Beletra Almanako]] 23''<ref>https://www.beletraalmanako.com/boao/ba23/index.html</ref>''.'' Laŭ la stato de somero 2015, li estas ĵuriano de la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] kaj kun [[Jouko Lindstedt]] (Finnlando) kaj [[Vikipediisto:Sudastelaro|James Rezende Piton]] (Brazilo) elektas la infanlibron de la jaro. Li nun estas instruisto de Esperanto ĉe la "Malferma Akademio" de la Tokia Universitato pri Fremdaj Studoj<ref name=":2">Japanlingva retejo: http://www.second-academy.com/lecture/TGA10962.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210928165139/http://www.second-academy.com/lecture/TGA10962.html |date=2021-09-28 }}</ref>. == Verkoj == * (Traduko) ''La arbo...kiu forkuris,'' Libroteko, Tokio, 1990. *(Kunkompilanto) ''Cent Esperantaj verboj por japanlingvanoj'', kompilita de la Redakta Komisiono de Esperanto-Japana Vortaro, Japana Esperanto-Instituto, 1995. *(Vidbenda filmo) ''En somera vilao,'' 1998. * (Kunkompilanto) ''Esperanto-Japana vortaro'', Japana Esperanto-Instituto, 2006. * (Traduko) ''La vojaĝo de la biciklo Ginta'', Nihon Betonamu Yūkō Kyōkai Kawasaki Shibu, 2008. * (Traduko) Jack Halpern, ''Kanĵi-vortaro por lernantoj: esperanta eldono'', Japana Esperanto-Instituto, 2019. == Eksteraj ligiloj == * [https://twitter.com/Gavialo/ persona konto en la retejo] ''[[Twitter]]'' *[https://www.youtube.com/watch?v=PiCUmHIP6nI&t=264s jutuba filmo en kiu Kitagawa Hisasi kantas la Vojon] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Kitagawa Hisasi|nekonata}} [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Originala literaturo en Esperanto por infanoj]] obs6we4nb72j2wxr8bdwda82zbsj78n 0 533988 9493542 8973629 2026-10-14T12:40:49Z Sj1mor 12103 9493542 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria laŭroila sarkozinato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sodium lauroyl sarcosinate.svg|300px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de<br>Natria laŭroila sarkozinato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Potassium lauroyl sarcosinate3D.png|300px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la<br>Natria laŭroila sarkozinato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Laŭroila sarkozinato de natrio |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''C<sub>15</sub>H<sub>28</sub>NNaO<sub>3</sub>'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=137-16-6 137-16-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.7071.html 7071] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23668817 23668817] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||293.38 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||CCCCCCCCCCCC<br>(=O)N(C)CC(=O)[O-].[Na+] |- |[[Denseco]]||1,033 g/cm<sup>3</sup> |- |[[Fandopunkto]]||{{GdC|140}} ({{GdF|284}}; 413 K) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R20|R20]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R41|R41]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#S24|S24]] [[Listo da S-Deklaroj#S25|S25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]]<br>[[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] [[Listo da S-Deklaroj#S39|S39]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|Xn|T}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/sigma/l9150?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|06}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|318|330}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|280|284|305+351+338|310}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Natria laŭroila sarkozinato''', '''laŭroila sarkozinato de natrio''' aŭ <big>'''C<sub>15</sub>H<sub>28</sub>NNaO<sub>3</sub>'''</big>, konata ankaŭ kiel sarkozilo, estas jona [[surfaktanto]] derivita el [[sarkozino]] kaj uzata kiel ŝaŭmiganto kaj purigagento en [[ŝampuo]]j, razkremo, dentokremo kaj produktoj por akvolavado. En eksperimentoj pri molekula biologio, sarkozilo<ref>[https://books.google.com.br/books?id=Ud0jOl-8eG4C&pg=PA538&dq=Sodium+lauroyl+sarcosinate+sarkosyl&hl=en&sa=X&ved=0CC4Q6AEwAWoVChMIvfjtnbb3xwIV5CDbCh0QcwME#v=onepage&q=Sodium%20lauroyl%20sarcosinate%20sarkosyl&f=false Unwanted Effects of Cosmetics and Drugs Used in Dermatology, Issue 282], Anton C. de Groot, Johan Pieter Nater, J. Willem Weyland</ref> uzatas kiel inhibanto de [[DNA]] transskribado<ref>[https://books.google.com.br/books?id=0rvSqSRhJjYC&pg=PA61&dq=Sodium+lauroyl+sarcosinate+DNA+transcription&hl=en&sa=X&ved=0CCYQ6AEwAGoVChMIybHixrb3xwIVw5bbCh2DGwIc#v=onepage&q=Sodium%20lauroyl%20sarcosinate%20DNA%20transcription&f=false Animal Ribosomes: Experimental Studies of the Last Five Years]</ref>. Ĉi-surfaktanto estas amfifila<ref>Amfifilaj aŭ amfipataj molekuloj estas tiuj kiuj prezentas hidrofilan regionon (kiu estas solvebla en akva medio) kaj hidrofoban regionon nesolveblan en akvo, sed solvebla en [[lipido]]j kaj organikaj solvantoj.</ref> pro la hidrofoba 12-karbona ĉeno ([[Laŭrata acido|laŭroila]]) kaj la hidrofila [[karboksilata acido|karboksilato]]. Pro tio ke la nitrogenatomo estas [[amido|amida]] ligo, la nitrogeno ne estas [[pH (kemia parametro)|pH aktiva]] kaj estas neŭtrale ŝargita en akvaj solvaĵoj sendepende de la pH. La karboksilato havas [[Konstanto pri dissociigo de acidoj|(pKa)]] ĉirkaŭ 3,6 kaj do estas negative ŝargita en solvaĵoj kun pH pli grandaj ol 5.5. [[Veziketo]]j pH-sensivaj estas prepareblaj uzante ĉi-surfaktanto kun alia katjona aŭ akvo-nesolveblaj amfifiloj tiel kiel la n-dekanolo. Aldono de miksaĵo da egalaj partoj de natria laŭroila sarkozinato kaj la ne-jona surfaktanto sorbitola unulaŭrato en akvon rezultas en formado de kvazaŭ-micelaj aldonaĵoj eĉ se neniu surfaktanto formis micelojn kiam ĉeestante sola. Tiaj aldonaĵoj povas helpi dum transporto de aliaj pli etaj molekuloj, tiel kiel drogoj, tra haŭto. == Literaturo == * [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/sigma/l5125?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich] * [http://www.chemicalbook.com/ProductMSDSDetailCB6853080_EN.htm Chemical Book] * [http://www.chemicalland21.com/specialtychem/perchem/SODIUM%20LAUROYL%20SARCOSINATE.htm ChemicalLand21] * [http://www.ewg.org/skindeep/ingredient/706102/SODIUM_LAUROYL_SARCOSINATE/ EWG's Skin Deep] * [https://www.truthinaging.com/ingredients/sodium-lauroyl-sarcosinate Truth in Aging] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304080235/https://www.truthinaging.com/ingredients/sodium-lauroyl-sarcosinate |date=2016-03-04 }} * [https://books.google.com.br/books?id=XZ2QB7bu5LwC&pg=PA535&dq=sodium+lauroyl+sarcosinate&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAWoVChMI_OrLwaH3xwIVyT8UCh0ztw4C#v=onepage&q=sodium%20lauroyl%20sarcosinate&f=false Handbook of Preservatives], Michael Ash, Irene Ash * [https://books.google.com.br/books?id=Sg4I_mwhwmsC&pg=PA235&dq=sodium+lauroyl+sarcosinate&hl=en&sa=X&ved=0CD4Q6AEwBGoVChMI_OrLwaH3xwIVyT8UCh0ztw4C#v=onepage&q=sodium%20lauroyl%20sarcosinate&f=false Protein-Based Surfactants: Synthesis: Physicochemical Properties, and ...], Jiding Xia * [https://books.google.com.br/books?id=VW3sCAAAQBAJ&pg=PA259&dq=sodium+lauroyl+sarcosinate&hl=en&sa=X&ved=0CEMQ6AEwBWoVChMI_OrLwaH3xwIVyT8UCh0ztw4C#v=onepage&q=sodium%20lauroyl%20sarcosinate&f=false Chemistry and Technology of the Cosmetics and Toiletries Industry], S.D. Williams, W.H. Schmitt {{Neorganikaj saloj de natrio}} {{Organikaj saloj de natrio}} == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Sarkozinatoj]] [[Kategorio:Laŭratoj]] ppgwd6u2ocotlknumurdvopwk8mygg0 0 534172 9493619 9493505 2026-10-14T15:53:37Z Rémi sim 205328 9493619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Jesper Lykke Jacobsen | dosiero = | priskribo = Jesper Lykke Jacobsen | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = [[23-a de Septembro]] [[1971]] | loko de naskiĝo = {{Flago|Danio}} [[Holstebro]], [[Danio]] | nacieco = [[dano]] kaj [[franco]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = [[Jesper Lykke Jacobsen#Verkoj|liaj verkoj]] | aliaj aktivaĵoj = plurfoja premiito en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1985]] }} '''Jesper Lykke JACOBSEN''' (naskiĝis en [[Holstebro]], [[Danio]], [[1971]]) estas [[esperantisto]] kun dana kaj franca naciecoj, kaj [[Akademio de Esperanto|akademiano]]. Li estas [[fizikisto]], universitata profesoro. Li plurfoje premiiĝis en la [[Belartaj Konkursoj]], en la branĉoj ''prozo'' kaj ''poezio''. Krome, li apartenas al la redakcia teamo de [[Beletra Almanako]]. ==Biografio== Jesper Lykke Jacobsen naskiĝis en la urbo [[Holstebro]], en la [[Regiono Meza Jutlando]] de [[Danio]], kaj studis fizikon kaj matematikon ĉe la Instituto pri [[Fiziko]] kaj [[Astronomio]] de la [[Universitato de Arhuzo]] inter la jaroj 1990 kaj 1994. Ĉe tiu sama loko li komencis siajn doktorigajn studojn en 1994-1996, kiujn li kompletigis per du pliaj jaroj ĉe la Departemento pri Teoria Fiziko de la [[Oksforda Universitato]], en Britio. Dum tiu restado en Oksfordo li entreprenis la revizion, kune kun Konrad Hinsen, de la terminoj pri fiziko kaj optiko por la [[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]. En 1998 li doktoriĝis pri fizikaj sciencoj en la Arhuza Universitato per la disertaĵo ''Frustro kaj malordo en diskretaj surretaj modeloj''<ref>https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00002136/fr/</ref>. Li poste laboris kiel [[postdoktoriĝo|postdoktoriĝanto]] ĉe [[CNRS]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Centre_national_de_la_recherche_scientifique</ref>, Laboratorio pri Statistika Fiziko de École Normale Supérieure (LPSENS)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lps.ens.fr/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160813101629/http://www.lps.ens.fr/ |arkivdato=2016-08-13 }}</ref> de [[Parizo]], kion li faris de 1998 ĝis 1999. De tiu jaro ĝis 2008 li laboris kiel asista profesoro ĉe la Laboratorio pri Teoria Fiziko kaj Statistikaj Modeloj (LPTMS) <ref>http://lptms.u-psud.fr</ref> de la Universitato Paris-Sud, Orsay<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.u-psud.fr/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070712185326/http://www.u-psud.fr/ |arkivdato=2007-07-12 }}</ref>. Dum tiu periodo, en julio 2002, li edziĝis, kaj en novembro de la sama jaro li habilitiĝis en sia laborcentro per la disertaĵo ''La du-dimensia Potts-modelo''<ref>https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00002139/fr/</ref>. En 2005 kaj 2007 naskiĝis liaj du infanoj. De 2008 li laboras kiel profesoro ĉe la Laboratorio pri Teoria Fiziko de École Normale Supérieure (LPTENS)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lpt.ens.fr/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190929194030/http://www.lpt.ens.fr/ |arkivdato=2019-09-29 }}</ref> kaj en la [[Universitato Pierre kaj Marie Curie|Universitato Pierre et Marie Curie]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Universit%C3%A9_Pierre-et-Marie-Curie</ref>, de 2019 parto de la [[Universitato Sorbono]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Sorbonne_Universit%C3%A9</ref>, Parizo. Lia universitata aktivado portis lin kiel invitita profesoro al lekciaj kursoj en [[Aŭstralio]], [[Belgio]], [[Britio]], [[Francio]], [[Japanio]], [[Svisio]] kaj [[Usono]], kaj al multnombraj invititaj prelegoj en Francio kaj tra la mondo. Li apartenas al la Institut Universitaire de France<ref>http://www.iufrance.fr/les-membres-de-liuf/membre/773-jesper-jacobsen.html</ref> kaj dufoje gajnis la premion “Best paper prize” de Journal of Physics A<ref>http://ioppublishing.org/news/corporate-news/journal-of-physics-a-recognises-mathematical-research-excellence/</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://jphysplus.iop.org/2016/06/28/meet-the-winners-of-the-jphysa-best-paper-prize-2016-part-3/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160915210235/https://jphysplus.iop.org/2016/06/28/meet-the-winners-of-the-jphysa-best-paper-prize-2016-part-3/ |arkivdato=2016-09-15 }}</ref> (en 2011 kaj 2016). En 2016 li ricevis la premion [[Paul Langevin]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Prix_Paul-Langevin</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.sfpnet.fr/laureats-du-prix-paul-langevin-2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161112021927/https://www.sfpnet.fr/laureats-du-prix-paul-langevin-2016 |arkivdato=2016-11-12 }}</ref> de la Société Française de Physique <ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Soci%C3%A9t%C3%A9_fran%C3%A7aise_de_physique</ref>. De 1997 li entute publikigis pli ol 150 artikolojn en internaciaj sciencaj revuoj kaj plurajn ĉapitrojn de libroj. Kvin el liaj doktoriĝantoj mem trovis universitatajn postenojn. Lige kun sia interesiĝo pri literaturo, li funkciis kiel respondeculo pri la literatura programo de la [[Kultura Esperanto-Festivalo]] okazinta en 1996 en [[Kopenhago]] ([[Danio]]), kaj li estis membro de la [[LKK]] de la 57a [[Internacia Junulara Kongreso]], kiu disvolviĝis en [[Strasburgo]] ([[Francio]]) en 2001. De 2015 (22a numero), li kunredaktas la literaturan revuon [[Beletra Almanako]]; samjare, okaze de la [[100-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Lillo]] ([[Francio]]), li estis membro de la LKK, responsa pri tradukado, kaj la [[rektoro]] de la 68a sesio de la [[Internacia Kongresa Universitato]]. Li estas amatora pianisto, kaj en 1991 diplomiĝis pri [[Orgenmuziko|orgenludado]] kaj ĥora gvidado ĉe la “Kirkemusikskole” en Vestervig ([[Danio]]). En 2005, en [[Ariège]] ([[Pireneoj]] de suda [[Francio]]), li gvidis esperantlingvan korusan stud-semajnon, aranĝitan de [[Jorgos]]. Jesper ofte gvidas e-lingvajn ĥorojn en aranĝoj kiel [[Novjara Renkontiĝo]] kaj [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj]]. Ekde 2016 li instruas kurson pri originala literaturo en Esperanto ĉe la lingvodepartemento ECLA de École Normale Supérieure<ref>https://www.ecla.ens.fr/spip.php?rubrique82</ref>; kutime dum la vintra semestro okazas enkonduka lingvokurso de Esperanto, la literatura kurso sekvas dum la somera semestro. En 2019 li estis elektita membro de la [[Akademio de Esperanto]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Membroj_kaj_korespondantoj|titolo=Membroj kaj korespondantoj de la Akademio de Esperanto|alirdato=2019-03-01}}</ref>. En 2026 li iĝis prezidanto<ref>"[https://www.liberafolio.org/2026/10/13/jesper-jacobsen-nova-prezidanto-de-la-akademio/ Jesper Jacobsen nova prezidanto de la Akademio]" en ''[[Libera Folio]]'', 13/10/2026</ref>. ==Verkoj== ===Poemoj=== * "Homsaĝo"<ref>http://esperanto.net/literaturo/bk/verk/homsag.pdf</ref>, ricevinta honoran mencion en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] en 2012, kaj aperinta en ''[[BA15|Beletra Almanako]]'' [[BA15|15]] (oktobro 2012). * "Komenco", en ''[[BA22|Beletra Almanako]]'' [[BA22|22]] (februaro 2015). * "Translazuren", en ''[[BA24|Beletra Almanako]]'' [[BA24|24]] (oktobro 2015). Ĝi estis reproduktita kaj komentita en la gazeto ''Horizontaal''<ref>https://www.esperanto.be/fel/nl/horizontaal.pdf</ref> de [[Flandra Esperanto-Ligo]], n-ro 279, majo-junio 2016, p. 9. * "Kosmogonio", kiu ricevis la 2-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2017, publikigita en la volumo ''Belarta rikolto 2017''. ===Prozaĵoj=== * "Subtenu min!" <ref>http://esperanto.net/literaturo/bk/verk/homsag.pdf</ref>, ricevinta honoran mencion en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] en 2012, kaj aperinta en ''[[BA15|Beletra Almanako]]'' [[BA15|15]] (oktobro 2012). Pro la samjaraj honoraj mencioj en la branĉoj ''poezio'' kaj ''prozo'' Jesper ricevis la Premion nova talento. * "Arkta simfonio", en ''[[BA16|Beletra Almanako]]'' [[BA16|16]] (februaro 2013). * "La Punĉbovlo de la diablo"<ref>http://esperanto.net/literaturo/bk/verk/puncbovl.html</ref>, ricevinta la 3-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2013, aperinta en la volumo ''Belarta rikolto 2013''. * "La tirkesto", kiu ricevis la 3-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2015, publikigita en la volumo ''Belarta rikolto 2015''. * "La paradiza turo", ricevinta la 1-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2016, kaj aperinta en la volumo ''Belarta rikolto 2016''. *"La blua arbaro", ricevinta la 1-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2019, kaj aperinta en la volumo ''Belarta rikolto 2019''. == Eksteraj ligiloj == * {{fr}} [http://www.phys.ens.fr/~jacobsen/cv/cv.php Vivresumo] * [https://www.youtube.com/watch?v=68Z2AVj294g/ EsKu - Epizodo 46 - Jesper Jacobsen], [[YouTube|jutuba]] filmeto aperinta 2023-12-08 ({{eo}}) ==Notoj== {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Jacobsen, Jesper}} [[Kategorio:Danaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj poetoj]] sbe9v2k1jxo9a009317847zxvf7bsuq 9493620 9493619 2026-10-14T15:53:58Z Rémi sim 205328 9493620 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Jesper Lykke Jacobsen | dosiero = | priskribo = Jesper Lykke Jacobsen | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = [[23-a de Septembro]] [[1971]] | loko de naskiĝo = {{Flago|Danio}} [[Holstebro]], [[Danio]] | nacieco = [[dano]] kaj [[franco]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = [[Jesper Lykke Jacobsen#Verkoj|liaj verkoj]] | aliaj aktivaĵoj = plurfoja premiito en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1985]] }} '''Jesper Lykke JACOBSEN''' (naskiĝis en [[Holstebro]], [[Danio]], [[1971]]) estas [[esperantisto]] kun dana kaj franca naciecoj, kaj [[Akademio de Esperanto|akademiano]]. Li estas [[fizikisto]], universitata profesoro. Li plurfoje premiiĝis en la [[Belartaj Konkursoj]], en la branĉoj ''prozo'' kaj ''poezio''. Krome, li apartenas al la redakcia teamo de [[Beletra Almanako]]. ==Biografio== Jesper Lykke Jacobsen naskiĝis en la urbo [[Holstebro]], en la [[Regiono Meza Jutlando]] de [[Danio]], kaj studis fizikon kaj matematikon ĉe la Instituto pri [[Fiziko]] kaj [[Astronomio]] de la [[Universitato de Arhuzo]] inter la jaroj 1990 kaj 1994. Ĉe tiu sama loko li komencis siajn doktorigajn studojn en 1994-1996, kiujn li kompletigis per du pliaj jaroj ĉe la Departemento pri Teoria Fiziko de la [[Oksforda Universitato]], en Britio. Dum tiu restado en Oksfordo li entreprenis la revizion, kune kun Konrad Hinsen, de la terminoj pri fiziko kaj optiko por la [[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]. En 1998 li doktoriĝis pri fizikaj sciencoj en la Arhuza Universitato per la disertaĵo ''Frustro kaj malordo en diskretaj surretaj modeloj''<ref>https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00002136/fr/</ref>. Li poste laboris kiel [[postdoktoriĝo|postdoktoriĝanto]] ĉe [[CNRS]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Centre_national_de_la_recherche_scientifique</ref>, Laboratorio pri Statistika Fiziko de École Normale Supérieure (LPSENS)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lps.ens.fr/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160813101629/http://www.lps.ens.fr/ |arkivdato=2016-08-13 }}</ref> de [[Parizo]], kion li faris de 1998 ĝis 1999. De tiu jaro ĝis 2008 li laboris kiel asista profesoro ĉe la Laboratorio pri Teoria Fiziko kaj Statistikaj Modeloj (LPTMS) <ref>http://lptms.u-psud.fr</ref> de la Universitato Paris-Sud, Orsay<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.u-psud.fr/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070712185326/http://www.u-psud.fr/ |arkivdato=2007-07-12 }}</ref>. Dum tiu periodo, en julio 2002, li edziĝis, kaj en novembro de la sama jaro li habilitiĝis en sia laborcentro per la disertaĵo ''La du-dimensia Potts-modelo''<ref>https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00002139/fr/</ref>. En 2005 kaj 2007 naskiĝis liaj du infanoj. De 2008 li laboras kiel profesoro ĉe la Laboratorio pri Teoria Fiziko de École Normale Supérieure (LPTENS)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lpt.ens.fr/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190929194030/http://www.lpt.ens.fr/ |arkivdato=2019-09-29 }}</ref> kaj en la [[Universitato Pierre kaj Marie Curie|Universitato Pierre et Marie Curie]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Universit%C3%A9_Pierre-et-Marie-Curie</ref>, de 2019 parto de la [[Universitato Sorbono]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Sorbonne_Universit%C3%A9</ref>, Parizo. Lia universitata aktivado portis lin kiel invitita profesoro al lekciaj kursoj en [[Aŭstralio]], [[Belgio]], [[Britio]], [[Francio]], [[Japanio]], [[Svisio]] kaj [[Usono]], kaj al multnombraj invititaj prelegoj en Francio kaj tra la mondo. Li apartenas al la Institut Universitaire de France<ref>http://www.iufrance.fr/les-membres-de-liuf/membre/773-jesper-jacobsen.html</ref> kaj dufoje gajnis la premion “Best paper prize” de Journal of Physics A<ref>http://ioppublishing.org/news/corporate-news/journal-of-physics-a-recognises-mathematical-research-excellence/</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://jphysplus.iop.org/2016/06/28/meet-the-winners-of-the-jphysa-best-paper-prize-2016-part-3/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160915210235/https://jphysplus.iop.org/2016/06/28/meet-the-winners-of-the-jphysa-best-paper-prize-2016-part-3/ |arkivdato=2016-09-15 }}</ref> (en 2011 kaj 2016). En 2016 li ricevis la premion [[Paul Langevin]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Prix_Paul-Langevin</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.sfpnet.fr/laureats-du-prix-paul-langevin-2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161112021927/https://www.sfpnet.fr/laureats-du-prix-paul-langevin-2016 |arkivdato=2016-11-12 }}</ref> de la Société Française de Physique <ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Soci%C3%A9t%C3%A9_fran%C3%A7aise_de_physique</ref>. De 1997 li entute publikigis pli ol 150 artikolojn en internaciaj sciencaj revuoj kaj plurajn ĉapitrojn de libroj. Kvin el liaj doktoriĝantoj mem trovis universitatajn postenojn. Lige kun sia interesiĝo pri literaturo, li funkciis kiel respondeculo pri la literatura programo de la [[Kultura Esperanto-Festivalo]] okazinta en 1996 en [[Kopenhago]] ([[Danio]]), kaj li estis membro de la [[LKK]] de la 57a [[Internacia Junulara Kongreso]], kiu disvolviĝis en [[Strasburgo]] ([[Francio]]) en 2001. De 2015 (22a numero), li kunredaktas la literaturan revuon [[Beletra Almanako]]; samjare, okaze de la [[100-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Lillo]] ([[Francio]]), li estis membro de la LKK, responsa pri tradukado, kaj la [[rektoro]] de la 68a sesio de la [[Internacia Kongresa Universitato]]. Li estas amatora pianisto, kaj en 1991 diplomiĝis pri [[Orgenmuziko|orgenludado]] kaj ĥora gvidado ĉe la “Kirkemusikskole” en Vestervig ([[Danio]]). En 2005, en [[Ariège]] ([[Pireneoj]] de suda [[Francio]]), li gvidis esperantlingvan korusan stud-semajnon, aranĝitan de [[Jorgos]]. Jesper ofte gvidas e-lingvajn ĥorojn en aranĝoj kiel [[Novjara Renkontiĝo]] kaj [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj]]. Ekde 2016 li instruas kurson pri originala literaturo en Esperanto ĉe la lingvodepartemento ECLA de École Normale Supérieure<ref>https://www.ecla.ens.fr/spip.php?rubrique82</ref>; kutime dum la vintra semestro okazas enkonduka lingvokurso de Esperanto, la literatura kurso sekvas dum la somera semestro. En 2019 li estis elektita membro de la [[Akademio de Esperanto]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Membroj_kaj_korespondantoj|titolo=Membroj kaj korespondantoj de la Akademio de Esperanto|alirdato=2019-03-01}}</ref>. En 2026 li iĝis prezidanton<ref>"[https://www.liberafolio.org/2026/10/13/jesper-jacobsen-nova-prezidanto-de-la-akademio/ Jesper Jacobsen nova prezidanto de la Akademio]" en ''[[Libera Folio]]'', 13/10/2026</ref>. ==Verkoj== ===Poemoj=== * "Homsaĝo"<ref>http://esperanto.net/literaturo/bk/verk/homsag.pdf</ref>, ricevinta honoran mencion en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] en 2012, kaj aperinta en ''[[BA15|Beletra Almanako]]'' [[BA15|15]] (oktobro 2012). * "Komenco", en ''[[BA22|Beletra Almanako]]'' [[BA22|22]] (februaro 2015). * "Translazuren", en ''[[BA24|Beletra Almanako]]'' [[BA24|24]] (oktobro 2015). Ĝi estis reproduktita kaj komentita en la gazeto ''Horizontaal''<ref>https://www.esperanto.be/fel/nl/horizontaal.pdf</ref> de [[Flandra Esperanto-Ligo]], n-ro 279, majo-junio 2016, p. 9. * "Kosmogonio", kiu ricevis la 2-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2017, publikigita en la volumo ''Belarta rikolto 2017''. ===Prozaĵoj=== * "Subtenu min!" <ref>http://esperanto.net/literaturo/bk/verk/homsag.pdf</ref>, ricevinta honoran mencion en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] en 2012, kaj aperinta en ''[[BA15|Beletra Almanako]]'' [[BA15|15]] (oktobro 2012). Pro la samjaraj honoraj mencioj en la branĉoj ''poezio'' kaj ''prozo'' Jesper ricevis la Premion nova talento. * "Arkta simfonio", en ''[[BA16|Beletra Almanako]]'' [[BA16|16]] (februaro 2013). * "La Punĉbovlo de la diablo"<ref>http://esperanto.net/literaturo/bk/verk/puncbovl.html</ref>, ricevinta la 3-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2013, aperinta en la volumo ''Belarta rikolto 2013''. * "La tirkesto", kiu ricevis la 3-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2015, publikigita en la volumo ''Belarta rikolto 2015''. * "La paradiza turo", ricevinta la 1-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2016, kaj aperinta en la volumo ''Belarta rikolto 2016''. *"La blua arbaro", ricevinta la 1-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2019, kaj aperinta en la volumo ''Belarta rikolto 2019''. == Eksteraj ligiloj == * {{fr}} [http://www.phys.ens.fr/~jacobsen/cv/cv.php Vivresumo] * [https://www.youtube.com/watch?v=68Z2AVj294g/ EsKu - Epizodo 46 - Jesper Jacobsen], [[YouTube|jutuba]] filmeto aperinta 2023-12-08 ({{eo}}) ==Notoj== {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Jacobsen, Jesper}} [[Kategorio:Danaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj poetoj]] 4fnf2i4066fs2wvz5yavmlu5m9kzp41 9493784 9493620 2026-10-15T06:50:01Z ~2026-55289-77 264988 Nuligis version 9493620 de [[Uzanto:Rémi sim|Rémi sim]] ([[Speciala:Contributions/Rémi sim|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Rémi sim|diskutpaĝo]]) 9493784 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Jesper Lykke Jacobsen | dosiero = | priskribo = Jesper Lykke Jacobsen | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = [[23-a de Septembro]] [[1971]] | loko de naskiĝo = {{Flago|Danio}} [[Holstebro]], [[Danio]] | nacieco = [[dano]] kaj [[franco]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = [[Jesper Lykke Jacobsen#Verkoj|liaj verkoj]] | aliaj aktivaĵoj = plurfoja premiito en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1985]] }} '''Jesper Lykke JACOBSEN''' (naskiĝis en [[Holstebro]], [[Danio]], [[1971]]) estas [[esperantisto]] kun dana kaj franca naciecoj, kaj [[Akademio de Esperanto|akademiano]]. Li estas [[fizikisto]], universitata profesoro. Li plurfoje premiiĝis en la [[Belartaj Konkursoj]], en la branĉoj ''prozo'' kaj ''poezio''. Krome, li apartenas al la redakcia teamo de [[Beletra Almanako]]. ==Biografio== Jesper Lykke Jacobsen naskiĝis en la urbo [[Holstebro]], en la [[Regiono Meza Jutlando]] de [[Danio]], kaj studis fizikon kaj matematikon ĉe la Instituto pri [[Fiziko]] kaj [[Astronomio]] de la [[Universitato de Arhuzo]] inter la jaroj 1990 kaj 1994. Ĉe tiu sama loko li komencis siajn doktorigajn studojn en 1994-1996, kiujn li kompletigis per du pliaj jaroj ĉe la Departemento pri Teoria Fiziko de la [[Oksforda Universitato]], en Britio. Dum tiu restado en Oksfordo li entreprenis la revizion, kune kun Konrad Hinsen, de la terminoj pri fiziko kaj optiko por la [[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]. En 1998 li doktoriĝis pri fizikaj sciencoj en la Arhuza Universitato per la disertaĵo ''Frustro kaj malordo en diskretaj surretaj modeloj''<ref>https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00002136/fr/</ref>. Li poste laboris kiel [[postdoktoriĝo|postdoktoriĝanto]] ĉe [[CNRS]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Centre_national_de_la_recherche_scientifique</ref>, Laboratorio pri Statistika Fiziko de École Normale Supérieure (LPSENS)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lps.ens.fr/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160813101629/http://www.lps.ens.fr/ |arkivdato=2016-08-13 }}</ref> de [[Parizo]], kion li faris de 1998 ĝis 1999. De tiu jaro ĝis 2008 li laboris kiel asista profesoro ĉe la Laboratorio pri Teoria Fiziko kaj Statistikaj Modeloj (LPTMS) <ref>http://lptms.u-psud.fr</ref> de la Universitato Paris-Sud, Orsay<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.u-psud.fr/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070712185326/http://www.u-psud.fr/ |arkivdato=2007-07-12 }}</ref>. Dum tiu periodo, en julio 2002, li edziĝis, kaj en novembro de la sama jaro li habilitiĝis en sia laborcentro per la disertaĵo ''La du-dimensia Potts-modelo''<ref>https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00002139/fr/</ref>. En 2005 kaj 2007 naskiĝis liaj du infanoj. De 2008 li laboras kiel profesoro ĉe la Laboratorio pri Teoria Fiziko de École Normale Supérieure (LPTENS)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lpt.ens.fr/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190929194030/http://www.lpt.ens.fr/ |arkivdato=2019-09-29 }}</ref> kaj en la [[Universitato Pierre kaj Marie Curie|Universitato Pierre et Marie Curie]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Universit%C3%A9_Pierre-et-Marie-Curie</ref>, de 2019 parto de la [[Universitato Sorbono]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Sorbonne_Universit%C3%A9</ref>, Parizo. Lia universitata aktivado portis lin kiel invitita profesoro al lekciaj kursoj en [[Aŭstralio]], [[Belgio]], [[Britio]], [[Francio]], [[Japanio]], [[Svisio]] kaj [[Usono]], kaj al multnombraj invititaj prelegoj en Francio kaj tra la mondo. Li apartenas al la Institut Universitaire de France<ref>http://www.iufrance.fr/les-membres-de-liuf/membre/773-jesper-jacobsen.html</ref> kaj dufoje gajnis la premion “Best paper prize” de Journal of Physics A<ref>http://ioppublishing.org/news/corporate-news/journal-of-physics-a-recognises-mathematical-research-excellence/</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://jphysplus.iop.org/2016/06/28/meet-the-winners-of-the-jphysa-best-paper-prize-2016-part-3/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160915210235/https://jphysplus.iop.org/2016/06/28/meet-the-winners-of-the-jphysa-best-paper-prize-2016-part-3/ |arkivdato=2016-09-15 }}</ref> (en 2011 kaj 2016). En 2016 li ricevis la premion [[Paul Langevin]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Prix_Paul-Langevin</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.sfpnet.fr/laureats-du-prix-paul-langevin-2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161112021927/https://www.sfpnet.fr/laureats-du-prix-paul-langevin-2016 |arkivdato=2016-11-12 }}</ref> de la Société Française de Physique <ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Soci%C3%A9t%C3%A9_fran%C3%A7aise_de_physique</ref>. De 1997 li entute publikigis pli ol 150 artikolojn en internaciaj sciencaj revuoj kaj plurajn ĉapitrojn de libroj. Kvin el liaj doktoriĝantoj mem trovis universitatajn postenojn. Lige kun sia interesiĝo pri literaturo, li funkciis kiel respondeculo pri la literatura programo de la [[Kultura Esperanto-Festivalo]] okazinta en 1996 en [[Kopenhago]] ([[Danio]]), kaj li estis membro de la [[LKK]] de la 57a [[Internacia Junulara Kongreso]], kiu disvolviĝis en [[Strasburgo]] ([[Francio]]) en 2001. De 2015 (22a numero), li kunredaktas la literaturan revuon [[Beletra Almanako]]; samjare, okaze de la [[100-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Lillo]] ([[Francio]]), li estis membro de la LKK, responsa pri tradukado, kaj la [[rektoro]] de la 68a sesio de la [[Internacia Kongresa Universitato]]. Li estas amatora pianisto, kaj en 1991 diplomiĝis pri [[Orgenmuziko|orgenludado]] kaj ĥora gvidado ĉe la “Kirkemusikskole” en Vestervig ([[Danio]]). En 2005, en [[Ariège]] ([[Pireneoj]] de suda [[Francio]]), li gvidis esperantlingvan korusan stud-semajnon, aranĝitan de [[Jorgos]]. Jesper ofte gvidas e-lingvajn ĥorojn en aranĝoj kiel [[Novjara Renkontiĝo]] kaj [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj]]. Ekde 2016 li instruas kurson pri originala literaturo en Esperanto ĉe la lingvodepartemento ECLA de École Normale Supérieure<ref>https://www.ecla.ens.fr/spip.php?rubrique82</ref>; kutime dum la vintra semestro okazas enkonduka lingvokurso de Esperanto, la literatura kurso sekvas dum la somera semestro. En 2019 li estis elektita membro de la [[Akademio de Esperanto]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Membroj_kaj_korespondantoj|titolo=Membroj kaj korespondantoj de la Akademio de Esperanto|alirdato=2019-03-01}}</ref>. En 2026 li iĝis prezidanto<ref>"[https://www.liberafolio.org/2026/10/13/jesper-jacobsen-nova-prezidanto-de-la-akademio/ Jesper Jacobsen nova prezidanto de la Akademio]" en ''[[Libera Folio]]'', 13/10/2026</ref>. ==Verkoj== ===Poemoj=== * "Homsaĝo"<ref>http://esperanto.net/literaturo/bk/verk/homsag.pdf</ref>, ricevinta honoran mencion en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] en 2012, kaj aperinta en ''[[BA15|Beletra Almanako]]'' [[BA15|15]] (oktobro 2012). * "Komenco", en ''[[BA22|Beletra Almanako]]'' [[BA22|22]] (februaro 2015). * "Translazuren", en ''[[BA24|Beletra Almanako]]'' [[BA24|24]] (oktobro 2015). Ĝi estis reproduktita kaj komentita en la gazeto ''Horizontaal''<ref>https://www.esperanto.be/fel/nl/horizontaal.pdf</ref> de [[Flandra Esperanto-Ligo]], n-ro 279, majo-junio 2016, p. 9. * "Kosmogonio", kiu ricevis la 2-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2017, publikigita en la volumo ''Belarta rikolto 2017''. ===Prozaĵoj=== * "Subtenu min!" <ref>http://esperanto.net/literaturo/bk/verk/homsag.pdf</ref>, ricevinta honoran mencion en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] en 2012, kaj aperinta en ''[[BA15|Beletra Almanako]]'' [[BA15|15]] (oktobro 2012). Pro la samjaraj honoraj mencioj en la branĉoj ''poezio'' kaj ''prozo'' Jesper ricevis la Premion nova talento. * "Arkta simfonio", en ''[[BA16|Beletra Almanako]]'' [[BA16|16]] (februaro 2013). * "La Punĉbovlo de la diablo"<ref>http://esperanto.net/literaturo/bk/verk/puncbovl.html</ref>, ricevinta la 3-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2013, aperinta en la volumo ''Belarta rikolto 2013''. * "La tirkesto", kiu ricevis la 3-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2015, publikigita en la volumo ''Belarta rikolto 2015''. * "La paradiza turo", ricevinta la 1-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2016, kaj aperinta en la volumo ''Belarta rikolto 2016''. *"La blua arbaro", ricevinta la 1-an premion en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2019, kaj aperinta en la volumo ''Belarta rikolto 2019''. == Eksteraj ligiloj == * {{fr}} [http://www.phys.ens.fr/~jacobsen/cv/cv.php Vivresumo] * [https://www.youtube.com/watch?v=68Z2AVj294g/ EsKu - Epizodo 46 - Jesper Jacobsen], [[YouTube|jutuba]] filmeto aperinta 2023-12-08 ({{eo}}) ==Notoj== {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Jacobsen, Jesper}} [[Kategorio:Danaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj poetoj]] sbe9v2k1jxo9a009317847zxvf7bsuq 0 534315 9493730 9485157 2026-10-14T20:09:20Z Sj1mor 12103 9493730 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria permanganato '''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sodium_permanganate.svg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br />Natria permanganato ''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Potassium-perchlorate-unit-cell-3D-balls-perspective.png|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kristala strukturo de<br />natria permanganato ''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Permanganato de natrio * Natria salo de permanganata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''NaMnO<sub>4</sub>'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]|| * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=10101-50-5 10101-50-5] (anhidra) * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=79048-36-5 79048-36-5] (unuhidrata)] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.23303.html 23303] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23673458 23673458] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Ruĝa solido |- |[[Molmaso]]|| * 141.9254 (anhidra) * 159.94 (unuhidrata) g mol<sup>−1</sup> |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||[Na+].[O-][Mn](=O)(=O)=O |- |[[Denseco]]|| * 1.972 (unuhidrata) * 1.391 g/mL at {{GdC|25}} g/cm<sup>3</sup> |- |[[Fandopunkto]]||{{GdC|36}} ({{GdF|97}}; 309 K)<br />({{GdC|170}}) (trihidrata) |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:90 g/100 mL |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R8|R8]] [[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] [[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] [[Listo da R-Deklaroj#R50/53|R50/53]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S17|S17]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] [[Listo da S-Deklaroj#S61|S61]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|O|T|Xi|C}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|03|07}}{{GHS Piktogramo|09}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|272|302|410}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|220|221|264|270|273|280|301+312|330|391|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Natria permanganato ''', '''permanganato de natrio''' aŭ <big>'''NaMnO<sub>4</sub>'''</big> estas neorganika kombinaĵo, analogo de la [[kalia permanganato]], tamen malpli serĉata pro ĝia altkosteco. Ĝi estas ĉefe disponebla kiel unuhidrata. Ĉi-salo estas tre [[higroskopio|higroskopa]] kaj havas malaltan fandopunkton. Ĉar ĝi estas 15-fojojn pli solvebla ol [[kalia permanganato|KMNO<sub>4</sub>]], natria permanganato trovas uzojn kie necesas pli altaj koncentriĝoj de jonoj MNO<sub>4</sub><sup>−</sup>. == Sintezo == * Ĝi estas preparebla per reakcio de mangana duoksido kaj [[natria hipoklorito]] en alkala medio: <big><center><math>\mathsf{2\;MnO_2 + 3\;NaClO + 2\;NaOH \ \xrightarrow{}\ 2\;NaMnO_4 + 3\;NaCl + H_2O }</math></center></big> == Proprecoj == Natria permanganato estas nebrulema, sed ĝi akcelas bruladon de organikaj materialoj. Kiam la brulmaterialo estas maldike dividita, la miksaĵo povas esti eksplodema. Ĝi spontanee povas bruliĝi en kontakto kun brullikvaĵoj. Kontakto kun [[sulfata acido]] povas kaŭzi fajron aŭ eksplodojn. Ĝi uzatas en medicino kiel desinfektilo, baktericido<ref>[https://books.google.com.br/books?id=HcgGLfxDJSQC&pg=PR43&dq=Sodium+permanganate+bactericide&hl=en&sa=X&ved=0CCsQ6AEwA2oVChMI-4zIga__xwIVRD4UCh0bFAj3#v=onepage&q=Sodium%20permanganate%20bactericide&f=false Textbook of Microbiology & Immunology], Parija</ref>, antisepsaĵo kaj en multaj organikaj sintezoj. Permanganato de natrio kondutas sin simile al KMNO<sub>4</sub>. Ĝi facile dissolviĝas en akvo por doni profunde purpurajn solvaĵojn, kies vaporigo estigas prismajn nigra-purpurecan brilajn kristalojn unuhidratajn. La analoga kalia salo ne produktas hidratojn. Pro ĝia higroskopa naturo, ĝi estas malpli uzata en analiza kemio ol ĝia kalia ekvivalento. == Sintezo == * Ĝi estas preparebla per reakcio de mangana duoksido kaj [[natria hipoklorito]] en alkala medio: <big><center><math>\mathsf{2\;MnO_2 + 3\;NaClO + 2\;NaOH \ \xrightarrow{}\ 2\;NaMnO_4 + 3\;NaCl + H_2O }</math></center></big> == Reakcioj == * Kiam hejtata, natria permanganato malkomponiĝas: <big><center><math>\mathsf{2NaMnO_4 \ \xrightarrow{170^oC}\ Na_2MnO_4 + MnO_2 + O_2 }</math></center></big> == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB5683251.htm Chemical Book] * [http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/1515 Cameo Chemicals] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161213010631/https://cameochemicals.noaa.gov/chemical/1515 |date=2016-12-13 }} * [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+762 Toxnet] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.livestrong.com/article/190433-what-are-the-dangers-of-potassium-permanganate/ LiveStrong] * [https://books.google.com.br/books?id=AojGPclKW4EC&pg=PA91&dq=Sodium+permanganate&hl=en&sa=X&ved=0CEQQ6AEwBWoVChMIwaacuZ7_xwIVCtcaCh2TtgjQ#v=onepage&q=Sodium%20permanganate&f=false In Situ Chemical Oxidation for Groundwater Remediation], Robert L. Siegrist, Michelle Crimi, Thomas J. Simpkin * [https://books.google.com.br/books?id=kTQNYINDXpkC&pg=PA69&dq=Sodium+permanganate&hl=en&sa=X&ved=0CEwQ6AEwB2oVChMIwaacuZ7_xwIVCtcaCh2TtgjQ#v=onepage&q=Sodium%20permanganate&f=false Modern Organic Synthesis in the Laboratory] * [https://books.google.com.br/books?id=YQVY1HHTzs4C&pg=PT83&dq=Sodium+permanganate&hl=en&sa=X&ved=0CFQQ6AEwCGoVChMIwaacuZ7_xwIVCtcaCh2TtgjQ#v=onepage&q=Sodium%20permanganate&f=false Potassium Compounds—Advances in Research and Application: 2013 Edition ...] {{Neorganikaj saloj de natrio}} {{Organikaj saloj de natrio}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Permanganatoj]] 69dbdmvlt6df8sbuxipsgyd61ze0gwq 0 534447 9493789 8680073 2026-10-15T07:45:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493789 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria volframato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Natriumwolframaat.png|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br />Natria volframato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Potassium tungstate3D.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Kalia volframato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Wolframan_sodn%C3%BD.JPG|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Blankaj kristaloj de<br />natria volframato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Scheelite_MHNT.MIN.2004.0.88_(p).jpg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Skielito, erco de<br />kalcia volframato''' |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''Na<sub>2</sub>WO<sub>4</sub>'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13472-45-2 13472-45-2] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.132399.html 132399] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/26052 26052] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Blankaj kristaloj [[Romba kristalsistemo|ortorombaj]] |- |[[Molmaso]]|| * 293.82 g mol<sup>−1</sup> (anhidra) * 329,8576 g mol<sup>−1</sup> (duhidrata) |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||[O-][W](=O)(=O)[O-].[Na+].[Na+] |- |[[Denseco]]|| * 4.179 g/cm<sup>3</sup> (anhidra) * 3.25 g/cm<sup>3</sup> (duhidrata) |- |[[Fandopunkto]]||{{GdC|698}} ({{GdF|1,288}}; 971 K) |- |[[Solvebleco]]|| * [[Akvo]]:57.5 g/100 mL ({{GdC|0}}) * 74.2 g/100 mL ({{GdC|25}}) * 96.9 g/100 mL ({{GdC|100}}) |- |[[Solvebleco|Nesolvebleco]]||slightly soluble in ammonia |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||1190&nbsp;mg/kg (muso, buŝa) |- |'''Merck Index'''||15,8826 |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/sodium_tungstate#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|270|301|330|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Natria volframato (VI)''', '''volframato (VI) de natrio''' aŭ <big>'''Na<sub>2</sub>WO<sub>4</sub>'''</big> estas neorganika kombinaĵo de [[natrio]] kaj [[volframo|volframata acido]], blanka solido solvebla en akvo, uzata kiel fonto de volframo en kemia sintezo. Ĝi estas peranto en la konvertado de volframaj ercoj en la metalon. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * La ĉefa sintezo de ĉi tiu salo estas pere de ekstraktado ekde volframaj ercoj, preskaŭ ĉiuj estas volframatoj. Tiamaniere ke la ercoj estas traktitaj en alkala medio por estigi la natrian volframaton, laŭ la malsupra ekvacio: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{Fe/MnWO_4 + 2\;NaOH + 2\;H_2O \rightarrow Na_2WO_4.\;2\;H_2O + Fe/Mn(OH)_2}</math></center></big> |- |} </center> === Sintezo 2 === * Volframa trioksido estas atakata de [[natria hidroksido]] por doni natrian volframaton: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{WO_3 + 2\;NaOH \rightarrow Na_2WO_4 + H_2O}</math></center></big> |- |} </center> === Sintezo 3 === * Reakcio kun [[natria karbonato]] ankaŭ eblas por sintezi natrian volframaton: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{WO_3 + Na_2CO_3 \rightarrow Na_2WO_4 + CO_2 \uparrow}</math></center></big> |- |} </center> === Sintezo 4 === * Kemia elemento [[volframo]] estas oksidata al natria volframato en la ĉeesto de [[natria nitrato]], en alkala medio: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{W + 3\;NaNO_3 + 2\;NaOH\rightarrow Na_2WO_4 + 3\;NaNO_2 + H_2O}</math></center></big> |- |} </center> === Sintezo 5 === * Natria volframato ankaŭ eblas produkti traktante volframan karbidon (WC) kaj miksaĵon de [[natria nitrato]] kaj [[natria hidroksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{WC + 3\;NaNO_3 + 4\;NaOH \xrightarrow{fandado} Na_2WO_4 + 3\;NaNO_2 + H_2O + CO_2 \uparrow}</math></center></big> |- |} </center> == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Natria volframato estas atakata de diluitaj fortaj acidoj por doni la volframan trioksidon: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{Na_2WO_4 + 2\;HCl \rightarrow WO_3 + 2\;NaCl + H_2O}</math></center></big> |- |} </center> === Reakcio 2 === * Natria volframato reakcias kun [[natria karbonato]] por estigi volframatan acidon<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://easychem.org/en/subst-ref/?id=2924 |titolo=EasyChem |alirdato=2015-09-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180929041355/http://easychem.org/en/subst-ref/?id=2924 |arkivdato=2018-09-29}}</ref>: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{Na_2WO_4 + H_2CO_3 \rightarrow Na_2CO_3 + \underset {volframata\;acido}{H_2WO_4}}</math></center></big> |- |} </center> === Reakcio 3 === * Natria volframato reakcias kun [[sulfata acido]] por doni volframatan acidon: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{Na_2WO_4 + H_2SO_4 \rightarrow Na_2SO_4 + \underset {volframata\;acido}{H_2WO_4}}</math></center></big> |- |} </center> == Uzoj == En organika kemio, natria volframato uzatas en katalizaj reakcioj por epoksigo<ref>[http://vortaro.net/#epoksirezino Epoksirezino].</ref> de [[alkeno]]j kaj oksidado de [[alkoholo]]j en [[aldehido]]jn aŭ [[ketono]]jn. En medicino, ĝi konatas pro ĝiaj efektoj kontraŭ-diabetaj. Esploristoj identigis la procezon per kiu natria volframato plibonigas [[pankreato|pankreatn funkcion]] kaj dissemado de beta ĉeloj<ref>[https://books.google.com.br/books?id=6uiOB7G5ZK8C&printsec=frontcover&dq=Beta+cell&hl=en&sa=X&ved=0CBwQ6AEwAGoVChMI2JaSvpeDyAIVBhbbCh2n8gTj#v=onepage&q=Beta%20cell&f=false Beta ĉeloj] estas tipo de ĉelo trovata en pankreataj insuletoj konstituantaj inter 65%-80% de la entuto.</ref>. == Literaturo == * [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/sial/14304?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.chemicalbook.com/ProductMSDSDetailCB8393632_EN.htm Chemical Book] * [http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1345031.html The Good Scents Company] * [https://web.archive.org/web/20180929041355/http://easychem.org/en/subst-ref/?id=2924 EasyChem] * [http://sci-toys.com/scichem/jqp018/4087147.html Sci Toys] {{Neorganikaj saloj de natrio}} {{Organikaj saloj de natrio}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Volframatoj]] q1j60bg2ydrsl55arhx9vjpnbsbf103 10 536198 9493708 8685475 2026-10-14T19:44:41Z Tlustulimu 1543 korekto 9493708 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto|speco=enhavo|teksto=Bonvolu atenti, ke en la parametro{{#if:{{{parametro|}}}|{{#ifexpr:{{#invoke:Listutil|count|,|{{{parametro}}}}}>1|j}} &nbsp;{{#invoke:Listutil|list|,|{{{parametro}}}|modo=kaj|spacoj1=<code>|spacoj2=</code>}}<!--fino "parametro"-->}} la numeroj estu uzataj sen mezurunuoj kaj sen spacoj. Krome anstataŭ komo estu uzata punkto, ĉar la formatigon aranĝas la ŝablono mem kaj alie la artikolo aperus en la zorgiga kategorio {{k|Nenombraj signifoj de nombraj parametroj}}. Krome neniu ŝablono nek Lua-modulo kapablas distingi aŭtomate, ĉu punkto estas uzata kiel dekuma signo aŭ kiel apartigilo por miloj. Tial ĝi nur taŭgas kiel dekuma signo, precipe ĉar tio estas ĝia funkcio en ĉiuj programadaj lingvoj, eĉ se poste la informkesto surekranigas ion alian.}} {{#if:{{{ekzemploj|}}}|{{#invoke:Listutil|list|,|{{{ekzemploj}}} }}}}<noinclude>{{dok}}</noinclude> t8r1e1u37chbccqmnftei5yjtia7iy2 0 536471 9493846 8702515 2026-10-15T09:14:06Z Sj1mor 12103 9493846 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Germanio|Zomo=15}} [[Dosiero:20040502050DR Beichlingen (Kölleda) Schloß Beichlingen.jpg|eta|Kastelo sur montosprono]] La '''Kastelo Beichlingen''' ({{lang-de|Schloß Beichlingen}}) troviĝas en la nordokcidenta vilaĝorando de [[Beichlingen]], kiu nuntempe apartenas al la grandkomunumo [[Kölleda]], Germanio. == Historio == La vilaĝo Beichlingen, kiu donis la nomon al unu el la plej gravaj mezepokaj grafaj dinastioj de [[Turingio]], menciitas endokumente jam en kunteksto kun donacoj al la monaĥejo de [[Fulda]] en la dua duono de la 8-a jc. Burgo el [[karolidoj|karolidaj]] tempoj, menciitas unuafoje en 1014 en la kroniko de [[Thietmar von Merseburg]]. En tiu jarcento i.a. la grafoj de Weimar-[[Orlamünde]] posedis la bienon. Ekde la mezo de la 12-a jc la burgo kaj pli granda komplekso en la Ustrut-Finne-regiono kiel ankaŭ posedaĵoj en Norda Turingio apartenis al la grafoj de Beichlingen. Sed ili ne povis asekuri ĉiujn posedaĵojn daŭre. La grafoj ĉiam denove devis vendi partojn kaj pli kaj pli sendependiĝis de la [[dinastio Wettin|wettinaj]] landgrafoj, ĉe kies kortego ili havis gravajn postenojn. En 1519 la malmultaj restintaj vilaĝoj, la urbo Kölleda kaj la baza kastelo Beichlingen venis en la posedon de la Sinjoroj de Werthern (ekde 1720 respektive 1840 Grafoj de Werthern). Ili estis akirintaj jam la regadojn de Weihe kaj Frohndorf kaj ekhavis per tio regadon teritorie relative malinterrompitan en la regiono - malgraŭ postaj dividoj la venintajn jarcentojn inter diversaj familiaj branĉoj. Ĝis la eksproprietigo [[komunismo|komunisma]] post la [[Dua mondmilito]] la kastelo estis en la posedo de la dinastia linio de Werthern-Beichlingen. Poste ĝi iĝis klerigejo por junaj instruistoj (''Neulehrer'' trejnotaj laŭ novaj horartabuloj/klerigenhavoj; ekzemplo de tie instruata persono estis [[Klaus-Dieter Fichtner]]) kaj poste, ĝis 1992, inĝeniera lernejo pri bestokuracado. Ekde 1991 amikara societo engaĝiĝis pri la ekde 2001 de privatuloj akirita kastelo. Ĝi estas hodiaŭ parte hotelo. == Priskribo == La konstruaĵo la plej dominanta kaj grava estas la je la fino de la 15-a/komenco de la 16-a jc konstruita trietaĝa t.n. ''Alta domo'', kiu havas en la interno interesajn aĵojn el la renesanca tempo (i.a. pordojn, trabaĵojn dilajn). El la sama epoko datumas ankaŭ la ''Nova Kastelo'' kun laboraĵoj de la [[erfurto|erfurta]] artista familio Friedemann kaj la Kastela preĝejo restaŭrita inter 1991-99. Krome estas en la kastelo, kiun oni uzas ankaŭ por kulturaj spektakloj, eta ekspozicio pri la kastelhistorio. == Literaturo == * Lothar Bechler: ''Schloß Beichlingen. Visionen trotz Nebel.'' In: Bruno J. Sobotka (Hrsg.): ''Burgen, Schlösser, Gutshäuser in Thüringen.'' Theiss, Stuttgart 1995, ISBN 3-8062-1123-X. * Lothar Bechler, ''Schloß Beichlingen – Ein Schlossführer.''; Heinrich Hetzbold Verlag, Weißensee 1999 . * Hartmut Ellrich: ''Schloss- und Residenzkirchen in Thüringen.'', Wartburg Verlag, Weimar 2007, p. 26-27, ISBN 978-3-86160-163-0 * Michael Köhler: ''Thüringer Burgen und befestigte vor- und frühgeschichtliche Wohnplätze.'' Dua eldono. Jenzig, Jena 2003, ISBN 3-910141-56-0. * J. Martin: ''Die Historie des Schlosses Beichlingen.'', Selbstverlag, Beichlingen 1990. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.schloss-beichlingen.de/ Förderverein Schloß Beichlingen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180104142707/http://www.schloss-beichlingen.de/ |date=2018-01-04 }} * [http://www.denkmalschutz.de/denkmale/denkmal-liste.html?o=96 Pri la kastelo ĉe Deutsche Stiftung Denkmalschutz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923223215/http://www.denkmalschutz.de/denkmale/denkmal-liste.html?o=96 |date=2015-09-23 }} * [http://www.zlb.de/digitalesammlungen/SammlungDuncker/03/168%20Beichlingen.pdf Materialoj pri la kastelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120615171241/http://www.zlb.de/digitalesammlungen/SammlungDuncker/03/168%20Beichlingen.pdf |date=2012-06-15 }} [[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Sömmerda|Beichlingen]] ee74i58jgf5z4v1301oaiev349ya1oe 0 539415 9493813 9051510 2026-10-15T08:42:54Z RG72 11847 9493813 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:VeronaFintoBalconeGiulietta1.jpg|eta|ŝtona parapeto ([[Casa di Giulietta]] en [[Verona]])]] [[Dosiero:Hildesheim Hinterer.Brühl.Timberframe.House.05 cropped.JPG|eta|per lignoskuptaĵoj ornamita fenestroparapetoj (faktraba domo en [[Hildesheim]])]] '''Parapeto''' estas instalaĵo kiu evitigas abruptan falon de homo el [[ponto]]j, [[teraso]]j, [[balkono]]j aŭ aliaj altaĵoj. Male al la malpeza kaj ofte metala retsimila [[balustrado]] la parapeto estas ofte masiva [[muro]]. Krome parapeto estas parto de la ekstera muro inter la [[planko]] kaj la [[fenestro]] (''fenestroparapeto''). Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Parapeto''' estas ''Randmuro, barantilo, brustoŝirmilo ĉirkaŭ unu metro alta, ĉe fortikaĵo, teraso, fenestro, ponto, k. c.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 158.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''parare + pectus'' (ŝirmi bruston). Kaj li aldonas la terminon ''parapeti'', por konstrui parapeton.<ref>Azorín, samloke.</ref> La parapetalteco hodiaŭ estas normigita kaj dependas de la alteco de eventuala falo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[brustŝirmilo]] * [[balustrado]] * [[apogrelo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=parape}} * [http://www.bfu.ch/sites/assets/Shop/bfu_2.003.01_Gel%C3%A4nder%20und%20Br%C3%BCstungen.pdf Geländer und Brüstungen] (alirita la [[5an de oktobro]] 2015) [[Kategorio:Konstruado]] [[Kategorio:Pontopartoj]] 23roh4emtybtunelfzs7xrwnu7q6ilh 0 540686 9493692 9125118 2026-10-14T19:10:39Z Sj1mor 12103 9493692 wikitext text/x-wiki <!--[[Dosiero:Action Man Aqua Blaster figure.jpg|eta|||]]-->{{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Action Man''' (aktiva viro) estas [[ludilo]], nome [[agofiguro]] lanĉita en [[Britio]] en 1966 fare de Palitoy kiel permesita kopio de usona "movebla luktanto" de [[Hasbro]]: nome G.I. Joe. ''Action Man'' estis origine produktita kaj vendita en Britio kaj [[Aŭstralio]] fare de Palitoy Ltd de Coalville, [[Leicestershire]], el 1966 ĝis 1984 (Palitoy proponis ankaŭ sub-permesilojn al variaj ludilfabrikantoj en variaj merkatoj). Ili estis gravaj en la historio de [[ludilo]]j. ==Bibliografio== * Michlig, J. (1998) ''G.I. Joe; The Complete Story of America's Favorite Man of Action'' (ISBN 0-8118-1822-5) * Baird, F. (1993) ''Action Man – The Gold Medal Doll for Boys 1966–1984'' (ISBN 1-872727-36-0) * Harrison, I. (2003) ''Action Man – The Official Dossier'' (ISBN 978-0007165506) * Hall, A. (1999) ''Action Man – the ultimate collectors guide'' Vol. 1 (ISBN 1-901706-141) * Hall, A. (1999) ''Action Man – the ultimate collectors guide'' Vol. 2 (ISBN 1-901706-29X) * Hall, A. (1999) ''Action Man – the ultimate collectors guide'' Vol. 3 (ISBN 0-9536199-0-7) * King, K. (2000) ''Action Man – the real story 1966–1996'' (ISBN 0-9538870-0-6) * Le Vexier, E.; Gavigniaux, H. ''trans''.(2004) ''Action Joe – The Story of the French G.I. Joe'' (ISBN 2-915239-21-5 * Taylor, N.G. (2003) ''Action Man – On Land, At Sea, And In The Air'' (ISBN 1-872727-99-9) * DePriest, D. (1999) "The Collectable G.I. Joe" (ISBN 0-7624-0536-8 ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.coloringfinder.com/index.php?main_page=product_info&cPath=3&products_id=6 Action Man Coloring Pages] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110708175617/http://www.coloringfinder.com/index.php?main_page=product_info&cPath=3&products_id=6 |date=2011-07-08 }} [[Kategorio:Ludiloj]] f1n87wpnqy34aq18pjsv7ts8q5bgu18 0 542136 9493796 9286202 2026-10-15T08:30:46Z Sj1mor 12103 9493796 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=FR}} La '''Pariza klimata konferenco de la Unuiĝintaj Nacioj en 2015''', '''CP 21''' aŭ '''COP 21''' estis la 21-a klimata konferenco de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], kiu okazis en [[Le Bourget]] proksime de [[Parizo]] centre de [[Francio]], celis novan klimatan konsenton kaj daŭris ekde la 30-a de novembro ĝis la 12-a de decembro 2015 (iniciate ĝi daŭrus ĝis la 11-a de decembro). 195 landoj partoprenis en tiu klimata konferenco kaj 185 landoj promesis malpliigi siajn emisiojn de [[forceja gaso|forcejaj gasoj]]. La tasko de la klimatkonferenco estis krei sekvanto de la [[Protokolo de Kioto]], kiu finis en 2020 (origine en 2012, sed ĝi longiĝis en Doha). La nova klimata konsento devis establi celojn por post 2020. Gravaj aferoj estas la limo de [[Tutmonda varmiĝo|varmiĝo]] (1,5 C aŭ 2 C), la preciza definicia limo por alsendado de [[karbona dioksido]] (malpli alsendado ol plantoj asimilas aŭ "forceja neŭtraleco", sume neniom da CO<sub>2</sub>-alsendado), la devoj de kreskantaj ekonomoj kiel la [[BRICS]], klimat-rilata financo el la riĉaj landoj por la malriĉaj landoj, tempolimoj por revuoj de celoj kaj devoj kaj la respondeco por damaĝo pro [[klimata ŝanĝo]]. La prezidanto de la konferenco estis la [[Ministerio pri eksteraj aferoj (Francio)|franca ministro pri eksteraj aferoj]] [[Laurent Fabius]]. Aliaj gravaj personoj por la registrado de la konferenco estis [[Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Ban Ki-Moon]], Ekzekutiva Sekretario de la [[Kadra Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Klimata Ŝanĝiĝo]] (angle: ''UNFCCC''; france: ''CCUNCC'') Christiana Figueres kaj la [[Prezidento de Francio|franca prezidento]] [[François Hollande]]. == Antaŭhistorio == Estis kelkaj iniciatoj por plifacili sukcesan finon por la 2015-a klimatkonferenco. [[Usono]] kaj la [[Ĉina Popola Respubliko]] konsentis pri sindevigaj celoj pri elsendado de forcejaj gasoj. [[Papo]] [[Francisko (papo)|Francisko]], mem ankaŭ ĥemiisto, eldonis sian enciklikon ''Laudato si''' pri klimata ŝanĝo kaj malriĉeco monataojn antaŭ ol la Pariza konferenco. La [[ĉefepiskopo de Canterbury]], Justin Welby, eldonis verdan deklaracion por senkarbonita ekonomio. La Metodisma Konferenco ankaŭ subskribis tiun dokumenton. La [[Internacia Sindikata Konfederacio]] petis celon de "nul karbono, nul malriĉeco". == Koalicio de Ambicio == Nove en konferencoj pri la klimato, estas vasta sed ne tre preciza koalicio kiu inkluzivas [[Usono]]n, la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]], [[AKP-ŝtatoj]]n kaj [[Brazilo]]n kaj [[Sud-Afriko]]n el la [[BRICS]]. Ili volas limigi varmiĝon ĝis 1,5 C kaj pliigi la klimatajn devojn de kreskantaj ekonomoj. Ilia nomo estas la ''Koalicio de Ambicio'' aŭ la ''Koalicio de Alta Ambicio''. Lui Ĝianmin kritikis la koalicion kiel komunikila furoro kaj asertis, ke la termo "forcej-gasa neŭtraleco" por pli ambicia limoj de forcejaj gasoj estas tro malpreciza. == Parolado de Fabius == Malmultajn horojn antaŭ la fina [[voĉdono]], [[Laurent Fabius]] diris, citanta [[Nelson Mandela]]: "Ĉiam ŝajnas maleble ĝis kiam ĝi estas farita. Neniu de ni, agante sole, povas esti sukcesa. Sukceso estas konstruita kolektive. En tiu ĉi ĉambro vi decidos pri historia konsento. La mondo atendas. Ĝi fidas je ĉiuj de ni."<ref>[http://www.edie.net/news/6/COP21-Paris-climate-change-agreement-global-warming-target-document/ artikolo en la retejo Edie]</ref> == Pariza interkonsento == La rezulta [[Pariza interkonsento]] iom post iom subskribiĝis de plejmulto de la ŝtatoj tutmonde, kaj ekvalidis la 4-an de novembro 2016, post kiam la [[Eŭropa Unio]] ratifis ĝin. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klimato]] [[Kategorio:Klimata ŝanĝo]] [[Kategorio:Konferencoj pri klimata ŝanĝiĝo|Parizo]] [[Kategorio:Energia transiro]] [[Kategorio:Traktatoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Traktatoj pri mediprotektado]] [[Kategorio:Politiko en 2015]] tkwf00p8zpfjpm17lxfv3fbxq0izkkx 0 543113 9493767 9492814 2026-10-15T04:48:32Z Crosstor 3176 /* T */ 9493767 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (ankaŭ la integrita altlernejo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]] * [[Attila Ábrahám]], [[kajakisto]] * [[János Abrudbányay]], [[instruisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[Ádám Anderle]], [[historiisto]] * [[Enikő Anderléné Sajti]], historiisto * [[Sándor András (poeto)]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[András Aradszki]], [[politikisto]] * [[István Arató (komponisto)]] * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Árpás]], instruisto == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Bachát]], lingvisto * [[Gyula Bácskai]], kemiisto * [[Mihály Bácskai]], [[instruisto]] * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Zoltán Bagó]], politikisto * [[István Baka]], poeto * [[Lajos Bakacsi]], [[pentristo]] * [[György Bakondi]], generalo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[Péter Balázs (historiisto)]] * [[Lajos Balcza]], pedagogo * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Hugó Ballya]], remisto * [[József Balogh (patologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Imre Bánkúti]], [[historiisto]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[István Barta (historiisto)]] * [[György Bártfai]], ginekologo * [[István Bartók]], patologo * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomo * '''[[Zoltán Bay]],''' [[fizikisto]] * [[Zoltán Beck (etnografo)]] * [[Gyula Belényi]], historiisto * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto * [[Tamás Bereczkei]], psikologo * [[László Berek]], radiologo * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[György Berend]], juristo * [[László Berza]], bibliotekisto * [[Sándor Bezdán]], historiisto * [[István Bibó]], [[politikisto]] * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[László Blazovich]], historiisto * [[Rebeka Bobanj]], operkantisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Zalán Bognár]], historiisto * [[Zsolt Bohács]], advokato * [[Béla Bojta]], advokato * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[László Böőr]], arkivisto * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Zsolt Bor]], fizikisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[Sándor Mihály Bordás]], toksologo * [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Béla Böszörményi-Nagy]], pianisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[László Botka (politikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[Koloman Brenner]], [[germanisto]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[József Büki]] * [[Ferenc Bukovszky]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Jenő Cholnoky]], algologo * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csapó]], filmisto * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[Miklós Csapody]], politikisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Zoltán Csepregi]], [[teologo]] * [[Zoltán Csemniczky]], [[skulptisto]] * [[Krisztián Cser]], [[operkantisto]] * [[János Cserni]], juĝisto * [[László Csíky (kuracisto)]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[János Csorba]], advokato * [[Tibor Csörgő]], ornitologo * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Ottó Czúcz]], juristo * [[Judit Czunyiné Bertalan]], [[subministro]] {{Div col end}} == D == * [[Jázmin Dammak]], beleckonkursanto * [[Sarolta Deczki]], instruisto * [[Dezső Debreczeni]], piedbatboksisto * [[Mária Anna Deli]], [[esploristo]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Károly Dietz]], policestro * [[András Diószegi]], redaktoro * [[Pál Diószegi Szabó]], historiisto * [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[Győző Duró]], [[dramaturgo]] * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Tibor Egri Kiss]], kuracisto * [[Péter Erdélyi]], instruisto * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Géza Fábri]], instruisto * [[Pál Farkas]], skulptisto * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[István Fáry]], [[matematikisto]] * [[Sándor Fazekas]], [[ministro]] * [[Edit Fél]], [[muzeologo]] * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[József Frank]], biologo * [[Ferenc Friedler]], kemiisto * [[Veronika Fűz]], [[skulptisto]] * [[László Füzi]], kritikisto == G == {{Div col|cols = 2}} * [[István G. Vass]], [[arkivisto]] * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gálffy]], historiisto * [[László Gallé (biologo)]] * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[László Galuska]], internisto * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[Gábor Gárdián]], [[violonĉelisto]] * [[László Gáspárdy]], prokuroro * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Gerlei]], patologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Júlia Goldman]], instruisto * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (fizikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[István Grezsa]], kuracisto * [[Géza Grünwald]], matematikisto * [[László Guczi]], kemiisto * [[József Gulrich]], naĝisto * [[László Gulyás (historiisto)]] * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[László Gyimesi (politikisto)]] * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[Lajos Györffy]], instruisto * [[János Györgyey]], [[botanikisto]] * [[Ferenc Győri]], geografo * [[István Győri]], matematikisto * [[Sándor Gyüdi]], dirigento * [[József Gyurácz]], ornitologo {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajdú]], radiologo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Erika Hancz]], turkologo * [[Lajos Hanzó (historiisto)]] * [[János Háy]], poeto * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Herczeg (advokato)]] * [[Ede Hertelendi]], fizikisto * [[István Hetesi]], instruisto * [[József Híres]], kemiisto * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Sándor Holly]], kemiisto * [[Tibor Hortobágyi]], algologo * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[Dániel Hunya]], [[jezuito]] {{Div col end}} == I == * [[Lajos Illés (redaktoro)]] * [[Balázs Imreh]], matematikisto == J == * [[László J. Nagy]], historiisto * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[József Jankovics]], literaturisto * [[Károly Jeges]], instruisto * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Márton Joób]], kanuisto * [[Gyula Juhász]], [[poeto]] * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] * [[Tibor Juhász]], fizikisto == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Géza István Kaáli Nagy]], ginekologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Melinda Kalmár]], historiisto * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[Gábor Karsai]], budhisto * [[Miklós Kásler]], onkologo * [[Mária Kávai]], kemiisto * [[András Keczer]], teatrestro * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Ferenc Kedves]], fizikisto * [[Gyula Kedves]], muzeologo * [[László Kelemen (advokato)]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[Ernő Kenéz]], operkantisto * [[Sándor Képíró]], [[ĝendarmo]] * [[János Kerényi]], [[parlamentano]] * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Gergely Kiss]], akvopilkisto * [[István Kiss (algologo)]] * [[István Kiss (kemiisto)]] * [[Sándor Koczkás]], altlerneja instruisto * [[Mátyás Koltai]], kuracisto * [[Sámuel Komoly]], neŭrologo * [[Csaba Koncz]], biologo * [[Krisztina Kónya]], operkantisto * [[László Kordos]], paleontologo * [[József Korek]], arkeologo * [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]] * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[László Koszta]], historiisto * [[Gergely Kovács (politikisto)]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[András Krámli]], kemiisto * [[Zoltán Kulcsár]], informatikisto * [[Miklós Kun (psikiatro)]] {{Div col end}} == L == * [[Lajos Labádi]], arkivisto * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Erika Lázár]], ginekologo * [[János Lázár (ministro)]] * [[Ferenc Lebó]], skulptisto * [[András Lengyel (muzeologo)]] * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[Magda Ligeti]], neŭrologo * [[Mária Littomeritzky]], apotekisto * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Irén Lovász]], popolkantisto * [[István Lukács]], literaturhistoriisto * [[Gábor Lusztig]], patologo == M == * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[István Majoros (historiisto)]] * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[Ferenc Makk]], historiisto * [[László Makra]], klimatologo * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[László Marjanucz]], historiisto * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Attila Marosvári]], muzeologo * [[Anita Márton]], [[atleto]] * [[Béla Martos]], matematikisto * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Ferenc Mitták]], kulturisto * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[Imre Molnár (sociologo)]] * [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[Mária Anna Móró]], bibliotekisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[István Muzslay]], monaĥo == N == * [[László Nagy (teatrestro)]] * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Zsolt Nagy]], okulkuracisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]] * [[Katalin Németh S.]], bibliotekisto * [[Enikő Németh T.]], lingvisto * [[Zoltán Nógrádi]], urbestro == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]] * [[Lajos Olasz (historiisto)]] * [[Jenő Ormos]], onkologo * [[Gábor Orosz]], psikologo * [[Gyula Ortutay]], ministro * [[Dániel Ötvös]], kemiisto == P == * [[Máté Pálhegyi]], [[flutisto]] * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[Gertrúd Palotay]], muzeologo * [[Sándor Papp (historiisto)]] * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Márta Pataki]], bibliotekisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[Rezső Pauncz]], kemiisto * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Éva Petrőczi]], poeto * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[János Piroska]], pentristo kaj urbestro * [[Jenő Pócza]], fizikisto == R == * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Miklós Radnóti]], poeto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Ernő Raffay]], historiisto * [[Misa Ragány]], muzikalkantisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Réczi]], advokato * [[Béla Reitzer]], [[sociologo]] * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Rózsa]], farmaciisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto * [[Magda Salacz]], arthistoriisto * [[Klára Sándor]], turkologo * [[György Sárosi]], futbalisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Lajos Somlai]], pentristo * [[György Somogyi]], pentristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Valéria Stenszky]], farmaciisto * [[Jolán Stiller]], akvobiologo * [[Péter Straub (arkeologo)]] * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[József Sümeghy]], geologo * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[György Szabados (historiisto)]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[Ferenc Szabó (historiisto)]] * [[János Szabó (agrikultura ministro)]] * [[Lajos Mátyás Szabó]], partilaboristo * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Tamás Szalai]], astronomo * [[József Szathmáry]], [[pentristo]] * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Zoltán Szegedi]], pentristo * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Antal Szerb]], [[verkisto]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[Sándor Szilágyi (kritikisto)]] * [[János Szilárd]], kuracisto * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto * [[Gyula Szvák]], rusologo {{Div col end}} == T == * [[Győző Takács]], ceramikisto * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Gáspár Téri]], dancisto * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[László Tiszlavicz]], patologo * [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[András Torma]], juristo * [[József Torma (diplomato)]] * [[Gábor Thoroczkay]], historiisto * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Csaba Tóth]], kuracisto * [[József Tóth (geografo)]] * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mónika Tóth]], violonisto * [[Ágnes Tóthné Horváth]], historiisto * [[Péter Tuzson-Berczeli]], pentristo == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] * [[István Ujhelyi]], politikisto * [[László Upor]], dramaturgo == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[László Várady (apotekisto)]] * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Gábor Veres (skulptisto)]] * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[István Vitányi]], politikisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[Adolf Weinträger]], pentristo == Z == * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Endre Zétényi]], astronomo * [[Gábor Zombor]], kuracisto * [[László Zombori]], pentristo * [[István Zsignár]], pentristo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] 5xycqciw9dutaa20kpwittnk9lh8p4d 0 549626 9493842 8055578 2026-10-15T09:10:17Z Sj1mor 12103 9493842 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Departemento |lando = Respubliko Kongo |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = CG-8 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = CG-8 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Cuvette''' (jen [[france]], [[lingale]] same, [[kitube]] ''Kuvete'') estas unu el sume dek du departementoj de la [[Respubliko Kongo]]. La departemento kovras areon de 48 250 kvadrataj kilometroj kaj laŭ kalkulo de [[2009]] ĝi havis 161 983 loĝantojn, kio rezultigas loĝdenson de 3,4 homoj po kvadrata kilometro. Administra centro estas la urbo [[Owando]]. La departemento plu dividiĝas je la komunumo [[Owando]] kaj je naŭ distriktoj. La nuna administra unuo ekestis en 1995 per fordivido de la okcidenta parto, kiu iĝis sendependa administra unuo [[Cuvette okcidenta]]. Ekde la jaro 2002 ambaŭ partoj havas la statuson de departemento. {{Departementoj de la Respubliko Kongo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Respubliko Kongo}} [[Kategorio:Departementoj de la Respubliko Kongo]] s3nr230cd2b8rfbdhnexjup9eef1ztq 0 557065 9493574 9255635 2026-10-14T12:54:16Z Sj1mor 12103 9493574 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Electrophorus device.png|eta|270x270ra|<center>La elektroforo.</center>]] En la eksperimenta fiziko, la '''elektroforo''' estas [[Elektrostatiko|elektrostatika]] generatoro de [[Kapacitanco|kapacitanca]] tipo formita de [[kondensilo]] el simpla telero, operaciita mane. Produktas elektrostatikajn ŝargojn per procezo de elektrostatika indukto. La unua electroforo estis elpensita en 1762 de la sveda fizikisto Johan Carl Wilcke (1732-1796). Poste la itala scienculo [[Alessandro Volta]] perfektigis kaj popularigis ĉi tiun mekanismon en 1775, kio portis akrediti lin erare ĝia invento. Volta estis la kreinto de la termino ''electroforo'' de la greka ήλεκτρον ('élektron'), kaj φέρω ('phero'), tio estas, ''portanto de'' ''[[Elektro|elektro.]]'' Aliaj generatoroj de [[statika elektro]], kiuj uzas la saman principon de elektrostatika indukto estas la maŝino de Wimshurst kaj la [[generatoro de Van de Graaff]]. == Skemo de la elektroforo == La celo de la '''elektroforo''' estas ŝargi pozitive diskon de [[Konduktilo|konduktiva]] materialo. Estas formita de: * Disko de konduktiva materialo, ĝenerale metala, kun izola tenilo por subteni ĝin (en la supera desegno oni vidas la tenilon, en la skemoj sube ne estas reprezentita); * Disko de izola materialo. En la originala versio estis disko de rezino; * Felo de kato (en la originala versio), felo de kuniklo, aŭ simpla ŝtofo de lano bone seka. == Funkciado == [[Dosiero:Elektroforo-funkciado.svg|eta|400px|Skemo de funkciado de la elektroforo]] La electroforo funkcias je la sekva maniero (vidu la unuopaj paŝoj en la figuro). # Unue, oni frotas la superan surfacon de la izola disko kun la felo aŭ kun la ŝtofo de [[Lano|lano.]] Tiel la surfaco iĝas [[Elektra ŝargo|ŝargita]] negative per [[Froto|frotado.]] Kiam la izolilo estas ŝargita, oni alproksimiĝas la metalan diskon subtenante ĝin per la izola tenilo.  Tiel kaj la konduktiva disko kaj izola disko [[Polariza denseco| polariziĝas]], puŝante la negativajn ŝargojn de la [[konduktanto]] al la supera surfaco kiel konsekvenco de la repuŝo aplikita de la negativaj ŝargoj kiuj troviĝas sur la surfaco de la izola materialo.<br /> # Oni metas la metalan  diskon sur la izolilon. La izolilo havas tro multe da negativa ŝargo kaj sekve ĝia potencialo estas negativa. La neŭtra metala disko kuŝas sur la izoloilo kaj sekve ankaŭ ĝia [[Elektra potencialo|potencialo]] estas negativa. # Oni konektas la konduktivan diskon al tero (se oni ne havas ion kiu utilas kiel terkonekto, sufiĉas tuŝi la diskon kun fingro). Ĉar la potencialo de la tero egalas al 0 V kaj la metala disko havas negativan potencialon, la disko inklinas perdi negativan ŝargon. Estiĝas fluo de negativa ŝargo ([[Elektrono|elektronoj]]) de la disko al la tero, kiu ĉesas kiam ankaŭ la potencialo de la disko egalas 0 V. Tio okazas kiam la disko restas ŝargita pozitive tiel ke lia pozitiva potencialo nuliĝas kun la negativa generita de la izolilo. Dirite alimaniere per la konekto al tero oni nuligas la potencialon de la supra surfaco de la izola disko. # Oni malkonektas la metalan diskon de la tero.  Ĝia elektra potencialo daŭre restas de 0 V. # Oni disigas la metalan diskon de la izolilo, tenante ĝin per la izola tenilo, pro tio ke se ĝi tuŝis sin la disko kun la mano, en la momento ke ĝi malproksimiĝis la disko de la izola plakaĵo, la potencialo de la disko pasus de 0 5a al pozitiva potencialo, kun kio elektronoj de la korpo pasus al la disko, malŝarĝante ĝin. Ĉi tiu ago malproksimigi la diskon de la izola materialo ŝarĝita estas kiu induktos en la metala disko ŝargon de iuj miloj da voltoj. Nun la metala disko restas ŝargita pozitive; se ĝi havas sufiĉan ŝargon kaj oni alproksimigas fingron al la disko sen tuŝi ĝin, oni vidos ke estiĝas fajrero inter la fingro kaj la disko, kiu restos tiel malŝargita. La ŝargo de la metala disko povas esti uzata por diversaj eksperimentoj. Ekzemple, se oni metas la diskon en kontakto kun izolita konduktanto, oni povas montri ke la ŝarĝo povas esti transportita tra distanco. Ĉar la statika ŝargo kiun la dielektrika bazo akiris por frotado ne perdiĝas dum la procezo de ŝargado de la kondukta disko, ĉi tiu povas esti ŝargata multfoje sen neceso froti denove la izolan diskon. Ĉi tio estas tiel, ĉar la energio uzita por ŝargi la diskon ne estas havigita de la ŝargo de la dielektrika bazo, sed por la mekanika laboro disigi la diskon de la bazo. Tial Volta nomis ĝin ''elettroforo porĉiama.'' Fakte, ĉu oni uzas ĝin aŭ ne, la ŝargo de la dielektrika bazo iom post iom perdiĝas malrapide laŭlonge de la horoj aŭ tagoj, ĉefe se estas  la relativa [[humideco]]. La kaŭzo estas la rekombino de la ŝargoj sur la disko kun la eroj de la atmosfero kiuj posedas ŝargon de kontraŭa signo. La germana scienculo [[Georg Christoph Lichtenberg]] konstruis en 1777 unu el la plej grandaj elektroforoj. Ĝi havis preskaŭ du metrojn da diametro. Por levi kaj mallevi la metalan diskon necesis sistemo de pulioj. Estas raportitaj fajreroj kun longo ĝis 38 cm (preskaŭ 400 000 voltoj). Lichtenberg uzis ĉi tiujn malŝargojn por krei strangajn disbranĉigitajn arbosimilajn desegnojn, konataj kiel Figuroj de Lichtenberg. Malmultaj aliaj izolaj materialoj, kiel iuj specialaj vitroj, povas produkti tensiojn de kontraŭa poluseco. == Referencoj == * Pancaldi, Giuliano (2003). <span class="citation libro" id="CITAREFPancaldi2003">Volta, Science and Culture in the Age of Enlightenment. </span><span class="citation libro" id="CITAREFPancaldi2003">Princeton Univ. </span><span class="citation libro" id="CITAREFPancaldi2003">Press. </span><span class="citation libro" id="CITAREFPancaldi2003"><small>[[ISBN]]</small></span> <span class="citation libro" id="CITAREFPancaldi2003"><small>0691122261.</small></span> , P.73-105. En la angla. La 'invento' de Volta de la elektroforo. * Jones, Thomas B. (July de 2007). <span class="citation web">[http://www.ece.rochester.edu/~jones/demos/electrophorus.html «Electrophorus and accessories».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071216113911/http://www.ece.rochester.edu/~jones/demos/electrophorus.html |date=2007-12-16 }} </span><span class="citation web">''Thomas B. Jones website.'' </span><span class="citation web">Univ. Of Rochester. </span><span class="citation web"><span class="reference-accessdate">Konsultita la [[27an de decembro]] 2007.</span>  </span>La referenco uzas malaktualajn parametrojn hel * Schiffer, Michael Brian (2003). <span class="citation libro" id="CITAREFSchiffer2003">Draw the Lightning Down:Benjamin Franklin and electrical technology in the Age of Enlightenment. </span><span class="citation libro" id="CITAREFSchiffer2003">Univ. Of Kalifornio Press. </span><span class="citation libro" id="CITAREFSchiffer2003"><small>[[ISBN]]</small></span> <span class="citation libro" id="CITAREFSchiffer2003"><small>0520238028.</small></span>  P.55-57. En la angla. Lokas la elektroforon en la historio de la elektrostatiko, sed ankaŭ ne mencias la kontribuon de Wilcke. * <span class="citation enciclopedia">[http://books.google.com/books?id=t_0tAAAAIAAJ&pg=PA237 «Electrophorus».]</span> <span class="citation enciclopedia">Encyclopaedia Britannica, 11th Ed. 9. </span><span class="citation enciclopedia">The Encyclopaedia Britannica Publishing Co. 1910. P. 237. </span><span class="citation enciclopedia"><span class="reference-accessdate">Konsultita la 27an de decembro 2007.</span> </span> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=elektr7}} * [[Elektra potencialo]] * [[Elektra kampo]] * [[Alessandro Volta]] [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Elektrostatiko]] [[Kategorio:Eksperimenta fiziko]] 9q6u1be5pryff3lnuabzy7neam8jrys 0 558473 9493786 9482173 2026-10-15T07:01:52Z Crosstor 3176 /* T */ 9493786 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj [[instruistoj]] en [[Universitato de Pécs]] (ankaŭ en la integritaj altlernejoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]] * [[Antal Adler-Rácz]] * [[Péter Agárdi]] * [[János Ángyán]] * [[György Auer]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Bálint Bachmann]] * [[Zoltán Bachman]] * [[László Bagossy]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ferenc Bán]] * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Béla Bánfalvi]] * [[Károly Barakonyi]] * [[László Bárdi]] * [[Gábor Barta]] * [[Imre Barta]] * [[Miklós Bauer]] * [[József Bazsinka]] * [[Soma Beck]] * [[Zoltán Beck]] * [[Árpád Bellyei]] * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Konrád Beöthy]] * [[Tamás Bereczkei]] * [[Ottó Bihari]] * [[Géza Birkás]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[András Bohár]] * [[Antal Bókay]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Géza Bozóky]] {{Div col end}} == C == * [[László Cholnoky]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[István Csekey]] * [[György Csete]] * [[Andor Csizmadia]] == D == * [[Imre Dambrovszky]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Sándor Dévényi]] * [[Szilárd Donhoffer]] * [[György Dora]] * [[Zoltán Dövényi]] == E == * [[Béla Entz]] == F == * [[Pál Farkas]] * [[Géza Gyula Fejérváry]] * [[Attila Felinger]] * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Ferenc Finkey]] * [[Ernő Flachbarth]] * [[Béla Flerkó]] * [[József Földvári]] * [[Miklós Füzes]] == G == * [[Tamás Gaál]] * [[Róbert Gábriel]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Ágnes Gereben]] * [[Tamás Getto]] * [[Sándor Gorka]] * [[György Gosztonyi]] * [[Pál Gróf]] * [[Gyula Gyomlay]] * [[Zoltán Gyöngyössy]] == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Péter Hahner]] * [[József Halasy-Nagy]] * [[Aladár Halász]] * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Béla Halmos]] * [[Artúr Hámori]] * [[József Hámori]] * [[Erika Hancz]] * [[György Haraszti]] * [[Pál Heim]] * [[Zsuzsanna Helyes]] * [[Gyula Herczeg]] * [[István Hetesi]] * [[Antal Hodinka]] * [[Ottó Hoffmann]] * [[József Holub]] * [[Péter Hoppál]] * [[Zoltán Horn]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Lajos Huszty]] * [[Tivadar Huth]] {{Div col end}} == I == * [[György Illei]] == J == * [[Magdolna Jákfalvi]] * [[Attila Janisch]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Lóránt Kabdebó]] * [[György Kálmán C.]] * [[András Kappanyos]] * [[György Karsai]] * [[László Katus]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Miklós Kellermayer]] * [[Miklós Kengyel]] * [[Zoltán Kérészy]] * [[Ágnes Kertészfi]] * [[Károly Kett]] * [[Iván Kétyi]] * [[Balázs Kézdi]] * [[László Kisbali]] * [[György Kiss (juristo)]] * [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]] * [[Sándor Klein]] * [[Balázs Kocsár]] * [[Mihály Kocsis]] * [[Gyula Koczkás]] * [[László Kollár]] * [[János Kolta]] * [[Gyula Konkoly]] * [[Iván Korcsmáros]] * [[Attila Kotányi]] * [[Gusztáv Kovács]] * [[Jenő Kramár]] * [[Sándor Krisztics]] * [[József Kudász]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] {{Div col end}} == L == * [[Tamás Lábady]] * [[László Lajos]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[János László]] * [[László Lénárd]] * [[András Lengyel]] * [[Kálmán Lissák]] * [[Irén Lovász]] * [[Imre Lukinich]] == M == * [[István Majoros (historiisto)]] * [[Géza Mansfeld]] * [[Ágnes Marsai]] * [[Gyula Méhes]] * [[Oszkár Merényi]] * [[László Morvay]] == O == * [[Teréz Oborni]] * [[Imre Ódor]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Nándor Óriás]] * [[Mária Ormos]] == P == * [[Péter P. Müller]] * [[Norbert Pap]] * [[Zoltán Pázmány]] * [[József Perbíró]] * [[Sándor Pinczehelyi]] * [[Éva Pócs]] * [[Imre Polányi]] * [[Ödön Polner]] * [[László Pólos]] * [[Gyula Prinz]] == R == * [[József Rácz]] * [[Tamás Raj]] * [[Károly Rauss]] * [[Dóra Reglődi]] * [[Gábor Rekettye (pli aĝa)]] * [[Sándor Rétfalvi]] * [[László Rhorer]] == S == * [[Miklós Sárközy]] * [[Ráfael Schaurek]] * [[Imre Schrammel]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * [[Ferenc Simor]] * [[Sándor Sólymos]] * [[Károly Attila Soós]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Ferenc Sütő]] * [[László Gyula Szabó]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Júlia Székely]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]] * [[Dávid Szolláth]] * [[Mihály Szotáczky]] == T == * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tényi]] * [[Beáta Thomka]] * [[József Tigyi]] * [[Loránt Tilkovszky]] * [[Aurél Tillai]] * [[Ernő Tolvaly]] * [[József Tóth (geografo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Mátyás Trixler]] * [[Anna Tüskés]] * [[György Tverdota]] == V == * [[László Valkó]] * [[Marianna Váradi]] * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Péter Vargyas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[István Vermes]] * [[János Vinkler]] * [[Antal Visegrády]] * [[György Vókó]] == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] * [[Kristóf Weber]] * [[János Weiss]] * [[Ödön Weszely]] * [[Zoltán Wilhelm]] == Fontoj == La listo estas kompilado el Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Universitato de Pécs| ]] a3w80230qoemxmx96qv9vx2cb0gts3l 0 558490 9493742 6683362 2026-10-14T21:52:30Z 2003 LN6 200099 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Fay Oct 12 2014 1455Z.jpg]] → [[File:Fay 2014-10-12 1455Z.jpg]] Criterion 4 - conforms to other similar files' formats for storm images 9493742 wikitext text/x-wiki {{Informkesto uragano | nomo = Uragano Fay | bildo = Fay 2014-10-12 1455Z.jpg | priskribo de bildo = <small>Fay la 12-an de oktobro 2014</small> | aperis = la 10-an de oktobro 2014 | malaperis = la 13-an de oktobro 2014 | plej rapidaj ventoj = 130 [[km/h]] (80 [[mejlo]]j/h) | plej malalta aer[[premo]] = 983 [[baro (unuo)|mbar]] ([[Paskalo|hPa]]); 29,03 inHg | homaj mortoj = | damaĝoj = ekvivalento de 10 milionoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] | trafitaj landoj = {{BMU}} }} '''Uragano Fay''' estis la sesa nomita ŝtormo kaj kvina [[uragano]] de la uragana sezono en [[2014]]. Ĝi frapis ĉefe [[Bermudo]]n, kie fermiĝis la lernejoj. La ventoj atingis 160 km/h kaj tio okazigis ĉesigon de elektra disponeblo. Post nur kelkaj tagoj venis ankaŭ la [[Uragano Gonzalo]]. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Hurricane Fay (2014)}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Uraganoj|Fay]] [[Kategorio:Katastrofoj en 2014]] kq7yn3t6qtz7nuzaei3wfkwh9sc46wn 0 558780 9493748 9492366 2026-10-14T23:44:07Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9493748 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q20825628 } |wdq= |sort=label |columns=label:Paĝo,priskribo,P154,P18,P856 |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Paĝo ! priskribo ! emblemo ! bildo ! oficiala retejo |- | ''[[:d:Q4636265|3DLDF]]'' | | [[Dosiero:3dldf-logo.png|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/3dldf/ |- | ''[[:d:Q24084969|8sync]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/8sync/ |- | ''[[:d:Q24084975|Acct]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/acct/ |- | ''[[:d:Q16825505|adns]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/adns/ |- | ''[[:d:Q113377528|AROUNDMe]]'' | | | | https://savannah.gnu.org/projects/aroundme/ |- | ''[[:d:Q288555|AUCTeX]]'' | | | [[Dosiero:Auctex.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/auctex/ |- | ''[[:d:Q1336937|Autoconf]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Autoconf 2.68 wine.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/autoconf/autoconf.html |- | ''[[:d:Q1324275|Automake]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Autoconf-automake-process.svg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/automake/ |- | ''[[:d:Q106101976|Behistun]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q6131957|Binary File Descriptor library]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q505877|CFEngine]]'' | | [[Dosiero:CFEngine-logo.svg|center|128px]] | | https://www.cfengine.com |- | ''[[:d:Q72271507|Classpathx]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/classpathx/ |- | ''[[:d:Q581256|CLISP]]'' | | [[Dosiero:LogoCLISP.jpg|center|128px]] | [[Dosiero:Clisp snapshot.jpg|center|128px]] | https://clisp.sourceforge.io/ |- | ''[[:d:Q28974884|GNU config scripts]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/config/ |- | ''[[:d:Q1172206|Daten-Montra Erarserĉilo]]'' | | | [[Dosiero:DDD 3.3.11 Screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ddd/ |- | ''[[:d:Q1187020|Denemo]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Denemo 2.0.14 Screenshot under Kubuntu 17.04.png|center|128px]] | http://www.denemo.org/ |- | ''[[:d:Q2291726|DotGNU]]'' | | | | http://www.dotgnu.org/ |- | ''[[:d:Q126721289|Dr. Genius]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1970665|Electric]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Electric eda.png|center|128px]] | https://www.staticfreesoft.com/ |- | ''[[:d:Q76183255|Emacs-muse]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/emacs-muse/ |- | ''[[:d:Q114407516|Emacs/URL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/url/ |- | ''[[:d:Q3723813|Emacs/W3]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/w3/<br/>https://elpa.gnu.org/packages/w3.html |- | ''[[:d:Q5323977|EPrints]]'' | | | | http://www.eprints.org/software/ |- | ''[[:d:Q11201268|FriBidi]]'' | | | | https://fribidi.org/ |- | [[GCC]] | | [[Dosiero:GNU Compiler Collection logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GCC 11.1.0 compiling Chicken screenshot.png|center|128px]] | https://gcc.gnu.org |- | ''[[:d:Q3093130|GCIDE]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://gcide.gnu.org.ua/ |- | ''[[:d:Q1147042|GCompris]]'' | | [[Dosiero:Gcompris logo (2016).svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gcompris 0.61 screenshot.png|center|128px]] | https://gcompris.net/ |- | [[GDB]] | | [[Dosiero:GDB Archer Fish by Andreas Arnez.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU gdb 12.1 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gdb |- | ''[[:d:Q62850490|GDBM]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gdbm/ |- | ''[[:d:Q5555121|Gforth]]'' | | [[Dosiero:Gforth Logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gforth/ |- | ''[[:d:Q50378421|GIFT]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gift/ |- | [[GIMP]] | | [[Dosiero:The GIMP icon - v3.0.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GIMP-3.png|center|128px]] | https://gimp.org |- | [[Glibc]] | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libc |- | ''[[:d:Q113457966|GLUE]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/glue/ |- | ''[[:d:Q62850753|GMediaServer]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gmediaserver/ |- | ''[[:d:Q1142317|Gnash]]'' | | [[Dosiero:GNU Gnash logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnash-0.8.0.png|center|128px]] | https://gnu.org/software/gnash |- | ''[[:d:Q180760|GNAT]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnat/ |- | ''[[:d:Q4039162|GNATS]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnats/ |- | ''[[:d:Q72272134|Gnatsweb]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q3093265|GNOWSYS]]'' | | [[Dosiero:Gnowsys-logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnowsys/ |- | ''[[:d:Q72271704|GNU 3DKit]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu3dkit/ |- | ''[[:d:Q24084970|GNU a2ps]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/a2ps/ |- | ''[[:d:Q117006163|GNU abcsh]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/abcsh/ |- | ''[[:d:Q71171793|GNU Aetherspace]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/aetherspace/ |- | ''[[:d:Q112686586|GNU Alexandria]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/alexandria/ |- | ''[[:d:Q71171749|GNU Alive]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/alive/ |- | ''[[:d:Q5514020|GNU Anubis]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/anubis/ |- | ''[[:d:Q25377392|GNU APL]]'' | | | [[Dosiero:GNU APL.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/apl/ |- | ''[[:d:Q1187993|GNU arch]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-arch/ |- | ''[[:d:Q3093274|GNU Archimedes]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/archimedes/ |- | ''[[:d:Q21404072|GNU Artanis]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/artanis/ |- | ''[[:d:Q1368325|GNU Aspell]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Aspell-ast.png|center|128px]] | http://aspell.net/ |- | ''[[:d:Q71445065|GNU Astronomy Utilities]]'' | | | [[Dosiero:Gnuastro.svg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnuastro/ |- | ''[[:d:Q21405244|GNU Autoconf Archive]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/autoconf-archive/ |- | ''[[:d:Q3093270|GNU AutoGen]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/autogen/ |- | ''[[:d:Q6024222|GNU Awk]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gawk/ |- | ''[[:d:Q72271299|GNU Ball and Paddle]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/ballandpaddle/ |- | ''[[:d:Q72271395|GNU Bayonne]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bayonne/ |- | ''[[:d:Q64776864|GNU bc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bc/ |- | ''[[:d:Q72271638|GNU Beacon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/beacon/ |- | ''[[:d:Q1144975|GNU Binutils]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/binutils/ |- | ''[[:d:Q1071969|GNU bison]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/bison/ |- | ''[[:d:Q76182327|GNU Bool]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bool/ |- | ''[[:d:Q123688258|GNU Boot]]'' | | [[Dosiero:Gnuboot logo light.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnuboot/ |- | ''[[:d:Q24090696|GNU BPEL2oWFN]]'' | | [[Dosiero:Bpel2owfn.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/bpel2owfn/ |- | ''[[:d:Q113775860|GNU C Language Intro and Reference Manual]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q76182682|GNU C reference manual]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-c-manual/ |- | ''[[:d:Q76183736|GNU Ccide]]'' | | | | http://ccide.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q63065322|GNU ccRTP]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/ccrtp/ |- | ''[[:d:Q3093306|GNU cflow]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/cflow/ |- | ''[[:d:Q50378171|GNU Cgicc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cgicc/ |- | ''[[:d:Q494713|GNU Chess]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnomechess.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/chess/ |- | ''[[:d:Q76183853|GNU Cim]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cim/ |- | ''[[:d:Q4039527|GNU Circuit Analysis Package]]'' | | | | http://www.gnucap.org/ |- | ''[[:d:Q1486192|GNU Classpath]]'' | | [[Dosiero:GNU Classpath badge.png|center|128px]] | [[Dosiero:GC SwingDemo.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/classpath/ |- | ''[[:d:Q72271523|GNU Common C++]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1424922|GNU Common Lisp]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gcl/ |- | ''[[:d:Q1486196|GNU Compact Disc Input and Control Library]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libcdio/ |- | ''[[:d:Q21162921|GNU cpio]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cpio/ |- | ''[[:d:Q114457318|GNU Cppi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cppi/ |- | ''[[:d:Q72271699|GNU Crypto]]'' | | [[Dosiero:GNU Crypto.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnu-crypto/ |- | ''[[:d:Q17487849|GNU CSSC]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cssc/ |- | ''[[:d:Q45115643|Cursynth]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cursynth/ |- | ''[[:d:Q5204274|GNU Dap]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/dap |- | ''[[:d:Q72271604|GNU Datamash]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/datamash/ |- | ''[[:d:Q15427600|GNU ddrescue]]'' | | | [[Dosiero:Ddrescue 2.png|center|128px]] | https://gnu.org/s/ddrescue/ |- | ''[[:d:Q116695651|GNU dgs]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/dgs/ |- | ''[[:d:Q3093278|GNU Dico]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org.ua/software/dico/ |- | ''[[:d:Q62845084|GNU Diffutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/diffutils/ |- | ''[[:d:Q76183279|GNU Direvent]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org.ua/software/direvent/ |- | ''[[:d:Q3038439|GNU Dr. Geo]]'' | | [[Dosiero:Dr. Geo mascot.svg|center|128px]] | [[Dosiero:DrGeo example screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/dr-geo/ |- | ''[[:d:Q44841959|GNU ease.js]]'' | | | [[Dosiero:Easejs.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/easejs/ |- | ''[[:d:Q86987640|GNU ed]]'' | | [[Dosiero:The GNU logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU ed Hello World.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ed/ |- | ''[[:d:Q1252773|GNU Emacs]]'' | | [[Dosiero:Emacs-logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU Emacs 26.2 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/emacs/ |- | ''[[:d:Q76182628|GNU Enterprise]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnue/ |- | ''[[:d:Q114309731|GNU Enterprise Small Business]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnue-sb/ |- | ''[[:d:Q50378369|GNU epsilon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/epsilon/ |- | ''[[:d:Q4039164|GNU Ferret]]'' | | | | http://gnu.org/software/ferret/ |- | ''[[:d:Q4039165|GNU findutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/findutils/ |- | ''[[:d:Q5872545|GNU FisicaLab]]'' | | | [[Dosiero:FisicalabGnome.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/fisicalab/ |- | ''[[:d:Q72271641|GNU FM]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q72271658|GNU fontopia]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/fontopia/ |- | ''[[:d:Q72271657|GNU Fontutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/fontutils/ |- | ''[[:d:Q72271637|GNU FreeDink]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/freedink/ |- | ''[[:d:Q3093285|GNU FreeFont]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/software/freefont/ |- | ''[[:d:Q3093281|GNU FreeIPMI]]'' | | [[Dosiero:Freeipmi-logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/freeipmi/ |- | ''[[:d:Q2246312|GNU Freetalk]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/freetalk/ |- | ''[[:d:Q76183106|GNU G-Golf]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/g-golf/ |- | ''[[:d:Q76183142|GNU Gama]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gama/ |- | ''[[:d:Q3093304|GNU gcal]]'' | | [[Dosiero:GNU gcal.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gcal/ |- | ''[[:d:Q3093286|GNU Generic Security Service]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gss/ |- | ''[[:d:Q937302|GNU gettext]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gettext/ |- | ''[[:d:Q3093284|GNU GLOBAL]]'' | | [[Dosiero:Gnu-global-logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnu-global-htags.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/global/ |- | ''[[:d:Q1404540|GNU Go]]'' | | [[Dosiero:Gnugo-logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnugo screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnugo/ |- | ''[[:d:Q110535314|GNU Goodbye]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q45115773|GNU gperf]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gperf/ |- | ''[[:d:Q72272096|GNU Gratuitous ARP Daemon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/garpd/ |- | ''[[:d:Q21282417|GNU Grep]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/grep/ |- | ''[[:d:Q1486208|GNU Guile]]'' | | [[Dosiero:GNU-Guile-logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/guile/ |- | ''[[:d:Q76184891|GNU Guile-Ncurses]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-ncurses/ |- | ''[[:d:Q76184917|GNU Guile-OpenGL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-opengl/ |- | ''[[:d:Q47343355|GNU Guile-SDL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-sdl/ |- | ''[[:d:Q18968627|GNU Guix]]'' | | [[Dosiero:Guix logo.svg|center|128px]] | | https://guix.gnu.org/ |- | ''[[:d:Q117048683|GNU HaliFAX]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/halifax/ |- | ''[[:d:Q2703769|GNU Health]]'' | | [[Dosiero:GNUHealthISO.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU Health patient main screen spanish.png|center|128px]] | https://www.gnuhealth.org/ |- | ''[[:d:Q16988498|GNU Hello]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/hello/ |- | ''[[:d:Q60918168|GNU help2man]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/help2man/ |- | ''[[:d:Q67139565|GNU Hyperbole]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/hyperbole/ |- | [[GNU IceCat]] | | [[Dosiero:Icecat1-300x300.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Icecatdefaultsquantum.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/icecat/ |- | ''[[:d:Q76185008|GNU Idutils]]'' | | [[Dosiero:The GNU logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/idutils/ |- | ''[[:d:Q2716036|GNU indent]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/indent/ |- | ''[[:d:Q3093307|GNU inetutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/inetutils/ |- | ''[[:d:Q76185169|GNU Java Training Wheels]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jtw/ |- | ''[[:d:Q113279161|GNU Jitter]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jitter/ |- | ''[[:d:Q76185213|GNU Leg]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/leg/ |- | ''[[:d:Q72271270|GNU libavl]]'' | | | | https://adtinfo.org/ |- | ''[[:d:Q76185234|GNU Libdbh]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libdbh/ |- | ''[[:d:Q76185250|GNU libextractor]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libextractor/ |- | ''[[:d:Q107779681|GNU libffcall]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libffcall/ |- | ''[[:d:Q62860422|GNU libiconv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libiconv/ |- | ''[[:d:Q3093289|GNU Libidn]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libidn/ |- | ''[[:d:Q21283449|GNU libmicrohttpd]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libmicrohttpd/ |- | ''[[:d:Q2331162|GNU LibreDWG]]'' | | [[Dosiero:LibreDWG one-line small-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libredwg/ |- | ''[[:d:Q76185306|GNU libsigsegv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libsigsegv/ |- | ''[[:d:Q1045215|GNU Libtool]]'' | | [[Dosiero:Libtool.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libtool/ |- | ''[[:d:Q76185324|GNU libunistring]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libunistring/ |- | ''[[:d:Q5514033|GNU lightning]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/lightning/ |- | ''[[:d:Q23768052|GNU LIMS]]'' | | | [[Dosiero:Gnulims lab requests.png|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1022237|GNU m4]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/m4/m4.html |- | ''[[:d:Q12325570|GNU macchanger]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/macchanger/ |- | ''[[:d:Q3046416|GNU Mach]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/hurd/microkernel/mach/gnumach.html |- | ''[[:d:Q3093292|GNU Mailutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://mailutils.org/ |- | ''[[:d:Q7886333|GNU Make]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/make/ |- | ''[[:d:Q76185442|MARST]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/marst/ |- | ''[[:d:Q76185633|GNU Mcron]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mcron/ |- | ''[[:d:Q76184425|GNU Mes]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mes/ |- | ''[[:d:Q72271647|GNU Messenger]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gm/ |- | ''[[:d:Q132798329|GNU micron]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/micron/ |- | ''[[:d:Q76185735|GNU mifluz]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mifluz/ |- | ''[[:d:Q21285723|GNU MIG]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mig/ |- | ''[[:d:Q62860341|GNU Miscfiles]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/miscfiles/ |- | ''[[:d:Q3093311|GNU moe]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/moe/ |- | ''[[:d:Q76185775|GNU Motti]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/motti/ |- | ''[[:d:Q62845380|GNU MPC]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.multiprecision.org/mpc/ |- | ''[[:d:Q1881759|GNU MPFR]]'' | | [[Dosiero:Mpfr.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNOME Calculator 3.32 screenshot.png|center|128px]] | https://www.mpfr.org |- | ''[[:d:Q3327305|GNU mtools]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/mtools/ |- | ''[[:d:Q306101|GNU nano]]'' | | [[Dosiero:Gnu-nano.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU nano-6.4 screenshot.png|center|128px]] | https://nano-editor.org |- | ''[[:d:Q21193123|GNU Nano-Archimedes]]'' | | | | http://www.nano-archimedes.com/ |- | ''[[:d:Q2013782|GNU Ocrad]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Ocrad.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ocrad/ |- | [[GNU Octave]] | | [[Dosiero:Gnu-octave-logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Octave workshop screenshot.png|center|128px]] | https://octave.org |- | ''[[:d:Q5514025|GNU Oleo]]'' | | | [[Dosiero:Oleo-motif.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/oleo/oleo.html |- | ''[[:d:Q76185882|GNU OrgaDoc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/orgadoc/ |- | ''[[:d:Q3826728|GNU Paint]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gpaint-0.3.3-ubuntu.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gpaint/ |- | ''[[:d:Q3093314|GNU parallel]]'' | | [[Dosiero:Gnu-parallel.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/parallel/ |- | ''[[:d:Q1486221|GNU Parted]]'' | | | [[Dosiero:GNU Parted 3.6 screenshot.webp|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/parted/ |- | ''[[:d:Q133698333|GNU patch]]'' | | | | https://savannah.gnu.org/projects/patch/ |- | ''[[:d:Q76186185|GNU Pies]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pies/ |- | ''[[:d:Q113510241|GNU Pipo]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pipo/ |- | ''[[:d:Q96652549|GNU poke]]'' | | | [[Dosiero:Poke-screenshot.jpg|center|128px]] | http://www.jemarch.net/poke |- | ''[[:d:Q5514026|GNU Portable Threads]]'' | | [[Dosiero:GNU Pth logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/pth/ |- | ''[[:d:Q2351180|GNU Prolog]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | http://www.gprolog.org |- | ''[[:d:Q72271935|GNU Prolog for Java]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuprologjava/ |- | ''[[:d:Q1848165|GNU PSPP]]'' | | [[Dosiero:Pspplogo.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU PSPP.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/pspp/ |- | ''[[:d:Q111698778|GNU Queue]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-queue/ |- | ''[[:d:Q137756020|GNU Radius]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/radius/ |- | ''[[:d:Q705851|GNU RCS]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/s/rcs/ |- | ''[[:d:Q578173|GNU Readline]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/readline/ |- | ''[[:d:Q3093295|GNU Recutils]]'' | | [[Dosiero:Recutils.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/recutils/ |- | ''[[:d:Q113435840|GNU regex]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/regex/ |- | ''[[:d:Q76186310|GNU Role Playing Game Engine]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/rpge/ |- | ''[[:d:Q3093294|GNU Rush]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://puszcza.gnu.org.ua/software/rush/ |- | ''[[:d:Q113434694|GNU rx]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/rx/ |- | ''[[:d:Q3093296|GNU SASL]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gsasl/ |- | ''[[:d:Q72271649|GNU sauce]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/sauce/ |- | [[GNU Scienca Biblioteko]] | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gsl/ |- | ''[[:d:Q930835|GNU Screen]]'' | | | [[Dosiero:GNU Screen.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/screen/ |- | ''[[:d:Q64122515|GNU sed]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/sed/ |- | ''[[:d:Q76186409|GNU Serveez]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/serveez/ |- | ''[[:d:Q21194368|GNU Shepherd]]'' | | [[Dosiero:GNU Shepherd Logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/shepherd/ |- | ''[[:d:Q76186445|GNU Shishi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/shishi/ |- | ''[[:d:Q5514031|GNU Shogi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnushogi/ |- | ''[[:d:Q3093300|GNU Smalltalk]]'' | | [[Dosiero:GNU Smalltalk logo.svg|center|128px]] | | http://smalltalk.gnu.org/ |- | ''[[:d:Q3093299|GNU Solfege]]'' | | [[Dosiero:GNU Solfege Logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Screenshot of GNU Solfege 3.23.4 on Windows 10 German.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/solfege/ |- | ''[[:d:Q76182385|GNU Source Release Collection]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gsrc/ |- | ''[[:d:Q72271648|GNU Source-highlight]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/src-highlite/ |- | ''[[:d:Q21469627|GNU Stow]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/stow/ |- | ''[[:d:Q76184272|GNU Swbis]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/swbis/ |- | ''[[:d:Q30179845|GNU Taler]]'' | | [[Dosiero:GNU Taler logo 2020.svg|center|128px]] | | https://www.taler.net |- | ''[[:d:Q76184286|GNU Talkfilters]]'' | | | | https://www.hyperrealm.com/talkfilters/talkfilters.html |- | ''[[:d:Q21283172|GNU tar]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tar/ |- | ''[[:d:Q1464634|GNU TeXmacs]]'' | | [[Dosiero:GNU Texmacs logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Texmacs collage 2019.png|center|128px]] | https://www.texmacs.org/ |- | ''[[:d:Q21185077|GNU Time]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/time/ |- | ''[[:d:Q60918321|GNU Typist]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gtypist/ |- | ''[[:d:Q5514030|GNU Unifont]]'' | | | [[Dosiero:Unifont Sample, v12.0.01.png|center|128px]] | http://unifoundry.com/unifont.html |- | ''[[:d:Q3093305|GNU Units]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/units/ |- | ''[[:d:Q76184683|GNU UnRTF]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/unrtf/ |- | ''[[:d:Q76184665|GNU userv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/userv/ |- | ''[[:d:Q1486261|GNU VCDImager]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/vcdimager/ |- | ''[[:d:Q3093454|GVPE]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://software.schmorp.de/pkg/gvpe.html |- | ''[[:d:Q4052996|GNU wdiff]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/wdiff/ |- | ''[[:d:Q2372153|GNU WebSocket4J]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/websocket4j/ |- | ''[[:d:Q132132354|GNU which]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/which/ |- | ''[[:d:Q3093302|GNU Xnee]]'' | | | | http://www.sandklef.com/xnee |- | ''[[:d:Q3093313|GNU xorriso]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/xorriso/ |- | ''[[:d:Q2633122|GNU Zebra]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/zebra/<br/>http://www.zebra.org/ |- | ''[[:d:Q3093309|GNU Zile]]'' | | [[Dosiero:Zile-logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/zile/ |- | ''[[:d:Q76183376|GNU/EDMA]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/edma/ |- | ''[[:d:Q135983630|GNU/Taylor UUCP]]'' | | | | https://www.airs.com/ian/uucp.html |- | ''[[:d:Q1205818|GNUa Plurprecizeca Aritmetika Biblioteko]]'' | | [[Dosiero:GMPLogo.svg|center|128px]] | | https://gmplib.org |- | ''[[:d:Q72271707|GnuAE]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuae/ |- | ''[[:d:Q44841893|GNUbatch]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnubatch/ |- | ''[[:d:Q72271760|GNUbg]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU bg screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnubg/ |- | ''[[:d:Q45115682|GNUbiff]]'' | | [[Dosiero:Baby.tux.sit-800x800.png|center|128px]] | | http://gnubiff.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q3093290|GNUbik]]'' | | [[Dosiero:Gnubik icon.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnubik img.jpg|center|128px]] | https://gnu.org/software/gnubik/<br/>https://www.gnu.org/software/gnubik/ |- | [[GnuCash]] | | [[Dosiero:GnuCash logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnucash 2 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnucash.org/ |- | ''[[:d:Q7095747|GnuCOBOL]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/s/gnucobol |- | ''[[:d:Q105748059|GnuCOBOL]]'' | | | | http://cobolforgcc.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q45115695|GnuComm]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnucomm/ |- | ''[[:d:Q5574496|Gnulib]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnulib/ |- | ''[[:d:Q5514035|GNUmed]]'' | | | | http://www.gnumed.org |- | ''[[:d:Q2403556|GNUMP3d]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/gnump3d/ |- | ''[[:d:Q1007056|GNUnet]]'' | | [[Dosiero:Official logo of the GNUnet project.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnunet-gtk-0.7.0.png|center|128px]] | https://gnunet.org/ |- | ''[[:d:Q16251417|GNUnited Nations]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnun/ |- | ''[[:d:Q45115742|GNUsound]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnusound/ |- | ''[[:d:Q5574498|Gnuspeech]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuspeech/ |- | ''[[:d:Q45115746|GNUspool]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuspool/ |- | [[GNUstep]] | | [[Dosiero:GNUstep logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnustep.png|center|128px]] | http://www.gnustep.org/ |- | ''[[:d:Q1533305|GnuTLS]]'' | | [[Dosiero:GNUTLS-logo.svg|center|128px]] | | |- | ''[[:d:Q45115765|GNUtrition]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnutrition/ |- | ''[[:d:Q123270408|gprofng GUI]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gprofng-gui/ |- | ''[[:d:Q292952|Gretl]]'' | | [[Dosiero:Gretl logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gretl screenshot ru.png|center|128px]] | http://gretl.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q288684|groff]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/groff/ |- | ''[[:d:Q212885|GRUB]]'' | | [[Dosiero:Grub logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Debian Unstable GRUB2 (2015).png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/grub/ |- | ''[[:d:Q76184851|GTick]]'' | | | | https://www.antcom.de/gtick/ |- | ''[[:d:Q122944950|GTKeyboard]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gtkeyboard/ |- | ''[[:d:Q76184865|Guile-CV]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-cv/ |- | ''[[:d:Q110874924|Guile-Debbugs]]'' | | | | http://www.nongnu.org/guile-debbugs/<br/>https://www.gnu.org/software/guile-debbugs/ |- | ''[[:d:Q105121206|guile-gtk]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-gtk/ |- | ''[[:d:Q76184475|Guix Workflow Language]]'' | | | | https://guixwl.org/ |- | ''[[:d:Q76184956|GURGLE]]'' | | | | https://homepages.inf.ed.ac.uk/timc/gurgle/ |- | [[gzip]] | | [[Dosiero:Gzip-Logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gzip-screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gzip/ |- | ''[[:d:Q62864169|iGNUit]]'' | | | | https://trmusson.dreamhosters.com/programs.html#ignuit |- | ''[[:d:Q76185133|JACAL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jacal/ |- | ''[[:d:Q3459508|Jami]]'' | | [[Dosiero:Logo-jami-net.svg|center|128px]] | | https://jami.net/ |- | ''[[:d:Q21296542|Java Expressions Library]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/jel/ |- | ''[[:d:Q21286813|JWHOIS]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jwhois/ |- | ''[[:d:Q722867|Kawa]]'' | | [[Dosiero:Kawa-logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/kawa/ |- | ''[[:d:Q1348204|Kernaj Utilaĵoj GNU]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Coreutils id screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/coreutils/ |- | ''[[:d:Q101198087|Kopi]]'' | | | | http://kopi.sourceforge.net/<br/>http://www.kopileft.com/index.php?id=501<br/>https://www.gnu.org/software/kopi/ |- | ''[[:d:Q345096|less]]'' | | | [[Dosiero:Less.jpg|center|128px]] | https://www.greenwoodsoftware.com/less/ |- | ''[[:d:Q3237868|Libgcrypt]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://gnupg.org/software/libgcrypt/ |- | ''[[:d:Q64619287|Libtasn1]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libtasn1/ |- | [[LilyPond]] | | [[Dosiero:LilyPond.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Fibonacci composition.svg|center|128px]] | https://lilypond.org |- | [[Linukso-libera|Linux-libre]] | | [[Dosiero:Freedo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Linux-Libre 3.0.66-1 Boot.png|center|128px]] | https://linux-libre.fsfla.org/ |- | ''[[:d:Q3087096|Liquid War]]'' | | [[Dosiero:Liquid war 3.jpeg|center|128px]] | [[Dosiero:Liquid War 5.6.3 screenshot.PNG|center|128px]] | http://www.gnu.org/software/liquidwar6/ |- | ''[[:d:Q307566|lsh]]'' | | | | http://www.lysator.liu.se/~nisse/lsh/ |- | ''[[:d:Q105648454|Mailman]]'' | | [[Dosiero:Mailman.jpg|center|128px]] | [[Dosiero:Mailman-wikiNL-l-webinterface.png|center|128px]] | https://mailman.sourceforge.io/ |- | ''[[:d:Q116026312|MathMoon]]'' | | | | http://www.nongnu.org/mathmoon/<br/>https://www.gnu.org/software/mathmoon/ |- | ''[[:d:Q5514024|GNU MIX Development Kit]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mdk/ |- | [[MediaGoblin]] | | [[Dosiero:MediaGoblin logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:MediaGoblin homepage screenshot.png|center|128px]] | https://mediagoblin.org |- | ''[[:d:Q1340000|Midnight Commander]]'' | | | [[Dosiero:Midnight Commander ru.png|center|128px]] | https://midnight-commander.org |- | ''[[:d:Q310974|ncurses]]'' | | | [[Dosiero:Linux-menuconfig.png|center|128px]] | https://invisible-island.net/ncurses/ |- | ''[[:d:Q7000521|Nettle]]'' | | | | https://www.lysator.liu.se/~nisse/nettle/ |- | ''[[:d:Q124753693|OO-Browser]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/oo-browser/ |- | ''[[:d:Q307228|Org-mode]]'' | | [[Dosiero:Org-mode-unicorn.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Org-mode-show-all.png|center|128px]] | https://orgmode.org/ |- | ''[[:d:Q16927752|oSIP]]'' | | [[Dosiero:Osip logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/osip/ |- | ''[[:d:Q7179564|pexec]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pexec/ |- | ''[[:d:Q5227142|plotutils]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/plotutils/ |- | ''[[:d:Q76186264|Qexo]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/qexo/ |- | [[R (programara lingvo)|R]] | | [[Dosiero:R logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:R Terminal.png|center|128px]] | https://www.r-project.org |- | ''[[:d:Q113585511|R]]'' | | [[Dosiero:R logo.svg|center|128px]] | | https://www.r-project.org/ |- | ''[[:d:Q7389181|SCM]]'' | | [[Dosiero:SCM 64.png|center|128px]] | | http://people.csail.mit.edu/jaffer/SCM |- | ''[[:d:Q3486867|SmartEiffel]]'' | | | | http://smarteiffel.loria.fr/ |- | ''[[:d:Q930667|Speex]]'' | | [[Dosiero:Speex logo 2006.svg|center|128px]] | | https://www.speex.org/ |- | ''[[:d:Q76184310|Termutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/termutils/ |- | ''[[:d:Q136352783|Tetum]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tetum/ |- | ''[[:d:Q76184334|TeX for the Impatient]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/teximpatient/ |- | ''[[:d:Q1426129|Texinfo]]'' | | | [[Dosiero:Example texinfo.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/texinfo/ |- | ''[[:d:Q116686602|ToutDoux]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/toutdoux/ |- | ''[[:d:Q76184768|TRAMP]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tramp/ |- | ''[[:d:Q98836880|V.E.R.A.]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/vera/ |- | ''[[:d:Q137652688|vc-changelog]]'' | | [[Dosiero:Logo GNU.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/vc-changelog/ |- | ''[[:d:Q76184647|Vc-dwim]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/vc-dwim/ |- | ''[[:d:Q115688677|Very fast tags for emacs]]'' | | | | http://vtags.sourceforge.net/<br/>https://www.gnu.org/software/vtags/ |- | ''[[:d:Q76184597|Vmgen]]'' | | | | http://www.complang.tuwien.ac.at/anton/vmgen/<br/>https://www.gnu.org/software/vmgen/ |- | ''[[:d:Q40028415|vnStat]]'' | | | [[Dosiero:Apt-get install vnstat (on Ubuntu 16).jpg|center|128px]] | https://humdi.net/vnstat/ |- | ''[[:d:Q76184579|WB]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/wb/ |- | ''[[:d:Q535461|Wget]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Wget-screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/wget |- | ''[[:d:Q97458426|Wget2]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1046732|Window Maker]]'' | | | [[Dosiero:Wmaker-0.80.2.png|center|128px]] | https://www.windowmaker.org/ |- | ''[[:d:Q3570575|XaoS]]'' | | | [[Dosiero:Xaos.png|center|128px]] | https://xaos-project.github.io/ |} {{Wikidata list end}} {{GNU}} [[Kategorio:GNU]] q3dpr1nsqgz83v1vrypzzjokuqs6iuf 0 561595 9493601 9295182 2026-10-14T13:25:33Z Sj1mor 12103 9493601 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:WalAgha.jpg|eta|150px|Aghascrebagh [[graflando Tyrone]]]] [[Dosiero:Ogham Stone Rathass Church Tralee Kerry.jpg|eta|maldekstra|150px|preĝejo Rathass; graflando Kerry]] [[Dosiero:Ogham Stone, Aghnascribba - geograph.org.uk - 202340.jpg|eta|maldekstra|150px|Aghnascribba, graflando Tyrone]] '''Ogam-ŝtonoj''' (ankaŭ Ogam-kolonoj) nomiĝas la ŝtonaj starigitaj portantoj de la [[Ogamo]]-signoj. Ili troviĝas grandparte de la insulo [[Irlando (insulo)|Irlando]] (ĉirkaŭ 310) kaj tie plej ofte el la graflando [[graflando Kerry|Kerry]] kaj [[graflando Cork|Cork]] ([[Ballycrovane]]) en la sudo. Nur ses venas el [[Nordirlando]]. == Disvastigo == Ĉirkau 35 ŝtonoj estas malkovritaj en [[Kimrujo]], kvar en [[Kornvalo]], du en la sudokcidenta angla [[graflando]] [[Devon (Anglujo)|Devon]]. Ses Ogam- kaj runaj ŝtonoj venas de la [[Manksinsulo]] (ekzemple [[Speke Farm Keeill ŝtono]]), tri kun gaela enskribaĵo el [[Skotlando]] sed pluraj kun [[Ogam-enskribaĵoj en Skotlando|pikta enskribaĵo]] kaj nur la [[Ogam-ŝtono de Silchester]], venas el [[Anglujo]]. La aŭtenteco de la lasta estas necerta. Krome troviĝis 27 ŝtonoj respektive enskribaĵoj en [[Piktoj|pikta]] lingvo (ok sur la [[Orkanoj]], videblaj en la [[Orkana muzeo|Tankerness House Museum]]), kiuj ne povas esti deĉifritaj krom kelkaj irlandaj [[pruntvorto]]j kaj kelkaj nomoj. Ĝis nun (stato 1991) oni konas pli ol 360 Ogam-ŝtonoj. La plej malnova estas el Roovesmore [[Ráth (grundvorko)|Rath]] apud Aglish im [[graflando Cork]]. Ĝi staras en la [[Brita muzeo]]. Pli ol 40 Ogam-ŝtonoj venis el [[Souterrain (arkeologioe)|Souterrains]] (ekzemple 15 el Ballyknock North, [[graflando Cork]] kaj sep el Coolmagort respektive [[Ogam-ŝtonoj de Dunloe|Dunloe]] kaj pliaj sep el [[Ogam-ŝtonoj de Colaiste Ide|Ballinrannig]] kaj [[Ogam-ŝtonoj de Ballintaggart|Ballintaggart]], ĉiuj graflando Kerry). De tempo al tempo oni trovas novajn, ĉare al longaj kaj masivaj ŝtonoj tre taŭgis por konstrui. Ili estas en murojn aŭ en malnovajn stratojn. Ogam-ŝtonoj ankaŭ estis konstrumaterialo de preĝejoj pontoj kaj pordovolbaĵoj. == Ogam-ŝtonoj (elekto) == * [[Ogam-ŝtono de Aghascrebagh|Aghascrebagh]] * [[Ballycrovane]] estas la plej granda Ogam-ŝtono * [[Ballymorereagh# Ogam-ŝtono |Ballymorereagh]] * [[Ogam-ŝtonoj de Colaiste Ide|Colaiste Ide]] * [[Ogam-ŝtonoj de Drumconwell|Drumconwell]] * [[Ogam- kaj runoŝtonoj de la Manksinsulo|Manksinsulo]] * [[Ogam-ŝtonoj de Lugnagappul|Lugnagappul]] * [[Ogam-ŝtono de Silchester|Silchester]] == Vidu ankaŭ == * [[Ogam-ŝtonoj de Kimrujo]] * [[Ogam-enskribaĵoj en Skotlando]] == Literaturo == * Damien McManus: ''A Guide to Ogam.'' An Sagart, Maynooth 1991, ISBN 1-870684-17-6. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://irishantiquities.bravehost.com/kerry/dunloe/dunloe_ogham.html Bilder der Steine von Dunloe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304083836/http://irishantiquities.bravehost.com/kerry/dunloe/dunloe_ogham.html |date=2016-03-04 }} [[Kategorio:Irlanda lingvo]] [[Kategorio:Alfabeto]] [[Kategorio:Arkeologio]] [[Kategorio:Epigrafiko]] [[Kategorio:Ogam-ŝtono| ]] 9sl0ev6jdvxayzn0po82shm5bt6i2fy 0 573144 9493826 8510692 2026-10-15T08:59:15Z Sj1mor 12103 9493826 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = | dosiero = Turquoise_glass_stamp_of_calif_Mustadi_1170_1180.jpg | priskribo de dosiero = [[Turkiso|Turkisvitra]] stampilo de kalifo al-Mustadi, 1170–1180. [[Brita Muzeo]]. }} '''Hassan al-Mustadi Ibn Jusuf al-Mustanĝid''' (1142 – 30a de Marto 1180) ({{lang-ar|المستضيء بأمر الله}}) estis la [[Abasida]] [[Kalifo]] en [[Bagdado]] de 1170 ĝis 1180. Kiel sia antaŭulo, li pliokupis pli malpli sendependan postenon, kun veziro kaj ĉirkaŭaj kortegoj, kaj estis subtenita nur de malgranda forto sufiĉa por porokaza loka kampanjo. Dum sia regado, [[Saladino]] finigis la ekziston de la [[Fatimida kaliflando]], iĝis la Sultano de [[Egiptio]] kaj deklaris obeon al la Abasidoj. [[Benjameno de Tudelo]], kiu veturis al tiu areo inter 1160 kaj 1173, notis: "Du tagojn el [[Akbara]] staras [[Bagdado]]. Nome la granda metropolo de Kalifo Emir-al-Mumenin al Abassi [[Amir al-Mu'minin]], de la familio de ties profeto, kiu estas estro de la Mahometa religio. Ĉiuj mahometaj reĝoj agnoskas lin, kaj li tenas la saman dignecon super ili kiel la Papo ĝuas super la Kristanoj. La palaco de la Kalifo en Bagdado estas trimejle etenda. Ĝi enhavas grandan parkon plena je ĉiaj specoj de arboj, kaj utilaj kaj ornamaj, kaj ĉiaj tipoj de bestoj, same kiel akvejo plenita el akvo rekte prenita el la rivero [[Tigris]]; kaj kiam ajn la Kalifo deziras distriĝi kaj ekzerci Aŭ veturi, birdoj, bestoj kaj fiŝoj estas preparataj por li kaj por liaj korteganoj, kiujn li invitas al sia palaco. Tiu granda Abasido estas tre amika de Judoj, kaj multaj el liaj oficiroj estas de tiu nacio; li komprenas ĉiujn lingvojn, estas fakulo en [[Mosea juro]], kaj legas kaj verkas la [[Hebreo|hebrean]] lingvon. Li ĝuas nenion pli ol tion kion li spezas pro la laboro de siaj propraj manoj, kaj tiele li manfabrikas litkovrilojn, kiujn li stampilas per sia sigelo, kaj kiujn liaj oficiroj vendas en la publika merkato..."<ref>Citita el: Komroff, Manuel, Giovanni, Willem van Ruysbroeck, Odorico, and Benjamin. 1928. Contemporaries of Marco Polo, consisting of the travel records to the eastern parts of the world of William of Rubruck (1253-1255); the journey of John of Pian de Carpini (1245-1247); the journal of Friar Odoric (1318-1330) & the oriental travels of Rabbi Benjamin of Tudela (1160-1173). New York: Boni & Liveright.</ref> En 1180, la kalifo Al-Mustadi mortis kaj estis sukcedita de sia filo [[Al-Nasir]]. {{Abasidaj kalifoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Tiu teksto estis adaptita el la verko de William Muir en [[publika havaĵo]] nome "The Caliphate: Its Rise, Decline, and Fall".'' * Bosworth, C. E. (1968). "The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217)". In Frye, R. N. The Cambridge History of Iran, Volume 5: The Saljuq and Mongol periods. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 1–202. ISBN 0-521-06936-X. [https://books.google.es/books?id=16yHq5v3QZAC&lpg=PP1&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Alirita la 7an de Novembro 2016. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mustadi}} [[Kategorio:Abasidaj kalifoj]] [[Kategorio:12-a jarcento]] [[Kategorio:Historio de Islamo]] [[Kategorio:Bagdado]] 42gltswbyisbda40m1ugen5hslnjdmi 0 579004 9493791 8872353 2026-10-15T07:56:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493791 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Natroliteinde1.jpg|eta|radialradia natrolito el Nasik, [[Maharaŝtro]], Barto.]] '''Natrolito''' estas ofta [[mineralo]] el la [[zeolitgrupo]] en la [[sistematiko de la mineraloj|mineralklaso]] de la „[[silikato]]j kaj [[germanato]]j“ kun la [[kemia formulo]] Na<sub>2</sub>[Al<sub>2</sub>Si<sub>3</sub>O<sub>10</sub>]·2H<sub>2</sub>O. Ĝi estas kemie rigardata [[kristalakvo|akvohava]] [[natrio]]-[[aluminio|aluminio.silikato]]. Laŭ la strukturo natrolito estas [[skafaldosilikato]]. [[Dosiero:Natrolith.JPG|eta|maldekstre|Natrolito de [[Hohentwiel]]]] [[Dosiero:Natrolite-Quartz-238749.jpg|maldekstra|eta|natrolito en [[kvarco]]-[[druzo (mineralogio)|druzo]].]] == Vidu ankaŭ == * [[listo de mineraloj]] == Literaturo == * Martin Okrusch, Siegfried Matthes: Mineralogie. Eine Einführung in die spezielle Mineralogie, Petrologie und Lagerstättenkunde. 7a eldono. Berlin u. a. . 2005, paĝoj 126 . ISBN= 3-540-23812-3 * Petr Korbel, Milan Novák: Mineralien-Enzyklopädie. Dörfler Verlag GmbH. Eggolsheim. 2002. paĝoj 272. ISBN= 978-3-89555-076-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[Mineralienatlas:Natrolith]] (Wiki) * [https://web.archive.org/web/20161004220159/http://rruff.info/natrolite/names/asc/ RRUFF Database-of-Raman-spectroscopy - Natrolite] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Mineraloj]] [[Kategorio:Ortoromba kristalsistemo]] [[Kategorio:Silikatoj kaj germanatoj]] [[Kategorio:Natrio]] [[Kategorio:Aluminio]] b2n59kxikx4nzlp07bikziqwcux4qht 0 579271 9493811 9213269 2026-10-15T08:42:19Z RG72 11847 9493811 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ravenna Park 03.jpg|eta|ponta apogrelo]] '''Apogrelo''' aŭ '''apogilaro''' estas sekuriga instalaĵo rande de profundaĵo aŭ ĉe ŝtupo aŭ alia obstaklo, kiu evitas la enfalon aŭ stumbladon. ==Priskribo== Oni trovas parapetojn ĉe * konstruaĵoj (ĉe [[balkono]]j, tegmentaj ĝardenoj, [[ŝtuparo]]j, ĉe fenestroj kun malaltaj [[parapeto]]j (sub 80 cm) aŭ antaŭ altaj vitraj fasadoj). * vojo ([[ŝarĝrampo]]j, [[ponto]]j, [[taluso]]j, …) * veturiloj (sur [[ŝipo]]j (vidu [[surferdeka balustrado]]), ĉe [[kamiono]]j (cisterna [[kamiontrajno]]), …) * industriaj instalaĵoj kaj maŝinoj (ĉe [[gruo (maŝino)|gruo]], pontetoj, tubaj pontoj, cisternoj, [[turstokejo]]j, …) * specialaj konstruaĵoj (ekzemple [[elrigardoturo]]j, …) * [[skafaldo]]j * aliaj falprofundaĵoj (ĉe kajoj, k.s., …) * ĉe aliaj teknikaj instalaĵoj (liftokabenoj, levplatformoj k.s.) La materialoj povas esti [[ligno]], [[ŝtalo]], [[plasto]], [[betono]] kaj aliaj. Ekzistas daŭrigeblaj apogreloj kaj tiuj, kiuj estas facile el- kaj de-munteblaj. == Bildaro == <gallery> GirtonStaircase.jpg|Ŝtupara apogrelo Uoft kmdi stairwell of glass.jpg|Ŝtupara apogrelo kun vitraj tavoloj Treppengeländer.JPG|Ligna ŝtuparelo el 1900 en germana plurfamilia domo Vienna Jubilaeumswarte d.jpg|Apogreloj ĉe [[Jubiläumswarte]] Geländer aus feuerverzinktem Stahl und Glas.jpg|Apogrelo el galvanizita ŝtalo kaj vitro </gallery> == Literaturo == {{Sen referencoj|arkitekturo|Januaro 2021}} * Hans-Walter Goldelius: ''Balkon- und Treppengeländer. Richtig planen, konstruieren und montieren.'' Verlag Coleman, 2001, ISBN 3-87128-054-2. * Willibald Mannes: ''Treppen und Geländer.'' Verlagsgesellschaft Rudolf Müller, 2004, ISBN 3-481-02125-9. * DIN ISO 18065: ''Treppen; Begriffe.'' * ''Deutschen Instituts für Treppensicherheit'': Abschnitt [http://www.treppensicherheit.de/home/gutachten/ Gutachten und Normen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220809103443/https://www.treppensicherheit.de/home/gutachten/ |date=2022-08-09 }} * BGI/GUV-I 561, '[http://publikationen.dguv.de/dguv/pdf/10002/i-561.pdf Information Treppen]' de Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (DGUV), (ehemals BG-Information „Treppen“ BGI 561) == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Brustŝirmilo]] * [[Parapeto]] * [[Balustrado]] * [[Ŝtuparo]] * [[Manrelo]] {{Bibliotekoj|TYP=s|GND=4156393-1}} [[Kategorio:Konstruelementoj]] [[Kategorio:Ŝtuparoj]] [[Kategorio:Pontopartoj]] 146ghle7cjhz5nnc8d11ilmtnhdw1et 0 582364 9493865 8540046 2026-10-15T11:29:05Z Sj1mor 12103 9493865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Julius MOSEN''' (naskiĝinta la {{daton|8|7|1803}} en [[Mühlental|Mühlental-Marieney]], mortinta la {{daton|10|10|1867}} en [[Oldenburg]]) estis [[germanio|germana]] juristo, dramaturgo kaj verkisto. == Vivo == Mosen frekventis la gimnazion en [[Plauen]] kaj studis ekde 1822 jursciencon en [[Jena]]. Dum la studotempo li vojaĝis al [[Italujo]] kaj laboris poste logan tempon kiel privata administranto en la hejma regiono. En 1831 li ricevis postenon ĉe tribunalo en [[Kohren-Sahlis|Kohren]]; en 1834 li komencis deĵori kiel advokato en [[Dresdeno]]. Tie li baldaŭ famiĝis kiel poeto. En 1844 li ekigis laboron kiel dramaturgo ĉe la Kortega teatrejo de Oldenburg. Bedaŭrinde jam ekde 1848 liaj agadoj estis interrompitaj pro nesanigebla malsano, kiu baldaŭ rezultiĝis en kompleta lamiĝo. Post 1850 li pensiuliĝis sed restis - malgraŭ ĉio - mense freŝa. == Agado verkista == Mosen unue ekverkistis per la epikaj poemoj »Das Lied vom Ritter Wahn« (Leipzig 1831), libera realigo de itala legendo, kaj »Ahasver« (Dresden 1838) , atesto pli de liaj filozofiaj ol poetikaj talentoj. En la poemoj »Gedichte« (Leipzig 1836) li ofte gajigis per populara freŝeco, tiel ke serio da baladozaj poemoj (ekz. »Die letzten Zehn vom vierten Regiment«, »Andreas Hofer« »Der Trompeter an der Katzbach«) transiris en la buŝon de la popolo. Kiel rakonstisto li aperis per la novelo »Georg Venlot« (Leipzig 1831), la verko »Novellen« (1837), la historia-politika romano »Der Kongreß von Verona« (Berlin 1842) kaj per la ĉarma novelaro »Bilder im Moose« (Leipzig 1846). Liaj ĉefaj tendencoj inkliniĝis en la direkto de la dramo, sed en liaj dramoj regis abstrakta retoriko; inter ili menciindas »Heinri h der Finkler« (Leipzig 1836);»Cola Rienzi«, »Die Bräute von Florenz«, »Wendelin und Helene«, »Kaiser Otto III.« (tiuj ĉi kvar kolektitaj kiel »Theater«, Stuttgart 1842) - la lasta tragedio estis la plej grava. En la pli malfruaj dramoj: »Don Johann von Österreich«, »Herzog Bernhard« (Leipzig 1855), »Der Sohn des Fürsten« (Oldenburg 1858), Mosen volis anstataŭigi retorikon per eksteraj teatraj efektoj. Oni ne forgesu la spritan verketon »Die Dresdener Gemäldegalerie« (Dresden 1844). En Marieney oni starigis monumenton en lia honoro en la 1903-a jaro. == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', vol. 14. Leipzig 1908, p. 172-173, ([http://www.zeno.org/nid/20007114567 tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/mosen.html Verkoj ĉe Projekt-Gutenberg] *[https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20030702_OTS0025/lt-praes-mader-gedenkt-des-200-geburtstages-von-julius-mosendes-dichters-des-andreas-hofer-liedes "LT-Präs. Mader gedenkt des 200. Geburtstages von Julius Mosen,des Dichters des Andreas-Hofer-Liedes"], APA-OTS, 2.7.2003 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mosen, Julius}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Dramaturgoj]] 7tsh8dxi5jv8juil8u6tg4czibp9bem 0 583191 9493567 8930092 2026-10-14T12:48:48Z Sj1mor 12103 9493567 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable floatright" |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Azirino'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Azarines.svg|200ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Ebena kemia strukturo de la 1H-Azirino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:2H-azirine.png|200ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Ebena kemia strukturo de la 2H-Azirino''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big><br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Azireno |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|2|H|3|N}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]|| [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=157-16-4 2H-Azirin] [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=157-17-5 1H-Azirin] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.4574412.html 4574412] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/135972 135972] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||41,05192 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Refrakta indico]]|| {{Refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.484}} {{Refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.532}} |} '''Azirino''' estas nesaturita trimembra [[heterociklaj kombinaĵoj|heterocikla kombinaĵo]] enhavanta unu [[nitrogeno|nitrogenatomon]] kiu rilatas al la analogo [[aziridino]]. Azirinoj estas tre reakciemaj, tamen ili trovatas en kelkaj naturaj produktoj tia kia la Dizidazirino<ref>[http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jo00244a049 The Journal of Organic Chemistry]</ref> ekzistanta en la mara spongo '''Dysidea fragilis'''. Ekzistas du izomeroj de la azirino: la 1H-azirino kun karbona-karbona duobla ligilo (C=C) kiu estas malstabila strukturo kiu rearanĝas al la [[taŭtomerio|taŭtomera formo]] 2H-azirino, iu komponaĵo prezentanta karbona-nitrogena duobla ligilo (C=N). La 2H-azinoj konsideratas streĉitajn iminojn kaj estas izoleblaj. [[Fotolizo]] de azirinoj (malsuper 300 nm) estas tre efika por generado de [[nitrilo|nitrilajn]] ilidojn.<ref>Ilidoj estas neŭtrala dupolara molekulo enhavanta formalan negative ŝargitan atomon (ordinare iun karbanjonon) rekte ligita al iu pozitive ŝargita heteroatomo (ordinare [[nitrogeno]], [[fosforo]] kaj [[sulfuro]]), kaj en kiu ambaŭ atomoj posedas plenajn [[Okopa regulo|okopojn]] da elektronoj. Do ilidoj estas 1,2-dupolaraj komponaĵoj kaj aperas en organika kemio kiel reakciantoj aŭ reakciaj perantoj.</ref><ref>En organika kemio, heteroatomo estas ajna atomo malsama ol [[karbono]] kaj [[hidrogeno]]. Ĝenerale tiu vorto uzatas por indiki ke ne-karbonaj atomoj estis anstataŭitaj en la strukturo de la molekula kateno.</ref> Tiuj [[nitrilo]]j estas dupolaraj komponaĵoj kaj povas kaptiĝi per varieco da dupolarofiloj kiuj estigas [[heterociklaj kombinaĵoj|heterociklajn kombinaĵojn]] tia kia la [[pirolino]]j. La streĉita ringa sistemo ankaŭ spertas reakciojn kiuj favorigas la ringo-malfermon kaj povas agi kiel nukleofilo<ref>Nukleofilo estas kemia specimeno kiu donas elektronparon al iu elektrofilo por formado de kemia ligilo rilate al ia reakcio.</ref> aŭ elektrofilo.<ref>Laŭ kemio, elektrofilo estas reakcianto kiu altiras elektronojn. Ĝenerale elektrofiloj estas pozitive ŝargitaj aŭ neŭtralaj specimenoj havantaj vakantaj orbitaloj kiuj altiriĝas al elektronriĉa nukleo.</ref> == Sintezo == * Rearanĝo de Neber:<ref>[https://books.google.com.br/books?id=RH1l_VQcFDQC&pg=PA55&lpg=PA55&dq=azirine+synthesis&source=bl&ots=6qmg2YlpFf&sig=X83W03lwZrP3YFCEGC0fcHclIQg&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiY542l7ezSAhVGOZAKHTB1B8kQ6AEIXjAH#v=onepage&q=azirine%20synthesis&f=false Heterocyclic Chemistry], Raj K. Bansal</ref> Ĉi-tiu metodo estis unue raportita en 1926. Azirinoj ordinare estiĝas per termolizo de '''vinilazidoj'''. Dum ĉi-reakcio, iu '''nitreno'''<ref>Nitrenoj estas klaso da forte reakciemaj perantaj kemiaĵoj posedantaj unu unuvalentan k neŭtralan [[nitrogeno|nitrogenatomon]] kun strukturo [[hidrogeno|H]]-N aŭ [[radikalo|R]]-N.</ref> formiĝas kiel peranto. Alternative, ili povas estiĝi per oksidado de la koresponda [[aziridino]]: [[Dosiero:Synth-Azirin.svg|500ra|eta|centre|<center>Sintezo de azirino ekde la '''vinilazido'''.<center>]] Tiu metodo estas utila protokolo por la a-[[Amoniako|aminigo]] de [[ketono]]j, kiu lastatempe rezultis en la plena sintezo de la * La azirinaj katjonoj estas la plej malgrandaj aromataj [[heterociklaj kombinaĵoj]]. [[Dosiero:Azirinium_ion.svg|500ra|eta|centre|<center>Azirinaj jonoj<center>]] == Literaturo == * [https://www.organic-chemistry.org/synthesis/heterocycles/2H-azirines.shtm Organic Chemistry Portal] * [http://organicreactions.org/index.php?title=Neber_rearrangement Organic Reactions] * [https://books.google.com.br/books?id=35xwBwjhe2MC&pg=PA122&dq=azirine&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiY86rbm-3SAhWKFpAKHfMiDWoQ6AEIGjAA#v=onepage&q=azirine&f=false Amines: Synthesis, Properties and Applications], Stephen A. Lawrence * [https://books.google.com.br/books?id=hGdkORHccWgC&pg=PA217&dq=azirine&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiY86rbm-3SAhWKFpAKHfMiDWoQ6AEIIjAB#v=onepage&q=azirine&f=false The Chemistry of Heterocyclic Compounds, Small Ring Heterocycles: Aziridines ...], Alfred Hassner * [https://books.google.com.br/books?id=RH1l_VQcFDQC&pg=PA55&dq=azirine&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiY86rbm-3SAhWKFpAKHfMiDWoQ6AEIKDAC#v=onepage&q=azirine&f=false Heterocyclic Chemistry], Raj K. Bansal * [https://books.google.com.br/books?id=irsU5VKYhSUC&pg=PA188&dq=Azirine+properties&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiYvfXDpe3SAhXGQpAKHUr3BjgQ6AEIKDAC#v=onepage&q=Azirine%20properties&f=false Advances in Strained and Interesting Organic Molecules, Volume 8], B. Halton * [https://books.google.com.br/books?id=gSOGAwAAQBAJ&pg=RA1-PA10&dq=Azirine+introduction&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjh1Pulqu3SAhWKgpAKHZoFCWMQ6AEIMDAD#v=onepage&q=Azirine%20introduction&f=false Science of Synthesis: Houben-Weyl Methods of Molecular Transformations Vol ...] == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Boriraan.png|<center><big>'''Borirano'''</big></center> Ethylene_oxide.svg|<center><big>'''Etilena oksido<br />Oksirano'''</big></center> Ethylene-sulfide-2D-skeletal.png|<center><big>'''Tiirano'''</big></center> Azetidine_structure.svg|<center><big>'''Azetidino'''</big></center> Methanimine.svg|<center><big>'''Metanimino'''</big></center> Ethylenediamine.svg|<center><big>'''Etilena duamino'''</big></center> Diaminobutane.svg|<center><big>'''Putrecino'''</big></center> Regular triangle.svg|<center><big>[[Ciklopropano]]</big></center> Cyclopropene_2D_skeletal.svg|<center><big>[[Ciklopropeno]]</big></center> Cyclopropanol.svg|<center><big>[[Ciklopropanolo]]</big></center> C3one.png|<center><big>[[Ciklopropanono]]</big></center> Ethyl diazoacetate skeletal.png|<center><big>'''Etila duazoacetato'''</big></center> Acétalimine.png|<center><big>'''Acetalimino'''</big></center> 2-Chloroethylamine hydrochloride.png|<center><big>'''Klorido de β-kloroetilamino'''</big></center> triazole.png|<center><big>'''Triazolo'''</big></center> triazoline.png|<center><big>'''Triazolino'''</big></center> Thiazirin.png|<center><big>'''Tiazirino'''</big></center> 3-Phenyl-2H-azirene.png|<center><big>'''Fenil-azirino'''</big></center> Thiazolidine-Structural Formula V.1.svg|<center><big>'''[[Tiazolidino]]'''</big></center> 3-(Phenylmethyl)-2H-azirine.png|<center><big>'''Fenil-metil-azirino'''</big></center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Aziridino]] * [[Pirolidino]] * [[Pirolo (kemio)|Pirolo]] * [[Heterociklaj kombinaĵoj]] * [[Amino]]j * [[Alizarino]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] frt3hyx0nvi543yjxvpgniqx2kryt32 2 583362 9493853 9492986 2026-10-15T09:37:12Z Baba79 118684 9493853 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto La Iniciato SkyShield[1],[2],[3] estas propono pri aerdefendo gvidata de Eŭropo por protekti okcidentan Ukrainion kontraŭ rusaj misilaj kaj dronaj atakoj, atendataj komenciĝi en 2022 kiel rezulto de la Rusa-Ukraina Milito. Ĝi antaŭvidas la kreadon de "Integra Aerprotekta Zono (IAPZ)"[4] (vidu la aldonitan mapon) funkciigata de koalicio de eŭropaj landoj, sendepende de NATO. La misio inkludus batalajn aerpatrolojn (CAP-ojn) implikantajn ĉirkaŭ 120 ĉasaviadilojn. Ĉi tiuj patroloj kovrus la okcidentan duonon de la lando, kunordigite kun la Ukraina Aerarmeo (UAF). Mapo de la Integra Aerprotekta Zono (IAPZ) el la raporto de la Iniciato SkyShield, 2025[1]. SkyShield celas protekti kritikan infrastrukturon, kiel ekzemple nukleajn elektrocentralojn, gravajn urbojn kiel Kievo, Lvivo kaj Odesa, kaj gravan transportinfrastrukturon. Ĉi tio permesus al ukrainaj fortoj koncentriĝi pri protektado de la orienta parto de la lando. Krome, ĉi tiu projekto estas sendependa de la eŭropa iniciato por eŭropa aerdefenda ŝildo.[5] ooc4b6tcq5bqphsn79hfit8huwzytor 9493856 9493853 2026-10-15T10:01:14Z Baba79 118684 9493856 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto La '''Iniciato Ĉielŝildo''' (anglolinve: ''SkyShield Initiative'')[1],[2],[3] estas propono pri aerdefendo gvidata de Eŭropo por protekti okcidentan Ukrainion kontraŭ rusiaj misilaj kaj spavaj atakoj, kiuj trafas la landon ekde 2022 kiel rezulto de la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Rusi-Ukrainia Milito]]. Ĝi antaŭvidas la kreadon de "Integra Aera Protekta Zono (IAPZ)"[4] (vidu la aldonitan mapon) funkciigata de koalicio de eŭropaj landoj, sendepende de NATO. La misio inkludus batalajn aerpatrolojn (CAP-ojn) implikantajn ĉirkaŭ 120 ĉasaviadilojn. Ĉi tiuj patroloj kovrus la okcidentan duonon de la lando, kunordigite kun la Ukraina Aerarmeo (UAF). Mapo de la Integra Aerprotekta Zono (IAPZ) el la raporto de la Iniciato SkyShield, 2025[1]. SkyShield celas protekti kritikan infrastrukturon, kiel ekzemple nukleajn elektrocentralojn, gravajn urbojn kiel Kievo, Lvivo kaj Odesa, kaj gravan transportinfrastrukturon. Ĉi tio permesus al ukrainaj fortoj koncentriĝi pri protektado de la orienta parto de la lando. Krome, ĉi tiu projekto estas sendependa de la eŭropa iniciato por eŭropa aerdefenda ŝildo.[5] g1cvxpnz8ba6lxe4dthoypuf4y54nfd 0 583409 9493558 9475126 2026-10-14T12:46:41Z Sj1mor 12103 9493558 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Izopropanolo'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:2-Propanol2.svg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Izopropanolo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de la Izopropanolo''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big><br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * 2-propanolo * Izopropila alkoholo * Dumetila karbinolo * Sekundara propila alkoholo * β-hidrokso-propano |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|3|H|7|OH}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=67-63-0 67-63-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.3644.html 3644] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3776 3776] |- |'''Merck Index'''||15,5254 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo<br />kun karakteriza odoro. |- |[[Molmaso]]||60.10 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]||0.786 g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−89}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|82.6}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.3776}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|11.7}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|399}} * {{GdC|455,6}}<ref>Merck Index 15-a eldono</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]: * Tute solvebla * Solvebla kun [[benzeno]], [[etanolo]],<br />[[duetila etero]], [[glicerolo]],<br />[[kloroformo]] kaj [[acetono]]. |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||5045 mg/kg (buŝe)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.chemicalland21.com/petrochemical/isopropanol.htm |titolo=Chemicalland21 |alirdato=2017-03-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170513012317/http://www.chemicalland21.com/petrochemical/isopropanol.htm |arkivdato=2017-05-13 }}</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] [[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/38|R36/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R40|R40]] [[Listo da R-Deklaroj#R67|R67]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S7|S7]] [[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37|S36/37]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|F|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|319|336}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|305+351+338|403+235}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo ({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Izopropanolo''' aŭ '''2-propanolo''' estas sekundara alkoholo, senkolora brulema likvaĵo kun forta odoro. Pro ĝia '''propila grupo''' ligita al '''hidroksila grupo''', ĝi estas la plej simpla specimeno de sekundara alkoholo, kie la alkohola karbonatomo estas aneksita al du apudaj karbonatomoj. Ĝi estas struktura izomero de la 1-[[propanolo]] kaj posedas vasta gamo da industria kaj hejma uzoj. Kiel la plejmulto el la alkoholoj, izopropila alkoholo reakcias kun metaloj tia kia [[kalio]] por formi alkoksidojn<ref>[https://books.google.com.br/books?id=5yERCU5miKkC&pg=PA260&dq=metal+alkoxide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiqt6bNtffSAhVBDZAKHUEtCmwQ6AEIKzAC#v=onepage&q=metal%20alkoxide&f=false Alkoksidoj] estas la konjuga bazo de alkoholo kaj do ĝi konsistas je organika grupo ligita al negative ŝargita oksigenatomo.</ref> kiuj estas nomataj '''izopropoksidoj'''. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Izopropanolo estis unue sintezita en 1862 far [[Charles Friedel]] (1832-1899) per hidrogenigo de la [[acetono]]: [[Dosiero:Ketone reduction.svg|300px|eta|center|<center>Sintezo de izopropanolo ekde [[acetono]].<center>]] === Sintezo 2 === * Industrie, izopropanolo estiĝas per hidratigo de la [[propeno|propileno]] kun acida joninterŝanĝo kiel katalizilo: [[Dosiero:Synthesis of 2-propanol by hydration of propene.svg|500px|eta|center|<center>Sintezo de izopropanolo per hidratigo de la [[propeno]].<center>]] === Sintezo 3 === * La izopropanolo estiĝas per traktado de la '''2-bromo-propano''' kun [[natria hidroksido]] [[Dosiero:Isopropanol synthesis from 2-iodo-propane.png|500px|eta|center|<center>Sintezo de izopropanolo ekde la '''2-bromo-propano'''.<center>]] == Literaturo == * [http://msdssearch.dow.com/PublishedLiteratureDOWCOM/dh_08ac/0901b803808aca73.pdf?filepath=oxysolvents/pdfs/noreg/327-00031.pdf&fromPage=GetDoc Dow Chemical] * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB8854102.htm Chemical Book] * [http://www.chemicalland21.com/petrochemical/isopropanol.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170513012317/http://www.chemicalland21.com/petrochemical/isopropanol.htm |date=2017-05-13 }} * [https://www.drugs.com/inactive/isopropyl-alcohol-159.html Drugs.com] * [http://www.drpepi.com/health-tips/general/propyl-alcohol/ Dr. Pepi] * [https://books.google.com.br/books?id=J55D3HcgPuoC&pg=PA67&dq=isopropyl+alcohol&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=isopropyl%20alcohol&f=false The Preparatory Manual of Explosives], Jared Ledgard == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Isopropyl_acetate_200.svg|<center><big>'''[[Izopropila acetato]]'''</big></center> Propan-2-amine_200.svg|<center><big>'''Izopropilamino'''</big></center> IPN.svg|<center><big>'''Izopropila nitrato'''</big></center> Isopropyl myristate.png|<center><big>'''Izopropila miristato'''</big></center> Isopropylbromide.svg|<center><big>'''Izopropila bromido'''</big></center> Diisopropylether.svg|<center><big>'''Duizopropila etero'''</big></center> Diisopropyl sulfate.png|<center><big>'''Duizopropila sulfato'''</big></center> Isopropyl sulfate.png|<center><big>'''Izopropila sulfato'''</big></center> Diisopropyl sulfide.png|<center><big>'''Izopropila sulfido'''</big></center> 2-Chloropropane.svg|<center><big>'''2-Kloro-propano'''</big></center> 2-bromopropane structure.png|<center><big>'''2-Bromo-propano'''</big></center> 2-Bromopropionic acid.svg|<center><big>'''2-Bromo-[[propanoata acido]]'''</big></center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Alkoholo#Antisepsaĵoj|Alkoholoj]] * [[Propano]] * [[Propanaldehido]] * [[Propanoata acido]] * [[Propanolamino]] * [[Propanonitrilo]] * [[Akroleino]] * [[Ciklopropanolo]] * [[Ciklopropano]] * [[Ciklopropanono]] * [[Ciklopropeno]] * [[Valino]] * [[Acetono|Izopropanono]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Alkoholoj]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} cli0y6ngpgbk7xjpob02mpmtgpv3bcx 0 584175 9493844 9337542 2026-10-15T09:11:58Z Sj1mor 12103 9493844 wikitext text/x-wiki En [[Informadiko|komputoscienco]], '''MinHaketo''' (aŭ la '''minimuma-sendependa-permuta''' loko-zorga haketado) estas tekniko por rapide taksi la similecon de du aroj. La teknikon inventis [[Andrei Broder]]<ref name=":0">{{citation|last1=Broder|first1=Andrei Z.|author1-link=Andrei Broder|last2=Charikar|first2=Moses|last3=Frieze|first3=Alan M.|author3-link=Alan M. Frieze|last4=Mitzenmacher|first4=Michael|author4-link=Michael Mitzenmacher|contribution=Min-wise independent permutations|doi=10.1145/276698.276781|location=New York, NY, USA|pages=327–336|publisher=[[Association for Computing Machinery]]|title=[[Symposium on Theory of Computing|Proc. 30th ACM Symposium on Theory of Computing (STOC '98)]]|year=1998}} </ref>, kaj oni unue uzis por la [[AltaVista]] serĉilo por detekti kaj forigi kopiojn de retpaĝo el la serĉrezulto.<ref name="bcfm">{{citation|last=Broder|first=Andrei Z.|author-link=Andrei Broder|contribution=On the resemblance and containment of documents|doi=10.1109/SEQUEN.1997.666900|url=http://gatekeeper.dec.com/ftp/pub/dec/SRC/publications/broder/positano-final-wpnums.pdf|pages=21–29|publisher=[[IEEE]]|title=Compression and Complexity of Sequences: Proceedings, Positano, Amalfitan Coast, Salerno, Italy, June 11-13, 1997|year=1997|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-04-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150131043133/http://gatekeeper.dec.com/ftp/pub/dec/SRC/publications/broder/positano-final-wpnums.pdf|arkivdato=2015-01-31|accessdate=2017-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150131043133/http://gatekeeper.dec.com/ftp/pub/dec/SRC/publications/broder/positano-final-wpnums.pdf|archivedate=2015-01-31}} {{Citaĵo el la reto |url=http://gatekeeper.dec.com/ftp/pub/dec/SRC/publications/broder/positano-final-wpnums.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150131043133/http://gatekeeper.dec.com/ftp/pub/dec/SRC/publications/broder/positano-final-wpnums.pdf |arkivdato=2015-01-31 }}</ref> Ĝi ankaŭ uziĝas por granda arigado, ekzemple arigi fajloj per simileco de iliaj enhavaj vortoj<ref name=":0" />. == Ĝakarda simileco kaj minimuma haketvaloro == La [[Ĝakarda simileco]] estas ofteuzita mezuro de simileco inter du aroj. Por aroj ''A'' kaj ''B'' oni difinas la mezuron kiel la kardinalo de ilia komunaĵo dividita de kardinalo de ilia kunaĵo. : <math> J(A,B) = {{|A \cap B|}\over{|A \cup B|}}.</math> La valoro egalas al 0 kiam la du aroj estas disaj kaj 1 kiam ili estas samaj, alie inter 0 kaj 1. La mezuro estas pli proksima al 1 kiam la du aroj estas pli similaj. La celo de MinHaketo estas rapide taksi ''J''(''A'',''B''), sen vere komputi la komunaĵon kaj kunaĵon. Nun ''h'' estu [[Haketfunkcio|haketofunckio]] el anoj de ''A'' kaj ''B'' al diskinktaj entjeroj. Por aro ''S'', ''h''<sub>min</sub>(''S'') estu la minimuma ano de ''S'' laŭ ''h''—t.e. la ano ''x'' de ''S'' tia, ke ''h''(''x'') estas minimuma. Nun se oni mezurus  ''h''<sub>min</sub> en ''A'' kaj ''B'', la rezulto estus sama, kiam la minimuma elemento de la kunaĵo ''A'' &#x222A; ''B'' estas ankaŭ en la komunaĵo ''A'' &#x2229; ''B''. La probablo de tio estas ekzakte la frakcio antaŭa. Tial : Pr[ ''h''<sub>min</sub>(''A'') = ''h''<sub>min</sub>(''B'') ] = ''J''(''A'',''B''), Alivorte, se ''r'' estu [[hazarda variablo]] kiu estas 1 kiam ''h''<sub>min</sub>(''A'') = ''h''<sub>min</sub>(''B'') kaj 0 alie, ''r'' estus [[Biaso (statistiko)|senbiasa]] takso de ''J''(''A'',''B''). Maloportune, ''r'' havas tro grandan [[Varianco|variancon]] por esti utila por la Ĝakarda simileco per si mem. La ideo de MinHaketo estas malgrandigi ĝian variacon, per sumi multajn variablojn tiajn ĉi. == Algoritmo == === Per pluraj haketfunkcioj === La plej simpla versio de MinHaketo uzas ''k'' malsamajn haketfunkciojn. Por taksi ''J''(''A'',''B'') ĉimaniere, komputu la ''k'' haketfunkciojn en ''A'' kaj ''B''. ''y'' estu la nombro da haketfunckioj tia, ke ''h''<sub>min</sub>(''A'') = ''h''<sub>min</sub>(''B''), do ''y''/''k'' estas la takso. Tiu ĉi takso estas la meznombro de  ''k'' malsamaj hazardaj variabloj inter 0-1, kiuj estas senbiasaj taksoj de ''J''(''A'',''B''). Tial, la meznombro estas ankaŭ senbiasa takso. Laŭ norma [[Ĉernofa neekvacio]] por sumo de hazardaj variabloj inter 0-1 havas atenditan eraron <math>O(1 / \sqrt{k})</math><ref>{{citation|first=Sergey|last=Vassilvitskii|year=2011|title=COMS 6998-12: Dealing with Massive Data (lecture notes, Columbia university)|url=http://www.cs.columbia.edu/~coms699812/lecture1.pdf}} </ref>. === Per unu haketfunkcio === Estus longe komputi multe da haketfunkcioj, do alia versio de MinHash evitas tion per uzi unur unu haketfunkcio por elekti multe da valoroj de la aroj, anstataŭ elekti unu valoro po funkcioj. ''h'' estu haketfunkcio. ''S'' estu aro kun pli multa ol ''k'' elemento en la fonto-aro de ''h'', ''h''<sub>(''k'')</sub>(''S'') estu la subaro de la ''k'' anoj de ''S'' kun la plej malgrandaj valoroj laŭ  ''h''. La subaro ''h''<sub>(''k'')</sub>(''S'') estas "priskribilo" de ''S'', kaj la similecon de du aroj oni taksas per kompari iliajn priskribilojn. Speciale, ''X'' = ''h''<sub>(''k'')</sub>(''h''<sub>(''k'')</sub>(''A'') &#x222A; ''h''<sub>(''k'')</sub>(''B'')) = ''h''<sub>(''k'')</sub>(''A'' &#x222A; ''B'') estas aro da ''k'' elementoj en ''A'' &#x222A; ''B''. Ĉar ''h'' estas bona haketfunkcio, ĉiu subaro de ''k'' elementoj eblus elektiĝi egalprobable. Do ''X'' estas simpla hazarda specimenado de ''A'' &#x222A; ''B''. La subaro ''Y'' = ''X'' &#x2229; ''h''<sub>(''k'')</sub>(''A'') &#x2229; ''h''<sub>(''k'')</sub>(''B'') estas la aro de elementoj de ''X'', kiuj ankaŭ apartenas al ''A'' &#x2229; ''B''. Tial, |''Y''|/''k'' estas senbiasa takso de  ''J''(''A'',''B''). La malsamo inter versio per multaj haketfunkcioj kaj unu haketfunkcio estas  ''X'' ĉiam havas ''k'' anoj, sed pluraj haketfunkcioj povas elekti la saman minimumon, do estus malpli da elementoj ol ''k''. Tamen, kiam  ''k'' estas malgranda rilate al ''S'', tio ĉi estas ignorebla. Laŭ norma Ĉernofa neekvacio por specimenado sen remeto, la takso hasvas atenditan eraron <math>O(1 / \sqrt{k})</math>, same al la versio per multaj haketfunkcioj. === Tempokosto === Oni povas komputi la takson &#x7C;''Y''&#x7C;/''k'' en tempo O(''k'') el la du priskribiloj por ambaŭ versioj. La priskribilon de aro oni povas komputi en tempo lineare rilata al kardinalo de la aro. Do la tekniko malkostas multe da tempo, kiam oni devas taksi similecon inter multaj paroj da aroj, kontraste al plena komparo inter anoj de aroj. Speciale, por aroj de kardinalo ''n'' la versio per multaj haketfunkcioj kostas tempon O(''n'' ''k''). La versio per unu funkcio kostas nur tempon O(''n'') por komputi la minimumajn haketvalorojn, alprene <math>n \gg k</math>. == Vidu ankaŭ == * [[SimHaketo]] * w-shingling * [[Count-min sketch]] == Referencoj == {{Referencoj|30em}} [[Kategorio:Statistiko]] [[Kategorio:Datumstrukturoj]] [[Kategorio:Haketfunkcioj]] 3ymgwybznbayk4c0qkz6o567mottega 0 584726 9493815 8468195 2026-10-15T08:43:48Z RG72 11847 9493815 wikitext text/x-wiki '''Superstrukturo''' estas suprendirektita etendaĵo de ekzistanta [[strukturo]] super bazlinio. Tiu esprimo estas aplikita al diversaj specoj de fizikaj strukturoj kiel ekzemple [[konstruaĵo]]j, [[ponto]]j, aŭ [[ŝipo]]j havantaj la [[Grado de libereco|gradon de libereco]] [[nulo]] (en perspektivoj de teorio de [[maŝino]]j). La vorto "superstrukturo" estas kombinaĵo de la [[latina]] [[prefikso]] ''super'' (signifante supra, kroma) kun la latindevena [[Radiko (lingvo)|radika]] vorto ''strukturo'' (signifante konstrui aŭ munti). Por plibonigi la respondon dum [[sismo]]j de konstruaĵoj kaj pontoj, la superstrukturo eble estos apartigita de sia [[fundamento]] per diversa konstruinĝenieraj [[mekanismo]]j aŭ [[maŝinaro]]. Ĉio kune, tiuj efektivigas la sistemon de sismoprotekto nomita baz-izoliteco. {{Projektoj}} [[Kategorio:Inĝenierarto]] [[Kategorio:Konstruado]] [[Kategorio:Pontopartoj]] ndtciaov8q3tfyab2nmbnuspw3oj65f 0 597275 9493809 9073485 2026-10-15T08:41:49Z RG72 11847 9493809 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Montfoort Willeskop IJsseloord Schuur Dakconstructie.jpg|eta|dekstra|Armaturo.]] [[Dosiero:Timber frame.jpg|eta|Armaturo dudekliva.]] '''Armaturo''' estas la [[strukturo]] formita de aro de liniaj pecoj (el [[ligno]] aŭ [[metalo]]) enfoldigitaj inter si, uzata por subteni la klinan kovraĵon de kelkaj konstruaĵoj. La dispono de la ŝirmilo, je unu du, tri, kvar aŭ pliaj deklivoj, influas kompreneble en la trajtoj de la armaturo kiu devas subteni ĝin. Ofte la armaturoj strukture estas ebenaj [[Ĵaluzio (strukturo)|ĵaluzioj]], kvankam ekzistas armaturoj alitipaj kiuj ne estas ĵaluzioj. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''armaturo''' estas ''Strukturo de konstruaĵo konsistanta el traboj, stangoj, kunkudritaj pecoj, fadenoj, k.c.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 22.</ref> La agado meti armaturon estus '''armi''', nome ''Provizi konstruaĵon per fortikiloj, kanoj, feraĵoj, k.c.''.<ref>Azorín, samloke.</ref> Laŭ [[PIV]] '''armaturo''' estas ''Aro da stangoj, pecoj aŭ dratoj, plejofte metalaj, kiuj plifortikigas masonaĵon, ĉarpentaĵon, fandaĵon aŭ ian ajn ferlaboraĵon'': kaj tiele oni montras esprimojn kiaj ''armaturo de teatra dekoracio'', ''de gipsa statuo''; ''domo el brikoj kun betona armaturo''.<ref>PIV, [http://vortaro.net/#armaturo] Alirita la 30an de Novembro 2017.</ref> Armaturo estas sumo de ĉiuj ŝtalaj armaj enmetaĵoj (dratoj, vergoj, kabloj, retoj k.s.) enmetataj en [[betono]]n; la sumo povas rilati al unu konkreta betona konstruelemento aŭ al ĝia transversa sekco. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=armatu}} [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] [[Kategorio:Struktura inĝenierado]] [[Kategorio:Pontopartoj]] 4c1zmf4n2zloz4tnrhb3ll3fjigduve 0 597708 9493718 9478308 2026-10-14T19:54:40Z Sj1mor 12103 9493718 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadilo |nomo = DH 106 Comet |dosiero = [[Dosiero:BEA de Havilland DH-106 Comet 4B Berlin.jpg|300px]]<br />De Havilland Comet de British European Airways, 1969. |tipo = [[Pasaĝeraviadilo]] |fabrikanto = De Havilland |unua flugo = {{daton|27|7|1949}} |enkonduko = {{daton|2|5|1952}}<br />en British Overseas Airway Corporation (BOAC) |uzanto = BOAC (1952-1964)<br />British European Airways<br />[[Reĝa Aerarmeo]] |produktperiodo= 1951-1964 |produktkvanto = 114 }} La '''De Havilland DH 106 Comet''' estas pasaĝeraviadilo de De Havilland, ellaborita en 1957. La Comet estas la unua [[jetmotoro|jetmotora]] [[pasaĝeraviadilo]] en la mondo. Post la debuto en 1952, Comet suferis plurajn akcidentojn inter 1950-aj kaj 1960-jaroj pro [[Laciĝo (materialo)|metala laciĝo]] en aerframo. Tio malpopularigis. Malgraŭ de akcidentoj, Comet estas rigardita kiel unua jetmotora pasaĝeraviadilo, kiu ebligis sukceson de aliaj jetmotoraj komercaj aviadiloj. == Historio == En 1943, La Brabazona Komitato ({{en}} Brabazon Committee) sub la Brita registaro komencis prilaboron de pasaĝeraviadilo kun jetmotoro, kiu uziĝos post la [[dua mondmilito]]. Pluraj dezajnoj estis selektitaj por novaj pasaĝeraviadiloj por Britaj aerlinioj. La ''Tipo IV'' ({{en}} ''Type 4'') el kvin dezajnoj, kiu estis dezajnita de ĉefinĝeniero Ronald Bishop (1903-1989), estis ellaborita en Comet. Bishop dezajnis malpezan bombaviadilon [[De Havilland Mosquito|Mosquito]] dum la milito. Por prilabori aviadilon, Bishop unue dezajnis DH 108 por testo de jetmotoraj teknikoj, tiam dezajnis novan modelon. En 1946, La Brita ŝtata aerlinio, British Overseas Airway Corporation (BOAC) mendis pligrandiĝitan dezajnon al De Havilland. Bishop redezajnis aviadilon kun etendita flugilo. Por flugi en alta alteco, De Havilland testis kaj ellaboris premiĝan sistemon. Kiel rezulto de nova sistemo, De Havilland eblis flugi en 11,000m (36,000ft). Post la prilaboro, Comet estis prezentita en 1949 dum la [[Farnborough]]a aviadekspozicio. La unua kliento estis BOAC, kiu mendis 14 aviadilojn el De Havilland. La Comet komencis servon en BOAC la [[2-an de majo]] [[1952]]. Unuaj pasaĝeroj de Comet estis [[Elizabeth Bowes-Lyon|Reĝedzino Elizabeth]] kaj Princino Magaret, Geoffrey de Havilland, la prezidanto de De Havilland.<ref>Lane, Peter. [https://books.google.co.uk/books?ei=oC7RTOfTBI2d4QbGotnkDA&ct=result&id=iwt8AAAAIAAJ&dq=Queen+Mother+Comet&q=Comet ''The Queen Mother'']. p.254. [[Londono]]: Hale, 1979. ISBN 0-7091-7648-1.</ref> Comet estis rigardita kiel sukcesa en 1953,<ref>Schnaars, Stephen P. ''Managing Imitation Strategies''. [[Novjorko]]: Simon & Schuster, 2002. ISBN 0-7432-4265-3.</ref> sed post la kelkaj jaroj, pluraj akcidentoj okazis dum la operaciado. Speciale la [[10-an de januaro]] [[1954]] kaj la [[8-an de aprilo]] [[1954]], du Comet de BOAC falis sen klara kialo, rezultis morton de ĉiuj pasaĝeroj. Por inspekti kialon de katastrofoj, Brita registaro formis komitaton kaj trovis ke Comet havis strukturan kulpon. Laŭ rezulto de inspekto, La unuaj serioj de Comet estis grundiĝita.<ref group = "noto">En aviado, "Grundigi" nomiĝas statuso de aviadilo, kiu ne povas flugi laŭ direkto de nacia aviada aŭtoritato (NAA) aŭ operacianto mem.</ref> Post la struktura modifo, De Havilland prezentis novan modelon de Comet, Comet 4. La servo de Comet estis rekomencita en 1958, sed pro akcidentoj en 1950-aj jaroj Comet estis malpopularigita: La konkurantaj jetmotoraj pasaĝeraviadiloj kiel [[Douglas DC-8]] (Majo 1958) kaj [[Boeing 707]] (Oktobro 1958) komencis servon en sama jaro. En 1964, De Havilland haltigis produktadon de Comet. En 1965 BOAC retirigis ĉiujn Comet 4, aliaj aviadilojn daurigis servon ĝis 1980-aj jaroj. La [[14-an de marto]] [[1997]], Comet 4C, kiu estis nomita ''Canopus'' kaj operaciita de Brita Ministerio de Teknologio laste flugis.<ref>Walker, Timothy. ''The First Jet Airliner: The Story of the de Havilland Comet.'' [[Newcastle upon Tyne]], UK: Scoval Publishing Ltd., 2000. ISBN 1-902236-05-X.</ref> == Dezajno == [[Dosiero:De Havilland Comet RAF Museum Cosford (1).jpg|eta|250px|La [[fuzelaĝo]] de De Havilland Comet 1 kaj ingesto de povejo, De Havilland Ghost.]] La Dezajno de Comet distingas el modernaj komercaj aviadiloj. Por malgrandigi aerreziston, Comet ekipis povejon inter [[fuzelaĝo]] kaj flugilo. Tio malgrandigis reziston kaj grandigis rapidon dum la flugo, sed danĝeris pro proksimeco de motoro kun kajuto, speciale kiam fajro okazas en povejo. Comet ankaŭ uzis rektangulan fenestron en fuzelaĝo kiel tiutempaj aviadiloj. Sed la vertico de fenestro provokis premforton dum la flugo. Tiu rezultis [[fendo]]n kaj malfortigis fuzelaĝon. Por eviti [[fendo]]n en fuzelaĝo, komercaj aviadiloj komencis uzi cirklan fenestron kiel modernaj aviadiloj. La malavantaĝoj de Comet influis al aliaj fabrikantoj por aldoni dezajnon por sekureco en siaj aviadiloj. Ekzemple, Boeing uzis motoran apogilon por eviti detruo de flugilo, kiam akcidento okazas en motoro dum la flugo.<ref>Tegler, Jan. ''B-47 Stratojet: Boeing's Brilliant Bomber (Walter J. Boyne Military Aircraft Series).'' p.6. [[Novjorko]]: McGraw-Hill Professional, 2000. ISBN 0-07-135567-7.</ref> Aviadilaj fabrikantoj uzis dikan fuzelaĝon por fortigi strukturon kaj eviti metalan laciĝon.<ref>Dennies, Daniel P. ''How to Organize And Run a Failure Investigation.'' Materials Park, [[Ohio]]: ASM International, 2005. ISBN 0-87170-811-6.</ref> == Legaco == La apero de Comet estis unua provo por enkonduki jetmotoran aviadilon en civila aviado. En 1950-aj jaroj, jetmotoro estis uzata en [[ĉasaviadilo]] aŭ [[bombaviadilo]], sed civila aviado preferis piŝtmotoran aviadilon pro dubo pri rendimento. Tiutempe piŝtmotoraj aviadiloj kiel Douglas DC-6 kaj aliaj piŝtmotoraj aviadiloj estis plimulto de operaciitaj aviadiloj. La sukceso kaj fiasko de Comet signife influis al prilaboro de aliaj jetmotoraj komercaj aviadiloj. La testpiloto de Comet, John Cunningham (1917-2002) poste memoris ke ellaborantoj de [[Boeing]] kaj [[Douglas]] diris al li, se Comet ne spertis kaj solvis problemon el premiĝo, sama problemo okazus en siaj aviadiloj. Cunningham opiniis ke Comet estis sama kiel [[Concorde]], kaj li pensis ke Comet ŝanĝos aviadon.<ref>Faith, Nicholas. ''Black Box: Why Air Safety is no Accident, The Book Every Air Traveller Should Read.'' pp. 63-64. [[Londono]]: Boxtree, 1996. ISBN 0-7522-2118-3.</ref> == Variantoj == * '''Comet 1 (1952)''' : Originala modelo. * '''Comet 2 (1953)''' : Pliboniĝita modelo de Comet 1 kun nova povejo ([[Rolls-Royce]] Avon Mk. 503) * '''Comet 3 (1954)''' : Plilongiĝita modelo de Comet 2 kun nova povejo ([[Rolls-Royce]] Avon Mk. 502). * '''Comet 4 (1958)''' : Pliboniĝita modelo kun pligrandiĝita fueltanko. Lasta modelo de Comet serio. == Specifaĵoj == {|cellpadding="2" |--- bgcolor="#DDDDDD" ! colspan="5" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Diametroj |--- | || '''Comet 1''' || '''Comet 2''' || '''Comet 3''' || '''Comet 4''' || |--- | Longo || 28m (93ft) || 29.29m (96ft 1in) || 33.99m (111ft 6in) || 33.99m (111ft 6in) |--- | Alto || 8.99m (29ft 6in) || 8.99m (29ft 6in) || 8.99m (29ft 6in) || 8.99m (29ft 6in) |--- | Enverguro || 35m (115ft) || 35m (115ft) || 35m (115ft) || 35m (115ft) |--- ! colspan="5" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Maso |--- | Maksimuma Ekfluga Maso<br />(MTOW) || 50,000kg (110,000lb) || 54,000kg (120,000lb) || 68,000kg (150,000lb) || 71,000kg (156,000lb) |--- ! colspan="5" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Povumo |--- | Transporta kapableco || 36-44 || 36-44 || 58-76 || 56-81 |--- | Povejo ||Kvar Halford<br />H.2 Ghost 50<br />(Turbojeto)||Kvar [[Rolls-Royce]]<br />Avon Mk503/Mk504<br />(Turbojeto)||Kvar [[Rolls-Royce]]<br />Avon Mk502/Mk521<br />(Turbojeto)||Kvar [[Rolls-Royce]]<br />Avon Mk524<br />(Turbojeto)|| |--- | Kroza rapido || 740km/h<br />(460mph, 400kn) || 790km/h<br />(490mph, 430kn) || 840km/h<br />(520mph, 450kn) || 840km/h<br />(520mph, 450kn) |--- | Flugdistanco || 2,400km<br />(7,355nmi) || 4,200km<br />(7,635nmi) || 4,300km<br />(6,430nmi) || 5,190km<br />(6,430nmi) |--- |} == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Douglas DC-8]] * [[Boeing 707]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Komercaj aviadiloj]] [[Kategorio:Aviadiloj de De Havilland]] 0cd9hqjunm5hh9aj7di67r5yntbdzg6 0 600681 9493816 9178404 2026-10-15T08:44:11Z RG72 11847 9493816 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Zhijinghe bridge.svg|eta|Kalkuloj de pontospano je «distanco en horizontala projekcio».]] En [[arkitekturo]] kaj [[inĝenierado]], '''spano''' estas distanco inter du [[Apogpunkto|apogpunktoj]] de [[volbo]], [[plafono]] aŭ inter du [[piliero]]j de [[Ponto|pont]]-[[arko]] kaj simile (PIV2).<ref>[[NPIV]] [http://vortaro.net/#spano] Alirita la 12an de Januaro 2018.</ref> Spano estas la distanco inter du intermezaj subteniloj de [[strukturo]], ekz. [[trabo]] aŭ ponto. Spano povas esti fermita pere de solida trabo aŭ pere de [[kablo]] aŭ [[ŝnuro]]. La unua tipoj estas uzata por pontoj, dum la dua por elektraj linioj, telekomunikilaj linioj, kelkaj tipoj de [[anteno]]j aŭ por [[funikularo]]j. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''spano''' estas ''Distanco inter ĉiu du apogiloj, kolonoj, gamboj, traboj, k. c.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 187.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''expansus'', el ''expandere'' (ampleksigi).<ref>Azorín, samloke.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Sago (arkitekturo)|Sago]] * [[Spano]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Bails, Benito (1802). Imprenta de la Viuda de Ibarra, eld. Diccionario de arquitectura civil (1a eld.). Madrid. p. 72. * Gere, James M.; Goodno, Barry J. Mechanics of Materials (8a eld.). p. 1086. ISBN 978-1-111-57773-5. [[Kategorio:Struktura inĝenierado]] [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] [[Kategorio:Pontopartoj]] 9l1ozqf4uqkqo2vjn0zo7rjk2151b02 0 616540 9493731 9457436 2026-10-14T20:09:26Z Sj1mor 12103 9493731 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Unukalia fosfato|Trikalia fosfato|Kalia fosfato}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Kalia fosfato unubaza</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:K+.svg|Kaliumion]] [[Dosiero:Dihydrogen phosphate.svg|100px|Kalia duhidrogena fosfato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la <br />Kalia bifosfato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Potassium biphosphate 3D.png|300px|Kalia duhidrogena fosfato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la <br />Kalia bifosfato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:TetragonalKH2PO4structure2.png|200px]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small>Kvaredra strukturo de Kalia bifosfato</small>''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Kalia fosfato unubaza * Kalia duhidrogena fosfato * Bifosfato de kalio * Unukalia fosfato |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''KH|2|PO|4'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=7778-77-0 7778-77-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.22914.html 22914] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/516951 516951] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka senodora pulvoro |- |[[Molmaso]]||136084 g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]|| 2,338g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|252,6}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.brecklandscientific.co.uk/v/vspfiles/MSDS/S0004245.pdf |titolo=Breckland Scientific |alirdato=2018-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180816061603/http://www.brecklandscientific.co.uk/v/vspfiles/MSDS/S0004245.pdf |arkivdato=2018-08-16 }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|400}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||Nebrulema |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||2.15<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/sial/60219?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:226 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||4640&nbsp;mg/kg (buŝe)<ref>[http://www.merckmillipore.com/BR/pt/product/Potassium-dihydrogen-phosphate,MDA_CHEM-104871?ReferrerURL=https%3A%2F%2Fwww.google.com.br%2F&bd=1 Merck Millipore]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] [[Listo da R-Deklaroj#R35|R35]] [[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/38|R36/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R37|R37]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R36/37/39|S36/37/39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|C}}{{Danĝerosimboloj|F|T}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|314|315|318|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|261|264|270|271|280|301+312|301+330+331|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|310|312|321|330|332+313|337+313|362|363|403+233|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/516951#section=GHS-Classification Pubchem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Kalia bifosfato''' estas neorganika kombinaĵo de [[kalio|kalia katjono (K<sup>+</sup>)]] kaj [[fosfata acido|hidrogeno-fosfata anjono (H<sub>2</sub>PO<sub>4</sub><sup>-</sup>)]], blankaj kristaloj uzataj kiel [[sterko]], [[bufro|bufragento]], nutroaldonaĵo kaj [[fungicido]]. Kiam uzata en sterkaj miksaĵoj kun [[ureo|ureaj]] kaj [[amonia fosfato|amoniaj]] fosfatoj, ĝi minimumigas la amoniako-perdon per tenado de la acideco je relative malalta nivelo. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Kalia fosfato unubaza estas preparebla reakciante [[fosfata acido|fosfatan acidon]] kaj [[kalia klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <math>{H_3PO_4 + KCl \xrightarrow [] {} KH_2PO_4 + HCl}</math> |- |} </center> === Sintezo 2 === * Unukalia fosfato estas sintezata per interagado de [[fosfata acido]] kaj [[kalia bikarbonato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <math>{H_3PO_4 + KHCO_3 \xrightarrow [] {180^oC} KH_2PO_4 + H_2CO_3}</math> |- |} </center> === Sintezo 3 === * Kalia fosfato unubaza estas preparata per interagado de ''dukalia fosfato'', ''dufosfora kvinoksido'' kaj [[akvo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <math>{K_2HPO_4 + P_2O_5 + 3\,H_2O \xrightarrow [] {} 4\,KH_2PO_4 }</math> |- |} </center> === Sintezo 4 === * Kalia fosfato unubaza povas esti preparata ankaŭ reakciigante ''dufosfora kvinoksido''', [[kalia klorido]] kaj akvo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <math>{P_2O_5 + 2\,KCl + 3\,H_2O \xrightarrow [] {} 2\,KH_2PO_4 + 2\,HCl}</math> |- |} </center> == Literaturo == * [https://www.nwmissouri.edu/naturalsciences/sds/b/Buffer%20solution%20pH%207.4.pdf Fisher Scientific] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210122160200/https://www.nwmissouri.edu/naturalsciences/sds/b/Buffer%20solution%20pH%207.4.pdf |date=2021-01-22 }} * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_US_CB6122627.aspx Chemical Book] * [https://www.drugbank.ca/drugs/DB09413 Drugbank] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180816061734/https://www.drugbank.ca/drugs/DB09413 |date=2018-08-16 }} * [http://www.chemicalland21.com/industrialchem/inorganic/MONOPOTASSIUM%20PHOSPHATE.htm Chemicalland21] * [https://books.google.com.br/books?id=XZ2QB7bu5LwC&pg=PA503&dq=Monopotassium+phosphate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiHtL_v8-_cAhXK34MKHWEwCE8Q6AEILjAB#v=onepage&q=Monopotassium%20phosphate&f=false Handbook of Preservatives] * [https://books.google.com.br/books?id=sAJPDAAAQBAJ&pg=PA494&dq=Monopotassium+phosphate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiHtL_v8-_cAhXK34MKHWEwCE8Q6AEIPzAD#v=onepage&q=Monopotassium%20phosphate&f=false The Chemistry of Phosphorus] * [https://books.google.com.br/books?id=7wvLBAAAQBAJ&pg=PA211&dq=Monopotassium+phosphate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiHtL_v8-_cAhXK34MKHWEwCE8Q6AEIRzAE#v=onepage&q=Monopotassium%20phosphate&f=false Low Temperature Biology of Foodstuffs] == Vidu ankaŭ == * '''[[Kalia fosfato]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Neorganikaj saloj de kalio}} {{Organikaj saloj de kalio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} ssnj7bvvyjmtpd9bkrmcga40o4fddoy 0 619925 9493540 8635976 2026-10-14T12:40:30Z Sj1mor 12103 9493540 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Kalia apolato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Potassium apolate.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Kalia apolato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Apolato de kalio * Poli-vinil-sulfonato de kalio |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|2|H|3|KO|3|S'''}}</big></center></big> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||flava likvaĵo |- |[[Molmaso]]||(146,20403)n g·mol<sup>-1</sup> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R26|S26]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|312|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}}<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/271969?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich Pubchem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Kalia apolato''', '''polivinil-sulfato de kalio''' aŭ '''C<sub>2</sub>H<sub>3</sub>KO<sub>3</sub>S''' estas organika kemia substanco derivata el interagado de la apolata acido aŭ polivinil-sulfata acido kaj kalia hidroksido. Biologie, oni proponas ke tiu polimero reakcias kun halogenido de alkilo kaj sekve la rezulta materialo reakcias kun alkala salo de anti-[[Trombozo|tromboza]] komponaĵo kun katjona grupo (ekzemple, heparino aŭ heparinoida kombinaĵo) kiu siavice reduktas la riskon de sango-koaguliĝo kaj estas sango-protektiva agento. Apolatoj estas polielektrolitoj kiuj posedas negative-ŝargitajn sulfonatajn grupojn kaj estas sango-akorda polimera materialo. ==Sintezo== <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Sintezo ekde la [[etileno]]</big> |- ||1 - Preparado de la ''karbila sulfato'' per interagado de la [[etileno]] kaj [[sulfura trioksido]]: |- |<center> [[Dosiero:Carbylsulfat_Synthese.svg|300px]] |- ||2 - Sintezo de la apolata acido per hidrolizo de la ''karbila sulfato'' kun sinsekva acidigo de la ''vinil-sulfonato de natrio''.: |- |<center> [[Dosiero:Vinylsulfons%C3%A4ure_aus_Carbylsulfat.svg|500px]] |- ||3- Neŭtraligo de la ''vinil-sulfonata acido'' kun KOH sekvata per polimerizo: |- |<center> [[Dosiero:Vinylsulfonic_acid.svg|100px]]<math>{\,+ KOH \xrightarrow{+ polimerizo}\,}</math>|[[Dosiero:Potassium apolate.png|100px]] |} </center> ==Literaturo== * [https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/271969?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich] ==Referencoj== {{referencoj|3}} {{Neorganikaj saloj de kalio}} {{Organikaj saloj de kalio}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Kaliaj kombinaĵoj|apolato]] sf8bippbk9o8hq0tgtcw5q9lru838bd 0 622236 9493541 8680924 2026-10-14T12:40:38Z Sj1mor 12103 9493541 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Kalia laŭroila sarkozinato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Potassium lauroyl sarcosinate.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Kalia laŭroila sarkozinato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Potassium lauroyl sarcosinate3D.png|300px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Kalia laŭroila sarkozinato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Laŭroila sarkozinato de kalio |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|15|H|28|KNO|3'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=38932-32-0 38932-32-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.7071.html 7071] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23679012 23679012] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||309,48602 g·mol<sup>-1</sup> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R20|R20]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R41|R41]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#S24|S24]] [[Listo da S-Deklaroj#S25|S25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] [[Listo da S-Deklaroj#S39|S39]] [[Listo da S-Deklaroj#R45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|Xn|T}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|06}}{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|318|330}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|264|271|280|284|302+352|304+340|305+351+338|310|320|321|332+313|362|403+233|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23679012#section=Safety-and-Hazards Pubchem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Kalia laŭroila sarkozinato''' aŭ '''C<sub>15</sub>H<sub>28</sub>KNO<sub>3</sub>''' estas konata ankaŭ kiel kalia sarkozilo, estas jona surfaktanto derivita el sarkozino kaj uzata kiel ŝaŭmiganto kaj purigagento en [[ŝampuo]]j, razkremo, dentokremo kaj produktoj por akvolavado. En eksperimentoj pri [[molekula biologio]], sarkozilo uzatas kiel inhibanto de [[DNA]] transskribado. Ĉi-surfaktanto estas amfifila<ref>Amfifilaj aŭ amfipataj molekuloj estas tiuj kiuj prezentas hidrofilan regionon (kiu estas solvebla en akva medio) kaj hidrofoban regionon nesolveblan en akvo, sed solveblan en [[lipido]]j kaj organikaj solvantoj.</ref> pro la hidrofoba 12-karbona ĉeno (laŭroila) kaj la hidrofila karboksilato. Pro tio ke la nitrogenatomo estas amida ligo, la [[nitrogeno]] ne estas pH aktiva kaj estas neŭtrale ŝargita en akvaj solvaĵoj sendepende de la pH. La karboksilato havas (pKa-n) ĉirkaŭ 3,6 kaj do estas negative ŝargita en solvaĵoj kun pH pli grandaj ol 5.5. Veziketoj pH-sensivaj estas prepareblaj uzante ĉi-surfaktanto kun alia katjona aŭ akvo-nesolveblaj amfifiloj tiel kiel la n-dekanolo. Aldono de miksaĵo da egalaj partoj de kalia laŭroila sarkozinato kaj la ne-jona surfaktanto sorbitola unulaŭrato en akvo rezultas en formado de kvazaŭ-micelaj aldonaĵoj eĉ se neniu surfaktanto formas [[micelo]]jn kiam ĉeestantajn sola. Tiaj aldonaĵoj povas helpi dum transporto de aliaj pli etaj molekuloj, tiel kiel [[drogo]]j, tra [[haŭto]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Sarkozino]] * [[Natria laŭroila sarkozinato]] ==Literaturo== * [https://books.google.com.br/books?id=Sg4I_mwhwmsC&pg=PA235&dq=lauroyl+sarcosinate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiHxsXy-63eAhVn4IMKHTmqD-EQ6AEIKTAA#v=onepage&q=lauroyl%20sarcosinate&f=false Protein-Based Surfactants: Synthesis: Physicochemical Properties, and Applications] * [https://books.google.com.br/books?id=2DcyKqj6dDsC&pg=PA392&dq=lauroyl+sarcosinate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiHxsXy-63eAhVn4IMKHTmqD-EQ6AEIRzAE#v=onepage&q=lauroyl%20sarcosinate&f=false Surfactants in Cosmetics] * [https://books.google.com.br/books?id=KDoaBQAAQBAJ&pg=PA164&dq=lauroyl+sarcosinate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiHxsXy-63eAhVn4IMKHTmqD-EQ6AEIWzAH#v=onepage&q=lauroyl%20sarcosinate&f=false Milady Standard Natural Hair Care & Braiding] * [https://books.google.com.br/books?id=CpXVAwgOv7sC&pg=PT244&dq=sarcosine&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwj9lJb5_K3eAhVTtIMKHchzA9cQ6AEILzAB#v=onepage&q=sarcosine&f=false Laboratory Evaluations for Integrative and Functional Medicine] * [https://books.google.com.br/books?id=ipPrgYmUukYC&pg=PA120&dq=sarcosine&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwj9lJb5_K3eAhVTtIMKHchzA9cQ6AEIQzAE#v=onepage&q=sarcosine&f=false Predictive Approaches in Drug Discovery and Development: Biomarkers and In Vitro/In Vivo Correlations] * [https://books.google.com.br/books?id=NCmu_HJA8F0C&pg=PA80&dq=sarcosine&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwj9lJb5_K3eAhVTtIMKHchzA9cQ6AEIXTAI#v=onepage&q=sarcosine&f=false Amino Acids: Advances in Research and Application] ==Referencoj== {{referencoj|3}} {{Neorganikaj saloj de kalio}} {{Organikaj saloj de kalio}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Kaliaj kombinaĵoj|laŭroila sarkozinato]] fn27dn2k1gevxbcay75n7fdw5y1t348 0 626164 9493572 8882241 2026-10-14T12:53:11Z Sj1mor 12103 9493572 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Plus symbol.svg|eta|Plussigno]] '''Plussigno'''<ref>[http://vortaro.net/#plussigno Plussigno en PIV]</ref> aŭ '''pluso''' estas simbolo uzata por indiki aldonon aŭ pozitivan nombron. Ĝi konsistas el mallonga horizontala kaj vertikala [[streko]], kiuj intersektiĝas en la mezo: +. La vorto 'plus' venas de la [[latina lingvo|latina]] kaj signifas 'pli'. == Uzo == La plussigno estas plejparte uzata por indiki aldonon aŭ pozitivan nombron: * En adicio: 51 + 23 = 74 (prononcita "51 plus 23 estas 74," malpli preciza "51 kaj 23 ...") * Por pozitiva nombro: +28 (prononci: "plus 28") Aliaj uzoj de la plussigno: * Montrante internaciajn telefonajn nombrojn, por la [[landokodo]]: +31 * Kun la notacio de pozitive ŝargitaj [[jono]]j * Anstataŭ la vorto 'kaj' (estas malrekomendita, la signo & estas preferata) == Historio == La plussigno tute ne estas tiel malnova kiel la [[arabaj ciferoj]] aŭ la literoj, kiujn ni uzas hodiaŭ. La plussigno estis uzata por la unua fojo ĉe la fino de la [[mezepoko]]. Komence de la 15a jarcento, la literoj p kaj m estis ofte uzataj anstataŭ la pli kaj malpli signoj en Eŭropo. En germana manuskripto de 1456 uzis la latina vorto "et" ( "kaj") en aldonoj ( "12 kaj 82"), dum la vorto estas skribita tiel ke ĝi similas al nia nuna plussigno. Oni do ĝenerale supozas, ke la signo - kiel la simbolo - estas ligita kun la latina vorto "et". == Vidu ankaŭ == * [[kruco]] * [[minussigno]] * [[plus-minus signo]] == Referencoj == {{Referencoj}}{{Tradukita | lingvo = nl | artikolo = Plusteken | revizio = 52177189 }}{{Projektoj}} [[Kategorio:Matematikaj simboloj]] [[Kategorio:Adicio]] l1w7cms1g07lbiycunqfug86jtx7g3y 0 627965 9493792 8461687 2026-10-15T07:58:36Z RG72 11847 9493792 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} La '''Registaro de Nacia Savo de Serbio''' (en [[serba]]: Vlada narodnog spasa, en [[cirila alfabeto]]: Влада народног спаса), populare konata kiel '''Serbio de Nedić''', estis la nomo per kiu oni konis la [[Serbio|serban ŝtaton]] sub la militokupacio fare de la [[Nazia Germanio]] dum la [[Dua Mondmilito]] post la [[Invado de Jugoslavio]]. [[Dosiero:Milan Nedić 1939.jpg|eta|Milan Nedić.]]En la dua duono de [[1941]] okazis [[insurekcio]]j kontraŭ la germanaj okupaciantoj en [[Serbio]]. Jam la 29an de aŭgusto pro evidenta malkapablo de la serba [[polico]] de Acimović por subpremi la ribelon, oni dissolvis lian [[registaro]]n kaj oni kreis novan kun la iama milit-ministro Milan Nedić kiel estro.<ref> Tomasevich, 1975, p. 92. </ref><ref> Ramet, 2011, p. 22. </ref> Tiele oni klopodis plifortigi<ref> Tomasevich, 1975, p. 108. </ref> la kunlaboremajn unuojn kaj eviti la sendon de pliaj germanaj trupoj por subpremi la ribelon.<ref> Milazzo (2008), p. 23 </ref><ref> Pavlowitch, 2008, p. 58. </ref> Tri el la novaj ministroj estis [[generalo]]j, du devenis el antaŭa komisara registaro kaj la plej parto devenis el Zbor aŭ estis iamaj kunlaborantoj de Milan Stojadinović. La nova Ministraro havis nek ministron por Eksterlandaj Aferoj nek por Defendo (milito). Tiam la serba teritorio jam estis plenplena de serbaj [[rifuĝinto]]j devenaj el aliaj jugoslavaj regionoj.<ref> Pavlowitch (1971), p. 115 </ref> La celo de la germanoj estis ke la propraj serboj nuligu la ribelon sen neceso de germana militinterveno.<ref> Ramet, 2011, p. 23. </ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Browning, Christopher R. (1991). Fateful months. Essays on the emergence of the Final Solution. Holmes & Meier. p. 113. ISBN 0841912661. * Dulić, Tomislav (2006). «Mass Killing in the Independent State of Croatia, 1941–45: A Case for Comparative Research». Journal of Genocide Research 8 (3): 255-281. * Gumz, Jonathan E. (2001). «Wehrmacht Perceptions of Mass Violence in Croatia, 1941-1942». The Historical Journal 44 (4): 1015-1038. * Gumz, Jonathan E. (1998). «German Counterinsurgency Policy in Independent Croatia, 1941-1944». The Historian 61 (1): 33-50. * Hehn, Paul N. (1971). «Serbia, Croatia and Germany 1941-1945: Civil War and Revolution in the Balkans». Canadian Slavonic Papers 13 (4): 344-373. * Milazzo, Matteo J (2008). The Chetnik Movement and the Yugoslav Resistance. ACLS Humanities E-Book. p. 224. ISBN 9781597407007. * Pavlowitch, Stevan K. (2008). Hitler's New Disorder: The Second World War in Yugoslavia. Columbia University Press. p. 256. ISBN 9780231700504. * Pavlowitch, Stevan K. (1971). Yugoslavia. Praeger Publishers. p. 416. OCLC 200171. * Ramet, Sabrina P. (2006). «The NDH - An Introduction». Totalitarian Movements and Political Religions 7 (4): 399-409. * VV., AA. (2011). Sabrina P. Ramet; Ola Listhaug, eld. Serbia and the Serbs in World War Two (en inglés). Palgrave Macmillan. p. 344. ISBN 9780230278301. * Roberts, Walter R. (1973). Tito, Mihailovic, and the Allies, 1941-1945. Rutgers University Press. p. 406. ISBN 9780813507408. * Tomasevich, Jozo (1975). The Chetniks: War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945. Stanford University Press. p. 518. ISBN 9780804708579. * Tomasevich, Jozo (2011). War and Revolution in Yugoslavia: 1941 - 1945. Stanford University Press. p. 864. ISBN 9780804779241. {{Projektoj}} {{Dua Mondmilito}} [[Kategorio:Historio de Jugoslavio]] [[Kategorio:Historio de Serbio]] [[Kategorio:Klientaj ŝtatoj de Nazia Germanio]] [[Kategorio:Historiaj regionoj de Serbio]] [[Kategorio:Jugoslavio en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1941]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1944]] 7rwulkcyi8wi6fs0qh7ql31g89lvwq4 0 642190 9493690 8864350 2026-10-14T19:10:15Z Sj1mor 12103 9493690 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} [[dosiero:Disneyland Hong Kong - Toy Story Land IMG 5462.JPG|eta|200px|{{centre|"Terpomulo" en parado pri la filmo ''[[Toy Story]]''}}]] '''''Mr. Potato Head''''' (Sinjoro Terpomkapo aŭ Terpomulo) estas [[ludilo]] inventita de ''George Lerner'' en [[1949]]. Ĝi konsistas el plasta modelo de [[terpomo]], kiu povas esti ornamita per vario de plastaj partoj kiuj povas esti ligitaj al la ĉefa korpo. Tiuj partoj estas ofte oreloj, okuloj, ŝuoj, ĉapelo, nazo kaj buŝo. Ĝi estis fabrikita kaj distribuita de kompanio [[Hasbro]] en 1952.<ref>[https://www.vam.ac.uk/moc/collections/mr-potato-head/ "Mr Potato Head".] Retejo de Museum of Childhood. [[V&A Museum of Childhood]]. Alirita la 17an de majo 2019. </ref> ''Mr. Potato Head'' estis la unua ludilo kiu estis reklamita per [[televido]]<ref> Walsh, Tim (2005). Timeless Toys: Classic Toys and the Playmakers Who Made Them. Andrews McMeel Publishing. ISBN 0-7407-5571-4. </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080925085901/http://www.hasbro.com/default.cfm?page=ci_history_mph "History of Hasbro: Mr. Potato Head".] Arkivita el la originalo la 25an de septembro, 2008. Alirita la 17an de majo, 2019. </ref> kaj estis plue produktata ekde sia komenco. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * {{oficiala retejo|http://www.hasbro.com/playskool/en_US/mrpotatohead/}} {{projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Potato Head, Mr}} [[Kategorio:Pupoj]] [[Kategorio:Terpomo]] [[Kategorio:Fikciaj plantoj]] [[Kategorio:Aperis en 1952]] [[Kategorio:Varomarkoj]] jik7x0bsp5i1gbprcbc5jj7vwdqztz1 0 655550 9493698 9490182 2026-10-14T19:14:18Z Sj1mor 12103 9493698 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Viscontisforzatarot.jpg|alternative=Tri tarokoj de Visconti-Sforza, pentritaj de Bonifacia Bembo en la 15-a jarcento: la Aso de Pokaloj, la Reĝino de Moneroj kaj la Kavaliro de Stangoj.|eta|Tri tarokoj de Visconti-Sforza, pentritaj de Bonifacia Bembo en la 15-a jarcento.]] '''Tarokoj''' estas [[ludkarto]]j uzataj en partoj de Eŭropo ekde almenaŭ la 15-a jarcento por ludi [[tarokludoj]]n, kaj ankaŭ pli lastatempe por [[aŭgurado]]. == Historio == === Rilato de tarokoj kun ordinaraj ludkartoj === Ordinaraj ludkartoj aperis unuafoje en la kristana [[Eŭropo]] en la regnoj de la Ibera duoninsulo (tre probable alportitaj de la [[araboj]] el Oriento). La Konsilantaro de Cento malpermesis en [[Barcelono]] kartludojn en la jaro 1310<ref>J. Amades kaj J. Colomines, "Els Soldats i altres Papers de Rengles" (Barcelono, 1933-1936) vol. II p. 7.</ref>, kio indikas ke ludkartoj ekzistis en Eŭropo almenaŭ de tiu dato. La unuaj fontindikoj de Eŭropo priskribas kartaron de 56 ordinaraj kartoj (1 ĝis 10 en la numeraj kartoj kaj 4 figuroj), kiel la moderna kartaro sen [[Ĵokero (ludkarto)|ĵokero]].<ref>[http://trionfi.com/0/p/10/ Early Playing Cards Research] </ref> La kartaro konsistas el aroj komune nomitaj emblemoj. La kvar emblemoj estas: sabroj, stangoj, pokaloj kaj moneroj. Tiuj desegnoj evoluis rapide al la bazaj latinaj emblemoj: [[spado|spadoj]], [[bastono|bastonoj]], [[Pokalo_(trinkujo)|pokaloj]] kaj [[denaro|denaroj]], kiuj estas ankoraŭ uzataj en la tradiciaj hispanaj kaj italaj kartaroj.<ref>Donald Laycock en ''Skeptical – a Handbook of Pseudoscience and the Paranorma''l, paĝo 67, eldonis Donald Laycock, David Vernon, Colin Groves, Simon Brown, Imagecraft, Kanbero, 1989, ISBN 0-7316-5794-2</ref> Ekde 1377 okazis kun iom da certeco la abunda disvastiĝo de la kartaro en Eŭropo. === La kartoj de triumfoj === [[Dosiero:Cary-Yale Tarot deck - The Lovers.jpg|alternative=Triumfo "La Geamantoj" de la kartaro Cary-Yale.|eta|Triumfo "La Geamantoj" de la kartaro Cary-Yale.]] La kartoj, kiuj poste karakterizis tarokojn, ŝajne disvolviĝis pli-malpli 40 jarojn poste, kaj ili estas menciitaj en la postrestanta teksto de [[Martiano da Tortona]].<ref name=":0">[http://trionfi.com/0/b/11 Oldest Tarot Cards] </ref> Oni kredas, ke Martiano verkis ĝin inter 1418 kaj 1425, ĉar en 1418 lia pentristo [[Michelino da Besozzo]] returnis al Milano kaj Martiano forpasis en 1425. Oni ne povas pruvi, ke tarokoj ekzistis antaŭ tiu dato sed tio ŝajnas malprobabla pro tio, ke la teksto de Martiano estis verkita almenaŭ dekkvin jarojn antaŭe de aliaj dokumentoj. La tarokaro priskribita de Martiano povas esti konsiderita precedenco de la kartaro konita hodiaŭ, ĉar ĝi malsamas de la aliaj en kelkaj aspektoj. Ekzemple, la kartaro havis nur 16 triumfojn (gravajn senemblemajn kartojn), ties figuroj ne estis identaj kun la ordinaraj tarokaroj (ĝi enhavas figurojn de dioj de la [[helena mitologio]]) kaj la emblemoj ne estas la komunaj hispanaj emblemoj sed kvar specoj de birdoj. Kio rilatigas la kartaron de Martiano al la tarokaj kartaroj estas tio, ke tiuj 16 kartoj estis konsideritaj kiel triumfoj en la ludkarto; proksimume 25 jarojn poste, [[Jacopo Antonio Marcello]] nomis ilin ''ludus triumphorum'' aŭ “ludo de triumfoj”. La letera korespondaĵo, kie Marcello uzis tiun terminon, estis dokumentita kaj tradukita en la interreto.<ref name=":0" /> La sekvantaj dokumentoj, kiuj ŝajnas konfirmi la ekziston de io simila al la tarokaroj estas la du kartaroj de [[Milano]] (la Brera-Brambrilla kartaro kaj la Tarocchi Cary-Yale kartaro) — ekzistantaj sed nekompletaj— kaj tri dokumentoj, ĉiuj de la Juĝejo de [[Ferrara]], Italio. Ne eblas atribui precizan daton por la kartaroj sed oni konjektas, ke ili estis faritaj ĉirkaŭ la jaro 1440. La tri dokumentoj havas la daton 1-an de januaro de 1441 ĝis julio de 1442, kun la vorto ''trionfi'' registrita unuafoje en februaro de 1442. La dokumento de januaro de 1441, kie aperas la vorto ''trionfi'', estas rigardata kiel malmulte fidinda; tamen la fakto, ke la sama pentristo, [[Sagramoro]], estis dungita de la sama mastro, [[Leonello d´Este]], kiel en la dokumento de februaro de 1442, indikas, ke ĝi estas almenaŭ probabla ekzemplero de la sama tipo de kartaro. Poste de 1442 pasas sep jaroj sen iu ajn ekzemplo el simila materialo, kio ebligas konjekti, ke pli granda disvastiĝo ne okazis en tiuj jaroj. La ludo verŝajne gajnis gravecon en la jaro 1450, kiu estis Jubilea jaro en Romo, kio okazigis multajn festojn kaj pilgrimajn movadojn. Ĝis tiu momento ĉiuj elstaraj dokumentoj emis indiki al ia deveno de la ''trionfi''-kartoj en la alta klaso de la italuja socio, specife la Kortegoj de Milano kaj Ferrara, en tiu epoko la Kortegoj plej ekskluzivaj en Eŭropo. === Antikvaj tarokaroj === [[Dosiero:Tarocchi-players-borromeo.jpg|alternative=Ludantoj de Tarocchi (Tarokoj). Pentraĵo de la 15-a jarcento. Nekonata pentristo.|eta|Ludantoj de Tarocchi (Tarokoj)]] La plej antikvaj postrestantaj tarokoj estas Tarocchi Cary-Yale (aŭ Tarocchi Visconti-Modrone), kiuj estis kreitaj en 1442-1447 de nekonata pentristo por la familio Visconti-Sforza, la superreganta familio en Milano.<ref>Place, Robert M. (2005) ''The Tarot: History, Symbolism,and Divination'', Tarcher/Penguin, New York, ISBN 1-58542-349-1</ref> La kartoj (nur 66) estas hodiaŭ en la Biblioteko de la [[Universitato Yale|Universitato de Yale]], Usono. Inter la unuaj tarokaroj, la plej fama estis pentrita meze de la 15-a jarcento por festi la konkeron de la potenco en Milano fare de [[Francisko Sforza|Francesco Sforza]] kaj lia edzino [[Bianca Maria Visconti]], filino de la Grafo [[Filippo Maria Visconti|Filippo Maria]]. Ĝi estis probable pentrita de [[Bonifacio Bembo]], sed kelkaj kartoj estis faritaj de miniaturistoj de alia skolo. 35 el la kartoj estas en la [[Biblioteko kaj Muzeo Morgan]], 26 en la [[Accademia Carrara]], 13 en la Casa Colleoni kaj 2, la Diablo kaj la Turo, estas perditaj aŭ eble neniam estis pentritaj. Ĉi tiu kartaro Visconti-Sforza, kiu estis amase reproduktita, kunigas la emblemojn de spadoj, bastonoj, pokaloj kaj denaroj, kaj la figuroj reĝo, reĝino, kavaliro kaj [[paĝio]] kun la triumfoj, respegulante la konvencian ikonografion de la epoko en grado signifoplena.<ref>Berti, Giordano (2002). ''Visconti Tarot''. Lo Scarabeo, Torino.</ref> == Formato kaj strukturo == === Ĝenerala konsisto de la moderna tarokaro=== La moderna tarokaro konsistas plej ofte el du grandaj aroj da kartoj nomitaj Arkanoj Maĵoraj kaj Arkanoj Minoraj. La unuaj temas pri la tradiciaj kartoj nomitaj Triumfoj: 22 kartoj numeraj kun diversaj figuroj. La tarokoj surhavas numeron de 1 ĝis 21, plus unu karto kun numero 0 (nul). Ĉiu havas sian propran nomon aŭ titolon, escepte de la karto numero 13, kiu tradicie restis sennoma. Nuntempe tiu karto portas kutime la nomon ''La Morto''. La numeroj en la Arkanoj Maĵoraj tradicie estas skribitaj por romaj ciferoj. La nomoj de la Arkanoj Maĵoraj estas: * Arkano 0: La Stultulo. * Arkano I: La Magiisto. * Arkano II: La Sacerdotino, La Pleja Sacerdotino, La Papino. * Arkano III: La Imperiestrino. * Arkano IV: La Imperiestro. * Arkano V: La Sacerdoto, La Papo. * Arkano VI: La Enamiĝinto, La Geamantoj. * Arkano VII: La Ĉaro. * Arkano VIII: La Forto, La Forteco. * Arkano IX: La Ermito. * Arkano X: La Fortunrado. * Arkano XI: La Justeco. * Arkano XII: La Pendigito. * Arkano XIII: sennoma (nuntempe La Morto). * Arkano XIV: La Moderigo. * Arkano XV: La Diablo. * Arkano XVI: La Turo, La Domo de Dio. * Arkano XVII: La Stelo. * Arkano XVIII: La Luno. * Arkano XIX: La Suno. * Arkano XX: La Juĝo, La Lasta Juĝo. * Arkano XXI: La Mondo. La Arkanoj Minoraj estas la 56 ordinaraj [[karto]]j, kiuj konsistigas la plimulton de la porludaj kartaroj: 4 aroj kun emblemoj (spadoj, stangoj, pokaloj kaj moneroj). Ĉiu emblema aro havas numeran karton de 1 (la [[Aso]]) ĝis 10, kaj 4 kortegaj figuroj (la [[Reĝo]], la [[Reĝino]], la [[Kavaliro]] kaj la [[Paĝio]]). Kelkaj nuntempaj tarokaroj enhavas [[Damo (titolo)|Damojn]] anstataŭ Reĝinojn, kaj kelkaj britaj versioj, kiel ekzemple la ''Victoria Regina'' kartaro, anstataŭigas la Kavaliron kaj la Paĝion per la [[Princo]] kaj la Princino. La kartoj de la Arkanoj Minoraj estas nomitaj laŭ siaj emblemoj kaj numeroj: La Aso de Spado, la 2-a de Spadoj, la 3-a de Spadoj, ktp. La Reĝo de Spadoj, la Reĝino de Spadoj, la Kavaliro de Spadoj kaj la Paĝio de Spadoj. Analoge kun la aliaj tri emblemoj. Nuntempe la plej disvastigita modelo de moderna tarokaro estas eble la kartaro nomita Rider aŭ Rider-Waite, planita de la okultisto [[Arthur Edward Waite]] kaj desegnita de la ilustristino [[Pamela Colman-Smith]] kaj publikigita amase de la ''Rider Company'' ekde la jaro 1910. === Malortodoksaj versioj de la moderna tarokaro === Nuntempe abundas multaj versioj de la moderna tarokaro. Firmaoj kaj pentristoj produktas siajn proprajn tarokojn, jen por kolektistoj jen por dungitaj aŭguristoj aŭ tarokinterpretistoj. Foje la eldonisto de tiuj heterodoksaj kartaroj ŝanĝas la figurojn, emblemojn aŭ la ĝeneralan formaton de la tradicia tarokaro. Ekzemple, la Arkanoj Minoraj de la ''Osho Zen Tarot'' ne portas la tradiciajn emblemojn. Ili portas emblemojn, kiuj pretendas esti similaj aŭ analogaj: spadoj estas nomitaj nuboj, bastonoj estas nomitaj fajro, pokaloj estas nomitaj akvo, kaj denaroj aŭ moneroj estas nomitaj [[ĉielarko]]. La Arkanoj Maĵoraj ankaŭ portas nomojn malsamajn de la tradiciaj. Ekzemple, La Sacerdoto aŭ La Papo (Arkano Maĵora V-a) estas nomita Vakuo, kaj La Forto estas nomita Kuraĝo. Aliaj kartaroj estas temaj, ekzemple la kartaro eldonita de la firmao ''[[Vertigo Comics]]'', desegnita de la ilustristo [[Dave McKean]] por ''Vertigo Comics''. La figuroj en la Arkanoj Maĵoraj de ĉi tiu kartaro estas la roluloj de la famaj [[Bildlibro|bildlibroj]] eldonitaj de ''Vertigo Comics''. Aliaj kartaroj konservas la ĝeneralan konsiston de la tarokaro sed temas pri specifaj temoj: katoj, insektoj, [[Vampiro|vampiroj]], historiaj famuloj, herboj, [[feo]]j, pentristoj (Klimt, [[Albrecht Dürer|Dürer]]), ktp. == Kelkaj Arkanoj Maĵoraj de la tarokoj Visconti-Sforza == <gallery> Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. Temperance.jpg|La Moderigo. Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. Justice.jpg|La Justeco. Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. Judgement.jpg|La Juĝo. Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. Death.jpg|La Morto. Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. The World.jpg|La Mondo. Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. Sun.jpg|La Suno. Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. lovers.jpg|La Geamantoj. Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. The Chariot.jpg|La Ĉaro. Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. Strength.jpg|La Forteco. Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. The Hierophant.jpg|La Hierofanto. Dosiero:Hermit Visconti-Sforza tarot.jpg|La Ermito. Dosiero:Visconti-Sforza tarot deck. The Hanged Man.jpg|La Pendigito. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Dummett, Michael (1980). ''The Game of Tarot. From Ferrara to Salt Lake City'' (Duckworth. Londono: Gerald Duckworth and Company Ltd. * Dummett, Michael; McLeod, John (2004). ''A History of Games Played with the Tarot Pack.'' Edwin Mellen Press. * Berti, Giordano (1999). ''Waite y su Tarot''. Nostradamus. * Berti, Giordano (2006). ''Storia dei Tarocchi. Verità e leggende sulle carte più misteriose del mondo''. Milano: Mondadori. * Meldi, Diego (2001). ''Tarot, La Historia, el Simbolismo y el Juego (Saber Mas)''. Bonaero: El Ateneo. * Meldi, Diego (2003). ''Tarot -kit''. Bonaero: Editorial Diana. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=tarok}} * Recenzo (angle) pri la kartaro [http://www.aeclectic.net/tarot/cards/victoria-regina/ Victoria Regina]. * Recenzo (angle) pri la kartaro [http://www.aeclectic.net/tarot/cards/vertigo/ Vertigo Tarot]. * Recenzo (angle) pri la kartaro [http://www.aeclectic.net/tarot/cards/osho-zen/ Osho Zen Tarot]. * Recenzo (angle) pri la kartaro [http://www.aeclectic.net/tarot/cards/rider-waite/review.shtml Rider-Waite]. [[Kategorio:Taroko| ]] 617hzi1ieand7jt9igf4rvyscldktla 0 664860 9493531 9493273 2026-10-14T12:36:14Z RG72 11847 9493531 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Pola esperantisto Mirek Dziedzic en restoracio Ĉum (Tjumeno) 01.jpg|eta|Pola esperantisto Mirek Dziedzic en la restoracio ''Ĉum''.]] [[Dosiero:Tyumen Maksimich.JPG|eta|La restoracio Maksimiĉ.]] [[Dosiero:Serba restoracio Skadarlija (Tjumeno).jpg|eta|Serba restoracio ''Skadarlija''. ]] [[Dosiero:Burjata kafejo.jpg|eta|Burjata kafejo en strato Volodarskij.]] [[Dosiero:Ресторан Аристократ.jpg|eta|La restoracio ''Aristokrat'' en strato Vodoprovodnaja.]] [[Dosiero:Kafejo 12 seĝoj (Tjumeno).jpg|eta|Kafejo ''12 seĝoj'' en aĉetcentro Rental.]] [[Dosiero:Kafejo Ŝokoladnica (Tjumeno) 02.jpg|eta|Kafejo en [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]].]] [[Dosiero:Malsata Maks.jpg|eta|La burgerejo ''Malsata Makso''.]] [[Dosiero:Aĉetcentro Kalinka (Tjumeno) 03.jpg|eta|La restoracio ''Feliĉo''.]] [[Dosiero:Kafobudo en Tjumeno.jpg|eta|Kafobudo en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]].]] [[Dosiero:Restoracio Esenin en strato Herzen (Tjumeno).jpg|eta|Restoracio ''Jesenin'' en strato Herzen.]] [[Dosiero:Strato Respubliko (Tjumeno) 53.jpg|eta|La germana restoracio ''Schulz'' en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]].]] [[Dosiero:Manĝokorto de Goodwin.jpg|eta|La manĝokorto en la aĉetcentro [[Goodwin (Tjumeno)|Goodwin]].]] [[Dosiero:Aĉetcentro Premier (Tjumeno) 07.jpg|eta|La manĝokorto en la aĉetcentro [[Premier (Tjumeno)|Premier]].]] [[Dosiero:Drinkejo Vodokaĉka (Tjumeno) 02.jpg|eta|Drinkejo ''Vodokaĉka''.]] [[Dosiero:Drinkaĵoj.jpg|eta|Kokteloj dum restoracia prezentaĵo.]] [[Dosiero:Ŝavermobudo en Tjumeno.jpg|eta|Ŝavarma-budo sur la [[placo de Unueco kaj Konsento]].]] [[Dosiero:Drinkejo en Tjumeno 02.jpg|eta|Drinkejoj en strato Pervomajskaja.]] [[Dosiero:Restoracio Ŝuŝa.jpg|eta|Restoracio ''Ŝuŝa''.]] [[Dosiero:Банковский клуб (Тюмень).jpg|eta|Restoracio ''Banka klubo''.]] '''Manĝejoj en Tjumeno''' estas la tuto de kafejoj, restoracioj, rapidmanĝejoj kaj manĝobudoj en la urbo [[Tjumeno]] ([[Rusio]]). == Ĝenerala bildo == Tjumeno havas tre evoluintan manĝejan infrastrukturon, reprezentantan ĉiujn tipojn kaj nivelojn de manĝejoj. La {{daton|1|1|2023}} en la urbo funkciis {{unuo|2628}} manĝejoj, kiuj sume havis {{unuo|107174}} sidlokojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tyumen-city.ru/vlast/administration/struktura-administracii-goroda-tumeni/departaments/uptru/napravlenya/stats/ | titolo = Общественное питание | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La administracio de Tjumeno | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220302200510/https://www.tyumen-city.ru/vlast/administration/struktura-administracii-goroda-tumeni/departaments/uptru/napravlenya/stats/ | arkivdato = 2022-03-02 | citaĵo = }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" ! № ! Tipo de manĝejoj ! Nombro ! Sidlokoj |-style="background:#eee;" |- | 01 || Restoracioj || align="right" | 168 || align="right" | {{unuo|18031}} |- | 02 || Drinkejoj || align="right" | 287 || align="right" | {{unuo|10725}} |- | 03 || Kafejoj || align="right" | 604 || align="right" | {{unuo|28211}} |- | 04 || Kafo-trinkejoj || align="right" | 252 || align="right" | {{unuo|4239}} |- | 05 || Rapidmanĝejoj || align="right" | 154 || align="right" | {{unuo|4327}} |- | 06 || Liveraj manĝejoj || align="right" | 156 || align="right" | — |- | 07 || Fermitaj kantinoj || align="right" | 237 || align="right" | {{unuo|26289}} |- | 08 || Bufedoj || align="right" | 269 || align="right" | {{unuo|3427}} |- |} La plej fama kaj longdaŭra estas la loka restoracia reto MaksiM ({{lang-ru|МаксиМ}}), fondita en [[1992]] de Larisa Nevidajlo, eksa kelnerino<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/o-kompanii/o-kompanii/ | titolo = О компании | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240000000000*/https://maxim-rest.ru/o-kompanii/o-kompanii/ | arkivdato = 2023-10-01 | citaĵo = }}</ref> kaj la unua [[ombudsmano]] de Tjumena provinco pri protekto de la rajtoj de la komercistoj (2013–2021)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ombudsmanbiz72.ru/about/bio/ | titolo = Лариса Кирилловна Невидайло | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La ombudsmano de Tjumena provinco pri protekto de la rajtoj de la komercistoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211019154054/https://ombudsmanbiz72.ru/about/bio/ | arkivdato = 2021-10-19 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237160020 | titolo = Лариса Невидайло покинула должность бизнес-омбудсмена Тюменской области | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002090519/https://tumen.dk.ru/news/237160020 | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi havas plurajn restoraciojn, kafejojn, dolĉaĵejojn, burgerejon kaj estas aprezata de kuirartaj kritikistoj. Ĉiuj manĝejoj de la reto havas anglalingvajn menuojn. En la urbaj manĝejoj dominas [[eŭropa kuirarto]] (speciale popularas kuirarto [[itala kuirarto|itala]]), tre popularas la [[kartvela kuirarto]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/turbo?text=https%3A%2F%2Fura.news%2Farticles%2F1036261666&d=1&fyandex=1 | titolo = Украина поменяла Сибири диету | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230415013244/https://yandex.ru/turbo?text=https%3A%2F%2Fura.news%2Farticles%2F1036261666&d=1&fyandex=1 | arkivdato = 2023-04-15 | citaĵo = }}</ref>, gravan rolon ludas la [[japana kuirarto|japana]] kaj [[uzbeka kuirarto]]j. Haveblas manĝejoj, proponantaj ankaŭ pladojn de aliaj etnaj kuirartoj: la [[Rusa kuirarto|rusa]], [[Tatara kuirarto|tatara]], [[Germana kuirarto|germana]], [[Ĉeĥa kuirarto|ĉeĥa]], [[Armena kuirarto|armena]], [[Azera kuirarto|azera]], [[Burjata kuirarto|burjata]], ktp. Haveblas [[Halalo|halalaj]] manĝejoj, speciale apud la [[placo de Unueco kaj Konsento]], ĉe kiu troviĝas la [[Centra merkato (Tjumeno)|Centra merkato]]. Funkcias gejaj drinkejoj, kiuj tamen ofte fermiĝas, do prefere serĉeblas per [[Foursquare]] aŭ similaj retejoj. Serĉi kaj elekti manĝejojn oni povas per aplikaĵoj kaj ret-servoj kiel [[Google Maps]], [[Yandex Mapoj]] aŭ [[2GIS]], uzante plurajn filtrilojn: laborhoroj, averaĝa pago, tipo de kuirarto, loko en rangolisto surbaze de konsumantaj pritaksoj, ktp. Eblas mendi liveradon per la servo [[Yandex Manĝaĵoj]], [[Delivery]] ks. Plejparte manĝejoj troviĝas en la unuaj etaĝoj de domoj, foje en apartaj konstruaĵoj. Iuj havas proprajn parkumejojn. En ĉiu aĉetcentro haveblas manĝokorto kaj ankaŭ kafejoj kaj restoracioj lokitaj ekster ĝi. La plej saturita je manĝejoj kvartalo estas limigita je stratoj Ĥoĥrjakov, Vodoprovodnaja kaj Ĉeljuskincev. Menuoj en la angla ege maloftas, tiuj en aliaj lingvoj ne haveblas. Fumado estas strikte malpermesita. Kutima trinkmono estas ĝis 10% de la pago. Manĝejoj ofte aperas, ŝanĝas siajn nomojn kaj dezajnon, kaj malaperas, do en la artikolo estas menciataj nur la plej longdaŭraj kaj popularaj el ili, okupantaj superajn poziciojn en lokaj rangolistoj. == Rapidmanĝejoj == En la urbo funkcias rapidmanĝejoj de ĉiuj grandaj manĝoretoj, ĉu internaciaj kiel [[Burger King]], [[KFC]], [[Cinnabon]], [[Subway (restoracio)|Subway]] aŭ la rusiaj kiel [[Vkusno i toĉka]], Tesla Burger ktp. Krome haveblas abundo da lokaj manĝejoj, foje ligitaj al malpli konataj rusiaj retoj. Dum lastaj jaroj populariĝis [[ŝavarmo|ŝavarmejoj]] kaj kafo-budoj, kiuj aperis surstrate kaj en pluraj oficejaroj kaj aĉetcentroj. === Vkusno i toĉka === Malgraŭ deklaro de McDonald's pri foriro el Rusio kaj fermo de ĉiuj manĝejoj pro la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|milito en Ukrainio]], en Tjumeno ĉiuj manĝejoj funkciis ĝis la {{dato|10|6|2022}}, kiam ili estis fermitaj por redezajnado. La {{daton|20|6}} la unua manĝejo en strato Lenin malfermiĝis denove sub la nomo [[Vkusno i toĉka]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2022/06/10/v-tyumeni-zakrylis-restorany-mcdonalds/ | titolo = В Тюмени закрылись рестораны McDonald's | titolo-aldono = Через несколько дней заведения начнут работу под новым брендом | alirdato = 2022-09-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артемий Романов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220902044901/https://tumentoday.ru/2022/06/10/v-tyumeni-zakrylis-restorany-mcdonalds/ | arkivdato = 2022-09-02 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2022/06/21/mcdonalds-v-tyumeni-otkrylsya-po-novym-nazvaniem/ | titolo = McDonald's в Тюмени открылся под новым названием | titolo-aldono = | alirdato = 2022-09-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Нина Баринова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220902044901/https://tumentoday.ru/2022/06/21/mcdonalds-v-tyumeni-otkrylsya-po-novym-nazvaniem/ | arkivdato = 2022-09-02 | citaĵo = }}</ref>. Baldaŭ ĉiuj kvin rapidmanĝejoj de la reto remalfermiĝis sub la nova nomo. === Burger King === La unua [[Burger King]] malfermiĝis en la aĉetcentro [[Kristall (Tjumeno)|Kristall]] la {{daton|26|12|2013}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://vtyumene.ru/v-tyumeni-otkry-lsya-modny-j-fast-fud-burger-king/ | titolo = В Тюмени открылся модный фаст-фуд Burger King. Видео | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Антон Зобов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-12-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140902232449/http://vtyumene.ru/v-tyumeni-otkry-lsya-modny-j-fast-fud-burger-king/ | arkivdato = 2014-09-02 | citaĵo = }}</ref>. En [[oktobro 2026]] en la urbo funkciis 7 manĝejoj de tiu ĉi reto, plejparte en aĉetcentroj — al Kristall aldoniĝis [[Goodwin (Tjumeno)|Goodwin]], Favorit, Kolumb, Solneĉnij, Zeljonij Bereg, [[Tyumen City Mall]]. === KFC === La unua manĝejo de KFC malfermiĝis en [[Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]] en [[februaro 2006]]. Sekvis manĝejo en la aĉetcentro Zeljonij Bereg, malfermita la {{daton|3|11}} 2006<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.vsluh.ru/news/society/98015 | titolo = "РОСТИК`С — KFC" в Тюмени — вдвое больше! | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2006-11-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013063642/http://www.vsluh.ru/news/society/98015 | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|17|8|2013}} en la aĉetcentro [[CUM (Tjumeno)|CUM]] malfermiĝis la plej granda manĝejo de tiu ĉi reto en la urbo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://franshiza.ru/news/read/kfc_otkrylsya_v_tumeni/?view=desktop | titolo = Двухэтажный KFC открылся в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-08-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013061623/https://franshiza.ru/news/read/kfc_otkrylsya_v_tumeni/?view=desktop | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. Ĝia enirejo troviĝas ĉe la norda flanko, direktita al [[placo de Unueco kaj Konsento]]. La restoracio estas duetaĝa, havas areon 118 m² kaj kapaciton je 100 sidlokoj. Oni anoncis planon malfermi ok pliajn manĝejojn tiel ke ilia nombro en la urbo superu 10<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.nashgorod.ru/news/culture/20-08-2013/v-tyumeni-otkroetsya-esche-8-restoranov-kfc?ind=4&page=1&show_dt=1 | titolo = В Тюмени откроется еще 8 ресторанов KFC | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-08-20 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = NashGorod.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2014 aperis la manĝejo en la aĉetcentro [[Magellan (Tjumeno)|Magellan]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://interesnoe.me/source-30637940/post-89294 | titolo = Тюмень! Открылся новый ресторан KFC! | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-12-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013063642/https://interesnoe.me/source-30637940/post-89294 | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>, en [[junio 2019]] — en la aĉetcentro Juĵnij<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://kfc-ceny-i-menu.ru/shefburger-v-podarok-kfc-tyumen-2019/ | titolo = Шефбургер в подарок от KFC в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013063644/https://kfc-ceny-i-menu.ru/shefburger-v-podarok-kfc-tyumen-2019/ | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. En [[aprilo 2024]] en la urbo funkciis 12 manĝejoj, inkluzive en la aĉetcentroj [[Voyage (Tjumeno)|Voyage]], Kolumb, Solneĉnij, Matrica. En [[januaro 2024]] oni anoncis transformon de ĉiuj KFC-manĝejoj en la urbo je Rostic's-manĝejoj, do revenon al la malnova rusia marko, kiun iam aĉetis usona korporacio — posedanto de KFC, kiu deklaris sian foriron el Rusio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/business/2024/01/16/73124309/ | titolo = В Тюмени не останется ни одного KFC | titolo-aldono = Одно из заведений вскоре закроют на ремонт. Позже все их переименуют | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Бурлева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240228134855/https://72.ru/text/business/2024/01/16/73124309/ | arkivdato = 2024-02-28 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|13|3|2024}} la unua manĝejo estis remalfermita en la aĉetcentro Voyage sub la nomo Rostic's<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2024/03/13/73329044/ | titolo = Вернулись в «нулевые». В Тюмени открыли первый ресторан Rostic's — смотрим цены | titolo-aldono = В ТРЦ «Галерея Вояж» теперь нет KFC | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Радик Енчу | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240418110055/https://72.ru/text/food/2024/03/13/73329044/ | arkivdato = 2024-04-18 | citaĵo = }}</ref>. En 2024 ĉiuj manĝejoj de la reto transiris sub novan markon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.rbc.ru/tyumen/14/04/2024/6618c10c9a7947c0c800fffc?ysclid=mv826qvd3u186267913 | titolo = Все тюменские рестораны KFC в мае переименуют в ROSTIC’S | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Садырина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-04-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = RBC | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. === Subway === La fama rapidmanĝa reto havas en la urbo 14 manĝejojn, kiuj funkcias en la fervoja stacidomo, la aĉetcentroj [[Tyumen City Mall]] kaj [[Voyage (Tjumeno)|Voyage]], kaj aliaj lokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://zoon.ru/tyumen/restaurants/network/subway/ | titolo = Subway | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Zoon | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240418110430/https://zoon.ru/tyumen/restaurants/network/subway/ | arkivdato = 2024-04-18 | citaĵo = }}</ref>. La unua manĝejo malfermiĝis en [[2006]] en strato La 8-a de Marto, sed baldaŭ fermiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.vsluh.ru/news/interview/264382 | titolo = Андрей Пантелеев: Франчайзинг экономически выгоден региону | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Иван Чупров | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-04-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191015101651/http://www.vsluh.ru/news/interview/264382 | arkivdato = 2019-10-15 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi revenis en 2012 kaj jam ne plu foriris<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.rbc.ru/ins/own_business/14/03/2016/56e6c5e19a7947d05ebd592d | titolo = Художник по бутербродам: сколько приносит франшиза Subway | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Татьяна Одинцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = RBC | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160314231132/https://www.rbc.ru/ins/own_business/14/03/2016/56e6c5e19a7947d05ebd592d | arkivdato = 2016-03-14 | citaĵo = }}</ref>. En 2025 la kompanio oficiale foriris de Rusio, do ĝiaj manĝejoj en Tjumeno ŝanĝis la nomon al Subjoy<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/business/2025/10/09/76067451/?ysclid=mv82ahvq46319997019 | titolo = В Тюмени неожиданно пропала вывеска известной ресторанной сети. Почему? | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Радик Енчу | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-10-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20261014120702/https://72.ru/text/business/2025/10/09/76067451/?ysclid=mv82ahvq46319997019 | arkivdato = 2026-10-14 | citaĵo = }}</ref>. === Tesla Burger === Ekde 2018 malfermiĝis 4 manĝejoj de la loka manĝoreto Tesla Burger, du el kiuj situas en strato Respubliko (N 48 kaj 137) kaj aliaj en aĉetcentroj, ripozejoj ktp. Nomo de la rapidmanĝejoj aludas al la [[Serboj|serba]] fizikisto kaj inventisto [[Nikola Tesla]], ĉar ĝia posedanto Vladislav Đurović estas serbo, kiu loĝas en Tjumeno kaj komencis sian komercon en 2013 per liverado de serbaj burgeroj, kiel li nomas siajn pladojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nblife.info/news/tesla-burger-borolsya-za-zdanie-novogo-restorana-s-makdonaldsom/ | titolo = «Tesla Бургер» боролся за здание нового ресторана с «Макдоналдсом» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = NB Life | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013055448/https://nblife.info/news/tesla-burger-borolsya-za-zdanie-novogo-restorana-s-makdonaldsom/ | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. Ekde tiam aperis pluraj manĝejoj kaj kioskoj de la reto en Tjumeno kaj aliaj urboj. Sed en 2026 la fondinto diris ke li perdis interesiĝon pri sia kreaĵo kaj vendis ĝin. Ekde tiam la reto grave reduktiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t.rbc.ru/tyumen/freenews/6a87f5339a79476f603c8ae9 | titolo = В Тюмени снова продают рестораны известной сети Tesla Burger | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-08-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = RBC | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260822103656/https://t.rbc.ru/tyumen/freenews/6a87f5339a79476f603c8ae9 | arkivdato = 2026-08-22 | citaĵo = }}</ref>. === Malsata Makso === En la enaviadiliĝa zono de la flughaveno Dmitrij Mendelejev (Roŝĉino) funkcias burgerejo "Malsata Makso" ({{lang-ru|Голодный Макс|t=Golodnij Maks}}), kiu estas parto de la loka restoracia reto MaksiM <ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/burgernaya-golodnyy-maks/ | titolo = Бургерная «Голодный Макс» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190424122144/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/burgernaya-golodnyy-maks/ | arkivdato = 2019-04-27 | citaĵo = }}</ref>. == Kafejoj == Kafejoj estas la plej multnombra speco da manĝejoj en Tjumeno. Preskaŭ ĉiuj kafejoj proponas ''komercan lunĉon'' ({{lang-ru|бизнес-ланч}}) de la 12-a ĝis la 3-a tage, kiam eblas mendi rapide kuireblajn pladojn el aparta menuo kontraŭ rabatita prezo. === Cinnabon === En la urbo funkcias du kafejoj de tiu ĉi [[Cinnabon|reto]]: en la aĉetcentroj [[Kristall (Tjumeno)|Kristall]] kaj [[Tyumen City Mall]]. === Van Gogi === La kafejo Van Gogi ({{lang-ru|Ван Гоги}}) de la reto Maxim troviĝas en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]], N 34. Ĝia nomo aludas samtempe al la fama pentristo [[Vincent van Gogh]] kaj mallonga formo de la populara kartvela vira nomo Gogi ({{lang-ka|გოგი}}), kies plena formo estas [[Georgo]]. La manĝejo prezentas pladojn de la [[kartvela kuirarto]]. Ĝi enspacigas ĝis 70 homojn kaj funkcias de la 12-a tage ĝis la 12-a nokte<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/establishments/gruzinskoe-kafe-van-gogi/ | titolo = Грузинское кафе «Ван Гоги» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240418113208/https://maxim-rest.ru/establishments/gruzinskoe-kafe-van-gogi/ | arkivdato = 2024-04-18 | citaĵo = }}</ref>. Origine en tiu ejo funkciis la restoracio Mozart de la sama reto, sed post la [[ekonomia krizo de 2008]] oni transformis ĝin je la malpli luksa restoracio Elektitaĵo ({{lang-ru|Избранное|t=Izbrannoje}}; ), kiu prezentis menuon de ĉiuj restoracioj de la reto. En 2019 ĝi estis transformita je [[tapo]]-kafejo Máximo, kiu proponis pladojn de la [[hispana kuirarto]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/tapas-bar-maximo/ | titolo = Máximo | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013102154/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/tapas-bar-maximo/ | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. En [[majo 2020]] ĝin anstataŭis la kafejo Van Gogi, kiu antaŭe sidis en domo N 26 en la sama strato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/2020/05/24/69276619/ | titolo = Известный тюменский ресторан сети «МаксиМ» сменил место «прописки» и поселился у филармонии | titolo-aldono = | alirdato = 2021-03-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артур Галиев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-05-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240418113208/https://maxim-rest.ru/establishments/gruzinskoe-kafe-van-gogi/ | arkivdato = 2022-04-23 | citaĵo = }}</ref>. === Maxim === La unua kafo-trinkejo Maxim ({{lang-ru|МаксиМ}}) de la reto Maxim malfermiĝis en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]], N 24 (la enirejo situas ĉe strato Semakov 19) la {{daton|1|5|2002}} kaj estis la unua kafo-trinkejo ({{lang-ru|кофейня}}) en la [[Urala federacia regiono]], pri kio informas memortabulo sur la domo, instalita en 2022<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237167622 | titolo = «У меня было только слово "кофейня" и огромное желание открыть новое заведение» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-05-20 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221004152928/https://tumen.dk.ru/news/237167622 | arkivdato = 2022-10-04 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi konsistas el unu malgranda halo, al kiu en varma sezono aldoniĝas surstrata verando. Ĝi proponas kafon, teon, dolĉaĵojn, glaciaĵon kaj leĝerajn pladojn de la 8-a matene ĝis la 11-a vespere. En [[oktobro 2019]] funkciis jam ses samnomaj kafo-trinkejoj, unu el kiuj troviĝas en la enaviadiliĝa halo de la flughaveno (funkcias tagonokte), alia en la aĉetcentro [[Voyage (Tjumeno)|Voyage]] kaj tri aliaj en diversaj ejoj tra la urbo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/kofeyni-maksim/ | titolo = Кофейни «МаксиМ» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002121933/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/kofeyni-maksim/ | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. Tra la urbo funkcias ankaŭ kelkaj samnomaj sukeraĵejoj, la unua estis malfermita en 2005<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/konditeriya-maksim-1/ | titolo = Кондитерская «МаксиМ» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190424122226/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/konditeriya-maksim-1/ | arkivdato = 2019-04-24 | citaĵo = }}</ref>. == Drinkejoj == Plejparto de la drinkejoj klopodas elstariĝi per originala dezajno aŭ nomo. Tiel apud la drinkejo Selsovet en strato Friedrich Schiller staras du traktoroj. === Akvopumpejo === La drinkejo Akvopumpejo ({{lang-ru|Водокачка|t=Vodokaĉka}}) malfermiĝis en [[junio 2023]] sur la [[kajo de rivero Turo]], en la unua akvopumpejo en Siberio, konstruita en 1864 kaj gardata kiel historia monumento. De tiu ĉi loko akvo sekvis laŭ lignaj tuboj supren kaj laŭ strato Vodoprovodnaja (Akvotuba) ĝi iris al akvoturo, distribuinta ĝin tra la tuta urbo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237178093 | titolo = На набережной Тюмени откроется новый ресторан известной региональной сети | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-12-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230603082711/https://tumen.dk.ru/news/237178093 | arkivdato = 2023-06-03 | citaĵo = }}</ref>. La drinkejo estas parto de la reto Maxim<ref name="Chef.ru">{{citaĵo el la reto | url = https://chef.ru/place/vodokachka/ | titolo = Водокачка | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Chef.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231206205024/https://chef.ru/place/vodokachka/ | arkivdato = 2023-12-06 | citaĵo = }}</ref>. La ejo estas dividita je tri sekcioj. En la kamena ĉambro konserviĝis originala brikmura dezajno, funkcias kameno, ĝi estas destinita por amika kompanio. Alia eta ĉambro estas uzata por rendevuoj, prezentaĵoj, ktp. La ĉefa ejo funkcias kiel tumulta drinkejo kun [[diskĵokeo]]j, abundaj drinkaĵoj, elektronika tabulo prezentanta anekdotojn kaj salutojn al la gastoj. Somere funkcias ankaŭ verando<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://visittyumen.ru/places/bar-vodokachka/ | titolo = Бар «Водокачка» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Visit Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231103193737/https://visittyumen.ru/places/bar-vodokachka/ | arkivdato = 2023-11-03 | citaĵo = }}</ref>. La menuo estas bazita sur [[stratmanĝaĵoj]], vendataj en manĝokamionoj en turismaj lokoj kaj sur la kajoj tra la mondo<ref name="Chef.ru"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2024/03/25/73365272/ | titolo = Водокачку XIX века на набережной Туры превратили в модное место: тут можно поесть даже морских ежей | titolo-aldono = В заведении работает интерактивный бар самообслуживания | alirdato = 2024-04-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240331021904/https://72.ru/text/food/2024/03/25/73365272/ | arkivdato = 2024-03-31 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa ejo enhavas vitran ĉambron vastan je 18 m², en kiu temperaturo ĉiam estas 5 gradoj. Laŭ ĝia perimetro troviĝas 13 kranoj kun ekranoj kaj pagterminaloj, ĉiu krano provizas certan drinkaĵon — bieron, vinon, ĉampanon, lemonadon ktp. La gasto ricevas specialan karton, metas je ĝi iun ajn sumon forme de deponaĵo kaj post elekti la trinkaĵon pagas ĝin; la pokaloj kaj glacio estas alireblaj libere. En la apuda ronda konstruaĵo kun diametro 5 metroj origine funkciis akvoputo kaj nun troviĝas likvorejo, kie sur plank-ĝis-plafona bretaro staras likvoroj, faritaj surloke. Ĉiuhore ĝi malfermiĝas por 10 minutoj kaj ĉiu aĉetinta etan drinkaĵon povas veni kaj dum 10 minutoj gustumi ĉiujn ajn likvorojn<ref name="Chef.ru"/>. La ejo estas dezajnita de tjumena buroo Galkin Studio. Sur manfarita mozaiko estas bildigitaj ursoj, laŭ populara opinio vagantaj laŭ stratoj de siberiaj urboj. La drinkotablo estas farita el natura ŝtono, aludante al la apuda kajo el granito kaj marmoro. Funkcias krano kun trinkebla akvo, referencanta al la origina destino de la konstruaĵo. Sur muroj pendas pentraĵoj de junaj tjumenaj pentristoj kaj malnovaj fotoj<ref name="Chef.ru"/>. === Granny`s Bar === La drinkejo situanta en strato Melnikaite, N 98, estis malfermita en 2012 de la profesia drinkisto Nikolaj Babincev kaj en 2014 estis agnoskita la plej bona drinkejo en Rusio kadre de la drinkeja konkurso MBS CUP<ref name="baristo">{{citaĵo el la reto | url = http://www.vsluh.ru/news/economics/321729 | titolo = В бар идут за атмосферой | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191015092845/http://www.vsluh.ru/news/economics/321729 | arkivdato = 2019-10-15 | citaĵo = }}</ref> kaj poste estis premiita plurfoje. Ĝi funkcias de la 12-a tage ĝis la 1-a nokte, vendrede kaj sabate ĝis la 4-a matene. === Rusta Avo === La drinkejo "Rusta Avo" ({{lang-ru|Ржавый дед|t=Rĵavij Ded}}) malfermita de la posedanto de Granny`s Bar la {{daton|21|11|2014}}, estas dezajnita en la etoso de [[vaporpunko]]<ref name="baristo"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.nashgorod.ru/news/culture/14-11-2014/v-tyumeni-otkryvaetsya-bar-v-stile-stimpank | titolo = В Тюмени открывается бар в стиле стимпанк | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-11-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = NashGorod.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191015092903/https://www.nashgorod.ru/news/culture/14-11-2014/v-tyumeni-otkryvaetsya-bar-v-stile-stimpank | arkivdato = 2019-10-15 | citaĵo = }}</ref>. La drinkejo troviĝas en strato Ĥoĥrjakov, N 47 kaj funkcias de la 12-a tage ĝis la 1-a nokte, vendrede kaj sabate ĝis la 4-a matene. En [[novembro 2017]] 16 gastoj infektiĝis je [[salmonelozo]], kio kaŭzis grandan skandalon kaj enketadon. La direktoro publike pardonpetis kaj promesis rekompencojn al la malsaniĝintoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/turbo?text=https%3A%2F%2Fura.news%2Fnews%2F1052312033&d=1&fyandex=1 | titolo = Стало известно, что случилось с клиентами тюменского бара «Ржавый дед». Больше 10 человек попали в больницы | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Надежда Карташова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002121931/https://yandex.ru/turbo?text=https%3A%2F%2Fura.news%2Fnews%2F1052312033&d=1&fyandex=1 | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. == Restoracioj == Restoracioj en la urbo abundas kaj ofte ŝanĝas siajn nomojn kaj posedantojn. Plejparto da ili troviĝas en la urbocentro, iuj en aĉetcentroj. === Posejdono === La restoracio Posejdono ({{lang-ru|Посейдон|t=Posejdon}}) malfermiĝis la {{daton|25|6|2002}} en strato Lunaĉarskij N 47. Tio estas la plej malnova el la plu funkciantaj restoracioj de la reto Maxim. Laŭe al sia titolo, ĝi specialiĝas pri maraj manĝaĵoj — la unua kaj sola en la urbo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/rybnyy-restoran-poseydon/ | titolo = Рыбный ресторан «Посейдон» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230209053034/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/rybnyy-restoran-poseydon/ | arkivdato = 2023-02-09 | citaĵo = }}</ref>. En [[aŭgusto 2023]] oni anoncis ĝian fermon, klariginte tion per ŝanĝiĝinta ĉirkaŭaĵo kiu ne plu laŭas al la statuso de altnivela restoracio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2023/08/24/72630926/ | titolo = В Тюмени закрывается популярный ресторан. Он работал больше 20 лет | titolo-aldono = Его владелица выложила трогательное прощальное видео | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Леушина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-08-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231010042719/https://72.ru/text/food/2023/08/24/72630926/ | arkivdato = 2023-10-10 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|1|2|2024}} la restoracio remalfermiĝis en strato Lenin 2a, en la ejo kie ĝis [[oktobro 2021]] tagonokte funkciis kafejo reMIX de la sama restoracia ĉeno<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/business/2021/10/16/70197956/ | titolo = В Тюмени закрывается заведение популярной сети «МаксиМ» | titolo-aldono = Сотрудников переводят на работу в другие проекты компании | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Красоткин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-10-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221007024016/https://72.ru/text/business/2021/10/16/70197956/ | arkivdato = 2022-10-07 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/news/1052731303 | titolo = Тюменцев в выходные накормит шеф-повар со звездой Michelin | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Литвиненко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-02-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = URA.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240217170717/https://ura.news/news/1052731303 | arkivdato = 2024-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La restoracio estis relanĉita kunlabore kun ĉefkuiristo Andrej Ŝmakov, fondinto de la restoracio Savva en [[Moskvo]] kaj posedanto de stelo de la [[Gvidlibro Michelin]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/establishments/rybnyy-restoran-poseydon/ | titolo = Рыбный ресторан «Посейдон» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ĝi funkcias de la 11-a matene ĝis meznokto, foje ĝis la 1-a nokte. === Ĉumo === La restoracio Ĉumo ({{lang-ru|Чум|t=Ĉum}}) malfermiĝis la {{daton|15|6|2007}} en strato Maligin, N 59. Tio estas la sola en la urbo restoracio de norda kuirarto, kie eblas mendi pladojn el siberiaj fiŝoj kaj bestoj, inkluzive tiujn sovaĝajn. La internaj ejoj estas dezajnitaj helpe de etnografoj, kiuj alportis el norda parto de [[Tjumena provinco]] aŭtentikajn artefaktojn, uzatajn en la tradicia vivo de la [[ĥantoj]], [[mansoj]] kaj [[nenecoj]]. Sur muroj pendas remburitaj kapoj de [[alko]], [[apro]] kaj aliaj bestoj. La restoracio proponas [[fiŝrabotaĵo]]n, memfaritajn alkoholaĵojn el siberiaj beroj kaj herboj, kaj aliajn unikaĵojn. La kelnerinoj estas vestitaj en roboj similaj al tiuj de la ĥantoj kaj mansoj. Haveblas eta ĉumo, enspaciganta 6 ĝis 7 homojn. Vespere ofte kantas bardoj, ĉefe kantojn de geologoj kaj vojaĝantoj, dediĉitajn al vagado tra [[Siberio]], amikeco ktp. La restoracio havas 25 sidlokojn, kiuj kutime estas okupitaj, speciale vespere kaj en semajnfinoj, do preferindas antaŭmendo. La restoracio estis plurfoje premiita kaj laŭdita de restoraciaj kritikistoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/restoran-muzey-chum/ | titolo = Ресторан-музей «Чум» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002121933/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/restoran-muzey-chum/ | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi funkcias de la 11-a matene ĝis la 2-a nokte. === Maksimiĉ === La restoracio Maksimiĉ ({{lang-ru|Максимыч}}) de la reto Maxim malfermiĝis la {{daton|1|8|2008}} en strato 50 Let Oktjabrja N 52. Tio estas duetaĝa ligna domo, speciale konstruita tiucele inter naŭetaĝaj loĝdomoj. Ĝiaj tradicia arkitekturo kaj nomo, kiu estas familiara variaĵo de la patronomo (filo de Maksim), aludas al specialaĵo de la restoracio — la tradicia [[rusa kuirarto]]. La unua etaĝo enhavas vestejon, akceptejon kaj halon por 70 sidlokoj, kie okazas bankedoj kaj semajnfine — porinfanaj aranĝoj. En la dua etaĝo haveblas ses kabinoj, kiuj laŭplaĉe apartigeblas per kurtenoj aŭ unuigeblas. Krome ekzistas turo en la tria etaĝo, tute aparta de ĉiuj aliaj ejoj kaj enspaciganta 6 ĝis 7 homojn. Ĝi estas mendenda kaj pagenda aparte<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/russkiy-semeynyy-restoran-maksimych/ | titolo = Русский семейный ресторан «МаксиМыч» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002121935/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/russkiy-semeynyy-restoran-maksimych/ | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. La kelneroj estas vestitaj en tradiciaj rusaj vestoj kaj alparolas la gastojn en modifita lingvaĵo, bazita sur malnovrusaj parolturnoj. Same stilizita estas la menuo, kie nomoj de la pladoj kaj iliaj priskriboj estas malnovstilaj. Ankaŭ la prezoj estas inditaj en [[kopeko]]j, kvankam reale temas pri [[rublo]]j. Ĝi funkcias de la 12-a matene ĝis la 2-a nokte. === Sia Kompanio === Tiu ĉi loko gastigis plurajn manĝejojn. La antaŭlasta, restoracio Feliĉo ({{lang-ru|Счастье}}; Ŝĉastje) malfermiĝis en [[marto 2014]] en la ejo, kie antaŭe funkciis la restoracio Globo ({{lang-ru|Шар|t=Ŝar}}). Ĝi troviĝas en granda vitra globo, kiu estas parto de la 10-etaĝa plurfunkcia komplekso Kalinka, situanta en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]], N 65. La komplekso "Kalinka" malfermiĝis la {{daton|30|7|2011}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tm-courier.ru/archives/62767 | titolo = За нарядами в «Калинку» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Чечета | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-07-20 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskij Kurier | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/782kdWjUc?url=http://tm-courier.ru/archives/62767 | arkivdato = 2019-05-01 | citaĵo = }}</ref> kaj estis posedaĵo de loka komercisto Pavel Mitrofanov, eksa vic-guberniestro de [[Sergej Sobjanin]]. Li kverelis kontraŭ konstrua firmao, prokrastinta konstruadon de tiu ĉi centro. Sed la firmao havis aŭspiciantojn inter altranguloj de [[FSB]], do baldaŭ Mitrofanov mem estis akuzita pri pluraj krimoj kaj fraŭdoj, kaj fine fuĝis el Rusio, vendinte ĉiujn posedaĵojn, inkluzive tiun ĉi konstruaĵon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/articles/1036257736 | titolo = «Со свиньей можно бороться, если больше нечем заняться…» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-03-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/782ku9GL0?url=https://ura.news/articles/1036257736 | arkivdato = 2019-05-01 | citaĵo = }}</ref> <ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/articles/1036257708 | titolo = «Сначала он увел у меня имущество на 3,3 млрд рублей. Теперь шлет издевательские смс: «С 8 марта, сучка. И ты знаешь, почему…» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-03-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/782lcETgI?url=https://ura.news/articles/1036257708 | arkivdato = 2019-05-01 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.znak.com/2014-08-07/pavel_mitrofanov_moy_biznes_zahvatili_okkupanty_byvshiy_zamestitel_sobyanina_dva_goda_vynuzhdennyy_z | titolo = Павел Митрофанов: «Мой бизнес захватили оккупанты…» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Znak.com | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/782nV61EI?url=https://www.znak.com/2014-08-07/pavel_mitrofanov_moy_biznes_zahvatili_okkupanty_byvshiy_zamestitel_sobyanina_dva_goda_vynuzhdennyy_z | arkivdato = 2019-05-01 | citaĵo = }}</ref>. La restoracio troviĝas en la dua etaĝo, havas apartan enirejon ĉe la orienta flanko de la konstruaĵo kaj konsistas el tri haloj. En la centra halo haveblas drinkostablo, malfermita [[braĝujo]], scenejo, dancejo kaj infanludejo super kiu pendas ekrano, ebliganta al la gepatroj vidi kiel ludas iliaj infanoj. La kamena halo estas malgranda kaj havas divanojn, povas enspacigi ĝis 20–25 gastojn. La plej originala halo troviĝas en la menciita vitra globo, el kiu oni povas observi la ĉefan urbostraton Respublikon. La tabloj staras laŭlonge de la vitraj muroj, centre de la halo situas drinkostablo. La restoracio specialiĝas pri la [[kartvela kuirarto]]. Haveblas subĉiela parkumejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/posts/v-tyumeni-otkrylsya-restoran-lyubimyh-blyud-i-prostogo-chelovecheskogo-schastya | titolo = В Тюмени открылся ресторан любимых блюд и простого человеческого счастья | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|11|2|2024}} ĝi fermiĝis pro financaj problemoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2024/03/15/73340930/ | titolo = «Счастья» больше нет. В Тюмени закрылся популярный семейный ресторан | titolo-aldono = Он работал с 2014 года | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Леушина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240316072636/https://72.ru/text/food/2024/03/15/73340930/ | arkivdato = 2024-03-16 | citaĵo = }}</ref>. Post kelkaj monatoj tie ekfunkciis filio de loka kafeja reto ''Sia kompanio'' ({{l-ru|Своя компания|t=Svoja kompanija}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/business/2024/07/18/73843877/?ysclid=mv8328v866486605173 | titolo = На месте известного ресторана «Счастье» в центре Тюмени откроется новое заведение | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дарья Макеева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-07-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20261014122836/https://72.ru/text/business/2024/07/18/73843877/?ysclid=mv8328v866486605173 | arkivdato = 2026-10-14 | citaĵo = }}</ref>. === Kaco === La restoracio Kaco ({{lang-ru|Кацо}}), kies nomo en la [[kartvela]] signifas "plej granda amiko", famas per siaj pladoj de la [[kartvela kuirarto]]. La unua restoracio sub tiu ĉi nomo malfermiĝis en [[2012]] en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]], N 143/2. Ĝi troviĝas en la unua etaĝo de oficejaro, havas apartan enirejon kaj konsistas el du haloj, dezajnitaj en la kartvela stilo. Ĝi famas kiel la unua kartvela restoracio en la urbo<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://1tmn.ru/ratings/tmn-ratings/top-10-luchshikh-premium-restoranov-tyumeni-4134118.html | titolo = ТОП-10 ресторанов Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Яркова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-06-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = TMN | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191015105304/http://1tmn.ru/ratings/tmn-ratings/top-10-luchshikh-premium-restoranov-tyumeni-4134118.html | arkivdato = 2019-10-15 | citaĵo = }}</ref>. Poste aperis pliaj samnomaj restoracioj, kiuj havas alian posedanton kaj sidas en la aĉetcentroj [[Voyage (Tjumeno)|Voyage]], [[Goodwin (Tjumeno)|Goodwin]] kaj [[Kristall (Tjumeno)|Kristall]] kaj aliaj lokoj. Ĉiuj ĉi restoracioj estas ege popularaj kaj en furortempo (vespere kaj semajnfine) rekomendindas antaŭmendi la lokon. === Lodka === La ostra restoracio Lodka (Boato) malfermiĝis en 2019 en historia centro, en strato Urickij, en konstruaĵo kiu estis parto de bieno de negocisto Prokopij Podarujev kaj poste servis kiel produktejo de ŝufabriko Vosĥod (Sunleviĝo). Ĝi baldaŭ famiĝis kiel la plej bona osta manĝejo, en kies granda akvario vivas {{unuo|4000}} moluskoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://stolnick-tmn.ru/articles/dvoe-v-lodke/ | titolo = Двое в лодке | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Васенина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-12-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Stolnik | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20261014123435/https://stolnick-tmn.ru/articles/dvoe-v-lodke/?ysclid=mv82u66q5l846455860 | arkivdato = 2026-10-14 | citaĵo = }}</ref>. === Fromaĝejo === La restoracio Fromaĝejo ({{lang-ru|Сыроварня|t=Sirovarnja}}) malfermiĝis la {{daton|25|4|2022}} en la dua etaĝo de komerca centro Passage ({{lang-ru|Пассаж|t=Passaĵ}}) en strato Sovetskaja. Ĝi iĝis la unua restoracio, establita de la reto Maxim kunlabore kun la fama moskva restoraciisto Arkadij Novikov, sub lia marko. Origine oni planis malfermi ĝin en la {{daton|11|11|2021}} en la nova domo je strato Pervomajskaja 1a, situanta kelkdek metrojn for, sed lastmomente okazis disputo pri lupago kaj Maxim rezignis je tiu loko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.kommersant.ru/doc/5328317 | titolo = В Тюмени открылся ресторан по франшизе Аркадия Новикова | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Сканцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Kommersant]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220426181038/https://www.kommersant.ru/doc/5328317 | arkivdato = 2022-04-26 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237166842 | titolo = В Тюмени официально открылся ресторан по франшизе Аркадия Новикова | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230603070451/https://tumen.dk.ru/news/237166842 | arkivdato = 2023-06-03 | citaĵo = }}</ref> <ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237159215 | titolo = Сеть «МаксиМ» предъявила претензии «Бруснике» из-за локации для модного ресторана | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-11-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002075432/https://tumen.dk.ru/news/237159215 | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. [[Dosiero:Kafejo 1586 en Tjumeno.jpg|eta|Restoracio ''15/86''. Tjumeno, 2020.]] === #SiberioSiberio === La restoracio #SiberioSiberio ({{lang-ru|#СибирьСибирь|t=#SibirSibir}}) malfermiĝis en [[julio 2022]] en la nova domo je strato Pervomajskaja 1a. Ĝi enhavas 4 halojn kaj povas enspacigi ĝis 160 homojn. La restoracio proponas rusan, speciale siberian, kuirarton. Funkcias forno hejtata per ligno<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2022/08/24/71594597/ | titolo = Ложки на потолках и дичь на дровах: в Тюмени открылось новое модное место | titolo-aldono = Ресторан, где традиционная русская кухня сочетается с современными трендами | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221015062128/https://72.ru/text/food/2022/08/24/71594597/ | arkivdato = 2022-10-15 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237170623 | titolo = «Вся эта история, что началась в феврале, сильно повлияла на запуск ресторана в Тюмени» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240422063801/https://tumen.dk.ru/news/237170623 | arkivdato = 2024-04-22 | citaĵo = }}</ref>. La restoracion dezajnis arkitekta buroo Pergaev Bureau (Moskvo), kies projekto eniris mallongan liston de la premio Best Russianinterior & Architecturedesign Awards (BRIADA) en kategorio Public Spase<ref name="Pergaev Bureau">{{citaĵo el la reto | url = https://pergaev.com/nashi-raboty/horeca/restoranyi-i-baryi/sibirsibir.html | titolo = #СИ­БИРЬ­СИ­БИРЬ | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Pergaev Bureau | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230926092216/https://pergaev.com/nashi-raboty/horeca/restoranyi-i-baryi/sibirsibir.html | arkivdato = 2023-09-26 | citaĵo = }}</ref>. Sub la plafono, same kiel en la moskva restoracio de la reto, pendas blankaj tabuloj de fenestrokadroj, kolektitaj en [[Tomska provinco|Tomska]], [[Novosibirska provinco|Novosibirska]] kaj [[Irkutska provinco]]j, kaj simbolantaj "temporiveron". [[Samovaro]]j estas trovitaj en [[Tjumena provinco|Tjumena]] kaj [[Sverdlovska provinco]]j. Super la kuirejo pendas 25 mil aluminiaj kuleroj. La kolonoj aludas al paftruoj de la [[Tobolska kremlo]], ili estas blanke stukitaj kaj kovritaj je ornamaĵoj el [[pelmenoj]], fungoj [[Inonotus obliquus]], kringoj kaj unu kolono estas kovrita je [[tegolo]] forme de [[soko]] — tiu ĉi specifa formo nomata ''lemeĥ'' ([[soko]]) estas tradicie uzata por tegoli kupolojn de la rusaj preĝejoj — kaj havas grizan koloron de paliĝinta ligno similan al lignaĵoj sur la tegmento de la Tobolska kremlo<ref name="Pergaev Bureau"/>. Sovetia halo estas dezajnita kiel [[Daĉo|somerdoma]] [[forcejo]], sur ĝiaj pordoj oni permane faris vitralon je la stilo de la 1930-aj jaroj. Mola zono de la halo estas dediĉita al tjumenaj tapiŝoj kaj enhavas manfaritajn [[makramo]]jn kaj ornamaĵojn prenitajn el sovetia pakaĵo de "Siberiaj pelmenoj". Fenestra modluro bildigas fuĝon de ĥano [[Kuĉum]] el la urbo [[Kaŝliko]], similan al ilustraĵoj de la [[Kungura kroniko]]. Ŝirmilo, apartiganta zonojn de la ĉefa halo, estas forĝita [[maŝkuto]]<ref name="Pergaev Bureau"/>. === CAFÉ 15/86 === Restoracio, foje nomata kafejo, malfermiĝis aŭtune 2017 en la dua etaĝo de la domo N 3 en strato Volodarskij. Ĝi situas je la supra nivelo de la [[kajo de rivero Turo]], kaj el la restoracio kun ĝiaj plank-al-fenestraj vitroj malfermiĝas unika vido al la rivero, la kajo, [[Ponto de Geamantoj (Tjumeno)|ponto de Geamantoj]] kaj Transriverejo. La nomo aludas al la jaro 1586, kiam estis fondita Tjumeno<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/2022/09/06/71629883/ | titolo = Всем тюменцам — яркий фейерверк: в этот четверг «звездное» заведение отметит свой день рождения | titolo-aldono = Незабываемый праздник пройдет 8 сентября в 21:30 на набережной | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-09-06 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220907030313/https://72.ru/text/gorod/2022/09/06/71629883/ | arkivdato = 2022-09-07 | citaĵo = }}</ref>. == Malaperintaj == Iuj manĝejoj estis sufiĉe famaj aŭ longdaŭre funkciintaj, do menciindaj de historia vidpunkto. === McDonald's === [[Dosiero:McDonald's en strato Lenin (Tjumeno).jpg|eta|McDonald's en strato Lenin. Tjumeno, 2020.]] McDonald's venis al Tjumeno kadre de kontrakto, subskribita en [[2005]] inter la registaro de [[Tjumena provinco]] kaj la kompanio laŭ iniciato de la tiama guberniestro [[Sergej Sobjanin]]. Origine oni planis malfermi du manĝejojn: en [[Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]] kaj sur la [[placo de la 400-a datreveno de Tjumeno]], sed post grumblado de urbanoj la aŭtoritatoj decidis, ke rapidmanĝejo estas malkonvena najbaro al la konstruata surplace pompa teatro, do malaprobis tiun varianton. Konstruado de la manĝejo en Kolora bulvardo komenciĝis en [[2007]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://fedpress.ru/article/276093 | titolo = Мечта Собянина обошлась мировой корпорации в $1,5 млн. | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Federal Press | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191012143823/https://fedpress.ru/article/276093 | arkivdato = 2019-10-12 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi malfermiĝis en [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]], N 54 la {{daton|16|2|2008}}. Ĝi estis konstruita surloke de publika necesejo (delonge malaperinta) kaj havis areon 300 m², kaj 160 sidlokojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://regnum.ru/news/958463.html | titolo = В Тюмени открылся "Макдоналдс" | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Regnum]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191012100347/https://regnum.ru/news/958463.html | arkivdato = 2019-10-12 | citaĵo = }}</ref>. Tio estis la plej orienta McDonald's en Rusio<ref name="angi">{{citaĵo el la reto | url = http://angi.ru/news/1836269-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%81-%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%8C-%D0%B5%D1%89%D0%B5-%D0%B4%D0%B2%D0%B0-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B2-%D0%A2%D1%8E%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8/ | titolo = Макдоналдс готов открыть еще два ресторана в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-03-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Rimarkindas ke ĝia M-simbolo aspektis iom strange — ambaŭflanke de la konstruaĵo staris po unu duono de la M-litero. Laŭ ideo de la dezajnistoj, optike ili devis surmetiĝi unu sur alian tiel ke preteriranto vidu la literon, formitan el du duonoj, starantaj ĉe kontraŭaj flankoj de la manĝejo. Tamen la konstruaĵo staris tro proksime al strato Lenin, pro kio mankas distanco necesa por tia perspektivo, do la dezajnista ideo fiaskis. [[Dosiero:Strato Maurice Thorez en Tjumeno 13.jpg|eta|McDonald's en strato Maurice Thorez. Tjumeno, 2019.]] La {{daton|28|10|2017}} en strato Maurice Thorez, N 4, 50 m for de [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]], malfermiĝis la dua manĝejo de tiu ĉi reto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/61374971/ | titolo = Второй «Макдоналдс» на улице Мориса Тореза откроется в эту субботу | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мальцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190509011830/https://72.ru/text/gorod/61374971/ | arkivdato = 2019-05-09 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estis duetaĝa, funkciis servo Auto-Mac, ebliganta aĉeti manĝaĵojn sen eliri la aŭton<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://region-tyumen.ru/articles/society/novyy_makdonalds_otkrylsya_v_tyumeni_/ | titolo = Новый «Макдоналдс» открылся в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Region-Tjumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191012142323/http://region-tyumen.ru/articles/society/novyy_makdonalds_otkrylsya_v_tyumeni_/ | arkivdato = 2019-10-12 | citaĵo = }}</ref>. En la unua etaĝo funkciis kasoj kaj akcepteblas mendoj, en la dua troviĝas manĝohalo, infanludejo kaj McCafé<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumen.vibirai.ru/galleries/big_mak_shou_zvezdy_tnt_i_polnyy_anshlag_vtoroy_restoran_makdonalds_otkrylsya_v_tumeni-2280238 | titolo = «Биг Мак Шоу», звезды ТНТ и полный аншлаг: второй ресторан «Макдоналдс» открылся в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013052553/https://tyumen.vibirai.ru/galleries/big_mak_shou_zvezdy_tnt_i_polnyy_anshlag_vtoroy_restoran_makdonalds_otkrylsya_v_tumeni-2280238 | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. En [[aŭgusto 2018]] ĝi estis fermita pro rompo de sanitaraj reguloj, kion la firmao kontestis en juĝejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://ng72.ru/news/view/19025 | titolo = Суд закрыл двухэтажный "Макдоналдс" в центре Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = NG72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Post malfermo de la unua manĝejo en 2008, la kompanio anoncis planojn malfermi du pliajn manĝejojn — Auto-Mac ĉe kruciĝo de stratoj Melnikaite kaj Fedjuninskij (ŝoseo ĉirkaŭ la urbo) kaj McCafé aliloke<ref name="angi"/>. En [[junio 2019]] aperis onidiroj pri konstruado de la tria McDonald's, ĉe kruciĝo de stratoj Permjakov kaj Fedjuninskij, surloke de likvidota aŭtobazaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://fedpress.ru/news/72/society/2253949 | titolo = На месте авторынка на Пермякова – Федюнинского может появиться ресторан «Макдоналдс» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Марина Нагайцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Federal Press | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240418064926/https://fedpress.ru/news/72/society/2253949 | arkivdato = 2024-04-18 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|10|9|2020}} ĝi malfermiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/dengi/v-chest-otkrytiya-v-tyumeni-novogo-restorana-makdonalds-posadili-lipy_346999/ | titolo = В честь открытия в Тюмени нового ресторана «Макдоналдс» посадили липы | titolo-aldono = | alirdato = 2021-03-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://archive.today/20210329071132/https://vsluh.ru/novosti/dengi/v-chest-otkrytiya-v-tyumeni-novogo-restorana-makdonalds-posadili-lipy_346999/ | arkivdato = 2021-03-29 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|31|12|2020}} en la aĉetcentro Solneĉnij ekfunkciis la kvara McDonald's en Tjumeno<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://moi-portal.ru/novosti/687320-v-kontse-goda-v-trts-solnechnyy-otkroetsya-novyy-makdonalds/ | titolo = В конце года в ТРЦ "Солнечный" открылся новый "Макдональдс" | titolo-aldono = | alirdato = 2021-03-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-12-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Moi-portal.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://archive.md/wip/RhiOy | arkivdato = 2021-03-29 | citaĵo = }}</ref>. Printempe 2022 estis pretigita por malfermo la kvina manĝejo en kvartalo Respubliko ĉe la samnoma strato, sed ĝia malfermo estis prokrastita pro foriro de McDonald's el Rusio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2022/03/01/70478828/ | titolo = Пятый «Макдоналдс» открывается в Тюмени. Называем место | titolo-aldono = Официально никто не признается, но фасад уже приобрел узнаваемые черты бренда | alirdato = 2022-09-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Леушина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220902045210/https://72.ru/text/food/2022/03/01/70478828/ | arkivdato = 2022-09-02 | citaĵo = }}</ref>. === Black Star Burger === La unua kaj sola manĝejo de tiu ĉi rusia ĉeno, establita la {{daton|16|9|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://blackstarburger.ru/about_us/ | titolo = О компании | titolo-aldono = | alirdato = 2019-06-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Black Star Burger]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190627125049/https://blackstarburger.ru/about_us/ | arkivdato = 2019-06-27 | citaĵo = }}</ref>, malfermiĝis la {{daton|6|6|2019}} (kvankam origine oni planis fari tion en [[majo 2017]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/news/1052364552 | titolo = В Тюмени ждут открытия бургерной рэпера Тимати | titolo-aldono = | alirdato = 2019-06-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Андрей Нестеров | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181221112452/https://ura.news/news/1052364552 | arkivdato = 2018-12-21 | citaĵo = }}</ref> en [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]], N 46a. Por la malfermo al Tjumeno venis la fama rusia repisto [[Timati]], kiu estas kunfondito de la firmao. Parto de [[Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]] apud la [[Tjumena Ŝtata Cirko|cirko]] estis blokita, sur scenejo amuzis la publikon muzikistoj kaj dancistoj, kaj fine Timati disdonis mil ĵus kuiritajn burgerojn. Tio kaŭzis grandan hompremiĝon, sekve de kio du junulinoj estis venigitaj al ambulanco pro ŝoko kaj sufokiĝo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/entertainment/66116494/?from=a_recommendation | titolo = Из-за давки некоторым людям стало плохо: смотрим, как Тимати раздавал 1000 бесплатных бургеров | titolo-aldono = | alirdato = 2019-06-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Олеся Белозерова, Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-06 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190627125401/https://72.ru/text/entertainment/66116494/?from=a_recommendation | arkivdato = 2019-06-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/66118216/ | titolo = Битва за бесплатные бургеры на Цветном бульваре. Как Тюмень пережила приезд Тимати | titolo-aldono = | alirdato = 2019-06-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190627125102/https://72.ru/text/gorod/66118216/ | arkivdato = 2019-06-27 | citaĵo = }}</ref>. La burgerejo ne havis grandan komercan sukceson kaj en [[marto 2023]] ĝi estis definitive fermita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/business/2023/03/12/72123098/ | titolo = В Тюмени закрылась бургерная Black Star, которую шумно открывал Тимати | titolo-aldono = Уже этой весной на месте этого заведения в центре города откроется новое | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Бурлева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-03-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240221120831/https://72.ru/text/business/2023/03/12/72123098/ | arkivdato = 2024-02-21 | citaĵo = }}</ref>. == Eksteraj ligiloj == * [https://maxim-rest.ru/ La restoracia reto Maxim] {{ru}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Manĝejoj| Tjumeno]] [[Kategorio:Ekonomio de Tjumeno]] fr0zne5ky5o29fkzfsf4bv4wtzfz9ly 9493537 9493531 2026-10-14T12:38:48Z RG72 11847 9493537 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Pola esperantisto Mirek Dziedzic en restoracio Ĉum (Tjumeno) 01.jpg|eta|Pola esperantisto Mirek Dziedzic en la restoracio ''Ĉum''.]] [[Dosiero:Tyumen Maksimich.JPG|eta|La restoracio Maksimiĉ.]] [[Dosiero:Serba restoracio Skadarlija (Tjumeno).jpg|eta|Serba restoracio ''Skadarlija''. ]] [[Dosiero:Burjata kafejo.jpg|eta|Burjata kafejo en strato Volodarskij.]] [[Dosiero:Ресторан Аристократ.jpg|eta|La restoracio ''Aristokrat'' en strato Vodoprovodnaja.]] [[Dosiero:Kafejo 12 seĝoj (Tjumeno).jpg|eta|Kafejo ''12 seĝoj'' en aĉetcentro Rental.]] [[Dosiero:Kafejo Ŝokoladnica (Tjumeno) 02.jpg|eta|Kafejo en [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]].]] [[Dosiero:Malsata Maks.jpg|eta|La burgerejo ''Malsata Makso''.]] [[Dosiero:Aĉetcentro Kalinka (Tjumeno) 03.jpg|eta|La restoracio ''Feliĉo''.]] [[Dosiero:Kafobudo en Tjumeno.jpg|eta|Kafobudo en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]].]] [[Dosiero:Restoracio Esenin en strato Herzen (Tjumeno).jpg|eta|Restoracio ''Jesenin'' en strato Herzen.]] [[Dosiero:Strato Respubliko (Tjumeno) 53.jpg|eta|La germana restoracio ''Schulz'' en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]].]] [[Dosiero:Manĝokorto de Goodwin.jpg|eta|La manĝokorto en la aĉetcentro [[Goodwin (Tjumeno)|Goodwin]].]] [[Dosiero:Aĉetcentro Premier (Tjumeno) 07.jpg|eta|La manĝokorto en la aĉetcentro [[Premier (Tjumeno)|Premier]].]] [[Dosiero:Drinkejo Vodokaĉka (Tjumeno) 02.jpg|eta|Drinkejo ''Vodokaĉka''.]] [[Dosiero:Drinkaĵoj.jpg|eta|Kokteloj dum restoracia prezentaĵo.]] [[Dosiero:Ŝavermobudo en Tjumeno.jpg|eta|Ŝavarma-budo sur la [[placo de Unueco kaj Konsento]].]] [[Dosiero:Drinkejo en Tjumeno 02.jpg|eta|Drinkejoj en strato Pervomajskaja.]] [[Dosiero:Restoracio Ŝuŝa.jpg|eta|Restoracio ''Ŝuŝa''.]] [[Dosiero:Банковский клуб (Тюмень).jpg|eta|Restoracio ''Banka klubo''.]] '''Manĝejoj en Tjumeno''' estas la tuto de kafejoj, restoracioj, rapidmanĝejoj kaj manĝobudoj en la urbo [[Tjumeno]] ([[Rusio]]). == Ĝenerala bildo == Tjumeno havas tre evoluintan manĝejan infrastrukturon, reprezentantan ĉiujn tipojn kaj nivelojn de manĝejoj. La {{daton|1|1|2023}} en la urbo funkciis {{unuo|2628}} manĝejoj, kiuj sume havis {{unuo|107174}} sidlokojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tyumen-city.ru/vlast/administration/struktura-administracii-goroda-tumeni/departaments/uptru/napravlenya/stats/ | titolo = Общественное питание | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La administracio de Tjumeno | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220302200510/https://www.tyumen-city.ru/vlast/administration/struktura-administracii-goroda-tumeni/departaments/uptru/napravlenya/stats/ | arkivdato = 2022-03-02 | citaĵo = }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" ! № ! Tipo de manĝejoj ! Nombro ! Sidlokoj |-style="background:#eee;" |- | 01 || Restoracioj || align="right" | 168 || align="right" | {{unuo|18031}} |- | 02 || Drinkejoj || align="right" | 287 || align="right" | {{unuo|10725}} |- | 03 || Kafejoj || align="right" | 604 || align="right" | {{unuo|28211}} |- | 04 || Kafo-trinkejoj || align="right" | 252 || align="right" | {{unuo|4239}} |- | 05 || Rapidmanĝejoj || align="right" | 154 || align="right" | {{unuo|4327}} |- | 06 || Liveraj manĝejoj || align="right" | 156 || align="right" | — |- | 07 || Fermitaj kantinoj || align="right" | 237 || align="right" | {{unuo|26289}} |- | 08 || Bufedoj || align="right" | 269 || align="right" | {{unuo|3427}} |- |} La plej fama kaj longdaŭra estas la loka restoracia reto MaksiM ({{lang-ru|МаксиМ}}), fondita en [[1992]] de Larisa Nevidajlo, eksa kelnerino<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/o-kompanii/o-kompanii/ | titolo = О компании | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240000000000*/https://maxim-rest.ru/o-kompanii/o-kompanii/ | arkivdato = 2023-10-01 | citaĵo = }}</ref> kaj la unua [[ombudsmano]] de Tjumena provinco pri protekto de la rajtoj de la komercistoj (2013–2021)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ombudsmanbiz72.ru/about/bio/ | titolo = Лариса Кирилловна Невидайло | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La ombudsmano de Tjumena provinco pri protekto de la rajtoj de la komercistoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211019154054/https://ombudsmanbiz72.ru/about/bio/ | arkivdato = 2021-10-19 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237160020 | titolo = Лариса Невидайло покинула должность бизнес-омбудсмена Тюменской области | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002090519/https://tumen.dk.ru/news/237160020 | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi havas plurajn restoraciojn, kafejojn, dolĉaĵejojn, burgerejon kaj estas aprezata de kuirartaj kritikistoj. Ĉiuj manĝejoj de la reto havas anglalingvajn menuojn. En la urbaj manĝejoj dominas [[eŭropa kuirarto]] (speciale popularas kuirarto [[itala kuirarto|itala]]), tre popularas la [[kartvela kuirarto]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/turbo?text=https%3A%2F%2Fura.news%2Farticles%2F1036261666&d=1&fyandex=1 | titolo = Украина поменяла Сибири диету | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230415013244/https://yandex.ru/turbo?text=https%3A%2F%2Fura.news%2Farticles%2F1036261666&d=1&fyandex=1 | arkivdato = 2023-04-15 | citaĵo = }}</ref>, gravan rolon ludas la [[japana kuirarto|japana]] kaj [[uzbeka kuirarto]]j. Haveblas manĝejoj, proponantaj ankaŭ pladojn de aliaj etnaj kuirartoj: la [[Rusa kuirarto|rusa]], [[Tatara kuirarto|tatara]], [[Germana kuirarto|germana]], [[Ĉeĥa kuirarto|ĉeĥa]], [[Armena kuirarto|armena]], [[Azera kuirarto|azera]], [[Burjata kuirarto|burjata]], ktp. Haveblas [[Halalo|halalaj]] manĝejoj, speciale apud la [[placo de Unueco kaj Konsento]], ĉe kiu troviĝas la [[Centra merkato (Tjumeno)|Centra merkato]]. Funkcias gejaj drinkejoj, kiuj tamen ofte fermiĝas, do prefere serĉeblas per [[Foursquare]] aŭ similaj retejoj. Serĉi kaj elekti manĝejojn oni povas per aplikaĵoj kaj ret-servoj kiel [[Google Maps]], [[Yandex Mapoj]] aŭ [[2GIS]], uzante plurajn filtrilojn: laborhoroj, averaĝa pago, tipo de kuirarto, loko en rangolisto surbaze de konsumantaj pritaksoj, ktp. Eblas mendi liveradon per la servo [[Yandex Manĝaĵoj]], [[Delivery]] ks. Plejparte manĝejoj troviĝas en la unuaj etaĝoj de domoj, foje en apartaj konstruaĵoj. Iuj havas proprajn parkumejojn. En ĉiu aĉetcentro haveblas manĝokorto kaj ankaŭ kafejoj kaj restoracioj lokitaj ekster ĝi. La plej saturita je manĝejoj kvartalo estas limigita je stratoj Ĥoĥrjakov, Vodoprovodnaja kaj Ĉeljuskincev. Menuoj en la angla ege maloftas, tiuj en aliaj lingvoj ne haveblas. Fumado estas strikte malpermesita. Kutima trinkmono estas ĝis 10% de la pago. Manĝejoj ofte aperas, ŝanĝas siajn nomojn kaj dezajnon, kaj malaperas, do en la artikolo estas menciataj nur la plej longdaŭraj kaj popularaj el ili, okupantaj superajn poziciojn en lokaj rangolistoj. == Rapidmanĝejoj == En la urbo funkcias rapidmanĝejoj de ĉiuj grandaj manĝoretoj, ĉu internaciaj kiel [[Burger King]], [[Rostic's]], [[Cinnabon]], [[Subway (restoracio)|Subjoy]] aŭ la rusiaj kiel [[Vkusno i toĉka]], Tesla Burger ktp. Krome haveblas abundo da lokaj manĝejoj, foje ligitaj al malpli konataj rusiaj retoj. Dum lastaj jaroj populariĝis [[ŝavarmo|ŝavarmejoj]] kaj kafo-budoj, kiuj aperis surstrate kaj en pluraj oficejaroj kaj aĉetcentroj. === Vkusno i toĉka === Malgraŭ deklaro de McDonald's pri foriro el Rusio kaj fermo de ĉiuj manĝejoj pro la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|milito en Ukrainio]], en Tjumeno ĉiuj manĝejoj funkciis ĝis la {{dato|10|6|2022}}, kiam ili estis fermitaj por redezajnado. La {{daton|20|6}} la unua manĝejo en strato Lenin malfermiĝis denove sub la nomo [[Vkusno i toĉka]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2022/06/10/v-tyumeni-zakrylis-restorany-mcdonalds/ | titolo = В Тюмени закрылись рестораны McDonald's | titolo-aldono = Через несколько дней заведения начнут работу под новым брендом | alirdato = 2022-09-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артемий Романов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220902044901/https://tumentoday.ru/2022/06/10/v-tyumeni-zakrylis-restorany-mcdonalds/ | arkivdato = 2022-09-02 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2022/06/21/mcdonalds-v-tyumeni-otkrylsya-po-novym-nazvaniem/ | titolo = McDonald's в Тюмени открылся под новым названием | titolo-aldono = | alirdato = 2022-09-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Нина Баринова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220902044901/https://tumentoday.ru/2022/06/21/mcdonalds-v-tyumeni-otkrylsya-po-novym-nazvaniem/ | arkivdato = 2022-09-02 | citaĵo = }}</ref>. Baldaŭ ĉiuj kvin rapidmanĝejoj de la reto remalfermiĝis sub la nova nomo. === Burger King === La unua [[Burger King]] malfermiĝis en la aĉetcentro [[Kristall (Tjumeno)|Kristall]] la {{daton|26|12|2013}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://vtyumene.ru/v-tyumeni-otkry-lsya-modny-j-fast-fud-burger-king/ | titolo = В Тюмени открылся модный фаст-фуд Burger King. Видео | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Антон Зобов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-12-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140902232449/http://vtyumene.ru/v-tyumeni-otkry-lsya-modny-j-fast-fud-burger-king/ | arkivdato = 2014-09-02 | citaĵo = }}</ref>. En [[oktobro 2026]] en la urbo funkciis 7 manĝejoj de tiu ĉi reto, plejparte en aĉetcentroj — al Kristall aldoniĝis [[Goodwin (Tjumeno)|Goodwin]], Favorit, Kolumb, Solneĉnij, Zeljonij Bereg, [[Tyumen City Mall]]. === Rostic's === La unua manĝejo de KFC malfermiĝis en [[Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]] en [[februaro 2006]]. Sekvis manĝejo en la aĉetcentro Zeljonij Bereg, malfermita la {{daton|3|11}} 2006<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.vsluh.ru/news/society/98015 | titolo = "РОСТИК`С — KFC" в Тюмени — вдвое больше! | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2006-11-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013063642/http://www.vsluh.ru/news/society/98015 | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|17|8|2013}} en la aĉetcentro [[CUM (Tjumeno)|CUM]] malfermiĝis la plej granda manĝejo de tiu ĉi reto en la urbo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://franshiza.ru/news/read/kfc_otkrylsya_v_tumeni/?view=desktop | titolo = Двухэтажный KFC открылся в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-08-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013061623/https://franshiza.ru/news/read/kfc_otkrylsya_v_tumeni/?view=desktop | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. Ĝia enirejo troviĝas ĉe la norda flanko, direktita al [[placo de Unueco kaj Konsento]]. La restoracio estas duetaĝa, havas areon 118 m² kaj kapaciton je 100 sidlokoj. Oni anoncis planon malfermi ok pliajn manĝejojn tiel ke ilia nombro en la urbo superu 10<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.nashgorod.ru/news/culture/20-08-2013/v-tyumeni-otkroetsya-esche-8-restoranov-kfc?ind=4&page=1&show_dt=1 | titolo = В Тюмени откроется еще 8 ресторанов KFC | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-08-20 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = NashGorod.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2014 aperis la manĝejo en la aĉetcentro [[Magellan (Tjumeno)|Magellan]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://interesnoe.me/source-30637940/post-89294 | titolo = Тюмень! Открылся новый ресторан KFC! | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-12-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013063642/https://interesnoe.me/source-30637940/post-89294 | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>, en [[junio 2019]] — en la aĉetcentro Juĵnij<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://kfc-ceny-i-menu.ru/shefburger-v-podarok-kfc-tyumen-2019/ | titolo = Шефбургер в подарок от KFC в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013063644/https://kfc-ceny-i-menu.ru/shefburger-v-podarok-kfc-tyumen-2019/ | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. En [[aprilo 2024]] en la urbo funkciis 12 manĝejoj, inkluzive en la aĉetcentroj [[Voyage (Tjumeno)|Voyage]], Kolumb, Solneĉnij, Matrica. En [[januaro 2024]] oni anoncis transformon de ĉiuj KFC-manĝejoj en la urbo je Rostic's-manĝejoj, do revenon al la malnova rusia marko, kiun iam aĉetis usona korporacio — posedanto de KFC, kiu deklaris sian foriron el Rusio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/business/2024/01/16/73124309/ | titolo = В Тюмени не останется ни одного KFC | titolo-aldono = Одно из заведений вскоре закроют на ремонт. Позже все их переименуют | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Бурлева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240228134855/https://72.ru/text/business/2024/01/16/73124309/ | arkivdato = 2024-02-28 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|13|3|2024}} la unua manĝejo estis remalfermita en la aĉetcentro Voyage sub la nomo Rostic's<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2024/03/13/73329044/ | titolo = Вернулись в «нулевые». В Тюмени открыли первый ресторан Rostic's — смотрим цены | titolo-aldono = В ТРЦ «Галерея Вояж» теперь нет KFC | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Радик Енчу | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240418110055/https://72.ru/text/food/2024/03/13/73329044/ | arkivdato = 2024-04-18 | citaĵo = }}</ref>. En 2024 ĉiuj manĝejoj de la reto transiris sub novan markon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.rbc.ru/tyumen/14/04/2024/6618c10c9a7947c0c800fffc?ysclid=mv826qvd3u186267913 | titolo = Все тюменские рестораны KFC в мае переименуют в ROSTIC’S | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Садырина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-04-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = RBC | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. === Subjoy === La fama rapidmanĝa reto havas en la urbo 14 manĝejojn, kiuj funkcias en la fervoja stacidomo, la aĉetcentroj [[Tyumen City Mall]] kaj [[Voyage (Tjumeno)|Voyage]], kaj aliaj lokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://zoon.ru/tyumen/restaurants/network/subway/ | titolo = Subway | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Zoon | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240418110430/https://zoon.ru/tyumen/restaurants/network/subway/ | arkivdato = 2024-04-18 | citaĵo = }}</ref>. La unua manĝejo malfermiĝis en [[2006]] en strato La 8-a de Marto, sed baldaŭ fermiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.vsluh.ru/news/interview/264382 | titolo = Андрей Пантелеев: Франчайзинг экономически выгоден региону | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Иван Чупров | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-04-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191015101651/http://www.vsluh.ru/news/interview/264382 | arkivdato = 2019-10-15 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi revenis en 2012 kaj jam ne plu foriris<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.rbc.ru/ins/own_business/14/03/2016/56e6c5e19a7947d05ebd592d | titolo = Художник по бутербродам: сколько приносит франшиза Subway | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Татьяна Одинцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = RBC | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160314231132/https://www.rbc.ru/ins/own_business/14/03/2016/56e6c5e19a7947d05ebd592d | arkivdato = 2016-03-14 | citaĵo = }}</ref>. En 2025 la kompanio oficiale foriris de Rusio, do ĝiaj manĝejoj en Tjumeno ŝanĝis la nomon al Subjoy<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/business/2025/10/09/76067451/?ysclid=mv82ahvq46319997019 | titolo = В Тюмени неожиданно пропала вывеска известной ресторанной сети. Почему? | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Радик Енчу | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-10-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20261014120702/https://72.ru/text/business/2025/10/09/76067451/?ysclid=mv82ahvq46319997019 | arkivdato = 2026-10-14 | citaĵo = }}</ref>. === Tesla Burger === Ekde 2018 malfermiĝis 4 manĝejoj de la loka manĝoreto Tesla Burger, du el kiuj situas en strato Respubliko (N 48 kaj 137) kaj aliaj en aĉetcentroj, ripozejoj ktp. Nomo de la rapidmanĝejoj aludas al la [[Serboj|serba]] fizikisto kaj inventisto [[Nikola Tesla]], ĉar ĝia posedanto Vladislav Đurović estas serbo, kiu loĝas en Tjumeno kaj komencis sian komercon en 2013 per liverado de serbaj burgeroj, kiel li nomas siajn pladojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nblife.info/news/tesla-burger-borolsya-za-zdanie-novogo-restorana-s-makdonaldsom/ | titolo = «Tesla Бургер» боролся за здание нового ресторана с «Макдоналдсом» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = NB Life | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013055448/https://nblife.info/news/tesla-burger-borolsya-za-zdanie-novogo-restorana-s-makdonaldsom/ | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. Ekde tiam aperis pluraj manĝejoj kaj kioskoj de la reto en Tjumeno kaj aliaj urboj. Sed en 2026 la fondinto diris ke li perdis interesiĝon pri sia kreaĵo kaj vendis ĝin. Ekde tiam la reto grave reduktiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t.rbc.ru/tyumen/freenews/6a87f5339a79476f603c8ae9 | titolo = В Тюмени снова продают рестораны известной сети Tesla Burger | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-08-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = RBC | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260822103656/https://t.rbc.ru/tyumen/freenews/6a87f5339a79476f603c8ae9 | arkivdato = 2026-08-22 | citaĵo = }}</ref>. === Malsata Makso === En la enaviadiliĝa zono de la flughaveno Dmitrij Mendelejev (Roŝĉino) funkcias burgerejo "Malsata Makso" ({{lang-ru|Голодный Макс|t=Golodnij Maks}}), kiu estas parto de la loka restoracia reto MaksiM <ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/burgernaya-golodnyy-maks/ | titolo = Бургерная «Голодный Макс» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190424122144/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/burgernaya-golodnyy-maks/ | arkivdato = 2019-04-27 | citaĵo = }}</ref>. == Kafejoj == Kafejoj estas la plej multnombra speco da manĝejoj en Tjumeno. Preskaŭ ĉiuj kafejoj proponas ''komercan lunĉon'' ({{lang-ru|бизнес-ланч}}) de la 12-a ĝis la 3-a tage, kiam eblas mendi rapide kuireblajn pladojn el aparta menuo kontraŭ rabatita prezo. === Cinnabon === En la urbo funkcias du kafejoj de tiu ĉi [[Cinnabon|reto]]: en la aĉetcentroj [[Kristall (Tjumeno)|Kristall]] kaj [[Tyumen City Mall]]. === Van Gogi === La kafejo Van Gogi ({{lang-ru|Ван Гоги}}) de la reto Maxim troviĝas en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]], N 34. Ĝia nomo aludas samtempe al la fama pentristo [[Vincent van Gogh]] kaj mallonga formo de la populara kartvela vira nomo Gogi ({{lang-ka|გოგი}}), kies plena formo estas [[Georgo]]. La manĝejo prezentas pladojn de la [[kartvela kuirarto]]. Ĝi enspacigas ĝis 70 homojn kaj funkcias de la 12-a tage ĝis la 12-a nokte<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/establishments/gruzinskoe-kafe-van-gogi/ | titolo = Грузинское кафе «Ван Гоги» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240418113208/https://maxim-rest.ru/establishments/gruzinskoe-kafe-van-gogi/ | arkivdato = 2024-04-18 | citaĵo = }}</ref>. Origine en tiu ejo funkciis la restoracio Mozart de la sama reto, sed post la [[ekonomia krizo de 2008]] oni transformis ĝin je la malpli luksa restoracio Elektitaĵo ({{lang-ru|Избранное|t=Izbrannoje}}; ), kiu prezentis menuon de ĉiuj restoracioj de la reto. En 2019 ĝi estis transformita je [[tapo]]-kafejo Máximo, kiu proponis pladojn de la [[hispana kuirarto]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/tapas-bar-maximo/ | titolo = Máximo | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013102154/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/tapas-bar-maximo/ | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. En [[majo 2020]] ĝin anstataŭis la kafejo Van Gogi, kiu antaŭe sidis en domo N 26 en la sama strato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/2020/05/24/69276619/ | titolo = Известный тюменский ресторан сети «МаксиМ» сменил место «прописки» и поселился у филармонии | titolo-aldono = | alirdato = 2021-03-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артур Галиев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-05-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240418113208/https://maxim-rest.ru/establishments/gruzinskoe-kafe-van-gogi/ | arkivdato = 2022-04-23 | citaĵo = }}</ref>. === Maxim === La unua kafo-trinkejo Maxim ({{lang-ru|МаксиМ}}) de la reto Maxim malfermiĝis en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]], N 24 (la enirejo situas ĉe strato Semakov 19) la {{daton|1|5|2002}} kaj estis la unua kafo-trinkejo ({{lang-ru|кофейня}}) en la [[Urala federacia regiono]], pri kio informas memortabulo sur la domo, instalita en 2022<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237167622 | titolo = «У меня было только слово "кофейня" и огромное желание открыть новое заведение» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-05-20 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221004152928/https://tumen.dk.ru/news/237167622 | arkivdato = 2022-10-04 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi konsistas el unu malgranda halo, al kiu en varma sezono aldoniĝas surstrata verando. Ĝi proponas kafon, teon, dolĉaĵojn, glaciaĵon kaj leĝerajn pladojn de la 8-a matene ĝis la 11-a vespere. En [[oktobro 2019]] funkciis jam ses samnomaj kafo-trinkejoj, unu el kiuj troviĝas en la enaviadiliĝa halo de la flughaveno (funkcias tagonokte), alia en la aĉetcentro [[Voyage (Tjumeno)|Voyage]] kaj tri aliaj en diversaj ejoj tra la urbo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/kofeyni-maksim/ | titolo = Кофейни «МаксиМ» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002121933/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/kofeyni-maksim/ | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. Tra la urbo funkcias ankaŭ kelkaj samnomaj sukeraĵejoj, la unua estis malfermita en 2005<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/konditeriya-maksim-1/ | titolo = Кондитерская «МаксиМ» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190424122226/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/konditeriya-maksim-1/ | arkivdato = 2019-04-24 | citaĵo = }}</ref>. == Drinkejoj == Plejparto de la drinkejoj klopodas elstariĝi per originala dezajno aŭ nomo. Tiel apud la drinkejo Selsovet en strato Friedrich Schiller staras du traktoroj. === Akvopumpejo === La drinkejo Akvopumpejo ({{lang-ru|Водокачка|t=Vodokaĉka}}) malfermiĝis en [[junio 2023]] sur la [[kajo de rivero Turo]], en la unua akvopumpejo en Siberio, konstruita en 1864 kaj gardata kiel historia monumento. De tiu ĉi loko akvo sekvis laŭ lignaj tuboj supren kaj laŭ strato Vodoprovodnaja (Akvotuba) ĝi iris al akvoturo, distribuinta ĝin tra la tuta urbo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237178093 | titolo = На набережной Тюмени откроется новый ресторан известной региональной сети | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-12-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230603082711/https://tumen.dk.ru/news/237178093 | arkivdato = 2023-06-03 | citaĵo = }}</ref>. La drinkejo estas parto de la reto Maxim<ref name="Chef.ru">{{citaĵo el la reto | url = https://chef.ru/place/vodokachka/ | titolo = Водокачка | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Chef.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231206205024/https://chef.ru/place/vodokachka/ | arkivdato = 2023-12-06 | citaĵo = }}</ref>. La ejo estas dividita je tri sekcioj. En la kamena ĉambro konserviĝis originala brikmura dezajno, funkcias kameno, ĝi estas destinita por amika kompanio. Alia eta ĉambro estas uzata por rendevuoj, prezentaĵoj, ktp. La ĉefa ejo funkcias kiel tumulta drinkejo kun [[diskĵokeo]]j, abundaj drinkaĵoj, elektronika tabulo prezentanta anekdotojn kaj salutojn al la gastoj. Somere funkcias ankaŭ verando<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://visittyumen.ru/places/bar-vodokachka/ | titolo = Бар «Водокачка» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Visit Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231103193737/https://visittyumen.ru/places/bar-vodokachka/ | arkivdato = 2023-11-03 | citaĵo = }}</ref>. La menuo estas bazita sur [[stratmanĝaĵoj]], vendataj en manĝokamionoj en turismaj lokoj kaj sur la kajoj tra la mondo<ref name="Chef.ru"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2024/03/25/73365272/ | titolo = Водокачку XIX века на набережной Туры превратили в модное место: тут можно поесть даже морских ежей | titolo-aldono = В заведении работает интерактивный бар самообслуживания | alirdato = 2024-04-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240331021904/https://72.ru/text/food/2024/03/25/73365272/ | arkivdato = 2024-03-31 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa ejo enhavas vitran ĉambron vastan je 18 m², en kiu temperaturo ĉiam estas 5 gradoj. Laŭ ĝia perimetro troviĝas 13 kranoj kun ekranoj kaj pagterminaloj, ĉiu krano provizas certan drinkaĵon — bieron, vinon, ĉampanon, lemonadon ktp. La gasto ricevas specialan karton, metas je ĝi iun ajn sumon forme de deponaĵo kaj post elekti la trinkaĵon pagas ĝin; la pokaloj kaj glacio estas alireblaj libere. En la apuda ronda konstruaĵo kun diametro 5 metroj origine funkciis akvoputo kaj nun troviĝas likvorejo, kie sur plank-ĝis-plafona bretaro staras likvoroj, faritaj surloke. Ĉiuhore ĝi malfermiĝas por 10 minutoj kaj ĉiu aĉetinta etan drinkaĵon povas veni kaj dum 10 minutoj gustumi ĉiujn ajn likvorojn<ref name="Chef.ru"/>. La ejo estas dezajnita de tjumena buroo Galkin Studio. Sur manfarita mozaiko estas bildigitaj ursoj, laŭ populara opinio vagantaj laŭ stratoj de siberiaj urboj. La drinkotablo estas farita el natura ŝtono, aludante al la apuda kajo el granito kaj marmoro. Funkcias krano kun trinkebla akvo, referencanta al la origina destino de la konstruaĵo. Sur muroj pendas pentraĵoj de junaj tjumenaj pentristoj kaj malnovaj fotoj<ref name="Chef.ru"/>. === Granny`s Bar === La drinkejo situanta en strato Melnikaite, N 98, estis malfermita en 2012 de la profesia drinkisto Nikolaj Babincev kaj en 2014 estis agnoskita la plej bona drinkejo en Rusio kadre de la drinkeja konkurso MBS CUP<ref name="baristo">{{citaĵo el la reto | url = http://www.vsluh.ru/news/economics/321729 | titolo = В бар идут за атмосферой | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191015092845/http://www.vsluh.ru/news/economics/321729 | arkivdato = 2019-10-15 | citaĵo = }}</ref> kaj poste estis premiita plurfoje. Ĝi funkcias de la 12-a tage ĝis la 1-a nokte, vendrede kaj sabate ĝis la 4-a matene. === Rusta Avo === La drinkejo "Rusta Avo" ({{lang-ru|Ржавый дед|t=Rĵavij Ded}}) malfermita de la posedanto de Granny`s Bar la {{daton|21|11|2014}}, estas dezajnita en la etoso de [[vaporpunko]]<ref name="baristo"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.nashgorod.ru/news/culture/14-11-2014/v-tyumeni-otkryvaetsya-bar-v-stile-stimpank | titolo = В Тюмени открывается бар в стиле стимпанк | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-11-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = NashGorod.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191015092903/https://www.nashgorod.ru/news/culture/14-11-2014/v-tyumeni-otkryvaetsya-bar-v-stile-stimpank | arkivdato = 2019-10-15 | citaĵo = }}</ref>. La drinkejo troviĝas en strato Ĥoĥrjakov, N 47 kaj funkcias de la 12-a tage ĝis la 1-a nokte, vendrede kaj sabate ĝis la 4-a matene. En [[novembro 2017]] 16 gastoj infektiĝis je [[salmonelozo]], kio kaŭzis grandan skandalon kaj enketadon. La direktoro publike pardonpetis kaj promesis rekompencojn al la malsaniĝintoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/turbo?text=https%3A%2F%2Fura.news%2Fnews%2F1052312033&d=1&fyandex=1 | titolo = Стало известно, что случилось с клиентами тюменского бара «Ржавый дед». Больше 10 человек попали в больницы | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Надежда Карташова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002121931/https://yandex.ru/turbo?text=https%3A%2F%2Fura.news%2Fnews%2F1052312033&d=1&fyandex=1 | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. == Restoracioj == Restoracioj en la urbo abundas kaj ofte ŝanĝas siajn nomojn kaj posedantojn. Plejparto da ili troviĝas en la urbocentro, iuj en aĉetcentroj. === Posejdono === La restoracio Posejdono ({{lang-ru|Посейдон|t=Posejdon}}) malfermiĝis la {{daton|25|6|2002}} en strato Lunaĉarskij N 47. Tio estas la plej malnova el la plu funkciantaj restoracioj de la reto Maxim. Laŭe al sia titolo, ĝi specialiĝas pri maraj manĝaĵoj — la unua kaj sola en la urbo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/rybnyy-restoran-poseydon/ | titolo = Рыбный ресторан «Посейдон» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230209053034/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/rybnyy-restoran-poseydon/ | arkivdato = 2023-02-09 | citaĵo = }}</ref>. En [[aŭgusto 2023]] oni anoncis ĝian fermon, klariginte tion per ŝanĝiĝinta ĉirkaŭaĵo kiu ne plu laŭas al la statuso de altnivela restoracio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2023/08/24/72630926/ | titolo = В Тюмени закрывается популярный ресторан. Он работал больше 20 лет | titolo-aldono = Его владелица выложила трогательное прощальное видео | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Леушина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-08-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231010042719/https://72.ru/text/food/2023/08/24/72630926/ | arkivdato = 2023-10-10 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|1|2|2024}} la restoracio remalfermiĝis en strato Lenin 2a, en la ejo kie ĝis [[oktobro 2021]] tagonokte funkciis kafejo reMIX de la sama restoracia ĉeno<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/business/2021/10/16/70197956/ | titolo = В Тюмени закрывается заведение популярной сети «МаксиМ» | titolo-aldono = Сотрудников переводят на работу в другие проекты компании | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Красоткин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-10-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221007024016/https://72.ru/text/business/2021/10/16/70197956/ | arkivdato = 2022-10-07 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/news/1052731303 | titolo = Тюменцев в выходные накормит шеф-повар со звездой Michelin | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Литвиненко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-02-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = URA.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240217170717/https://ura.news/news/1052731303 | arkivdato = 2024-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La restoracio estis relanĉita kunlabore kun ĉefkuiristo Andrej Ŝmakov, fondinto de la restoracio Savva en [[Moskvo]] kaj posedanto de stelo de la [[Gvidlibro Michelin]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/establishments/rybnyy-restoran-poseydon/ | titolo = Рыбный ресторан «Посейдон» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ĝi funkcias de la 11-a matene ĝis meznokto, foje ĝis la 1-a nokte. === Ĉumo === La restoracio Ĉumo ({{lang-ru|Чум|t=Ĉum}}) malfermiĝis la {{daton|15|6|2007}} en strato Maligin, N 59. Tio estas la sola en la urbo restoracio de norda kuirarto, kie eblas mendi pladojn el siberiaj fiŝoj kaj bestoj, inkluzive tiujn sovaĝajn. La internaj ejoj estas dezajnitaj helpe de etnografoj, kiuj alportis el norda parto de [[Tjumena provinco]] aŭtentikajn artefaktojn, uzatajn en la tradicia vivo de la [[ĥantoj]], [[mansoj]] kaj [[nenecoj]]. Sur muroj pendas remburitaj kapoj de [[alko]], [[apro]] kaj aliaj bestoj. La restoracio proponas [[fiŝrabotaĵo]]n, memfaritajn alkoholaĵojn el siberiaj beroj kaj herboj, kaj aliajn unikaĵojn. La kelnerinoj estas vestitaj en roboj similaj al tiuj de la ĥantoj kaj mansoj. Haveblas eta ĉumo, enspaciganta 6 ĝis 7 homojn. Vespere ofte kantas bardoj, ĉefe kantojn de geologoj kaj vojaĝantoj, dediĉitajn al vagado tra [[Siberio]], amikeco ktp. La restoracio havas 25 sidlokojn, kiuj kutime estas okupitaj, speciale vespere kaj en semajnfinoj, do preferindas antaŭmendo. La restoracio estis plurfoje premiita kaj laŭdita de restoraciaj kritikistoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/restoran-muzey-chum/ | titolo = Ресторан-музей «Чум» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002121933/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/restoran-muzey-chum/ | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi funkcias de la 11-a matene ĝis la 2-a nokte. === Maksimiĉ === La restoracio Maksimiĉ ({{lang-ru|Максимыч}}) de la reto Maxim malfermiĝis la {{daton|1|8|2008}} en strato 50 Let Oktjabrja N 52. Tio estas duetaĝa ligna domo, speciale konstruita tiucele inter naŭetaĝaj loĝdomoj. Ĝiaj tradicia arkitekturo kaj nomo, kiu estas familiara variaĵo de la patronomo (filo de Maksim), aludas al specialaĵo de la restoracio — la tradicia [[rusa kuirarto]]. La unua etaĝo enhavas vestejon, akceptejon kaj halon por 70 sidlokoj, kie okazas bankedoj kaj semajnfine — porinfanaj aranĝoj. En la dua etaĝo haveblas ses kabinoj, kiuj laŭplaĉe apartigeblas per kurtenoj aŭ unuigeblas. Krome ekzistas turo en la tria etaĝo, tute aparta de ĉiuj aliaj ejoj kaj enspaciganta 6 ĝis 7 homojn. Ĝi estas mendenda kaj pagenda aparte<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://maxim-rest.ru/zavedeniya/russkiy-semeynyy-restoran-maksimych/ | titolo = Русский семейный ресторан «МаксиМыч» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Maxim | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002121935/https://maxim-rest.ru/zavedeniya/russkiy-semeynyy-restoran-maksimych/ | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. La kelneroj estas vestitaj en tradiciaj rusaj vestoj kaj alparolas la gastojn en modifita lingvaĵo, bazita sur malnovrusaj parolturnoj. Same stilizita estas la menuo, kie nomoj de la pladoj kaj iliaj priskriboj estas malnovstilaj. Ankaŭ la prezoj estas inditaj en [[kopeko]]j, kvankam reale temas pri [[rublo]]j. Ĝi funkcias de la 12-a matene ĝis la 2-a nokte. === Sia Kompanio === Tiu ĉi loko gastigis plurajn manĝejojn. La antaŭlasta, restoracio Feliĉo ({{lang-ru|Счастье}}; Ŝĉastje) malfermiĝis en [[marto 2014]] en la ejo, kie antaŭe funkciis la restoracio Globo ({{lang-ru|Шар|t=Ŝar}}). Ĝi troviĝas en granda vitra globo, kiu estas parto de la 10-etaĝa plurfunkcia komplekso Kalinka, situanta en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]], N 65. La komplekso "Kalinka" malfermiĝis la {{daton|30|7|2011}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tm-courier.ru/archives/62767 | titolo = За нарядами в «Калинку» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Чечета | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-07-20 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskij Kurier | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/782kdWjUc?url=http://tm-courier.ru/archives/62767 | arkivdato = 2019-05-01 | citaĵo = }}</ref> kaj estis posedaĵo de loka komercisto Pavel Mitrofanov, eksa vic-guberniestro de [[Sergej Sobjanin]]. Li kverelis kontraŭ konstrua firmao, prokrastinta konstruadon de tiu ĉi centro. Sed la firmao havis aŭspiciantojn inter altranguloj de [[FSB]], do baldaŭ Mitrofanov mem estis akuzita pri pluraj krimoj kaj fraŭdoj, kaj fine fuĝis el Rusio, vendinte ĉiujn posedaĵojn, inkluzive tiun ĉi konstruaĵon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/articles/1036257736 | titolo = «Со свиньей можно бороться, если больше нечем заняться…» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-03-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/782ku9GL0?url=https://ura.news/articles/1036257736 | arkivdato = 2019-05-01 | citaĵo = }}</ref> <ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/articles/1036257708 | titolo = «Сначала он увел у меня имущество на 3,3 млрд рублей. Теперь шлет издевательские смс: «С 8 марта, сучка. И ты знаешь, почему…» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-03-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/782lcETgI?url=https://ura.news/articles/1036257708 | arkivdato = 2019-05-01 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.znak.com/2014-08-07/pavel_mitrofanov_moy_biznes_zahvatili_okkupanty_byvshiy_zamestitel_sobyanina_dva_goda_vynuzhdennyy_z | titolo = Павел Митрофанов: «Мой бизнес захватили оккупанты…» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Znak.com | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/782nV61EI?url=https://www.znak.com/2014-08-07/pavel_mitrofanov_moy_biznes_zahvatili_okkupanty_byvshiy_zamestitel_sobyanina_dva_goda_vynuzhdennyy_z | arkivdato = 2019-05-01 | citaĵo = }}</ref>. La restoracio troviĝas en la dua etaĝo, havas apartan enirejon ĉe la orienta flanko de la konstruaĵo kaj konsistas el tri haloj. En la centra halo haveblas drinkostablo, malfermita [[braĝujo]], scenejo, dancejo kaj infanludejo super kiu pendas ekrano, ebliganta al la gepatroj vidi kiel ludas iliaj infanoj. La kamena halo estas malgranda kaj havas divanojn, povas enspacigi ĝis 20–25 gastojn. La plej originala halo troviĝas en la menciita vitra globo, el kiu oni povas observi la ĉefan urbostraton Respublikon. La tabloj staras laŭlonge de la vitraj muroj, centre de la halo situas drinkostablo. La restoracio specialiĝas pri la [[kartvela kuirarto]]. Haveblas subĉiela parkumejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/posts/v-tyumeni-otkrylsya-restoran-lyubimyh-blyud-i-prostogo-chelovecheskogo-schastya | titolo = В Тюмени открылся ресторан любимых блюд и простого человеческого счастья | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|11|2|2024}} ĝi fermiĝis pro financaj problemoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2024/03/15/73340930/ | titolo = «Счастья» больше нет. В Тюмени закрылся популярный семейный ресторан | titolo-aldono = Он работал с 2014 года | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Леушина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240316072636/https://72.ru/text/food/2024/03/15/73340930/ | arkivdato = 2024-03-16 | citaĵo = }}</ref>. Post kelkaj monatoj tie ekfunkciis filio de loka kafeja reto ''Sia kompanio'' ({{l-ru|Своя компания|t=Svoja kompanija}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/business/2024/07/18/73843877/?ysclid=mv8328v866486605173 | titolo = На месте известного ресторана «Счастье» в центре Тюмени откроется новое заведение | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дарья Макеева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-07-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20261014122836/https://72.ru/text/business/2024/07/18/73843877/?ysclid=mv8328v866486605173 | arkivdato = 2026-10-14 | citaĵo = }}</ref>. === Kaco === La restoracio Kaco ({{lang-ru|Кацо}}), kies nomo en la [[kartvela]] signifas "plej granda amiko", famas per siaj pladoj de la [[kartvela kuirarto]]. La unua restoracio sub tiu ĉi nomo malfermiĝis en [[2012]] en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]], N 143/2. Ĝi troviĝas en la unua etaĝo de oficejaro, havas apartan enirejon kaj konsistas el du haloj, dezajnitaj en la kartvela stilo. Ĝi famas kiel la unua kartvela restoracio en la urbo<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://1tmn.ru/ratings/tmn-ratings/top-10-luchshikh-premium-restoranov-tyumeni-4134118.html | titolo = ТОП-10 ресторанов Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Яркова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-06-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = TMN | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191015105304/http://1tmn.ru/ratings/tmn-ratings/top-10-luchshikh-premium-restoranov-tyumeni-4134118.html | arkivdato = 2019-10-15 | citaĵo = }}</ref>. Poste aperis pliaj samnomaj restoracioj, kiuj havas alian posedanton kaj sidas en la aĉetcentroj [[Voyage (Tjumeno)|Voyage]], [[Goodwin (Tjumeno)|Goodwin]] kaj [[Kristall (Tjumeno)|Kristall]] kaj aliaj lokoj. Ĉiuj ĉi restoracioj estas ege popularaj kaj en furortempo (vespere kaj semajnfine) rekomendindas antaŭmendi la lokon. === Lodka === La ostra restoracio Lodka (Boato) malfermiĝis en 2019 en historia centro, en strato Urickij, en konstruaĵo kiu estis parto de bieno de negocisto Prokopij Podarujev kaj poste servis kiel produktejo de ŝufabriko Vosĥod (Sunleviĝo). Ĝi baldaŭ famiĝis kiel la plej bona osta manĝejo, en kies granda akvario vivas {{unuo|4000}} moluskoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://stolnick-tmn.ru/articles/dvoe-v-lodke/ | titolo = Двое в лодке | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Васенина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-12-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Stolnik | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20261014123435/https://stolnick-tmn.ru/articles/dvoe-v-lodke/?ysclid=mv82u66q5l846455860 | arkivdato = 2026-10-14 | citaĵo = }}</ref>. === Fromaĝejo === La restoracio Fromaĝejo ({{lang-ru|Сыроварня|t=Sirovarnja}}) malfermiĝis la {{daton|25|4|2022}} en la dua etaĝo de komerca centro Passage ({{lang-ru|Пассаж|t=Passaĵ}}) en strato Sovetskaja. Ĝi iĝis la unua restoracio, establita de la reto Maxim kunlabore kun la fama moskva restoraciisto Arkadij Novikov, sub lia marko. Origine oni planis malfermi ĝin en la {{daton|11|11|2021}} en la nova domo je strato Pervomajskaja 1a, situanta kelkdek metrojn for, sed lastmomente okazis disputo pri lupago kaj Maxim rezignis je tiu loko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.kommersant.ru/doc/5328317 | titolo = В Тюмени открылся ресторан по франшизе Аркадия Новикова | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Сканцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Kommersant]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220426181038/https://www.kommersant.ru/doc/5328317 | arkivdato = 2022-04-26 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237166842 | titolo = В Тюмени официально открылся ресторан по франшизе Аркадия Новикова | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230603070451/https://tumen.dk.ru/news/237166842 | arkivdato = 2023-06-03 | citaĵo = }}</ref> <ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237159215 | titolo = Сеть «МаксиМ» предъявила претензии «Бруснике» из-за локации для модного ресторана | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-11-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231002075432/https://tumen.dk.ru/news/237159215 | arkivdato = 2023-10-02 | citaĵo = }}</ref>. [[Dosiero:Kafejo 1586 en Tjumeno.jpg|eta|Restoracio ''15/86''. Tjumeno, 2020.]] === #SiberioSiberio === La restoracio #SiberioSiberio ({{lang-ru|#СибирьСибирь|t=#SibirSibir}}) malfermiĝis en [[julio 2022]] en la nova domo je strato Pervomajskaja 1a. Ĝi enhavas 4 halojn kaj povas enspacigi ĝis 160 homojn. La restoracio proponas rusan, speciale siberian, kuirarton. Funkcias forno hejtata per ligno<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2022/08/24/71594597/ | titolo = Ложки на потолках и дичь на дровах: в Тюмени открылось новое модное место | titolo-aldono = Ресторан, где традиционная русская кухня сочетается с современными трендами | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221015062128/https://72.ru/text/food/2022/08/24/71594597/ | arkivdato = 2022-10-15 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumen.dk.ru/news/237170623 | titolo = «Вся эта история, что началась в феврале, сильно повлияла на запуск ресторана в Тюмени» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Петрова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Delovoj Kvartal | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240422063801/https://tumen.dk.ru/news/237170623 | arkivdato = 2024-04-22 | citaĵo = }}</ref>. La restoracion dezajnis arkitekta buroo Pergaev Bureau (Moskvo), kies projekto eniris mallongan liston de la premio Best Russianinterior & Architecturedesign Awards (BRIADA) en kategorio Public Spase<ref name="Pergaev Bureau">{{citaĵo el la reto | url = https://pergaev.com/nashi-raboty/horeca/restoranyi-i-baryi/sibirsibir.html | titolo = #СИ­БИРЬ­СИ­БИРЬ | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Pergaev Bureau | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230926092216/https://pergaev.com/nashi-raboty/horeca/restoranyi-i-baryi/sibirsibir.html | arkivdato = 2023-09-26 | citaĵo = }}</ref>. Sub la plafono, same kiel en la moskva restoracio de la reto, pendas blankaj tabuloj de fenestrokadroj, kolektitaj en [[Tomska provinco|Tomska]], [[Novosibirska provinco|Novosibirska]] kaj [[Irkutska provinco]]j, kaj simbolantaj "temporiveron". [[Samovaro]]j estas trovitaj en [[Tjumena provinco|Tjumena]] kaj [[Sverdlovska provinco]]j. Super la kuirejo pendas 25 mil aluminiaj kuleroj. La kolonoj aludas al paftruoj de la [[Tobolska kremlo]], ili estas blanke stukitaj kaj kovritaj je ornamaĵoj el [[pelmenoj]], fungoj [[Inonotus obliquus]], kringoj kaj unu kolono estas kovrita je [[tegolo]] forme de [[soko]] — tiu ĉi specifa formo nomata ''lemeĥ'' ([[soko]]) estas tradicie uzata por tegoli kupolojn de la rusaj preĝejoj — kaj havas grizan koloron de paliĝinta ligno similan al lignaĵoj sur la tegmento de la Tobolska kremlo<ref name="Pergaev Bureau"/>. Sovetia halo estas dezajnita kiel [[Daĉo|somerdoma]] [[forcejo]], sur ĝiaj pordoj oni permane faris vitralon je la stilo de la 1930-aj jaroj. Mola zono de la halo estas dediĉita al tjumenaj tapiŝoj kaj enhavas manfaritajn [[makramo]]jn kaj ornamaĵojn prenitajn el sovetia pakaĵo de "Siberiaj pelmenoj". Fenestra modluro bildigas fuĝon de ĥano [[Kuĉum]] el la urbo [[Kaŝliko]], similan al ilustraĵoj de la [[Kungura kroniko]]. Ŝirmilo, apartiganta zonojn de la ĉefa halo, estas forĝita [[maŝkuto]]<ref name="Pergaev Bureau"/>. === CAFÉ 15/86 === Restoracio, foje nomata kafejo, malfermiĝis aŭtune 2017 en la dua etaĝo de la domo N 3 en strato Volodarskij. Ĝi situas je la supra nivelo de la [[kajo de rivero Turo]], kaj el la restoracio kun ĝiaj plank-al-fenestraj vitroj malfermiĝas unika vido al la rivero, la kajo, [[Ponto de Geamantoj (Tjumeno)|ponto de Geamantoj]] kaj Transriverejo. La nomo aludas al la jaro 1586, kiam estis fondita Tjumeno<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/2022/09/06/71629883/ | titolo = Всем тюменцам — яркий фейерверк: в этот четверг «звездное» заведение отметит свой день рождения | titolo-aldono = Незабываемый праздник пройдет 8 сентября в 21:30 на набережной | alirdato = 2024-04-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-09-06 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220907030313/https://72.ru/text/gorod/2022/09/06/71629883/ | arkivdato = 2022-09-07 | citaĵo = }}</ref>. == Malaperintaj == Iuj manĝejoj estis sufiĉe famaj aŭ longdaŭre funkciintaj, do menciindaj de historia vidpunkto. === McDonald's === [[Dosiero:McDonald's en strato Lenin (Tjumeno).jpg|eta|McDonald's en strato Lenin. Tjumeno, 2020.]] McDonald's venis al Tjumeno kadre de kontrakto, subskribita en [[2005]] inter la registaro de [[Tjumena provinco]] kaj la kompanio laŭ iniciato de la tiama guberniestro [[Sergej Sobjanin]]. Origine oni planis malfermi du manĝejojn: en [[Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]] kaj sur la [[placo de la 400-a datreveno de Tjumeno]], sed post grumblado de urbanoj la aŭtoritatoj decidis, ke rapidmanĝejo estas malkonvena najbaro al la konstruata surplace pompa teatro, do malaprobis tiun varianton. Konstruado de la manĝejo en Kolora bulvardo komenciĝis en [[2007]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://fedpress.ru/article/276093 | titolo = Мечта Собянина обошлась мировой корпорации в $1,5 млн. | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Federal Press | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191012143823/https://fedpress.ru/article/276093 | arkivdato = 2019-10-12 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi malfermiĝis en [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]], N 54 la {{daton|16|2|2008}}. Ĝi estis konstruita surloke de publika necesejo (delonge malaperinta) kaj havis areon 300 m², kaj 160 sidlokojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://regnum.ru/news/958463.html | titolo = В Тюмени открылся "Макдоналдс" | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Regnum]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191012100347/https://regnum.ru/news/958463.html | arkivdato = 2019-10-12 | citaĵo = }}</ref>. Tio estis la plej orienta McDonald's en Rusio<ref name="angi">{{citaĵo el la reto | url = http://angi.ru/news/1836269-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%81-%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%8C-%D0%B5%D1%89%D0%B5-%D0%B4%D0%B2%D0%B0-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B2-%D0%A2%D1%8E%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8/ | titolo = Макдоналдс готов открыть еще два ресторана в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-03-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Rimarkindas ke ĝia M-simbolo aspektis iom strange — ambaŭflanke de la konstruaĵo staris po unu duono de la M-litero. Laŭ ideo de la dezajnistoj, optike ili devis surmetiĝi unu sur alian tiel ke preteriranto vidu la literon, formitan el du duonoj, starantaj ĉe kontraŭaj flankoj de la manĝejo. Tamen la konstruaĵo staris tro proksime al strato Lenin, pro kio mankas distanco necesa por tia perspektivo, do la dezajnista ideo fiaskis. [[Dosiero:Strato Maurice Thorez en Tjumeno 13.jpg|eta|McDonald's en strato Maurice Thorez. Tjumeno, 2019.]] La {{daton|28|10|2017}} en strato Maurice Thorez, N 4, 50 m for de [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]], malfermiĝis la dua manĝejo de tiu ĉi reto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/61374971/ | titolo = Второй «Макдоналдс» на улице Мориса Тореза откроется в эту субботу | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мальцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190509011830/https://72.ru/text/gorod/61374971/ | arkivdato = 2019-05-09 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estis duetaĝa, funkciis servo Auto-Mac, ebliganta aĉeti manĝaĵojn sen eliri la aŭton<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://region-tyumen.ru/articles/society/novyy_makdonalds_otkrylsya_v_tyumeni_/ | titolo = Новый «Макдоналдс» открылся в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Region-Tjumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191012142323/http://region-tyumen.ru/articles/society/novyy_makdonalds_otkrylsya_v_tyumeni_/ | arkivdato = 2019-10-12 | citaĵo = }}</ref>. En la unua etaĝo funkciis kasoj kaj akcepteblas mendoj, en la dua troviĝas manĝohalo, infanludejo kaj McCafé<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumen.vibirai.ru/galleries/big_mak_shou_zvezdy_tnt_i_polnyy_anshlag_vtoroy_restoran_makdonalds_otkrylsya_v_tumeni-2280238 | titolo = «Биг Мак Шоу», звезды ТНТ и полный аншлаг: второй ресторан «Макдоналдс» открылся в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191013052553/https://tyumen.vibirai.ru/galleries/big_mak_shou_zvezdy_tnt_i_polnyy_anshlag_vtoroy_restoran_makdonalds_otkrylsya_v_tumeni-2280238 | arkivdato = 2019-10-13 | citaĵo = }}</ref>. En [[aŭgusto 2018]] ĝi estis fermita pro rompo de sanitaraj reguloj, kion la firmao kontestis en juĝejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://ng72.ru/news/view/19025 | titolo = Суд закрыл двухэтажный "Макдоналдс" в центре Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = NG72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Post malfermo de la unua manĝejo en 2008, la kompanio anoncis planojn malfermi du pliajn manĝejojn — Auto-Mac ĉe kruciĝo de stratoj Melnikaite kaj Fedjuninskij (ŝoseo ĉirkaŭ la urbo) kaj McCafé aliloke<ref name="angi"/>. En [[junio 2019]] aperis onidiroj pri konstruado de la tria McDonald's, ĉe kruciĝo de stratoj Permjakov kaj Fedjuninskij, surloke de likvidota aŭtobazaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://fedpress.ru/news/72/society/2253949 | titolo = На месте авторынка на Пермякова – Федюнинского может появиться ресторан «Макдоналдс» | titolo-aldono = | alirdato = 2024-04-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Марина Нагайцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Federal Press | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240418064926/https://fedpress.ru/news/72/society/2253949 | arkivdato = 2024-04-18 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|10|9|2020}} ĝi malfermiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/dengi/v-chest-otkrytiya-v-tyumeni-novogo-restorana-makdonalds-posadili-lipy_346999/ | titolo = В честь открытия в Тюмени нового ресторана «Макдоналдс» посадили липы | titolo-aldono = | alirdato = 2021-03-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://archive.today/20210329071132/https://vsluh.ru/novosti/dengi/v-chest-otkrytiya-v-tyumeni-novogo-restorana-makdonalds-posadili-lipy_346999/ | arkivdato = 2021-03-29 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|31|12|2020}} en la aĉetcentro Solneĉnij ekfunkciis la kvara McDonald's en Tjumeno<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://moi-portal.ru/novosti/687320-v-kontse-goda-v-trts-solnechnyy-otkroetsya-novyy-makdonalds/ | titolo = В конце года в ТРЦ "Солнечный" открылся новый "Макдональдс" | titolo-aldono = | alirdato = 2021-03-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-12-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Moi-portal.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://archive.md/wip/RhiOy | arkivdato = 2021-03-29 | citaĵo = }}</ref>. Printempe 2022 estis pretigita por malfermo la kvina manĝejo en kvartalo Respubliko ĉe la samnoma strato, sed ĝia malfermo estis prokrastita pro foriro de McDonald's el Rusio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/food/2022/03/01/70478828/ | titolo = Пятый «Макдоналдс» открывается в Тюмени. Называем место | titolo-aldono = Официально никто не признается, но фасад уже приобрел узнаваемые черты бренда | alirdato = 2022-09-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Леушина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220902045210/https://72.ru/text/food/2022/03/01/70478828/ | arkivdato = 2022-09-02 | citaĵo = }}</ref>. === Black Star Burger === La unua kaj sola manĝejo de tiu ĉi rusia ĉeno, establita la {{daton|16|9|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://blackstarburger.ru/about_us/ | titolo = О компании | titolo-aldono = | alirdato = 2019-06-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Black Star Burger]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190627125049/https://blackstarburger.ru/about_us/ | arkivdato = 2019-06-27 | citaĵo = }}</ref>, malfermiĝis la {{daton|6|6|2019}} (kvankam origine oni planis fari tion en [[majo 2017]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/news/1052364552 | titolo = В Тюмени ждут открытия бургерной рэпера Тимати | titolo-aldono = | alirdato = 2019-06-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Андрей Нестеров | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181221112452/https://ura.news/news/1052364552 | arkivdato = 2018-12-21 | citaĵo = }}</ref> en [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]], N 46a. Por la malfermo al Tjumeno venis la fama rusia repisto [[Timati]], kiu estas kunfondito de la firmao. Parto de [[Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]] apud la [[Tjumena Ŝtata Cirko|cirko]] estis blokita, sur scenejo amuzis la publikon muzikistoj kaj dancistoj, kaj fine Timati disdonis mil ĵus kuiritajn burgerojn. Tio kaŭzis grandan hompremiĝon, sekve de kio du junulinoj estis venigitaj al ambulanco pro ŝoko kaj sufokiĝo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/entertainment/66116494/?from=a_recommendation | titolo = Из-за давки некоторым людям стало плохо: смотрим, как Тимати раздавал 1000 бесплатных бургеров | titolo-aldono = | alirdato = 2019-06-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Олеся Белозерова, Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-06 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190627125401/https://72.ru/text/entertainment/66116494/?from=a_recommendation | arkivdato = 2019-06-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/66118216/ | titolo = Битва за бесплатные бургеры на Цветном бульваре. Как Тюмень пережила приезд Тимати | titolo-aldono = | alirdato = 2019-06-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190627125102/https://72.ru/text/gorod/66118216/ | arkivdato = 2019-06-27 | citaĵo = }}</ref>. La burgerejo ne havis grandan komercan sukceson kaj en [[marto 2023]] ĝi estis definitive fermita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/business/2023/03/12/72123098/ | titolo = В Тюмени закрылась бургерная Black Star, которую шумно открывал Тимати | titolo-aldono = Уже этой весной на месте этого заведения в центре города откроется новое | alirdato = 2024-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Бурлева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-03-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240221120831/https://72.ru/text/business/2023/03/12/72123098/ | arkivdato = 2024-02-21 | citaĵo = }}</ref>. == Eksteraj ligiloj == * [https://maxim-rest.ru/ La restoracia reto Maxim] {{ru}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Manĝejoj| Tjumeno]] [[Kategorio:Ekonomio de Tjumeno]] mkdida2ohkl1djeof8pjxwsottzh3il 0 670555 9493828 7989457 2026-10-15T09:03:50Z Sj1mor 12103 9493828 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|tipo1=reliefo|regiono-ISO=PK-PB|situo sur mapo2=Pakistano|zomo=11}} '''Okara''' ({{lang-ur|اوکاڑا‎}}) estas universitata [[urbego]] en [[provinco]] [[Panĝabo (Pakistano)]], kie ĝi estas sidejo de la samnoma [[kantono]]. La [[loknomo]] devenas de speco de [[arbo]]. [[Dosiero:District Library, Okara - panoramio.jpg|eta|maldekstre|<center>Biblioteko de Okara]] == Bazaj informoj == * [[areo]]: 199 km² * [[supermara alteco]]: 105 m * [[loĝantaro]]: 357,935 ([[2017]] [https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_St%C3%A4dte_in_Pakistan]) * [[horzono]]: [[UTC]]+ 5 (PKT) * [[poŝtkodo]]: 56300 * [[telefonkodo]]: == Geografio == Okara situas sur vasta ebenaĵo de [[Induso]], la plej proksima urbo estas [[Sahival]] (39 km). [[Fajsalabado]] troviĝas 74, [[Lahoro]] 120, [[Multano]] 203, [[Rawalpindi]] 313, '''[[Islamabado]]''' 326, [[Peŝavaro]] 398, [[Sukur (Pakistano)|Sukur]] 565, [[Kveta]] 619, [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]] 782, '''[[Karaĉio]]''' 916 [[kilometro]]jn (aere) [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == Okara estas relative nova agrikultura urbo; dum la brita regado ekzistis [[arbaro]] en tiu loko, kie la urbo estis rekonstruita en la [[19-a jarcento]]. Dum brita regado la areo estis parto de Distrikto Montgomery kaj enhavis grandan rafinejon. La plejparte islama populacio subtenis la estontan sendependan Pakistanon. Post la sendependiĝo en 1947 la islamaj rifuĝintoj el nova ŝtato [[Barato]] ekloĝis ankaŭ en Okara. En [[1982]] la urbo fariĝis la sidejo de la nove kreita distrikto Okara. [[Dosiero:Exterior Wall, Ghausia Masjid, Katchery Bazar, Okara - panoramio.jpg|eta|<center>Moskeo kaj bazaro en Okara]] == Loĝantaro == {| class="wikitable" border="1" |+ Loĝantaro ! 1972 !! 1981 !! 1998 !! 2017 |- | {{formatnum:101295}} || {{formatnum:155523}} || {{formatnum:241649}} || {{formatnum:358409}} |} En Okara oni parolas plejparte panĝabe. == Eduko == En Okara du universitatoj funkcias, krome pluraj filiaj [[kampuso]]j. {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Kasur |pozicio = right |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:Interior Ghausia Masjid, Katchery Bazar, Okara - panoramio.jpg|<center>Interno de la antaŭa moskeo |Dosiero:Okara Canal - panoramio.jpg|<center>Kanalo |Dosiero:Markazi Janaz Gah (Funeral Prayer Place), Okara - panoramio.jpg|<center>Funebra preĝa loko |Dosiero:Okara Public Park, Okara - panoramio (8).jpg|<center>Publika parko |Dosiero:OKARA RAILWAY STATION - panoramio.jpg|<center>Stacidomo |Dosiero:Near sarwar chock - panoramio.jpg |<center>Vojo |Dosiero:Allied Bank of Pakistan (ABL Tehsil Road, Okara Branch) - panoramio.jpg|<center>Banko }} == Ekonomio == Okara estas floranta industria kaj komerca centro, la plej granda produktanto de la lando pri [[maizo]]j, [[terpomo]]j kaj laktaĵoj, krome kotonaj [[muelejo]]j funkcias. Oni produktas [[fromaĝo]]jn por la pakistana [[armeo]], pli frue por la brita armeo. Okara kun Sahival estas signifaj brutobredadaj lokoj ([[bovo]]j, [[bubalo]]j, [[ŝafo]]j kaj [[kapro]]j). [[Kanalo]] helpas la agrikulturon. == Klimato == Okara situas en [[duonarida klimato]] laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]] kun influo de [[musono]]. La [[temperaturo]] somere estas ofte 45 °C, sed vintre tio falas preskaŭ al frostopunkto. La averaĝa jara [[precipitaĵo]] estas 440 milimetroj. == Trafiko == Okara kuŝas laŭ ĉefvojo kaj fervoja linio inter Lahoro kaj Multano. La fervojo estis konstruita en [[1892]]. Ankaŭ 2 distriktaj vojoj kuras al Okara. == Vidindaĵoj == * [[moskeo]]j <gallery mode=packed> District Headquarter Hospital Out Patients Department new building - panoramio.jpg|<center>Hospitalo Hazrat Karmanala Sharif, Mosque, Okara, Pakistan. - panoramio - Sunni Person.jpg|<center>Moskeo A beautiful mosque at G.T.Road, Okara - panoramio.jpg|<center>Moskeo A Big Shoe Store in Okara - panoramio.jpg|<center>Vendejego A newly constructed Plaza in Okara - panoramio.jpg|<center>Vendejego </gallery> == Fontoj == * WikiTrans * [https://www.britannica.com/place/Okara] [[Kategorio:Urboj de Pakistano]] 7q4gv71vts182wjpozz0s3obq0f4p1n 0 688073 9493752 8374899 2026-10-15T03:00:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493752 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Mór Kallina |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1844|09|20}} |loko de naskiĝo = [[:hu:Velká Bíteš|Groß Bittesch]] ([[Moravio]], [[Aŭstria Imperio]]) |dato de morto = {{mortotago|1913|05|5}} |loko de morto = [[Budapeŝto]] ([[Aŭstrio-Hungario]]) }} '''Mór Kallina,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kallina Mór,''' [[germane]] '''Maurus Kallina''' estis [[aŭstro]][[Hungario|hungara]] [[arkitekto]]. Mór Kallina<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/kallina_mor_szuletesnapja__1844 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-04-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201123201108/https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/kallina_mor_szuletesnapja__1844 |arkivdato=2020-11-23}}</ref> naskiĝis la {{daton|20|septembro|1844}} (laŭ alia informo la naskiĝdato estas la 17-a) en [[:hu:Velká Bíteš|Groß Bittesch]] ([[Moravio]], [[Aŭstria Imperio]], nuntempa [[Velká Bíteš]] en [[Ĉeĥio]]), li mortis la {{daton|5|majo|1913}} en [[Budapeŝto]], ([[Aŭstrio-Hungario]]). [[Dosiero:Kallina Mór Árkay Aladár és Bertalan emléktáblája XII kerület Városmajor utca 54.jpg|eta|Memortabulo pri Kallina kaj Árkay]] == Biografio == Mór Kallina studis en la germanlingva teknikuniversitato en [[Prago]], poste inter 1867-1869 en [[Akademio de Belartoj de Vieno]]. Post siaj studoj li laboris en arkitekta [[ateliero]] de [[Otto Wagner]]. En [[1870]] Wagner ricevis taskon por projekti [[sinagogo]]n en [[Pest (urbo)]], la gvidanto de la konstruado estis Kallina. Li restis plu en la urbo, kie li edziĝis kaj memstariĝis en [[1874]]. De 1900 ĝis 1910 li laboris kun arkitekto [[Aladár Árkay]]. == Elektitaj planitaj konstruaĵoj == * [[Malgranda Sinagogo de Budapeŝto]] (1870-) * [[Luterana preĝejo (Vár)]] (1895) * [[Palaco Vigadó de Buda]] (1899) * monumento pri [[Sankta Gerardo]] * [[ministerio]] pri defendo (detruita dum sieĝo en 1945) * pluraj palacoj en Budapeŝto == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/04000/04093/html/szocikk/12423.htm hungarlingva biografio] * [http://www.mke.hu/lyka/12/234-244-kronika.htm hungarlingva biografio] * [http://epa.oszk.hu/01300/01306/00094/pdf/EPA01306_Szin_2007_12_06_december_06-08.pdf hungarlingva biografieto] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/07260.htm hungarlingva biografio] * [https://www.biographien.ac.at/oebl/oebl_K/Kallina_Maurus_1844_1913.xml germanlingva biografio] * [http://www.kitervezte.hu/tervezok/kallina-mor/] == Referencoj == {{Referencoj}} <gallery> Dosiero:Budai Vigadó2.JPG|Palaco Vigadó de Buda Dosiero:P7290055-lev-1000.jpg|Luterana preĝejo (Vár) (1895) Dosiero:RumbachFotoThalerTamas10.jpg|Malgranda Sinagogo de Budapeŝto Dosiero:GellertFotoThalerTamas.jpg|eta|monumento pri Sankta Gerardo </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kallina Mor}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Aŭstraj arkitektoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 8zqb2bei13m4q0denvco4qm5i84dw5l 0 694364 9493596 8719280 2026-10-14T13:18:49Z Sj1mor 12103 9493596 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en distrikto Nový Jičín. Pluaj signifoj estas indikitaj en paĝo [[Studénka (apartigilo)]].'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Studénka | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Stauding}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Studénka | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Studénka1-163247.jpg | dosiero_priskribo = Nova kastelo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Studenky CZ flag.gif | blazono = Studénka_znak.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Nový Jičín | municipo = Studénka | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = Ĉeĥa Silezio | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Odro | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo_tipo = Fervojstacio | ŝoseo = Studénka | ŝoseo1 = [[Fervojlinio Česká Třebová - Přerov - Bohumín|n-ro 270]] | ŝoseo1_tipo = fervojlinio | montaro = Moravia pordego <!-- *** Situo *** --> | situo = Studénka | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 239 | lat_d = 49 | lat_m = 42 | lat_s = 34 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 03 | long_s = 47 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 30.9 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1436 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 742 13 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ080 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0804 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0804 599921 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 3 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 3 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 14 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mesto-studenka.cz/ www.mesto-studenka.cz] | commons = Studénka | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Studénka''' ({{lang-de|Stauding}}) estas urbo en [[Ĉeĥio]], situanta en [[Moraviasilezia regiono]], en [[distrikto Nový Jičín]]. Ĝi etendiĝas sur ambaŭ flankoj de la historia [[moravia-silezia limo|moravia-silezia landa limo]]. Ĝi meritis sian konatecon kiel sidejo de entrepreno [[Vagónka Studénka]] (ekde 2006 [[MSV Metal Studénka]]) kaj kiel naskoloko de [[František Tomášek|kardinalo Tomášek]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Membrigo de urbo == La urbo membriĝas en tri katastrajn teritoriojn kun tri partoj: * [[Butovice (Studénka)|''Butovice'']] – devene pure moravia vilaĝo, en tempoj de komunismo estis al ties katastro alligita vico da parceloj okcidente de la devena katastra teritorio Studénka nad Odrou * ''[[Nová Horka]]'' – ĝi situas en Moravio, sur la suda bordo de rivero [[Odro]]. * ''Studénka nad Odrou'' (loka parto Studénka) – preskaŭ la tuta katastro situas en Silezio, malgranda nordokcidenta parto de la katastro estis devene konsisto de Butovice kaj do de Moravio, ĝi etendiĝas sur la norda bordo de rivero [[Odro]]. == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1436]]. La municipoj, kiuj hodiaŭ kreas urbon Studénka, estis de pratempoj tradicie germanaj kaj tial en la jaroj 1938-1945 ili apartenis al nazia Tria imperio enkadre de provinco [[Imperia regiono Sudetio|Sudetio]]. Post la dua mondmilito plimulto de [[ĉeĥah germanoj|devenaj loĝantoj]] estis [[ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio|ellandigita]]. En la malplenigitajn municipoj transloĝiĝis nova ĉeĥa loĝantaro el enlando. Al la [[1-a de januaro]] [[1959]] estis kunigitaj municipoj [[Butovice (Studénka)|Butovice]] kaj Studénka. Sub la nomo Studénka ili estas ekde tiu tempo urbo. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Transporto == === Fervoja malfeliĉo en la jaro 2008 === {{ĉefartikolo|Fervoja akcidento en Studénka 2008}} La [[8-an de aŭgusto]] [[2008]] okazis en Studénka tragika fervoja malfeliĉo, kiam trajno [[EuroCity]] ''Comenius'' kunpuŝiĝis kun ŝosea superveturejo, kiu kelke da sekundoj antaŭ tio frakasiĝis sur la fervojon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ct24.cz/doprava/24747-na-rychlik-eurocity-se-zritil-most-sedm-mrtvych-70-zranenych/ |titolo=Sur rapidtrajno Eurocity frakasiĝis ponto, sep mortintoj, 70 vunditoj |alirdato=2020-06-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080828202232/http://www.ct24.cz/doprava/24747-na-rychlik-eurocity-se-zritil-most-sedm-mrtvych-70-zranenych/ |arkivdato=2008-08-28 }}</ref> Laŭ registro de la rapideco el lokomotivo la ttrajno veturis en momento de aktivigo de rapidbremso per rapideco 134&nbsp;km/h kaj la kunpuŝiĝo okazis en rapideco 90&nbsp;km/h.<ref>http://www.zelpage.cz/zpravy/6435</ref> Surloke mortis 6 homoj kaj 67 estis vunditaj kaj forveturigitaj en ĉirkaŭajn malsanulejojn, kie al sia vundiĝoj subiĝis pluaj du personoj. === Fervoja malfeliĉo en la jaro 2015 === La [[22-an de julio]] [[2015]] sur proksima fervojpasejo okazis plua fervoja akcidento. Trajno SC 512 [[Pendolino]] veturanta sur linio [[Bohumín]] – [[Františkovy Lázně]] kunpuŝiĝis kun kamiono, kiu ŝtopiĝis inter malsuprenigitaj fervojaj [[barilo]]j. Mortis 3 vojaĝantoj kaj 17 pluaj estis vunditaj. == Pluaj fotoj == <gallery> StudenkaOldManor4.jpg|Malnova kastelo StudenkaChurchAndVicarage.jpg|Preĝejo de sankta Bartolomeo kaj paroĥo StudénkaReplinskyChapel1.jpg|Kapelo de Řeplínští z Berečka StudénkaFabianCross6.jpg|Kruco de Fabian Studénka Tomášek Plaque.jpg|Memortabulo sur naskodomo de [[František Tomášek|kardinalo Tomášek]] Studénka železniční stanice pohled z ulice.JPG|Fervoja stacio el strato Studénka pomník železniční nehody.JPG|Monumento COMENIUS </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Studénka}} {{Municipoj de Moraviasilezia regiono|Distrikto Nový Jičín}} [[Kategorio:Studénka| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Nový Jičín]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Nový Jičín]] [[Kategorio:Urboj en dislimejo de Moravio kaj Silezio]] [[Kategorio:Setlejoj en Moravia pordego]] [[Kategorio:Setlejoj sur Odro]] 8k9wnif527g50niho1u1j85mqnjmqgi 0 714018 9493873 8797812 2026-10-15T11:37:19Z Sj1mor 12103 9493873 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = {{#invoke:Wikidata|claim|P1448}} | eonomo = {{paĝonomo}} | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | bildo_priskribo = Emblemo de la Peace corps | tipo = | celo = | agareo = | fondodato = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | mapo = | sidejo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P159}}]], [[{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]] | estro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron de ekofico --> | dungitaro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --> | lingvoj = | TTT-ejo = {{oficiala retejo}} }} '''Packorpuso''' ([[Angla lingvo|angle]]: '''''Peace Corps''''') estas usona humanitara organizaĵo kiu sendas volontulojn al helpobezonaj landoj, samtempe stimulante interkompreniĝon kun ties loĝantoj. La packorpuso sendas volontulojn tra la mondo en pli ol 70 landoj por kunlabori kun registaraj agentejoj, lernejoj, [[Ne-profitcela organizaĵo|senprofitcelaj organizaĵoj]], [[Ne-registara organizaĵo|neregistaraj organizaĵoj]] kaj entreprenistoj en la kampoj de entreprenado, [[Informa teknologio|informteknologio]], [[agrikulturo]] kaj [[vivmedio]] kaj (la plej granda); [[Eduko|edukado]], ekzemple disvolvi bibliotekojn kaj teknologiajn rimedajn centrojn<ref>(en) ''[https://www.peacecorps.gov/volunteer/what-volunteers-do/ Education: Teach lessons that last a lifetime]'', Peace Corps</ref>. == Historio == [[Dosiero:PeaceCorpsMap-currentandformer.PNG|dekstra|eta| Landoj, kie la Packorpuso nuntempe aktivas (purpura) kaj kie ĝi antaŭe funkciis (helviola). ]]La Pactrupo estis fondita [[1-a de marto|la 1-an de marto]] [[1961]] laŭ iniciato de [[John F. Kennedy]] kaj agnoskita de la leĝdona instanco de [[Usono]] (''[[Usona Kongreso|United States Congress]])'' kiel konstanta sendependa agentejo en la sama jaro. La programo estiĝis kiel rezulto de la Malvarma Milito por kontraŭstari la ĉinan kaj sovetian influon en aliaj ŝtatoj. Post ĉi tiu tempo, la packorpuso celis helpi interesitajn landojn kun trejnitaj specialistoj kaj antaŭenigi interkompreniĝon inter usonanoj kaj homoj de la gastigantaj landoj. == Volontuloj == La volontula servo de la packorpuso helpas plibonigi la vivon de homoj en komunumoj tra la mondo, sed la volontuloj mem ankaŭ ricevas praktikajn avantaĝojn: ili lernas novajn lingvojn, akiras spertojn en gvidado kaj internacia disvolviĝo, ĉar ili laboras kiel partneroj kaj amikoj en siaj gastigantaj landoj. La ĉioma nombro de volontuloj kaj staĝuloj (en 2014) superis pli ol 7 000 homoj en almenaŭ 65 landoj el kiuj 63% estis virinoj, 37% estis viroj. 93% ne estis edziĝintaj, 7% estis edziĝintaj aŭ edziĝintaj. Averaĝa aĝo estis 28,7 jaroj. Volontuloj pli ol 50-jaraj konsistigis 8% de la tuta partoprenantaro. Lillian Carter, patrino de usona ŝtatprezidinto [[Jimmy Carter]], eniris la packorpuson en la aĝo de 68 jaroj kiel volontulino pri [[publika sano]] en [[Barato]] kaj konsideris tiun periodon kiel unu el la plej kontentigaj spertoj de ŝia vivo<ref>(en) Daniel Yee (2005). en ''Peace Corps Online''</ref>. Almenaŭ 200 000 homoj deĵoris jam en la packorpuso. La volontuloj iras labori eksterlande dum du jaroj. Dum tiu tempo ili ricevas stipendion adaptitan al sia restadloko por kovri siajn vivkostojn kaj fine de la 2 jaroj ankaŭ 8.000 usonajn dolarojn por helpi ilin reintegriĝi en la usona socio<ref>(en) ''Wilson, Jeff,'' ''[http://www.whitworth.edu/Alumni/Transitions/Articles/TheJourney/WhitworthandthePeaceCorps.htm Peace Corps: A Change of Mind and Heart]''. Whitworth College (2006). la 12-an de majo 2007</ref>. Aktualaj programoj inkluzivas operaciojn kontraŭ malario kaj [[Mediprotekto|mediprotektado]] ekzemple [[rearbarigo]]. == Kinarto == ''Peace Corps (''packorpuso'')'' fariĝis parto de la usona kulturo. Peace Corps ĉeestas en pluraj filmoj (''Dirty dancing'', ''Qué Hacer?, Blood Diamond, Love at First Overturn, Pájaros de verano'' kaj ''Sangre de cóndor).'' == Kritiko kaj problemoj == Negativa reprezento estas en la filmo ''Sangre de cóndor'' filmita de la bolivia reĝisoro Jorge Sanjinés, en kiu volontuloj de ''Peace Corps'' estas prezentataj kiel arogantaj kaj rasismaj detruantoj de indiĝena kulturo. En ĉi tiu filmo estas sceno, kie la indiĝenoj atakas klinikon, kie packorpusaj volontuloj steriligas virinojn kontraŭ ilia volo. En 1971, ankaŭ post ĉi tiu filmo ''Peace Corps'' estis forpelitaj de [[Bolivio]]. La ĉefaj problemoj koncernas la sekurecon de volontuloj, precipe virinoj. En 2009 Casey Frazee, kiu suferis seksĉikanadon deĵorante en Sudafriko, kreis ''First Response Action,'' aktivan grupon por volontuloj, kiuj estas viktimoj de fizika aŭ seksa perfortoj. En 2010, raporto estis kompilita, surbaze de oficialaj dokumentoj, kiuj listigis centojn da kazoj de perfortaj krimoj kontraŭ volontuloj ekde 1989. En 2011, enketo malkaŝis, ke pli ol 1 000 junaj usonaj virinoj estis seksperfortitaj aŭ persekutitaj en la pasinta jardeko dum servado en la packorpuso eksterlande<ref>(en) "''Peace Corps Gang Rape: Volunteer Says U.S. Agency Ignored Warnings''". ABC News. la 12-an de januaro 2011.</ref>. Alia viktimo estis Kate Puzey, volontulino, kiu en marto 2009 estis trovita mortigita en [[Benino|benina]] vilaĝo, kie ŝi servis, suspektita, ke ŝi raportis problemon pri virina perforto en la vilaĝa lernejo<ref>(en) Xeni Jardin, ''[https://boingboing.net/2011/05/11/peace-corps-voluntee.html Peace Corps volunteers speak out against "gross mismanagement of sexual assault complaints"]'', boingboing.net, la 11-an de majo 2011.</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[The Ugly American]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [https://www.peacecorps.gov/ Oficiala retejo de la packorpuso]: www.peacecorps.gov [https://web.archive.org/web/20090604091558/http://www.photosforpeace.org/ Fotoj por Paco], nekutima vojaĝfotografio fare de volontuloj de Peace Corps [http://www.peacegallery.org/ La Paco-Galerio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201128134627/http://www.peacegallery.org/ |date=2020-11-28 }}: pli ol 700 fotoj de packorpusaj volontuloj tra la mondo. == Referencoj == [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1961]] [[Kategorio:Diplomatio]] {{Referencoj}} [[Kategorio:Usono]] [[Kategorio:Volontulado]] 3q9uxf5iz4u4z2ioozcwl9vdhmildrm 0 717511 9493751 8374787 2026-10-15T02:43:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Máté Bereczki |dosiero = Bereczki Máté.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Máté Bereczki |naskonomo = }} '''[[Mateo|Máté]] Bereczki''' [berecki], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bereczki Máté''' estis [[Hungario|hungara]] [[juristo]], [[agronomo]], patro de la hungaraj [[frukto]]j. Lia origina familia nomo estis ''Bogyinszki'' [bodjinski] ĝis [[1862]]. [[Dosiero:Bereczki Máté (1824 - 1895) (2).JPG|eta|{{centre|Busto pri Máté Bereczki}}]] [[Dosiero:Romhány 005.jpg|eta|{{centre|Monumento pri Máté Bereczki}}]] Máté Bereczki<ref>https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/012/pc001247.html#6</ref> naskiĝis la {{daton|24|septembro|1824}} (laŭ alia informo la naskiĝtago estas la 22-a) en [[Romhány]], li mortis la {{daton|9|decembro|1895}} en [[Kunágota]]. == Biografio == Máté Bereczki maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Vác]], poste li akiris juristan [[diplomo]]n en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]] en [[1848]]. Dum la studentaj jaroj li aliĝis al la reforma movado, eĉ li apartenis al la revolucia rondo de [[Sándor Petőfi]]. Li batalis dum la [[Hungara revolucio de 1848]] havanta oficiran rangon. Post fiasko de la revolucio li kaŝiĝis, li ricevis [[amnestio]]n en [[1857]]. Dum mallonga tempo li estis [[notario]] (1860-1862), poste li estis familia edukisto en [[Mezőkovácsháza]] jardekon. En tiu periodo li okupiĝis ankaŭ pri [[fruktarbo]]j. Li luis, poste aĉetis ĝardenon, kie li kreis novajn fruktarbojn. Li neniam lernis agronomion, sed li akiris la necesajn sciojn el libroj kaj gazetoj, poste el propraj spertoj. Li aĉetis eksterlandajn arbojn, kie li malsovaĝigis, plibonigis la arbojn dum 3 jardekoj. Lia ĝardeno iĝis tutlanda modelo. == Elektitaj kontribuoj == * ''Gyümölcsészeti vázlatok I-IV.'' (1877-1887) == Memorigiloj == * agrikultura mezlernejo en [[Baja]] prenis la nomon "Bereczki Máté" * busto en Budapeŝto (1896?) * monumento en Kunágota (1969) == Fontoj == * [http://bereczki-baja.hu/node/6 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.mezogazdasagikonyvtar.hu/assets/digitarchiv/Magyar-agrartorteneti-eletrajzok_1_A-H_OCR.pdf hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 179-a paĝo)] * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/bereczki-mate-74B39/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://web.archive.org/web/20210413160208/https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/bereczki_mate_a_hazai_gyumolcseszet_atyja_szuletesnapja__1824 hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bereczki Mate}} [[Kategorio:Hungaraj agronomoj]] [[Kategorio:Hungaraj notarioj]] 7c47gn3f63mtgs3aw061axfsqekhqhy 0 729040 9493581 9300062 2026-10-14T12:58:03Z Sj1mor 12103 9493581 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Yellow 2G sodium.svg|eta|250px|Kemia kompono de la Kolorigilo Flava 2G.]] '''Kolorigilo''' estas ĝenerala termino uzata por ajna [[kemia substanco]] kiu estas kapabla havigi [[Tinkturo|tinkturojn]], uzataj por doni [[koloro]]n al produktoj de la [[Tekstilindustrio|tekstila]], [[Kosmetiko|kosmetika]] kaj [[nutrindustrio|nutra industrioj]].<ref> [https://web.archive.org/web/20190422062406/https://www.ird.fr/la-mediatheque/videos-en-ligne-canal-ird/des-couleurs-et-des-medicaments/des-couleurs-et-des-medicaments «Des couleurs et des médicaments».] Arkivita el la originalo la 22an de Aprilo 2019. Konsultita la 18an de Junio 2021. </ref> La kolorigiloj estis uzitaj ekde la pratempoj. En la [[prahistorio]] jam oni uzis diversajn materiojn de vegetala (ekzemple de [[Reĝa juglando|juglando]]) kaj animala (ekzemple graso kaj sango) devenoj, same kiel de diversaj mineraloj. En [[kemio]], estas nomata "kolorigilo" ĉiu substanco kapabla absorbi determinitajn [[ondolongo]]jn de la [[spektro]] de [[lumo]]. Temas pri substancoj kiuj fiksiĝas en aliaj havigante al ili koloron stabile antaŭ fizikaj aŭ kemiaj faktoroj kiel la lumo kaj [[Oksidanto|oksidantaj agenteoj]]. Por ke kolorigilo funkciu devas havi en sia kemia strukturo determinatajn funkciajn grupojn, nome "kromoforoj" aŭ "ĥromoforoj", kiuj faras, ke la molekulo absorbu en la videbla regiono de la elektromagneta spektro. "Aŭksokromo" (laŭvorte "kolorpliigo") konsistas en grupo pozitive ŝargita kiu intensigas substancon aŭ kromoforon en la sintezo de kolorigiloj. [[Natura kolorigilo]] aŭ ''natura tinkturo'' estas terminoj kiuj referencas al kolorigiloj aŭ tinkturoj derivitaj de plantoj, senvertebruloj aŭ mineraloj. La plej parto de la naturaj kolorigiloj estas vegetalaj kolorigiloj devenaj de plantoj (radikoj, beroj, arboŝeloj, folioj kaj ligno), kaj aliaj organikaj fontoj kiel, por ekzemplo, fungoj kaj likenoj. == Kelkaj katalogitaj industriaj kolorigiloj == [[Dosiero:Cheerio drinks grape orange melon.jpg|eta|[[Refreŝigaĵo]] estas nutraĵoj el plej kolorigitaj en la industrio.]] * E100i - [[Kurkumino]] * E100ii - [[Kurkumo]] * E101 kaj E101a - [[Riboflavino]] * E120 - [[Karmino]] * E140 - [[Klorofilo]]j * E153 - [[Lignokarbo]] * E160 - [[Karotenoido]]j * E160b - [[Biksino]] * E160d - [[Likopeno]] * E161 - [[Ksantofilo]]j * E161b - [[Luteino]] * E161g - [[Kantaksantino]] * E161h - [[Zeaksantino]] * E161j - [[Astaksantino]] * E163 - [[Antocianino]]j * E170 - [[Kalcia karbonato]] * E171 - [[Titana dioksido]] == Vidu ankaŭ == * [[Farbo]] * [[Pigmento]] * [[Tinkturo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=kolor.0igilo}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolorigiloj| ]] gtos6e80pfp4z7rgqmnwvikf1amllj8 0 751676 9493727 9443969 2026-10-14T20:05:05Z Sj1mor 12103 9493727 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | montaro <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Subbohemiaarbara montetaro | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Podčeskoleská pahorkatina}} | kategorio = montetaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Subbohemiaarbara montetaro | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ohradský rybník Hamrníky (2).jpg | dosiero_priskribo = Fiŝlago ĉe [[Hamrníky]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_flago = 1 | regiono = | regiono1 = | regiono2 = | distrikto = Distrikto Domažlice | distrikto1 = Distrikto Cheb | distrikto2 = Distrikto Tachov | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Bohemiaarbara regiono | parto_tipo = Subulaj unuoj | parto = Tachovská brázda | parto1 = Chodská pahorkatina | limo_tipo = Najbaraj unuoj | limo_faldo = 1 | limo = Bohemia arbaro | limo1 = Ĥebia baseno | limo2 = Slavkova arbaro | limo3 = Tepla montetaro | limo4 = Plasa montetaro | limo5 = Ŝvihova montetaro | limo6 = Všeruba montetaro | rivero = Ohře | rivero1 = Mže | rivero_tipo = Akvejo | biomo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | geologio = Gnejso | geologio1 = Granito | planto = | planto1 = | planto2 = | planto3 = <!-- *** Situo *** --> | plej_alta_situo = [[Chebský vršek]] | koordinatoj_ne_en_titolo = true | plej_alta_leviĝo = 679 | plej_alta_lat_d = 49 | plej_alta_lat_m = 59 | plej_alta_lat_s = 27 | plej_alta_lat_NS = N | plej_alta_long_d = 12 | plej_alta_long_m = 33 | plej_alta_long_s = 37 | plej_alta_long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 746.00 | areo_rondumo = 2 | longo = | longo_unuo = km | larĝo = | larĝo_unuo = km <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera_noto = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Podceskoleska pahorkatina CZ I1A-2.png | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = | portalo = Geografio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Subbohemiaarbara montetaro''' (ĉeĥe: ''Podčeskoleská pahorkatina'') estas [[geomorfologia tutaĵo]] kaj montetriĉa [[montetaro]] etendiĝanta en sinkinta teritorio de ĥebia-domažlica fosaĵo. == Geologio == Ĝi situas sur [[Fundamento (geologio)|fundamentaj mineraloj]] de [[barrandieno]] ([[gnejso]]j, paragnejsoj, [[mika ardezo]], [[granito]], [[amfibolito]], [[gabro]], [[diorito]]). Multnombraj estas ampleksaj restaĵoj de [[terciaro|terciaraj]] egaligitaj surfacoj (etĥpleno, pedipleno) kaj malprofundaj tektonaj valkaldronoj kun [[Neogeno|neogenaj]] sedimentoj, en la meza parto troviĝas granda nombro de fiŝlagoj. Egale estas dismetitaj strukturaj montodorsoj kaj formoj de eroziado de granitaj mineraloj. == Protekto de la naturo == En la teritorion trafas [[Protektita pejzaĝa regiono Bohemia arbaro]] proklamita en la jaro [[2005]]. [[Kategorio:Subbohemiaarbara montetaro| ]] [[Kategorio:Geomorfologiaj tutaĵoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Montetaroj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Bohemiaarbara regiono]] [[Kategorio:Geografio de distrikto Domažlice]] [[Kategorio:Geografio de distrikto Cheb]] [[Kategorio:Geografio de distrikto Tachov]] p4jsxt000f484j01mx77qolgdvmbvpk 0 764149 9493720 9064879 2026-10-14T19:57:50Z Sj1mor 12103 9493720 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Melchiorre Cesarotti''' (elp. melkior sezaroti, naskiĝis la [[15-a de majo|15-an de majo]] [[1730]] en Padovo, mortis la [[3-an de novembro]] [[1808]] en Selvazzano Dentro) estis itala [[Poezio|poeto]], [[lingvisto]], [[literatura tradukisto]], [[Filozofio de lingvo|lingvofilozofo]] kaj [[Intelektulo|klerulo]].[[Dosiero:Bust of Melchiorre Cesarotti. Panteon Veneto; Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti.jpg|alternative=Melchiorre Cesarotti|eta|440x440ra|[[Busto]] de Melchiorre Cesarotti]] == Biografio == [[Dosiero:Villa e Barchessa Melchiorre Cesarotti Selvazzano Dentro.jpg|eta|330x330ra|Vilao Melchiorre Cesarotti]] Melchiorre Cesarotti unue estis studento en la Padova universitato, poste instruis tie [[Retoriko|retorikon]]. En [[1768]] li estis nomumita profesoro pri greka kaj hebrea lingvoj ĉe la sama universitato. En 1779 li iĝis konstanta sekretario de la klaso de bona literaturo de la nova Instituto de Sciencoj, Leteroj kaj Artoj (kiu anstataŭigis la Accademia dei Ricovrati), prenante faktan kontrolon de tiu institucio. En tiu ĉi pozicio li verkis, interalie, sian tradukon de la [[Iliado]], kiu tamen estis konsiderata malsukcesa verko pro la eksterordinaraj kaj plejparte nepravigeblaj liberecoj kiujn li sin permesis. En 1807 li dediĉis al la Imperiestro [[Napoleono la 1-a|Napoleonon la 1-an]] la poemon titolitan "La Pronea". == Verkaro (elekto) == * ''Corso ragionato di letteratura greca'' (La kurso de la greka alfabeto)'', eldonita en 1781 en Padova en du volumoj)'' * (1880) ''Saggio sulla filosofia delle lingue applicato alla lingua italiana''<ref name=":0">(eo) Cesarotti kaj la filozofio de la lingvoj - je la marĝenoj de lingvistiko (2), Literatura Foiro, paĝoj 102-104, [[Literatura Foiro]], aprilo 2022.</ref> (Eseo pri la filozofio de la lingvoj), kiu estas definitiva reverkado de la pli frue (1785) de la ''Saggio sopra la lingua italiana'' (Eseo pri la itala lingvo). * ''Ragionamento sulla filosofia del gusto'' (Traktato pri la filozofio de la teorio de estetiko) * ''Saggio sugli studii (Eseo pri la studoj)'' * ''Istruzione d'un cittadino a' suoi fratelli meno istrutti'' * ''De la plezuro de kiu ekestas tragedio'' * ''Patriotismo illuminato'' * Poemaro === Filozofio de la lingvoj === En 1785 li publikigis la libron ''Saggio sulla filosofia delle lingue'' (Eseo pri la filozofio de la lingvoj), kie troviĝas multaj konsideroj rilate al la absoluta egalvaloro de ĉiu lingvo, sendepende de siaj vortaro, gramatikaj strukturoj kaj socia prestiĝo. La vasteco kaj klarvideco de liaj pripensoj situigas lin en plej altan lokon, inter la vere malmultaj filozofoj de la lingvoj, nom tiuj kiuj ne okupiĝis filozofie pri lingvaĵo, sed rekte pri la unuopaj lingvoj troviĝas en la mezo inter lingvistiko kaj filozofio de lingvaĵo<ref name=":0" />. En tiu libro li ankaŭ agis favore al la libereco de lingva evoluo de la itala kaj kontraŭ la "[[Accademia della Crusca|Accademia della crusca]]". Cesarotti kritikas, en la unua parto, la regantajn antaŭjuĝojn pri la pureco de la itala lingvo kaj emas reliefigi la ligon kun la historio de civilizacio, poste en la dua sekcio li distingas la ''gramatikan genion'', aŭ la neŝanĝeblan lingvan normon, kaj la ''retorikan genion'', kiu estante ligita al eventualaĵoj, povas ŝanĝi. Fine, li argumentas, ke pruntvortoj kiel francismoj povas esti akceptitaj en la itala lingvo, kondiĉe ke ili ne konfliktas kun la reguloj de ''la gramatika genio'', tio estas, ke ekvivalenta termino ne jam ĉeestas en la cellingvo. Citaĵoj el 'Eseo pri la filozofio de la lingvoj': ''"Neniu lingvo estas sufiĉe riĉa, nek povas alveni la tempo en kiu ĝi ne plu bezonas riĉiĝi. La artoj, la sciencoj, la komerco montras je ĉiu paŝo novaĵojn, kiuj postulas novajn nomojn".'' ''"Inter la multaj dialektoj [lingvoj], nur unuiĝas la plej grava, sed tiu graveco ne ŝuldiĝas al la lingvo por si mem, sed al la aŭtoritato de iu provinco [imperio] sur la aliaj kaj al la merito de la verkistoj. Tiuj ĉi lastaj havas tamen neniun povon kontraŭ la unusencaj decidoj de la registaro kadre de lingva politiko."'' === Beletraj tradukoj === Cesarotti estas konata kiel tradukisto de beletraĵoj el la angla (''[[Ossian|Poems of Ossian]]'' de [[James Macpherson]]), la franca (''Le fanatisme, ou Mahomet le prophète'' de [[Voltaire]]) kaj la greka ([[Iliado]]) == Literaturo == (itala) Melchiorre Cesarotti (1802), ''Saggio sulla filosofia delle lingue applicato alla lingua italiana, nuovamente ilustrato di note e chiarmimenti apologetici, aggiuntovi il Saggio sulla filosofia del gusto all' Arcadia di Roma'', eld. Pietro Brandolese, Padova, paĝoj 2-8 Giorgio Patrizi: ''Cesarotti, Melchiorre.'' En: Alberto M. Ghisalberti (eld.): ''Dizionario Biografico degli Italiani'' (DBI). Volumo 24: ''Cerreto–Chini.'' Istituto della Enciclopedia Italiana, Romo, 1980. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Filozofio de lingvo]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Cesarotti, Melchiorre}} [[Kategorio:Italaj poetoj]] [[Kategorio:Beletra tradukado]] [[Kategorio:Tradukistoj]] [[Kategorio:Kleruloj]] [[Kategorio:Filozofoj de lingvo]] [[Kategorio:Lingvistoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Lingvistoj]] [[Kategorio:Intelektuloj]] s12e68duv15lho2vzo5u02a752p8bmp 0 765316 9493854 8385595 2026-10-15T09:51:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493854 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Nereta | alia_nomo = | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = [[Vilaĝo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Центр города pilsētas centrs - Bontrager - Panoramio.jpg | dosiero_priskribo = Raiņa strato <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nereta | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Latvio | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = | histregiono = [[Selonio]] | histregiono_noto = | distrikto = [[distrikto Aizkraukle|Aizkraukle]] | municipo = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = Dienvidsusēja <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 81 | lat_d = 56 | lat_m = 12 | lat_s = 16 | lat_NS = N | long_d = 25 | long_m = 18 | long_s = 28 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:LV_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 987 | loĝantaro_dato = 29.01.2021 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1950-1990 | establita_tipo = Rajtoj de urbvilaĝo | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = LV-5118 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Latvio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = Eŭropo | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = 13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Nereta | statistiko = | retpaĝo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Nereta''', en loka dialekto '''Narata''', estas vilaĝo (grandvilaĝo)<ref>[http://vietvardi.lgia.gov.lv/vv/to_www_obj.objekts?p_id=1160 Latva Agentejo pri Geospacaj Informoj]</ref> en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Selonio]], en la sudo de Latvio. Ĝi situas en [[distrikto Aizkraukle]] sur la bordoj de rivero Dienvidsusēja kaj 4 km de la [[Litovio|Litovia]] limo. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 51 km de [[Aizkraukle]] kaj 121 km de [[Rigo]].<ref>[http://lv.toponavi.com/20922-94779 Toponavi.com. Distancoj.] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}}. == Historio == Nereta situas en la parto de Selonio kiu estis rekte subigita fare de la [[krucisto]]j de la [[Livonia Ordeno]] en la 13-a jarcento. Nereta unue estis menciita en historiaj fontoj (kiel ''Nirica'') en 1298. Ĉe la suda limo de la Livonia Ordeno kun la teroj de la [[Grandprinclando Litovio]], la fortika grandbieno de Nereta estis establita. En 1564, la nomo de Nereta en skribaĵoj estis ''Narite''. Post la kolapso de [[Livonio]], la teritorio estis inkludita en la [[Duklando Kuronio kaj Zemgalio]]. En 1584-1593 la nuna ŝtonkonstruaĵo de la lutera preĝejo estis enkonstruita. En 1596, laŭ la postulo de duko Gotthard Kettler, la unua [[latina lingvo|latina]] lernejo por la infanoj de la servistoj de la grandbieno kaj pastrejo estis establita en Nereta, kiu daŭris por mallonga tempo, en 1607 paroĥa lernejo por kamparanaj infanoj estis establita. En 1672 Nereta estas menciita kiel urbeto.<ref name="LME">Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 2, p. 627.</ref> La vilaĝo malaperis dum la Granda Pesta epidemio de 1709-1711. Kvar jarojn post la epidemio, nur kelkaj homoj vivis en Nereta grandbieno. En 1795 la vilaĝo venis sub la kontrolon de [[Rusia Imperio]]. Dum la [[Unua Mondmilito]], [[Germanio|germanaj]] soldatoj konstruis etŝpuran fervojreton ligantan Daudzeva, Nereta kun [[Jēkabpils]] kaj Suvainišķi en Litovio por provizi la fronton. (La linio al Nereta estis fermita en 1961.) En 1918-1920 Nereta estis inkludita en la [[Respubliko Latvio]]. En 1927, Nereta akiris la statuson de dense loĝata areo (vilaĝo), sed en 1950 - la statuso de urbovilaĝo, kiu estis perdita en 1990, aboliciante ĉi tiun statuson tra Latvio kaj dividante la antaŭajn urbovilaĝojn en urbojn kaj vilaĝojn. Kvankam Nereta renkontis la postulojn por la urbo, ilia administrado elektis la statuson de vilaĝo. == Geografio == La vilaĝo situas en okcidento de Augšzemes altebenaĵo proksime de Meza Latvia malaltebenaĵo.<ref name="LGA">Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020</ref> Averaĝa temperaturo estas -6°C en januaro kaj +17°C - +17,5°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 700 mm jare.<ref name="LGA" /> === Transporto === La ĉefaj aŭtovojoj de la vilaĝo estas P73 (Vecumnieki-[[Subate]]) kaj P75 ([[Jēkabpils]]-Litovio). Loka vojo estas V932 (Nereta-Ērberģe). == Vidindaĵoj == * Lutera preĝejo * Loka muzeo * Skulptaĵo de la verkisto Jānis Jaunsudrabiņš (la muzeo de la verkisto situas 7 km de la vilaĝo)<ref>[http://visitaizkraukle.lv/ko_apskatit VisitAizkraukle. Ko apskatīt?] (latve)</ref> == Bildoj == <gallery> Neretaskulturasnams.JPG|Kulturdomo. Neretaspirts.JPG|Saŭno. Неретское водохранилище Neretas ūdenskrātuve - panoramio.jpg|Nereta akvorezervujo. Neretas luterāņu baznīca (1).jpg|Lutera preĝejo. Neretaskatolubaznica.JPG|Katolika preĝejo. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Latvio]] j1jznio59aac7byeeaytum3klbxmqhj 0 768733 9493867 9254443 2026-10-15T11:30:18Z Filozofo 3592 Korektis mistajpaĵon 9493867 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Unary_numeral_eight.png|eta| Ĉiu linio ilustras malsaman metodon por reprezenti la numeron 8 en la unuuma nombrosistemo, uzante ok streketojn.]]'''Unuuma [[nombrosistemo]]''' estas [[Bazo (nombrosistemo)|bazita]] sur unusola cifero. Ĉi tiu estas la plej simpla kalkula metodo por reprezenti [[Natura nombro|naturajn nombrojn]]: por reprezenti ajnan naturan nombron <math>n</math>, ajna [[simbolo]] estos ripetita <math>n</math> fojojn. Ekzemple: uzante la signon | (vertikala linio), la [[Natura nombro|nombro]] 6 estas reprezentita per ses vertikalaj linioj, ||||||. Kutima ekzemplo de nombrado uzanta unuuman nombrosistemon estas nombrado per [[fingro]]j. == Ĝeneralaj informoj == Kutime oni grupigas la signojn po kvin (ekzemple, trastrekante kvar antaŭajn signojn por indiki la kvinan) por plifaciligi legadon. La elekton de ĝuste kvin elementoj en grupo determinas, unuavide, la nombro de fingroj sur homa mano (aŭ piedo), sed la pli senpera kialo estas verŝajne tio, ke temas pri la unuforma grupigo kongrua kun inklino al [[Dekuma nombrosistemo|dekuma nombrosistemo]] kaj kun minimuma nombro de grupoj tiaj, ke nombro de signoj en ĉiu grupo estas facile kaj senpere kontrolebla. (Tamen la originan inklinon al la dekuma sistemo, evidente kaŭzas ĝuste tio, ke la homo havas du manojn kun po kvin fingroj.) Tia [[Matematika notacio|notacio]] estas simila al spacetoj aŭ aliaj [[Interpunkcio|interpunkcia]] rimedo uzataj en la [[Pozicia nombrosistemo|poziciaj nombrosistemoj]] por igi grandajn nombrojn, kiel ekzemple {{nombro|100,000,000}}, pli legeblaj. [[Adicio|Adicii]] kaj [[Subtraho|subtrahi]] estas sufiĉe simple en la unuuma nombrosistemo - por kunligi du nombrojn oni simple bezonas kunligi la serion de simboloj, kiuj reprezentas la du nombrojn. Por plenumi subtrahon sufiĉas provizore apudmeti la subtrahaton super (aŭ sub) la subtrahanto kaj forigi identan parton de tiu ĉi lasta. Kontraste, [[multipliko]] kaj [[divido]] estas pli komplikaj kaj malfacile plenumeblaj. En la unuuma nombrosistemo ekzistas neniu interkonsentita signo uzata por reprezenti [[Nulo|nulon]] kiel ĝi ekzistas en la aliaj [[Nombrosistemo|nombrosistemoj]] - se ekzistus [[cifero]] por nulo, la [[Bazo (nombrosistemo)|bazo]] fakte estus [[Duuma nombrosistemo|duuma]], ĉar ĝi enhavus du ciferojn. Tial nulo estas traktata nerekte, per ne skribado de nombro kie ĝi estas atendita aperi. Tio ne estas unika al la unuuma nombrosistemo- eĉ en relative progresintaj nombrosistemoj kiel, ekzemple, [[Romaj ciferoj|romiaj ciferoj]] ekzistas neniu signo por nulo. Kompare al lok-bazitaj nombrosistemoj, la unuuma nombrosistemo estas maloportuna kaj ne estas uzita por grandaj kalkuloj. Tamen, ĝi estas foje uzata en [[Informadiko|komputiko]] kiam oni parolas pri [[Komplikeco|komplikecaj]] klasoj, la kialo estas ke en unuuma nombrosistemo, por reprezenti la nombron N - ni bezonas N signojn, dum por fari la samon en iu ajn alia nombrosistemo, ni bezonas c * logN signojn, kie c estas [[konstanto]] kiu dependas de la elektita bazo (sed ne de N). La granda diferenco en la kvanto de [[Karaktero|karakteroj]] inter baza unuo kompare kun aliaj bazoj estas uzata por fari diagnozoj pri la rimedoj (tempo-memoro), kiujn speciala problemo povas postuli por solvi ĝin. Ekzemple se nia algoritmo akceptas [[Enigo|enigaĵon]] kiel [[natura nombro]] N kaj tiele faras N paŝojn, do se la enigo estus kodita en [[duuma]], la nombro da paŝoj kiujn la algoritmo faros estas eksponenta en la reprezento de la enigo (ĉar ni bezonas nur logN signojn, kaj la algoritmo plenumas N paŝojn), kontraŭe se la enigaĵo N estus kodita unuuma, la nombro da paŝoj kiujn la algoritmo faros estas [[lineara]] en la grandeco de la eniga reprezentado. La demando "Kiel ni difinas nombrojn, laŭ kia bazo ni reprezentas nombrojn" dependas de la problemo, kaj estas parto de la problemo-difino, foje ni renkontas problemojn kiuj estas konsiderataj malfacilaj solvi (en la signifo de alta kvanto da rimedoj) sed rigardu la "unuuman version" de la problemo, en kiu ĉiu nombro estas reprezentita per unuma bazo, kaj trovu ke la ekzakte sama algoritmo kiu antaŭe funkciis en eksponenta komplekseco, nun funkcias en polinoma komplekseco. Notu ke la problemo mem ne ŝanĝiĝis, nek la algoritmo, oni simple ŝanĝis la "ludajn regulojn" difinante kiel ni reprezentas la enigojn, kaj ĉi tiu decido estas parto de la difino de la problemo. Ekzemple, la problemo de [[Faktorigo de entjero|malkomponado de nombro en faktoroj]] postulas, plenumtempo kiu estas pli ol [[polinomo]] en la eniggrandeco kie la enigaĵo estas nombro donita en duuma bazo, kaj la eniggrandeco estas mezurita per la nombro da ciferoj. En kontrasto, se la nombro estas transdonita ĉe la unuuma bazo, la plenumtempo estos lineara en la eniga grandeco (kiu en ĉi tiu kazo estos egala al la grandeco de la nombro). Tiamaniere neniu tempo estas ŝparita, sed simple alia maniero estas elektita por mezuri la kompleksecon de la problemo. == Vidu ankaŭ == == Eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} [[Kategorio:1 (nombro)]] [[Kategorio:Nombrosistemoj]] [[Kategorio:Formalaj lingvoj]] [[Kategorio:Teorio de kodigo]] [[Kategorio:Rudimenta aritmetiko]] grudz9peexqke0mli1sgwzmwmt8rb3h 829 775452 9493703 9490002 2026-10-14T19:33:36Z ThomasPusch 1869 9493703 wikitext text/x-wiki == Ĉu utila? == {{re|Tlustulimu|Taylor 49|Moldur|Stefangrotz}} Ĉu vi havas opinion pri tiu LUA-modulo? Mi tro malmulte scias pri LUA kaj ne povus juĝi ĉu la lastaj redaktoj "Update from master using #Synchronizer" ĉiuj sencas, aŭ kion entute tiu modulo faru. Mi nur supozus laŭ bona fido ke probable ĉio estas en ordo... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:02, 5 okt. 2026 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: La metodo "Update from master using #Synchronizer" estas sendube bonefida kvankam teknike terure malfeliĉa. La modulo estas neuzata, do {{por}} forigo, kun pravigo "neuzata modulo, bonvolu ne rekrei sen pruvita bezono por ĉi tiu modulo -- unused module, please do not recreate without demonstrated need for this module". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:28, 6 okt. 2026 (UTC) ::Mi ne havas opinion pri tio. Sed la modulo estas neuzata, do mi ne kontraŭas forigadon. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 17:05, 7 okt. 2026 (UTC) :::Tlustulimu laste redaktis la 7-an de julio, Moldur la 3-an de oktobro (kaj Moldur en notoj atentigis pri tio ke li prenus vikipaŭzon). Do mi supozas ke pri ambaŭ eble ne venos reago ene de senca tempointervalo. Tamen mi ankoraŭ atendos unu semajnon aŭ du, ĉar mi ne vidas kialon aparte hasti. Se ne venos tute novaj argumentoj, mi konsentos pri forigo. Eblas por pli da internacieco krom esperantan kaj anglan noton ankaŭ meti francan ("module inutilisé, veuillez ne pas le recréer sans avoir démontré la nécessité de ce module."). Dankon pro la du jamaj eĥoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:33, 14 okt. 2026 (UTC) 9r0jymlyco95fftws559wb3drncx8hm 0 783107 9493569 7673225 2026-10-14T12:49:44Z Sj1mor 12103 9493569 wikitext text/x-wiki En [[kosmologio]], '''rekombinigo''' rilatas al la epoko ĉe kiu ŝargitaj [[elektrono]]j kaj [[protono]]j en la [[universo]] unue formis elektre neŭtralajn [[hidrogenatomo]]jn. Post la Praeksplodo, la universo estis varma, densa [[plasmo]] de [[fotono]]j, elektronoj kaj protonoj. La interagado de fotonoj kun la plasmo igis la universon efike maldiafana al radiado. Dum la universo disetendiĝis, ĝi ankaŭ malvarmiĝis. Poste, la universo malvarmiĝis ĝis la punkto ke fotonoj malkunliĝis de la materio en la universo, kio kondukas al tiu okazaĵo foje estanta nomita '''fotonmalkumpligo'''. Post kiam fotonoj malkunliĝis de materio, ili [[Liberfluo|vojaĝis libere]] tra la universo sen interagado kun materio, kaj konsistigas tion, kion ni hodiaŭ observas kiel [[kosma mikroonda fona radiado]]. == Vidu ankaŭ == * [[Kronologio de la universo]] * [[Aĝo de la universo]] * [[Praeksplodo]] [[Kategorio:Fizika kosmologio]] {{ĝermo|kosmologio}} 9rkahwumx6ia629w5sk55wybyzyvlld 0 797549 9493577 8543806 2026-10-14T12:56:37Z Sj1mor 12103 9493577 wikitext text/x-wiki '''Bromido''' estas kombinaĵo kiu enhavas la [[jono]]n, kiu formiĝas el la [[kemia elemento|elemento]] [[bromo]] pro la perdo de unu [[protono]] tiel formante la negative ŝargitan jonon Br<small>⁻</small>. La [[salo]]j de [[bromida acido]] (HBr) estas nomataj bromidoj. Ekzemplo estas la salo [[natria bromido]] (NaBr). La vorto ''bromido'' ankaŭ uzatas pri kemia kombinaĵo en kiu unu aŭ pliaj bromatomoj estas kovalente ligitaj en la [[molekulo]]. Do bromidoj povas esti aŭ organikaj aŭ neorganikaj kombinaĵoj. La plej simpla ekzemplo de kovalente ligita bromido estas [[bromida acido|hidrogena bromido]] (HCl). Simpla ekzemplo de organika kovalente ligita bromido estas [[bromometano]] (CH₃Cl). Aliaj ekzemploj de neorganikaj kovalente ligitaj bromidoj uzeblaj kiel reakciantojn estas: == Kelkaj bromidoj == <center> <Gallery> Dosiero:Allyl bromide 3D.png|<center>[[Alila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=106-95-6 106-95-6] Dosiero:Amyl bromide 3D.png|<center>[[Amila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=110-53-2 110-53-2] Dosiero:2-Bromo-pentane 3D.png|<center>[[2-Amila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=107-81-3 107-81-3] Dosiero:3-Bromo-pentane 3D.png|<center>[[3-Amila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=1809-10-5 1809-10-5] Dosiero:T-Bromo-pentane 3D.png|<center>[[t-Amila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=507-36-8 507-36-8] Dosiero:Isoamyl bromide 3D.png|<center>[[Izoamila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=107-82-4 107-82-4] Dosiero:Neopentyl bromide 3D.png|<center>[[Neoamila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=630-17-1 630-17-1] Dosiero:Benzyl bromide 3D.png|<center>[[Benzila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=100-39-0 100-39-0] Dosiero:Benzal bromide 3D.png|<center>[[Benzala bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=618-31-5 618-31-5] Dosiero:Butyryl bromide 3D.png|<center>[[Buterila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=5856-82-6 5856-82-6] Dosiero:Butyl bromide 3D.png|<center>[[Butila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=109-65-9 109-65-9] Dosiero:2-Bromobutane 3D.png|<center>[[2-Bromobutano|2-Butila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=78-76-2 78-76-2] Dosiero:T-Butyl bromide 3D.png|<center>[[t-Butila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=507-19-7 507-19-7] Dosiero:Isobutyl bromide 3D.png|<center>[[Izobutila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=78-77-3 78-77-3] Dosiero:1-Bromodecane 3D.png|<center>[[Dekila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=112-29-8 112-29-8] Dosiero:Disulfur-dibromide-3D-balls.png|<center>[[Dusulfura dubromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=13172-31-1 13172-31-1] Dosiero:Bromoethane 3D.png|<center>[[Etila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=74-96-4 74-96-4] Dosiero:Phenacyl-bromide-3D-balls.png|<center>[[Fenacila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=70-11-1 70-11-1] Dosiero:Phosphorus pentabromide 3D.png|<center>[[Fosfora pentabromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7789-69-7 7789-69-7] Dosiero:Phosphorus-tribromide-3D-vdW.png|<center>[[Fosfora tribromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7789-60-8 7789-60-8] Dosiero:Thiophosphoryl bromide 3D.png|<center>[[Tiofosforila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=3931-89-3 3931-89-3] Dosiero:Citronellyl bromide 3D.png|<center>[[Citronelila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=10340-84-8 10340-84-8] Dosiero:Hexyl bromide3D.png|<center>[[Heksila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=111-25-1 111-25-1] Dosiero:2-Bromo-hexane 3D.png|<center>[[2-Bromoheksano]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=3377-86-4 3377-86-4] Dosiero:Heptyl bromide3D.png|<center>[[Heptila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=629-04-9 629-04-9] Dosiero:2-Bromo-heptane 3D.png|<center>[[2-Bromoheptano]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=1974-04-5 1974-04-5] Dosiero:Potassium_bromide_3D.png|<center>[[Kalia bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7758-02-3 7758-02-3] Dosiero:Carbon-tetrabromide-3D-vdW.png|<center>[[Karbona tetrabromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=558-13-4 558-13-4] Dosiero:Bromomethane 3D.png|<center>[[Metila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=74-83-9 74-83-9] Dosiero:Sodium_bromide_3D.png|<center>[[Natria bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7647-15-6 7647-15-6] Dosiero:Neophyl bromide 3D.png|<center>[[Neofila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=3756-32-9 3756-32-9] Dosiero:Nonyl bromide 3D.png|<center>[[Nonila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=693-58-3 693-58-3] Dosiero:2-Bromo-nonane 3D.png|<center>[[2-Bromononano]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=2216-35-5 2216-35-5] Dosiero:Octyl bromide 3D.png|<center>[[Oktila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=111-83-1 111-83-1] Dosiero:2-Bromo-octane 3D.png|<center>[[2-Bromo-oktano]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=557-35-7 557-35-7] Dosiero:1-Bromopropane 3D.png|<center>[[Propila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=106-94-5 106-94-5] Dosiero:2-Bromopropane 3D.png|<center>[[Izopropila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=75-26-3 75-26-3] Dosiero:Sulfuryl-bromide-3D-vdW.png|<center>[[Sulfurila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=74474-90-1 74474-90-1] Dosiero:Thionyl-bromide-from-xtal-3D-balls-B.png|<center>[[Tionila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=507-16-4 507-16-4] Dosiero:Vinyl bromide 3D.png|<center>[[Vinila bromido]]<br />[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=593-60-2 593-60-2] </Gallery> </center> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bromidoj| ]] tkynrea8qe49o6vo0k250iupobl30sy 0 797693 9493829 9263506 2026-10-15T09:04:10Z Sj1mor 12103 9493829 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-TE|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10}} '''Escorihuela''' [eskoriŬEla] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco [[Provinco Teruelo|Teruelo]] (nordorienta [[Hispanio]]), nome en la suda komarko [[Komunumo de Teruelo]], kies komarka ĉefurbo estas la provinca ĉefurbo mem, [[Teruelo]]. La loknomo ''Escorihuela'' estas etimologie komprenebla kiel ''Rubujeto'', plej verŝajne rilate al iama [[minado]]. ==Geografio== Ĝi estas je 31 km nordoriente de [[Teruelo]], provinca ĉefurbo. Ĝi estas iom oriente de [[Alfambra]] kaj nordokcidente de [[El Pobo]], Neregula tereno ĉirkaŭas ĝin, iom oriente de la rivero Alfambra, sed en terenoj kiuj enfluas en la riveron. La loĝloko mem kuŝas je 1133 msm.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.ign.es/iberpix2/visor/ |titolo=«Instituto Geográfico Nacional». |alirdato=2022-10-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210418233538/https://ign.es/iberpix2/visor/ |arkivdato=2021-04-18 }}</ref>​ ==Historio== [[Dosiero:El monumento al espiglero.jpg|eta|maldekstre|220px|Monumento al industrio de lavendo.]] La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de [[Alfonso la 1-a (Aragono)|Alfonso la 1-a la Batalema]] en la batalo de Cutanda. Sed eble la kristanoj perdis ĝin dum la krizo kiu sekvis la morton de Alfonso la 1-a. Nur dum la regado de [[Alfonso la 2-a (Aragono)|Alfonso la 2-a de Aragono]] estis klara dominado fare de kristanoj. La historia okazaĵo plej elstara estas la interkonsento nomita ''Sentencia de Escorihuela'' de 1277, konsiderita origino de la municipa sendependigo.​ ==Aktualo== Bazo de ekonomio estas agrikulturo (cerealoj), brutobredado (ŝafoj) kaj rura turismo kaj aparte estis industrio de [[lavendo]]. Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tiukadre ankaŭ en El Pobo oni malaltiĝis ĝis nunaj 141 loĝantoj. ==Vidu ankaŭ== * [[Municipoj de la provinco Teruelo]] ==Notoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Teruelo]] p3piozkjh9a7wj4iwnjlryyvzkcsyg5 0 799121 9493743 8702169 2026-10-14T22:27:41Z Kent Wang 190754 Anstataŭigi bildaron per bildaro tradukita el la hispana; forigi duobligitan bildon 9493743 wikitext text/x-wiki {{Heredaĵo de UNESKO}} {{Informkesto konstruaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = PT | situo sur mapo = |tipo1 = reliefo |zomo=13 |kesteroj = {{Informkesto Monda Heredaĵo |subŝablono = jes |Lando = Portugalio |Tipo = kultura heredaĵo |Kriterioj = |Koordinatoj = |Regiono = [[Eŭropo]] |Jaro = |Plie = |Danĝero = |ID = |regiono-ISO = PT |Mapo=}} }} La '''Sintra Nacia Palaco''' (konata ankaŭ en portugala kiel ''Palácio da Vila'' (Urba Palaco, kontraste al la Montopinta Palaco), en la ''[[freguesia]]'' de [[Sintra]] nome São Martinho, estis reĝa [[palaco]] nune posedaĵo de la [[Portugalio|portugala ŝtato]], kiu uzas ĝin por turismaj kaj kulturaj celoj. Estas urba palaco, kies konstruado estis komencita komence de la [[16-a jarcento]], kies arkitekto estas nekonata. Ĝi enhavas mikson de elementoj de diversaj arkitekturaj stiloj, nome [[mudeĥara]], [[gotika]], [[Manuelisma stilo|manuelisma]], [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kaj historiisma. Ĝi estas konsiderata ekzemplo de [[organika arkitekturo]], per aro de korpoj ŝajne separitaj, sed kiuj formas parton de artikita tuto, pere de kortoj, ŝtuparoj, koridoroj kaj galerioj. La palaco formas parton de komplekso "Kultura Pejzaĝo de Sintra" deklarita [[Heredo de la Homaro]] fare de [[Unesko]] en 1995. == Historio == [[Dosiero:Palacio Nacional, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 70.jpg|eta|maldekstre|270ra|Fasado.]] Konstruita ĉefe en la [[16-a jarcento]], estas rakontoj pri ekzistado de alia antaŭa palaco ie tie. En [[1489]] oni iniciatis kampanjon de konstruado kiu malpezigis la iamajn vorkojn kaj pliriĉiĝis la internajn ornamaĵojn, aparte per andaluztipaj [[azuleĥo]]j. Inter [[1505]] kaj [[1520]] oni kreis la nomitan manuelisman alon kaj, en [[1508]], oni ekkonstruis la ''Sala dos Brasões'' (Salono de la Blazonoj). Dum la regado de [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a]] (meze de la 16-a jarcento), oni konstruis la areon inter la johanisman kaj manuelisman. En la [[17-a jarcento]] oni faris ŝanĝojn kaj ampleksigon kaj, inter [[1683]] kaj [[1706]] (regado de [[Petro la 2-a (Portugalio)|Petro la 2-a]]), oni plinovigis la pentraĵojn de la plafonoj de kelkaj salonoj. En [[1755]] oni faris gravajn laborojn de restaŭrado, por ripari la damaĝojn okazigitajn de la [[Lisbona tertremo en 1755|Tertremo de Lisbono]], kaj oni konstruis la alon inter la ''Jardim da Preta'' kaj la ''Pátio dos Tanquinhos''. En [[1863]] oni entreprenis novan kampanjon de dekoradon. La palaco estis klasita kiel [[Nacia Monumento]] en [[1910]]. == Aspekto == La ''Palácio da Vila'' estas palaco situanta sube, ene de la vilaĝo mem, kontraste kun la Kastelo de la Maŭroj supre, meze de la monto, kaj la [[Palaco de la Roko]] pli supre sur la montopinto. Ĝi estis reĝa sidejo kaj nun turisma vizitindaĵo. Estas tipa la bildo de la palaco superregita de la du konusaj konstruaĵoj de la enormaj [[kameno]]j videblaj de malproksime. Aliaj eroj de la palaco estas la salonoj (sep nomitaj laŭ specifa ornamaĵo), kapelo, lignaj tegmentoj kaj la enorma kuirejo. La fasado estas organizita kiel tri korpoj el kiuj tiu centra estas pli alta kaj granda. En la teretaĝo estas [[Arkado (arkitekturo)|arkado]]. Inter salonoj menciindas la ''Sala dos Archeiros'' (de Pafarkistoj), la ''Sala Moura'' (de Araboj), la ''Sala das Pegas'' (de Pigoj), la ''Sala dos Cisnes'' (de Cignoj), la ''Sala dos Brasões'' — kun blazonoj de 72 nobelaj familioj portugalaj kaj de la ok filoj de [[Manuelo la 1-a (Portugalio)|Manuelo la 1-a]] —, la ''Sala das Sereias'' kaj la ''Sala da Audiência''. == Bildaro == <gallery> File:Conical chimneys from pátio Central 01.jpg|La konusformaj kuirejaj kamentuboj vidataj de la centra korto File:Sala dos Cisnes 96.jpg|La Halo de Cignoj kaj ĝia pentrita plafono File:Dome of Sala dos Brasões 09.jpg|La kupola plafono de la Halo de Blazonoj File:Palacio Nacional, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 22-27 PAN HDR.jpg|Panorama vido de la kupola plafono de la Halo de Blazonoj File:Capela Palatina 20.jpg|La palaca kapelo File:Esguicho in Pátio Central 23.jpg|La fontano kun helikforma kolono en la centra korto File:Gruta dos Banhos 21.jpg|La Gruta dos Banhos, ornamita per bluaj kaj blankaj azuleĥoj </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Palacoj en Portugalio]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Portugalio]] n39wgw7q6ax9fdevmdttvnt40jie9el 1 805616 9493880 7841763 2026-10-15T11:45:04Z Sj1mor 12103 /* Lokloĝo */ nova sekcio 9493880 wikitext text/x-wiki == Esperantigita nomo == Ĉu por multaj loĝlokoj ĉiu havas esperantigitaN nomoN? De kie devenas tiu nomo? Ĉu estas listo pri tio? Ĉu ĝi estas oficiala? Mi komprenas ke necesas eksterajn fontojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:32, 18 dec. 2022 (UTC) :Ĉu la Esperantigo de vortoj el XXX lingvo solvas la aferon? Ĉu ankaŭ por nomoj, ni diru personaj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:05, 18 dec. 2022 (UTC) == Lokloĝo == Ĉu erara? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:45, 15 okt. 2026 (UTC) 7gkcsrnfelzbn3luifmab6iyqayok6n 0 808175 9493580 8195873 2026-10-14T12:57:40Z FrühlingsSonnenBad 163699 9493580 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Föritztal COA.svg |zomo = 9 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in SON.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Sonneberg]] |alto = 410 |areo = 98.5 |poŝtkodo = 96524 |tel_antaŭkodo = 03675, 036764, 036761 (loĝloko Heubisch) |aŭtokodo = SON |oficiala_kodo = {{#property:p439}}} |subdivido = 19 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Ortsstr. 13, Neuhaus-Schierschnitz, 96524 Föritztal |retpaĝaro = |komunumestro = Andreas Meusel (ekde julio 2018) }} '''Föritztal''' estas komunumo en [[Germanio]], kiu ekestis la 6-an de julio 2018 el la antaŭaj najbaraj komunumoj [[Föritz]], [[Judenbach]] kaj [[Neuhaus-Schierschnitz]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Sonneberg]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]], kaj je tri kvaronoj limas al la historia regiono [[Frankonio]] de la najbara federacia lando [[Bavario]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. [[Dosiero:Logo Gemeinde Föritztal.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|emblemo de la nova komunumo}}]] La komunumo sume dividiĝas al la loĝlokoj kaj vilaĝoj ''Eichitz, [[Föritz]], Gefell, Heinersdorf, Heubisch, Jagdshof, [[Judenbach]], Lindenberg, Mogger, Mönchsberg, Mupperg, Neuenbau, [[Neuhaus-Schierschnitz]]'' (kun ''Buch, Gessendorf, Mark, Neuhaus'' kaj ''Schierschnitz), Oerlsdorf, Rotheul, Rottmar, Schwärzdorf, Sichelreuth'' kaj ''Weidhausen''. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {| |[[Dosiero:Neuhaus-Schierschnitz Rathaus.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la komunuma administrejo}}]] |[[Dosiero:Burg Neuhaus.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|burgo ''Neuhaus''}}]] |} {| |[[Dosiero:Mupperg-Schloß01.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|kastelo ''Mupperg''}}]] |[[Dosiero:Mupperg-Kirche.jpg|eta|maldekstra|156ra|{{centre|loka kirko de ''Mupperg''}}]] |} {{Projektoj}} {{Distrikto Sonneberg}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Sonneberg]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] pee45kxclj7qynurjmrnomhepe75i92 0 812939 9493750 8535689 2026-10-15T02:11:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493750 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = Manuel Antonio Campos Marathon ECh 2017.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Manuel Antonio Campos kaj {{paĝonomo}} en 2017 |naskonomo = }} '''[[Marteno|Márton]] Kövér''' [kovEr], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kövér Márton''' estas [[Hungario|hungara]] [[kanuo|kanuisto]], [[pagajsurfado|pagajsurfisto]], naŭfoja mond[[ĉampiono]]. {{Paĝonomo}} naskiĝis la {{daton|24|oktobro|1987}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} ekde 1995 estis kanuisto en pluraj ĉefurbaj sportkluboj sur [[Danubo]]. Depost signifaj rezultoj en junularaj konkursoj li estis naŭfoje mondĉampiono en maratonaj distancoj individue aŭ duope inter 2011-2017 (memoru: tiu sportbranĉo ne ekzistas en Olimpikoj). Li estis ankaŭ eŭropa ĉampiono kvinfoje tiutempe. Li malaktiviĝis en la jaro 2009, tiam li estis trejnisto, sed poste li denove estis aktiva sportisto. Depost 2017 li estis ankaŭ starremisto kaj en la sensporta vivo oficiro ([[leŭtenanto]]). == Fontoj == * [https://kajakkenusport.hu/orokos-bajnok/kover-marton hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230302061103/https://kajakkenusport.hu/orokos-bajnok/kover-marton |date=2023-03-02 }} * [http://www.merkaptse.hu/cikkd4ac.html?hid=481 hungarlingva biografio kun foto] * [https://tortenelem.kajakkenusport.hu/szemely/kover-marton/855db93f-2962-409d-9b5c-1ad6755e4a48 hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.csepelkajakkenu.hu/info/bajnokaink hungarlingva biografio kun foto kaj video legebla pli malsupre] * [https://web.archive.org/web/20230302061103/https://merkaptonline.hu/kover-marton rezultoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kover Marton}} [[Kategorio:Hungaraj kanuistoj]] [[Kategorio:Hungaraj oficiroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj mondĉampionoj]] {{Portalstrio|Biografio}} butjh3gkmqgsgj2qcwxq2lxs0zyyy8k 0 815440 9493573 9445090 2026-10-14T12:53:36Z Sj1mor 12103 9493573 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano | Nomo = Lupusa nefrito | Dosiero = Diffuse proliferative lupus nephritis - high mag.jpg | Larĝo de dosiero = <!-- larĝo de dosiero (defaŭlte 190px) --> | Priskribo = Mikrofoto de difuza prolifera lupusa nefrito | KIM-10 = [https://icd.who.int/browse10/2010/en#/N08.5 N08.5] | DSM-V = <!-- kodo de psikiatra diagnozo alternative ankaŭ laŭ la sistemo [[DSM-V]] --> | DSM-IV = <!-- laŭ la pli malnova sistemo [[DSM-IV]] --> | MeshID = | MeshYear = | MeshName = <!-- ĉies statistikaj indikoj --> | Prevalenco = <!-- prevalenco en populacio --> | Incidenco = <!-- pojara incidenco --> | Mortofteco = <!-- mortofteco --> | Aĝo = <!-- tipa (la plej ofta) aĝo de apero --> | Aĝo2 = <!-- eventuala dua maksimumo de apero --> | Stat = <!-- fonto de statistiko, necesas fermi en <ref></ref> --> <!-- ♂ viraj statistikaj indikoj --> | Prevalenco-virinoj = <!-- prevalenco ĉe virinoj --> | Incidenco-virinoj = <!-- pojara incidenco ĉe virinoj --> | Mortofteco-virinoj = <!-- mortofteco ĉe virinoj --> | Aĝo-virinoj = <!-- Tipa (la plej ofta) aĝo de apero ĉe virinoj --> | Aĝo2-virinoj = <!-- Dua maksimumo de apero ĉe virinoj --> | Stat-virinoj = <!-- fonto de statistiko, necesas fermi en <ref></ref> --> <!-- ♀ inaj statistikaj indikoj --> | Prevalenco-viroj = <!-- prevalenco ĉe viroj --> | Incidenco-viroj = <!-- incidenco ĉe viroj --> | Mortofteco-viroj = <!-- mortofteco ĉe viroj --> | Aĝo-viroj = <!-- Tipa (la plej ofta) aĝo de apero ĉe viroj --> | Aĝo2-viroj = <!-- Dua maksimumo de apero ĉe viroj --> | Stat-viroj = <!-- fonto de statistiko, necesas fermi en <ref></ref> --> <!-- Klinika bildo --> | Paso = <!-- Unu el eblecoj (akuta|subakuta|kronika) --> | Kaŭzo = [[lupuso]] | Sistemo = [[reno]]j }} '''Lupusa nefrito''' ({{lang-la|Lupus nephritis}}) estas la rena [[inflamo]], kaŭzita de [[lupuso]]. Ĝi estas speco de [[glomerulonefrito]], kiu estas ĉi-foje sekundara kaj havas certajn specifaĵojn. == Ofteco == Klinikaj manifestiĝoj de renaj problemoj aperas ĉe proksimume 50% de la lupusaj malsanuloj. La plej alta probableco estas ĉe [[afrikusonanoj]] (70%) kaj [[azianoj]] (82%)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12004788/ | titolo = Systemic lupus erythematosus in three ethnic groups. XII. Risk factors for lupus nephritis after diagnosis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Bastian | persona nomo = H. M. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = J. M. Roseman, G. McGwin Jr., G. S. Alarcón, A. W. Friedman, B. J. Fessler, B. A. Baethge, J. D. Reveille | gazeto = Lupus | volumo = 11 | numero = 3 | paĝoj = 152-160 | doi = 10.1191/0961203302lu158oa | dato = 2002 | alirdato = 2023-03-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22052624/ | titolo = Systematic review of the epidemiology of systemic lupus erythematosus in the Asia-Pacific region: prevalence, incidence, clinical features, and mortality | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Jakes | persona nomo = Rupert W. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Sang-Cheol Bae, Worawit Louthrenoo, Chi-Chiu Mok, Sandra V. Navarra, Namhee Kwon | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 64 | numero = 2 | paĝoj = 159-168 | doi = 10.1002/acr.20683 | dato = 2012-02 | alirdato = 2023-03-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la malsano renaj damaĝoj estas ĉe 25–50% de la malsanuloj, poste ilin havas preskaŭ 60% de la plenkreskuloj kaj 80% de la infanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Волчаночный нефрит и его ведение в 2001 г. // Успехи нефрологии |lasta = Камерон |unua = Дж. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Н.А. Мухин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Русский врач |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 145–64 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĉe 15–20% de la pacientoj lupusa nefrito progresas ĝis la fina fazo de la [[rena malsufiĉo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Общие принципы лечения волчаночного нефрита с профилактикой сердечно-сосудистых осложнений | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Панафидина | persona nomo = Т.А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Попкова Т.В. | gazeto = Современная ревматологи | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 4 | doi = 10.14412/1996-7012-2018-4-4-8 | dato = 2018 | alirdato = 2023-03-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Mekanismo == [[Dosiero:Lupus nephritis.webm|eta|Filmeto pri lupusa nefrito (angle).]] Lupusa nefrito estas konsiderata paradigmo (modelo) de la imunokompleksa inflamo. Mekanismo de ĝia evoluo spegulas ĝeneralan patogenezon de [[lupuso]]. Kiel bazo de la malsano servas poliklona hiperaktiveco de [[B-ĉelo|B-ĉela]] sistemo, kiu manifestiĝas je nekontrolebla produktado de [[antikorpo]]j, kaj/aŭ difektoj de [[T-ĉelo|T-ĉela]] memreguligo, kaŭzanta misfunkcion de [[paraplegio]] de la ĉeloj kaj de la rekona procezo kun perdo de [[imuna toleremo]] al la propraj [[antigeno]]j, precipe al tiuj nukleaj. Al efektoraj mekanismoj de rena damaĝo apartenas: [[Komplemento (biologio)|komplemento]], polimorfaj ĉeloj, [[monocitoj]], iliaj faktoroj de adhero kaj atraktoraj molekuloj, sintezo de [[citokinoj]], [[kemokinoj]], [[eikosanoidoj]], [[endotelinoj]] ktp. Gravas ankaŭ damaĝoj de [[intersticio]] kaŭzitaj de [[CD8|CD8-]] kaj [[CD4|СD4+]] T-ĉeloj kaj [[makrofago]]j, kun posta estiĝo de [[fibrozo]] kaj perdo de [[peritubularaj kapilaroj]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://mrj.ima-press.net/mrj/article/view/168/163 | titolo = Поражение почек при системной красной волчанке: современные представления о патогенезе, клинике, подходы к лечению | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Краснова | persona nomo = Т. Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Современная ревматология | volumo = 2 | numero = 3 | paĝoj = 18-19 | doi = 10.14412/1996-7012-2008-483 | dato = 2008 | alirdato = 2023-03-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Antikorpoj atakas [[Nuklea acido|nukleajn acidojn]] kaj [[proteino]]jn rilatajn al ĉela [[Transskribado (biologio)|transskribado]] kaj mekanismo de translacio ^{[[:en:Translation (biology)|en]]}: iliaj ĉefaj celoj estas [[nukleosomo]]j ([[DNA]]-[[histonoj]]) aŭ kvaropo de antigenoj el propra [[kromatino]], etaj nukleaj [[ribonukleoproteinoj]] (sn RNP) kaj etaj citoplasmaj ribonukleoproteinoj (sc RNP). La plej gravaj por diagnozo estas la antikorpoj direktitaj kontraŭ la duspirala DNA, Smith (Sm)-antigeno kaj С1q. La plej specifaj kaj damaĝaj estas la antigenoj je la duspirala DNA. Potenciale damaĝaj por la renoj estas antikorpoj je DNA de [[Izotipo (biologio)|izotipo]] IgG2b, kiuj lanĉas klasikan vojon de la aktivigo de [[Komplemento (biologio)|komplemento]]<ref name="Krasnova19">{{citaĵo el gazeto | url = https://mrj.ima-press.net/mrj/article/view/168/163 | titolo = Поражение почек при системной красной волчанке: современные представления о патогенезе, клинике, подходы к лечению | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Краснова | persona nomo = Т. Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Современная ревматология | volumo = 2 | numero = 3 | paĝoj = 18-19 | doi = 10.14412/1996-7012-2008-483 | dato = 2008 | alirdato = 2023-03-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Gravas ankaŭ kelkaj aliaj antikorpoj. Antikorpoj je Ro- kaj C1q+ asociiĝas kun gravaj renaj damaĝoj. Speciale grave la pason de la lupusa nefrito kaj ĝian prognozon influas antifosfolipidaj antikorpoj (AFA), ligitaj al evoluo de la [[antifosfolipida sindromo]]. AFA estas heterogena populacio de antikorpoj al antigenaj determinantoj de negative ŝargitaj ([[Anjono|anjonaj]]) [[fosfolipidoj]] kaj/aŭ fosfolipidoligantaj (kofaktoraj) proteinoj de [[sangoplasmo]]. Al AFA apartenas: antikorpoj kaŭzantaj false poztivan [[Wassermann-ekzameno]]n, antikorpoj reagantaj kun [[kardiolipino]] kaj aliaj fosfolipidoj, kaj lupusa antikoagulanto (antikorpoj, kiuj longigas [[in vitro]] koaguliĝon de la [[sango]] en fosfolipide dependaj koagulaciaj testoj). En interagado de AFA kaj la fosfolipidoj la ĉefan rolon ludas mutacioj de proteinoj-kofaktoroj: β2-glikoproteino 1 (β2-GP 1), [[protrombino]], koagulfaktoroj Х kaj ХIII, proteinoj C kaj S, metiltetrahidrafolatreduktazo kaj aliaj<ref name="Krasnova19"/>. [[Polimorfismo (zoologio)|Polimorfismo]] de prokoagulaj proteinoj kaj de naturaj antikoagulantoj povas kaŭzi makro- kaj mikroangiopatiojn kaj ŝanĝi klinikan kaj morfologian bildojn de [[nefropatio]]. Specifa trajto de morfologio de lupusa nefrito estas granda polimorfismo inter kaj ene de la [[glomeruloj]]. Okazas proliferado de la glomeruloj, larĝiĝo kaj eniĝo de [[mesangiumo]], membranaj ŝanĝoj, damaĝoj de kanaletoj kaj de intersticio. Specifaj, kvankam ne patognomoniaj, morfologiaj signoj de lupusa nefrito estas fibrinoida nekrozo de kapilaraj sinuoj, nuklea patologio ([[karioreksizo]] ^{[[:en:Karyorrhexis|en]]} kaj [[kariopiknozo]]), drasta loka dikiĝo de bazaj membranoj de kapilaroj de glomeruloj forme de "drataj sinuoj". Grava elemento de la damaĝoj estas angia trombozo (fibrinaj kaj hialinaj tromboj ene de kapilaroj), foje kombinata kun ĉeesto de AFA aŭ imunaj kompleksoj, enhavantaj [[krioglobulino]]jn. Dum [[imunohistokemia ekzameno]] oni trovas imunoglobulinojn G (ĉefe IgG1 kaj IgG3), tamen foje dominas IgA aŭ IgM<ref name="Krasnova19"/>. Malsame ol la [[Bright-malsano|Bright-nefrito]], lupusa nefrito havas specifajn manifestiĝojn kaj pli evidentajn bazajn nefrologiajn sindromojn. == Diagnozado == Lupusa nefrito estas la ĉefa mortokaŭzo ĉe la lupuso, pro kio ĝia frua diagnozado kaj ĝusta kuracado estas ege gravaj; pli malfrua kuracado estas pli komplika kaj kosta. Plej ofte lupusa nefrito aperas ĉe pacientoj, kiuj malsaniĝis en infanaĝo aŭ adolesko. Frua diagnozado ofte estas malfacila, ofte la solaj signoj estas [[proteinurio]] kaj ŝanĝo de urinaj sedimentaĵoj. [[Rena biopsio]] ebligas diagnozi aktivan lupuson de la klasoj III–V nur ĉe 25% de la pacientoj, kiuj ne havis tiujn ŝanĝojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22089455/ | titolo = Frequency of class III and IV nephritis in systemic lupus erythematosus without clinical renal involvement: an analysis of predictive measures | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Wakasugi | persona nomo = Daisuke | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Takahisa Gono, Yasushi Kawaguchi, Masako Hara, Yumi Koseki, Yasuhiro Katsumata, Masanori Hanaoka, Hisashi Yamanaka | gazeto = <!-- ekzemple: La Esperantuja Gazeto --> | volumo = 39 | numero = 1 | paĝoj = 79-85 | doi = 10.3899/jrheum.110532 | dato = 2012-01 | alirdato = 2023-03-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Gravan rolon en la diagnozado ludas specifaj imunologiaj testoj: lupusan nefriton povas sugesti malaltigo de la nivelo de komponantoj de la [[Komplementa sistemo|komplemento]] C3 kaj C4, altiĝo de nombro de antikorpoj al la duspirala DNA kaj al С1q<ref name="Renal biopsy in lupus patients"/><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23833315/ | titolo = Elevated subclinical double-stranded DNA antibodies and future proliferative lupus nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Olson | persona nomo = Stephen W. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Jessica J Lee, Lisa K Prince, Thomas P Baker, Patricia Papadopoulos, Jess Edison, Kevin C Abbott | gazeto = Clinical Nephrology | volumo = 8 | numero = 10 | paĝoj = 1702-1708 | doi = 10.2215/CJN.01910213 | dato = 2013-10 | alirdato = 2023-03-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27252264/ | titolo = Anti-C1q in systemic lupus erythematosus | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Stojan | persona nomo = G. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = M Petri | gazeto = Lupus | volumo = 25 | numero = 8 | paĝoj = 873-877 | doi = 10.1177/0961203316645205 | dato = 2016-07 | alirdato = 2023-03-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Rena biopsio helpas kompreni karakteron de la renaj damaĝoj, ilian klason, aktivecon, haveblon de morfologiaj signoj de nefrosklerozo kaj antaŭsignoj de ilia progreso, kaj helpas eltrovi tromban [[Angiopatio|mikroangiopation]] kaj lupusan podocitopation, kiuj renkontiĝas respektive ĉe 24% kaj 1,3% de la lupusaj malsanuloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26983707/ | titolo = Clinical-Morphological Features and Outcomes of Lupus Podocytopathy | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Weixin | persona nomo = Hu | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Yinghua Chen, Shaofan Wang, Hao Chen, Zhengzhao Liu, Caihong Zeng, Haitao Zhang, Zhihong Liu | gazeto = Clinical Nephrology | volumo = 11 | numero = 4 | paĝoj = 585-592 | doi = 10.2215/CJN.06720615 | dato = 2016-04-07 | alirdato = 2023-03-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23320601/ | titolo = The spectrum of renal thrombotic microangiopathy in lupus nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Di | persona nomo = Song | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Li-hua Wu, Feng-mei Wang, Xiao-wei Yang, Di Zhu, Min Chen, Feng Yu, Gang Liu, Ming-hui Zhao | gazeto = Arthritis research & therapy | volumo = 15 | numero = 1 | paĝoj = <!-- aŭ |paĝo= de la fontinformoj --> | doi = 10.1186/ar4142 | dato = 2013-01-15 | alirdato = 2023-03-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16868977/ | titolo = Mortality in systemic lupus erythematosus | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Bernatsky | persona nomo = S. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = J-F Boivin, L Joseph, S Manzi, E Ginzler, D D Gladman, M Urowitz, P R Fortin, M Petri, S Barr, C Gordon, S-C Bae, D Isenberg, A Zoma, C Aranow, M-A Dooley, O Nived, G Sturfelt, K Steinsson, G Alarcón, J-L Senécal, M Zummer, J Hanly, S Ensworth, J Pope, S Edworthy, A Rahman, J Sibley, H El-Gabalawy, T McCarthy, Y St Pierre, A Clarke, R Ramsey-Goldman | gazeto = Arthritis & Rheumatology | volumo = 54 | numero = 8 | paĝoj = <!-- aŭ |paĝo= de la fontinformoj --> | doi = 10.1002/art.21955 | dato = 2006 (Aŭgusto) | alirdato = 2023-03-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref name="Renal biopsy in lupus patients">{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17183619/ | titolo = Renal biopsy in lupus patients with low levels of proteinuria | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Christopher-Stine | persona nomo = Lisa | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Mark Siedner, Janice Lin, Mark Haas, Hemal Parekh, Michelle Petri, Derek M Fine | gazeto = <!-- ekzemple: La Esperantuja Gazeto --> | volumo = 34 | numero = 2 | paĝoj = 332-335 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2007-02 | alirdato = 2023-03-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lupusa nefrito povas esti diagnozita surbaze de jenaj kriterioj, ellaboritaj de la [[Usona Kolegio de Reŭmatologio]]<ref name="rekomendoj">{{citaĵo el gazeto | url = https://mrj.ima-press.net/mrj/article/view/989/948 | titolo = Клинико-лабораторные взаимосвязи у пациентов с различными вариантами течения системной красной волчанки | gazeturl = https://mrj.ima-press.net | familia nomo = Лила | persona nomo = В.А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Современная ревматология | volumo = | numero = 1 | paĝo = 26 | doi = 10.14412/1996-7012-2020-1-26-31 | dato = 2020 | alirdato = 20-08-2020 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: * persista proteinurio > 0,5 gramoj/tage; * kaj/aŭ 5 eritrocitoj, 5 leŭkocitoj aŭ cilindroj ĉe manko de infekto de urinaj vojoj; * aldone: datumoj de rena biopsio konfirmantaj imunokompleksan nefriton. Rena biopsio, kaze de manko de kontraŭindikiloj, devas okazi al ĉiuj pacientoj kun aktiva nefrito. Rezultoj de biopsio estas taksataj surbaze de jena klasifiko de la Internacia Asocio de Nefrologoj kaj Nefropatologoj (2003): {| class="wikitable sortable" |- |'''Klaso''' (laŭ ISN/RPS) |'''Morfologiaj specifaĵoj''' |'''Klinikaj manifestiĝoj''' |- |I. Minimumaj ŝanĝoj de mesangiumo |Normalaj glomeruloj ĉe luma mikroskopio, deponaĵoj de imunaj kompleksoj ĉe imunofluoreska aŭ elektrona-mikroskopia esploro |Mankas ŝanĝoj je urino, renoj funkcias normale. Prognozo estas bona. Eblas transformiĝo je pli akuta tipo de lupusa nefrito. |- |II. Mesangiuma-proliferada lupusa nefrito |Larĝigo de mesangiumo, proliferado de mesangiumaj ĉeloj, subepitelia aŭ subendotelia deponaĵo de malgranda kvanto de imunaj kompleksoj. |Proteinurio <1 gramoj diurne, hematurio. Renaj funkcioj ekzistas. Nefroza sindromo kaj rena malsufiĉo kutime ne aperas. Prognozo estas bona se ne okazos transformiĝo je pli akuta morfologia tipo de lupusa nefrito. |- |III. Loka lupusa nefrito (< 50% damaĝitaj glomeruloj)<br /> III A — aktivaj damaĝoj<br /> III A/C — aktivaj kaj kronikaj damaĝoj<br /> III C — kronikaj damaĝoj |Aktiva aŭ kronika, segmenta aŭ totala, endo- aŭ eksterkapilara damaĝo engaĝinta <50% de la glomeruloj. |Proteinurio >1 gramo diurne, je 20–30% de la kazoj aperas nefroza sindromo. Moderaj ŝanĝoj de la karaktero de la urina sedimentaĵo. Okazas senhalta progreso de la malsano. Alta risko de estiĝo de kronika rena malsufiĉo. Prognozo estas relative bona kaze de adekvata terapio. |- |IV. Difuza lupusa nefrito Difuza-segmenta (IV-S) aŭ ĝenerala (IV-G) IV A — aktivaj damaĝoj<br /> IV A/C — aktivaj kaj kronikaj damaĝoj<br /> IV C — kronikaj damaĝoj |Morfologio estas la sama kiel ĉe la klaso III, sed engaĝitaj estas ≥50% de la glomeruloj. |Distingebla proteinurio, hematurio, cilindrurio, malalta nivelo de komponantoj de la komplemento. Ofte estiĝas arteria hipertensio kaj kronika rena malsufiĉo, rezistemo al la imunosubprema terapio. Prognozo kaze de neadekvata terapio estas malbona. |- |V. Membrana lupusa nefrito |Egala dikiĝo de baza membrano de la glomeruloj pro subepitelia kaj enmembrana deponadoj de imunaj deponaĵoj. |Proteinurio >3 gramoj diurne, nefroza sindromo kun aktiva urina sedimentaĵo. Rena malsufiĉo kaj arteria hipertensio estas relative maloftaj, imunologiaj perturboj manifestiĝas modere. Prognozo estas bona por la malsanuloj kun ne forta proteinurio, pli malbona kaze de nefroza sindromo. Ĉe parto de la pacientoj eblas spontanea remito. |- |VI. Progresanta nefrosklerozo |Difuza kaj [[fokusa segmenta glomerulosklerozo]], atrofio de kanaletoj, intersticia fibrozo, arteriolosklerozo. |Klinikaj kaj laboratoriaj signoj de kronika rena malsufiĉo de diversaj niveloj. Progresado de la rena malsufiĉo ofte estas akompanata de malkresko de eksterrenaj manifestiĝoj de lupuso kaj de laboratoriaj signoj de ĝia aktiveco. Prognozo estas malbona. |- |} == Nefrologiaj sindromoj == [[Dosiero:SLE Nephritis Pathology Diagram.svg|eta|Diagramo de la patologiaj ŝanĝoj de glomeruloj vidataj per elektronika mikroskopo. La nigra estas imunokomplekso, la malhelpurpura — baza membrano, rozkolora — endotelio, la verda — viscera epitelio, helpurpura — mesangiumaj ĉeloj.]] Ekzistas certaj specifaĵoj de la ĉefaj nefrologiaj sindromoj ĉe lupusa nefrito<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://mrj.ima-press.net/mrj/article/view/168/163 | titolo = Поражение почек при системной красной волчанке: современные представления о патогенезе, клинике, подходы к лечению | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Краснова | persona nomo = Т. Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Современная ревматология | volumo = 2 | numero = 3 | paĝoj = 19-20 | doi = 10.14412/1996-7012-2008-483 | dato = 2008 | alirdato = 2023-03-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: [[Proteinurio]] estas absoluta signo de lupusa nefrito. Ĝi malofte atingas altajn indicojn kiel ĉe Bright-nefrito. [[Nefroza sindromo]] kaze de lupusa nefrito havas malpli altan prognozan signifon ol ĉe Bright-nefrito. 10-jara postvivado ĉe ambaŭ kazoj estas simila krom se la malsano komenciĝis jam kun nefroza sindromo. [[Hipovolemio]] aperas malofte. Ofte samtempe okazas [[hipertonio]] kaj [[hematurio]], kio atestas ofte haveblan samtempe akutan nefrozan sindromon, pro kio nefroza sindromo manifestiĝas malpli forte kaj hipovolemiaj krizoj okazas malofte. Recidivoj okazas malpli ofte ol ĉe Bright-nefrito. [[Hematurio]] estas grava kriterio de aktiveco de lupusa nefrito. En 2–5% observeblas makrohematurio. [[Leŭkociturio]] estas asepsa, kun dominanta [[limfociturio]]. [[Rena malsufiĉo]] grave dependas de rapideco de kresko de sera [[kreatinino]]. Duobla kresko je malpli ol tri monatoj estas kriterio de rapida progreso. Rena malsufiĉo aperas ĉe 5–10% de la kazoj. Malsame ol ĉe Bright-nefrito, ĉe lupusaj malsanuloj en etapo de kronika rena malsufiĉo ofte observeblas alta aktiveco de la malsano, do lupusa nefrito postvivas eĉ klinikajn manifestiĝojn de uremio kaj aliaj simptomoj de sklerozo de rena histo, do multaj malsanuloj, trapasantaj kronikan [[sangodializo]]n, devas ricevi ankaŭ imunosubpreman terapion. [[Arteria hipertensio]] observeblas ĉe 60–70% de la malsanuloj. Ĝia ofteco kaj stato de sangodinamiko estas proksime ligitaj al grado de aktiveco de lupusa nefrito. Lupuso damaĝas la samajn organojn kiel arteria hipertensio — la [[reno]]jn, [[koro]]n, [[cerbo]]n, [[sangovaskuloj]]n. Arteria hipertensio malaltigas ĝeneralan kaj renan postvivadojn, altigas riskon de pereo de malsanuloj pro kora-sangovaskulaj komplikaĵoj. Se paciento kun lupusa nefrito atingis [[remito]]n, arteria hipertensio povas malaltiĝi, kio ankaŭ montras ligon inter la du malsanoj. [[Nefrosklerozo]] influas la arterian hipertension nur se la nefrosklerozaj ŝanĝoj estas gravaj. Risko de estiĝo de steroida arteria hipertensio ĉe malsanuloj kun lupuso estas 8–10%, kaze de renaj damaĝoj — ĝis 20%. Ĝian aperon influas ne nur dozo, sed ankaŭ longeco de glukokortikoida terapio. Se la procezo estas je meznivela aktiveco, ofte kialo de arteria hipertensio estas antifosfolipida sindromo<ref name="Krasnova20"/>. Depende de akuteco de klinika situacio, paso kaj prognozo, oni klasifikas lupusan nefriton je aktiva kaj neaktiva. Neaktiva lupusa nefrito okazas kun eta urina sindromo aŭ malalta proteinurio<ref name="Krasnova20">{{citaĵo el gazeto | url = https://mrj.ima-press.net/mrj/article/view/168/163 | titolo = Поражение почек при системной красной волчанке: современные представления о патогенезе, клинике, подходы к лечению | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Краснова | persona nomo = Т. Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Современная ревматология | volumo = 2 | numero = 3 | paĝoj = 20 | doi = 10.14412/1996-7012-2008-483 | dato = 2008 | alirdato = 2023-03-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Aktiva lupusa nefrito: * rapide progresanta; * malrapide progresanta: ** kun nefroza sindromo; ** kun distingebla urina sindromo. Sangovaskulaj damaĝoj povas esti kaŭzitaj de lupusa nefrito mem aŭ de akompana antifosfolipida sindromo. Foje frue aperas [[aterosklerozo]], inkluzive kun damaĝo de renaj sangovaskuloj. Plej ofte temas pri [[vaskulito]]j kaj [[vaskulopatio]]j. Kaze de antifosfolipida sindromo estiĝas nefropatio forme de [[makroangiopatio]], kiam estas trafataj grandaj sangovaskuloj (vejnaj kaj arteriaj trombozoj, [[stenozo]] aŭ [[okluzio]] de renaj arterioj kun estiĝo de renovaskula hipertensio kaj/aŭ de akuta rena malsufiĉo) aŭ forme de tromba mikroangiopatio de renaj sangovaskuloj kun estiĝo de iskemia nefropatio. Aterosklerozo kaj [[arteriolosklerozo]] kaŭzas aperon de rena iskemio. En tiaj kazoj oni faras [[Rena biopsio|renan biopsion]] por karakterizi morfologiajn ŝanĝojn, fari prognozon kaj elekti konvenan terapion<ref name="Krasnova20"/>. == Terapio == La ĉefa celo de la terapio de lupusa nefrito estas bremsi progresadon de la [[kronika rena malsano]] kaj preventi la finan renan malsufiĉon. Por tio estas uzataj strategioj de la indukta kaj subtena terapioj, kadre de kiuj estas uzataj [[glukokortikoidoj]], Cyclophosphamide, Mycophenolate mofetil kaj, se ili ne efikas, [[rituksimabo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27821390/ | titolo = Update on Lupus Nephritis | gazeturl = https://journals.lww.com/cjasn/pages/default.aspx | familia nomo = Almaani | persona nomo = Salem | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Alexa Meara, Brad H Rovin | gazeto = Clinical Journal of the American Society of Nephrology | volumo = 12 | numero = 5 | paĝoj = 825-835 | doi = 10.2215/CJN.05780616. Epub 2016 Nov 7 | dato = 2017-05-08 | alirdato = 2023-03-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La kuracado per imunosubpremiloj komenciĝas de indukta terapio kiu daŭras 3–6, foje ĝis 12 monatojn, kaj celas atingon de remito, post kio oni transiras al subtena terapio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Общие принципы лечения волчаночного нефрита с профилактикой сердечно-сосудистых осложнений | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Панафидина | persona nomo = Т.А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Попкова Т.В. | gazeto = Современная ревматологи | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 5 | doi = 10.14412/1996-7012-2018-4-4-8 | dato = 2018 | alirdato = 2023-03-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. === Ĝeneralaj informoj === [[Dosiero:Dilated peri-tubular capillaries filled with sickled RBCs, original Gomori's trichrome stain.jpg|eta|Damaĝitaj [[peritubularaj kapilaroj]].]] Ju pli aktiva estas la procezo kaj ju pli akutaj estas morfologiaj signoj de la malsano, des pli frue necesas komenci aktivan terapion. Akompana arteria hipertensio ne estas konsiderata kontraŭindiko, ĉar plej ofte ĝi spegulas aktivecon de la procezo kaj malaperas post atingo de remito. Kadre de indukta terapio oni uzas glukokortikoidojn kaj [[kemioterapiaj agentoj|kemioterapiajn agentojn]]. Plej ofte oni kombinas perbuŝan prenon de glukokortikoidoj kaj pulso-terapion, kio altigas efikecon kaj malaltigas riskon de komplikaĵoj. Uzado de kemioterapiaj agentoj kadre de indukta kaj subtena terapioj de lupusa nefrito estas nepra. Kaze de akuta procezo inter kemioterapiaj agentoj preferindas [[Cyclophosphamide]] laŭ interrompa skemo en altegaj dozoj (pulso-terapio). Post atingi remiton oni transiras al subtena terapio, uzante [[Azathioprine]] aŭ elektemajn kuracilojn surbaze de [[mikofenola acido]]. Eĉ kaze de kompleta remito, necesas longa subtena terapio, ofte kelkjara, plej ofte dumviva: por virinoj — 5 mg, por viroj — 7,5 mg<ref name="Krasnova21">{{citaĵo el gazeto | url = https://mrj.ima-press.net/mrj/article/view/168/163 | titolo = Поражение почек при системной красной волчанке: современные представления о патогенезе, клинике, подходы к лечению | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Краснова | persona nomo = Т. Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Современная ревматология | volumo = 2 | numero = 3 | paĝoj = 21 | doi = 10.14412/1996-7012-2008-483 | dato = 2008 | alirdato = 2023-03-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Remito estas konsiderata proteinurio ≤0,2 gramoj diurne kune kun normalaj indicoj de [[malrapidiĝo de glomerula filtrado]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22851469/ | titolo = Joint European League Against Rheumatism and European Renal Association-European Dialysis and Transplant Association (EULAR/ERA-EDTA) recommendations for the management of adult and paediatric lupus nephritis | gazeturl = https://ard.bmj.com/ | familia nomo = Bertsias | persona nomo = George K. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Maria Tektonidou, Zahir Amoura, Martin Aringer, Ingeborg Bajema, Jo H M Berden, John Boletis, Ricard Cervera, Thomas Dörner, Andrea Doria, Franco Ferrario, Jürgen Floege, Frederic A Houssiau, John P A Ioannidis, David A Isenberg, Cees G M Kallenberg, Liz Lightstone, Stephen D Marks, Alberto Martini, Gabriela Moroni, Irmgard Neumann, Manuel Praga, Matthias Schneider, Argyre Starra, Vladimir Tesar, Carlos Vasconcelos, Ronald F van Vollenhoven, Helena Zakharova, Marion Haubitz, Caroline Gordon, David Jayne, Dimitrios T Boumpas; European League Against Rheumatism and European Renal Association-European Dialysis and Transplant Association | gazeto = Annals of Rheumatic Diseases | volumo = 71 | numero = 11 | paĝoj = 1771-1782 | doi = 10.1136/annrheumdis-2012-201940 | dato = 2012-11 | alirdato = 2023-03-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Klinikaj testoj, komparantaj efikecon de ĝeneralaj (Cyclophosphamide, Azathioprine) kaj elektemaj (Mycophenolate mofetil) kemioterapiaj agentoj ankoraŭ ne montris konvinke avantaĝojn de la elektemaj<ref name="Krasnova21"/>. Daŭras testado de novaj elektemaj kuraciloj. Novaj strategioj de imuna terapio proponas totalan radiadon de limfoida sistemo aŭ de [[mjelo]] kun posta transplantado de [[praĉelo]]j. Jam ekzistas grupoj de anticitokinaj kuraciloj (аntiTNFα, аnti-interleukin 1-receptor: anakinra, аnti-interleukin 10, аnti-interleukin 6-receptor, аnti-interferon α, аnti B-lymphocyte stimulator (Blys)], kaj monoklonaj antikorpoj (аnti-CD20: [[rituksimabo]], аnti-CD22: epratuzumab) kaj molekulaj blokiloj, kiuj rompas specifajn ĉenerojn de imuna rekono. Aperis unuaj provoj de eksperimenta kaj klinika aplikado de elektemaj kuraciloj kiel: LJP394 kiu elekteme influas sintezon de antikorpoj al duspirala DNA fare de B-limfocitoj, inhibanto de C5-komponanto de la komplemento ("Alexion"), [[prostaglandino]] 1, antagonistoj de receptoroj de [[tromboksano]], T-ĉela vakcinado kaj aliaj<ref name="Krasnova21"/>. Kaze de antifosfolipida sindromo necesas uzi antikoagulantojn kaj antiagregantojn ne nur dum akutiĝo, sed foje dumvive. Kaze de fina rena malsufiĉo oni aplikas sangodializon aŭ [[Rena transplantado|renan transplantadon]]. Malsame ol kaze de komenca glomerulonefrito, kaze de ekstrema lupusa nefrito povas konserviĝi alta aktiveco de lupusa procezo, kion atestas pluraj eksterrenaj simptomoj. Do malgraŭ nefrosklerozo necesas daŭrigi imunosubpreman terapion eĉ dum sangodializo. Rena transplantado estas plenumata nur kaze de malapero de signoj de lupusa aktiveco<ref name="Krasnova21"/>. Kuracado de lupusa nefrito devas okazi laŭe al ĝia klasifika tipo. Ĉe la klasoj I kaj II oni ne preskribas imunosubpreman kaj glukokortikoidan terapiojn. Kaze de proteinurio ≥ 0,5 gramoj diurne kaj eritrociturio, devas esti preskribataj glukokortikoidoj kaj [[Azathioprine]]. Kaze de la klaso III ([[Endotelio|subendoteliaj]] deponaĵoj kaj proliferadaj ŝanĝoj de < 50% de la glomeruloj) necesas agresa terapio per glukokortikoidoj kaj imunosubpremiloj. La klaso V (subendoteliaj deponaĵoj kaj dikiĝo de membranoj de glomerulaj kapilaroj) akompane de la klasoj III/IV, postulas terapion saman kiel por la klasoj III kaj IV. Alie estas rigardata la "pure membrana V klaso". La klaso VI kun sklerozo de pli ol 90% de la glomeruloj, postulas ne imunosubpreman terapion, sed preparadon al rena transplantado. Klasifikaj subsekcioj ''A'' kaj ''C'' indikas gradon de kronikeco kaj aktiveco de la malsano. Se histopatologiaj ŝanĝoj estas kronikaj, probableco de respondo al la imunosubpremado estas malalta<ref name="rekomendoj"/>. Post diagnozado de la aktiva lupusa nefrito krom la ĉefa terapio per glukokortikoidoj kaj kemioterapiaj agentoj devas esti preskribata aldona terapio: * Aminokinolinaj kuraciloj ([[hidroksiklorokino]]) estas preskribataj en dozoj 200 ĝis 400 mg tage, se mankas kontraŭindikiloj; * Kaze de proteinurio > 0,5 gramoj diurne estas preskribataj blokiloj de [[angiotensiaj receptoroj]]; * Kaze de kresko de nivelo de lipoproteidoj de malalta denseco en [[sero]] ≥ 100 mg/dekalitro rekomendindas preskribo de [[statino]]j. Esploro montris ke uzado de hidroksiklorokino malaltigas indekson de damaĝoj, inkluzive renajn damaĝojn, kaj riskon de hiperkoaguliĝo kun evoluo de [[trombozo]]j. Blokiloj de angiotensiaj receptoroj malaltigas proteinurion je 30%, grave malaltigas riskon de duobliĝo de [[kreatinino]] kaj evoluon de nerenversebla rena malsufiĉo ĉe malsanuloj kun nediabeta nefropatio. Efikeco de angiotension-konvertaj fermentoj kaj blokiloj de receptoroj superas efikecon de blokiloj de kalciaj kanaloj<ref name="rekomendoj"/>. '''Rekomendoj pri indukta terapio de lupusa nefrito de la klaso III–IV'''<ref name="rekomendoj"/>: * Por subpremi aktivecon de lupusa nefrito nepraj komponantoj de la terapio estas [[Cyclophosphamide]] kaj [[Mycophenolate mofetil]]. La imunosubprema terapio estas preskribata kombine kun tritaga pulso-terapio per 6-[[metilprednisolono]] (po {{nombro|1000|mg}} tage) kaj posta preskribo de glukokortikoidoj forme de piloloj po 0,5–1,0 mg/kg tage, kun malaltigo de la dozo post atingo de necesa efiko; * Mycophenolate mofetil estas preskribata po 2–3 gramoj tage dum la tuta periodo de la indukta terapio (ses monatoj); * Cyclophosphamide rekomenditas uzi en unu el du reĝimoj: ** "Malaltaj dozoj" (EUROLUPUS) — po 500 mg envejne unufoje en du semajnoj, sume ses dozoj, kun posta preskribo de Azathioprine aŭ Mycophenolate mofetil forme de piloloj; ** "Altaj dozoj" (NIH-reĝimo, ellaborita de [[National Institute of Health]], do NIH, [[Usono]]) — Cyclophosphamide envejne po 500–{{nombro|1000}} mg/m² de la korpa surfaco + 6-[[metilprednisolono]] po {{nombro|1000|mg}} ĉiumonate dum ses monatoj, poste Mycophenolate mofetil aŭ Azathioprine forme de piloloj; * Oni povas konsideri Mycophenolate mofetil kaj Cyclophosphamide ekvivalentaj komponantoj de la indukta terapio. Longdaŭraj esploroj malmultas, sed ili montras efikecon de ĉiutaga dozo je 3 mg de Mycophenolate mofetil dum ses monatoj kun posta preskribo de malpli altaj dozoj dum tri jaroj. * Elekto de dozo de Mycophenolate mofetil dependas de klinika-morfologia situacio. Ekzemple ĉe la klaso III sen duonlunoj aŭ se haveblas proteinurio kaj nivelo de kreatinino estas stabila (se mankas datumoj de la rena biopsio) akcepteblas dozo je 2–3 gramoj tage. Ĉe la klaso III–IV kun duonlunoj, kaj ĉe malsanuloj kun proteinurio kaj altiĝo de nivelo de kreatinino en lastaj 1–3 monatoj dozo povas esti 3 gramoj tage. Oni povas anstataŭigi Mycophenolate mofetil per [[mikofenola acido]] aŭ dissolvebla en intestoj [[natria mikofenolato]], speciale kaze de [[naŭzo]] kaj [[vomo]]; * Esploroj de la [[Nacia Instituto pri Sano]] konfirmis altan efikecon de "altaj dozoj" de Mycophenolate mofetil, ricevataj ĉiumonate dum ses monatoj kaj poste unufoje en tri monatoj dum du jaroj. Tio pli efike preventas akutiĝon de lupusa nefrito ol mallonga sesmonata kuracado. Tamen relative mallongaj kursoj de Cyclophosphamide (3–6 monatoj) kun posta preskribo de Azathioprine aŭ Mycophenolate mofetil, ankaŭ donas bonajn rezultojn. Rekomendindas en plejparto de la kazoj komenci la induktan terapion per Cyclophosphamide aŭ Mycophenolate mofetil kaj ne modifi ĝin grave dum ses monatoj krom ŝanĝo de ĉiutaga dozo de glukokortikoidoj. Korekti terapion eblas post tri monatoj ekde ĝia komenco, se haveblas fidindaj pruvoj de malboniĝo de sanstato: proteinurio kreskis je 50% aŭ altiĝis kreatinino de sero<ref name="rekomendoj"/>. Se paciento estas virino, kiu planas gravediĝon, oni rekomendas preskribi Mycophenolate mofetil por la indukta terapio, ĉar altaj dozoj de Cyclophosphamide povas kaŭzi nerenverseblan [[nefekundeco]]n<ref name="rekomendoj"/>. '''Rekomendoj pri la indukta terapio ĉe malsanuloj kun la klasoj IV aŭ IV/V de lupusa nefrito kun haveblo de duonlunoj'''. Oni rekomendas en tiaj kazoj fari la induktan terapion kun uzado de Cyclophosphamide aŭ Mycophenolate mofetil kaj komenci pulso-terapion per 6-[[metilprednisolono]] kaj preskribi glukokortikoidojn en piloloj en dozoj ne malpli ol 1 mg/kg tage. Ĉeesto de duonlunoj estas signo de malbona vivprognozo eĉ kaze de ĝustatempa intensa indukta terapio. Preskribo de Mycophenolate mofetil en dozo 2 mg tage estas ne malpli efika ol infuzioj de altaj dozoj de Cyclophosphamide<ref name="rekomendoj"/>. '''Rekomendoj pri la indukta terapio ĉe malsanuloj kun la klaso V "membrana" de lupusa nefrito'''. Se konfirmiĝis tiu ĉi klaso kun masiva "nefroza" proteinurio, rekomendindas preskribi prednisolonon (0,5 mg/kg tage) kombine kun Mycophenolate mofetil po 2–3 gramoj tage dum 6 monatoj. Kiel alternativo povas servi Cyclophosphamide, [[ciklosporino]], [[takrolimuso]]. Se nefroza sindromo mankas, oni povas sukcese uzi ciklosporinon kaj Azathioprine<ref name="Общие принципы лечения волчаночного нефрита6">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Общие принципы лечения волчаночного нефрита с профилактикой сердечно-сосудистых осложнений | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Панафидина | persona nomo = Т.А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Попкова Т.В. | gazeto = Современная ревматологи | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 6 | doi = 10.14412/1996-7012-2018-4-4-8 | dato = 2018 | alirdato = 2023-03-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. '''Rekomendoj pri la subtena terapio ĉe malsanuloj je lupusa nefrito de la klasoj III–V, kies stato pliboniĝis post la indukta terapio'''. Post atingi efikon, konfirmatan de la malsanulo mem kaj de laboratoriaj ekzamenoj, danke al la indukta terapio, rekomendindas por subteni ĝiajn rezultojn kaj plibonigi longdaŭran prognozon, preskribi Mycophenolate mofetil po 2 gramoj tage aŭ Azathioprine po 2 mg/kg tage dum almenaŭ 3 jaroj kune kun malaltaj dozoj de prednisolono (5–7 aŭ 5–10 mg diurne), eblas ankaŭ uzado de ciklosporino<ref name="Общие принципы лечения волчаночного нефрита6"/>. '''Rekomendoj por malsanuloj, ne respondintaj al la indukta terapio'''. 20–30% de la pacientoj estas rezistemaj al la indukta terapio<ref name="Общие принципы лечения волчаночного нефрита6"/>. Refrakta nefrito estas diagnozata se haveblas almenaŭ unu el jenaj kondiĉoj<ref name="Общие принципы лечения волчаночного нефрита6"/>: * manko de malaltiĝo de diurna proteinurio kaj malboniĝo de malrapidiĝo de glomerula filtrado je la 4-a monato de la terapio; * manko de parta respondo al la terapio je la 12-a monato; * manko de plena respondo al la terapio je la 24-a monato. En tiaj kazoj oni kombinas envejnajn infuziojn de Cyclophosphamide — inkluzive altegajn dozojn je 0,75–1 gramoj/m² unufoje monate dum 6 monatoj, poste unufoje je 3 monatoj dum 2-3 jaroj (NIH-reĝimo) aŭ Mycophenolate mofetil po 2–3 gramoj diurne, envejnajn infuziojn de rituksimabo po 500–{{nombro|1000|mg}} unufoje je 1–2 semajnoj, maksimume po {{nombro|2000|mg}} unufoje je 6 monatoj, de homa envejna imunoglobulino (HEIG) po 0,5–1,0–2,0 gramoj/kg, [[plasmaferezo]]n, imunoadsorbon, ciklosporinon forme de monoterapio aŭ kun aliaj kuraciloj<ref name="Общие принципы лечения волчаночного нефрита6"/>. Iuj rekomendas ankaŭ [[belimumabo]]n<ref name="graved45">{{citaĵo el gazeto | url = https://mrj.ima-press.net/mrj/article/view/638/626 | titolo = Системная красная волчанка: особенности течения у беременных и варианты терапии | gazeturl = https://mrj.ima-press.net | familia nomo = Лила | persona nomo = А.М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Трофимов Е.А., Лила В.А. | gazeto = Современная ревматология | volumo = 9 | numero = 3 | paĝo = 45 | doi = 10.14412/1996-7012-2015-3-43-47 | dato = 2015 | alirdato = 20-08-2020 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. [[Dosiero:Histopathology of glomerular crescent formation and thrombi.jpg|eta|Histopatologio de la rapide progresanta lupusa nefrito.]] HEIG ne estas [[preferata kuracilo]] por la pacientoj kun lupuso, krom se temas ankaŭ pri [[Kawasaki-malsano]] kaj [[dermatomiozito]] ĉe plenkreskuloj. Oni uzas ĝin se aperas imunodeficito, infektaj komplikaĵoj, kaj se glukokortikoidoj kaj imunosubpremiloj evidentiĝis neefikaj, speciale se temas pri personoj kun aŭtoimunaj [[citopenio]]j, damaĝaoj de la centra nerva sistemo, vaskulito kaj lupusa nefrito. Kaze de reŭmataj malsanoj ne ekzistas normigita skemo de enigado de la kuracilo, kutime estas uzataj dozoj po 0,4–2 gramoj/kg monate: po 1 gramo/kg dum 2 tagoj aŭ po 0,4 gramoj/kg dum 5 tagoj. La kursoj estas ripetataj ĉiumonate, ĉar la duonviva periodo de imunoglobulino estas 4 ĝis 6 semajnoj. Elektante la kuracilon necesas atenti enhavon de IgG (devas esti ne malpli ol 95%) kaj IgА (devas esti minimuma). Antaŭ ol preskribi HEIG necesas mezuri koncentriĝon de IgА en la sero de la paciento, kiu devas esti sufiĉe alta por eviti [[anafilaksio]]n. En tre maloftaj kazoj observeblas akuta rena malsufiĉo. Ĝis 90 de la renaj perturboj asociitaj kun HEIG estas kaŭzitaj de aplikado de kuraciloj enhavantaj [[saĥarozo]]n<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Внутривенный иммуноглобулин в ревматологической практике | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Соловьёв | persona nomo = С. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Доктор.Ру | volumo = 2 | numero = 70 | paĝoj = 63-66 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2023-03-23 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4824a3.htm | titolo = Renal Insufficiency and Failure Associated with Immune Globulin Intravenous Therapy — United States, 1985–1998 | gazeturl = https://www.cdc.gov/mmwr/index.html | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Morbidity and Mortality Weekly Report | volumo = 48 | numero = 24 | paĝoj = 518-521 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-06-25 | alirdato = 2023-03-23 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La ĉefa indico, kaŭzanta preskribon de plasmaferezo al la pacientoj kun lupuso, estas rapide progresanta lupusa nefrito rezistema al la kutima terapio per glukokortikoidoj kaj imunosubpremiloj, asociita kun krioglobulino kaj estiĝo de hiperkoaguliĝo. Plej ofte oni preskribas 3 ĝis 5 seancojn de plasmaferezo, forigante {{nombro|1500}}–{{nombro|2500}} da sangoplasmo, kun intervaloj inter ili po 2–3 tagoj; foje la plasmaferezo daŭras 3 semajnojn. Por preventi [[resalto-efiko]]n ^{[[:en:rebound effect)|en]]} kaj altigi efikecon de la terapio, post ĉiu seanco oni enigas po 5 mg/kg da metilprednisolono. Fari plasmaferezon post la infuzioj de HEIG kaj rituksimabo ne havas sencon, ĉar plejparto de tiuj ĉi kuraciloj estos forigitaj. Plasmaferezo estas kontraŭindikita por la pacientoj kun forta [[hipoproteinemio]] (<50 gramoj/litro)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://www.rmj.ru/articles/revmatologiya/Intensificirovannaya_terapiya_autoimmunnyh__revmaticheskih_zabolevaniy/ | titolo = Интенсифицированная терапия аутоиммунных ревматических заболеваний | gazeturl = https://www.rmj.ru/ | familia nomo = Соловьев | persona nomo = С.К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Асеева Е.А., Торгашина А.В. | gazeto = Русский медицинский журнал | volumo = 18 | numero = 11 | paĝoj = 748-751 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2023-03-23 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Rituksimabo subpremas antikorpojn, induktas ĉelan [[paraplegio]]n, subpremas aktivecon de B-limfocitoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://www.researchgate.net/publication/51756183_Rituximab_-_Shadow_illusion_or_light | titolo = Rituximab — Shadow, illusion or light? | gazeturl = | familia nomo = van Vollenhoven | persona nomo = Ronald | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = M. J. Soto, M. J. Cuadrado, M. A. Khamashta | gazeto = Autoimmunity reviews | volumo = | numero = 11(8) | paĝoj = 563-567 | doi = 10.1016/j.autrev.2011.10.013 | dato = 10-2011 | alirdato = 27-08-2020 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ramos-Casals M., Soto M.J., Cuardrado M.J. kaj Khamashta M.A. konkludis en 2009, ke ĉe 91% de la pacientoj, kiuj ne respondis al kutima terapio, sed ricevis rituksimabon, pliboniĝis indicoj, inkluzive la hematologiajn, kio klarigeblas per subpremado de sintezo de antieritrocitaj kaj antitrombocitaj aŭtoantikorpoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19578100/ | titolo = Rituximab in systemic lupus erythematosus: A systematic review of off-label use in 188 cases | gazeturl = | familia nomo = Ramos-Casals | persona nomo = Manuel | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = M. J. Soto, M. J. Cuadrado, M. A. Khamashta | gazeto = Lupus | volumo = | numero = 18(9) | paĝoj = 767-776 | doi = 10.1177/0961203309106174 | dato = 08-2009 | alirdato = 27-08-2020 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tamen dum longa tempo ĝia aplikado por kuracado de lupuso ne havis oficialan aprobon<ref name="graved45"/>. La unua gena-inĝeniera biologia kuracilo (GIBK), speciale kreita kaj registrita por kuracado de lupuso, iĝis [[belimumabo]] — komplete homaj rekombinitaj monoklonaj antikorpoj, kapablaj preventi interagon de disslovebla formo de B-limfocita stimulilo (pBLyS) kun ĉelaj receptoroj de aŭtoreakciaj kaj "naivaj" B-limfocitoj, kion akompanas subpremado de sintezo de antikorpoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22231104/ | titolo = The discovery and development of belimumab: the anti-BLyS-lupus connection | gazeturl = https://www.nature.com/nbt/ | familia nomo = Stohl | persona nomo = William | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = David M. Hilbert | gazeto = Nature Biotechnology | volumo = 30 | numero = 1 | paĝoj = 69-77 | doi = 10.1038/nbt.2076 | dato = 9-01-2012 | alirdato = 27-08-2020 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16517838/ | titolo = Chronic administration of belimumab, a BLyS antagonist, decreases tissue and peripheral blood B-lymphocyte populations in cynomolgus monkeys: pharmacokinetic, pharmacodynamic, and toxicologic effects | gazeturl = | familia nomo = Halpern | persona nomo = Wendy G. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Patrick Lappin, Thomas Zanardi, Wendy Cai, Marta Corcoran, John Zhong, Kevin P. Baker | gazeto = Toxicological Sciences | volumo = 91 | numero = 2 | paĝoj = 586-599 | doi = 10.1093/toxsci/kfj148 | dato = 06-2006 | alirdato = 27-08-2020 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Krome blokado de BLyS povas malaltigi postvivecon de B-ĉeloj en ĝermocentroj de limfaj organoj, diferencigon de B-limfocitoj je aŭtoantikorpoproduktantaj ĉeloj, kaj sintezon de kontraŭinflamaj citokinoj (interleŭkinoj 21, 17 ktp), kiuj ludas gravan rolon en patogenezo de lupuso<ref name="nasonov">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/belimumab-progress-v-lechenii-sistemnoy-krasnoy-volchanki | titolo = Белимумаб: прогресс в лечении системной красной волчанки | gazeturl = | familia nomo = Насонов | persona nomo = Е.Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Решетняк Т.М., Денисов Л.Н. и др. | gazeto = Научно-практическая ревматология | volumo = 50 | numero = 5 | paĝoj = 13-19 | doi = | dato = 2012 | alirdato = 27-08-2020 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Uzado de belimumabo montris malakutiĝon de muskola-skeletaj, haŭta-mukozaj kaj seraj perturboj, maloftiĝon kaj malgrandiĝon de akutiĝoj, pliboniĝon de imunologiaj indicoj (malaltiĝis titroj de aŭtoantikorpoj, nombro de naivaj kaj aktivigitaj B-limfocitoj kaj plasmoĉeloj, altiĝis koncentriĝo de komponantoj de la komplemento C3 kaj C4). Ĉe multaj pacientoj uzado de belimumabo en dozo 10 mg/kg ebligis malaltigi dozon de glukokortikoidoj je 25%. Aplikado de belimumabo montris ke pacientoj bone akceptas ĝin, nombro de negativaj reagoj kompareblis kun tiuj en placebo-grupo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21296403/ | titolo = Efficacy and safety of belimumab in patients with active systemic lupus erythematosus: a randomised, placebo-controlled, phase 3 trial | gazeturl = | familia nomo = Navarra | persona nomo = Sandra V. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Renato M. Guzmán, Alberto E. Gallacher, Stephen Hall, Roger A. Levy, Renato E. Jimenez, Edmund K.-M. Li, Mathew Thomas, Ho-Youn Kim, Manuel G. León, Coman Tanasescu, Eugeny Nasonov, Joung-Liang Lan, Lilia Pineda, Z John Zhong, William Freimuth, Michelle A. Petri, BLISS-52 Study Group | gazeto = The Lancet | volumo = 377 | numero = 9767 | paĝoj = 721-731 | doi = 10.1016/S0140-6736(10)61354-2 | dato = 26-02-2011 | alirdato = 27-08-2020 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/art.30613 | titolo = A phase III, randomized, placebo‐controlled study of belimumab, a monoclonal antibody that inhibits B lymphocyte stimulator, in patients with systemic lupus erythematosus† | gazeturl = | familia nomo = Furie | persona nomo = Richard | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Michelle Petri, Omid Zamani, Ricard Cervera, Daniel J. Wallace, Dana Tegzová, Jorge Sanchez‐Guerrero, Andreas Schwarting, Joan T. Merrill, W. Winn Chatham, William Stohl, Ellen M. Ginzler, Douglas R. Hough, Z. John Zhong, William Freimuth, Ronald F. van Vollenhoven, BLISS‐76 Study Group | gazeto = Arthritis & Rheumatology | volumo = 63 | numero = 12 | paĝoj = 3918-3930 | doi = 10.1002/art.30613 | dato = 12-2011 | alirdato = 27-08-2020 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://mrj.ima-press.net/mrj/article/view/482/460 | titolo = Опыт длительного применения белимумаба у больного системной красной волчанкой (описание случая) | gazeturl = https://mrj.ima-press.net | familia nomo = Клюквина | persona nomo = Н.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Современная ревматология | volumo = 7 | numero = 2 | paĝo = 62-65 | doi = 10.14412/1996-7012-2013-2384 | dato = 2013 | alirdato = 20-08-2020 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Oni preskribas belimumabon kaze de modera aŭ alta aktiveco de lupuso, ĉeesto de klare esprimitaj seraj perturboj (pozitivaj titroj de antinuklea faktoro kaj/aŭ antikorpoj al la duspirala DNA) kaj nesufiĉa efikeco de ordinara terapio. Ĝi rekomendindas ankaŭ kaze de komplika formo de la malsano, kun oftaj akutiĝoj, neceso apliki altajn dozojn de glukokortikoidoj, alta risko de organaj damaĝoj, oftaj infektoj. Oni preskribas ĝin en la dozo 10 mg/kg kaj injektas envejne laŭ jena skemo: 0–14–28 tagoj kaj poste ĉiumonate (post 28 tagoj) dum ne malpli ol ses monatoj<ref name="nasonov"/>. Al la pacientoj kun lupusa nefrito kaj edemoj oni rekomendas maksimume limigi konsumadon de nutraĵoj enhavantaj [[salo]]n (ĝis 88 miliekvivalentoj de [[natrio]] tage, kio egalas al 2 gramoj da salo, do al 1/5 de la kulereto). Volumeno de la konsumata likvaĵo ne devas superi volumenon de urino je pli ol 200–300 ml. Gravas je la komenca etapo de la terapio diagnozi hipovolemion, kies simptomoj estas [[takikardio]], malalta (aŭ submalalta) arteria tensio, signoj de [[dehidratiĝo]], foje {{J|abdomena doloro}}, akva diareo, nivelo de albumino en sero <20 gramoj/litro (ofte <10 gramoj/litro). La ĉefa danĝero kadre de uzado de [[diuretikoj]] fare de la pacientoj kun hipovolemia formo de la nefroza sindromo estas kresko de deficito de la sangovolumeno, estiĝo de nefroza (hipovolemia) krizo kaj sekvonta ĝin kolapso. Por tiaj pacientoj preskribi la diuretikojn eblas nur post restarigi angian volumenon per kristalaj aŭ koloidaj solvaĵoj. La pacientoj kun nefroza sindromo kaj edemoj, sed sen klinikaj manifestiĝoj de hipovolemio, inverse bezonas diuretikojn sen uzado de koloidaĵoj kiel anstataŭigiloj. Kaze de etaj periorbitalaj edemoj kaj edemoj de piedoj, ne necesas diuretika terapio, sufiĉas limigi konsumadon de salo; la diuretika terapio necesas por la malsanuloj kun moderaj kaj fortaj edemoj. Por la pacientoj kun la nefroza sindromo preferindaj kuraciloj estas maŝaj diuretikoj ([[furosemido]], [[bumetanido]], [[torasemido]], [[etakrina acido]]). Necesas memori ke la diuretikoj de tiu ĉi grupo kupliĝas kun proteino, do se haveblas proteinurio de nefroza nivelo (≥3,5 gramoj diurne) necesas altigi ilian dozon 2–4-oble. Post ĉesigo de la uzado de tiuj ĉi kuraciloj povas aperi resalto-efiko forme de [[antinatriurezo]]. Tiazidaj diuretikoj estas malpli efikaj kaj tiuj kaliŝparaj ([[spironolaktono]], [[amilorido]], [[triamtereno]]) estas uzataj por preventi [[hipokaliemio]]n ĉe kombinita ricevado kun maŝaj kaj tiazidaj diuretikoj. Malkresko de la korpa maso ĉe efika diurezo ne devas superi 1–2 kg tage<ref name="Общие принципы лечения волчаночного нефрита7">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Общие принципы лечения волчаночного нефрита с профилактикой сердечно-сосудистых осложнений | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Панафидина | persona nomo = Т.А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Попкова Т.В. | gazeto = Современная ревматологи | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 7 | doi = 10.14412/1996-7012-2018-4-4-8 | dato = 2018 | alirdato = 2023-03-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La plej ofte preskribata maŝa diuretiko estas furosemido, kiu havas natriuretikan kaj diuretikan efikon same ĉe enbuŝa kaj parenterala ricevado. Ĝi ekefikas jam 30 minutojn post perbuŝa ricevado kaj 5 minutojn post tiu envejna, kaj la efiko daŭras 6–8 horojn. Tamen multaj pacientoj kun nefroza sindromo havas rezistemon al furosemido kaj foje tio okazas malgraŭ altigo de dozo kaj transiro al envejnaj infuzioj po 0,1–1,0 mg/kg/horo unufoje diurne<ref name="Общие принципы лечения волчаночного нефрита7"/>. Antaŭe oni uzis ankaŭ grandajn envejnajn infuziojn de sala solvaĵo de albumino por altigi ĝian koncentriĝon en sango kaj plibonigi respondon al la diuretikoj ĉe la pacientoj kun nefroza sindromo kaj edemoj. Sed nun tiu ĉi taktiko estas pridubata, ĉar la enigita albumino rapide foriras al la intersticia histo kaj eliĝas kun urino. Krome aldona natria ŝarĝo nekompareble superas ĝian ekstrakcion kun urino. Krome infuzio de hiperonkotika (20%) solvaĵo de albumino altigas riskon de [[pulma edemo]] kaj stagna kora malsufiĉo. Do oni infuzas albuminon (preferinde sensalan) ĉefe al pacientoj kun drasta hipovolemio kaj hipotensio, kiam necesas rapide altigi volumenon de la cirkulanta sango kaj sangopremon por preventi komplikaĵojn<ref name="Общие принципы лечения волчаночного нефрита7"/>. Estas pridiskutata ebleco kaj neceso kombini sensalan solvaĵon de albumino kaj furosemidon kaze de rezistemo al la diuretikoj, do se mankas respondo al enigo de unu aŭ kelkaj diuretikoj en maksimuma dozo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = http://nephro.rusvrach.ru/ru/vrach-2010-06-04 | titolo = Почечные отеки: механизмы развития, принципы лечения | gazeturl = https://vrachjournal.ru/ | familia nomo = Козловская | persona nomo = Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Бобкова И., Фомин В. | gazeto = Врач | volumo = | numero = | paĝoj = 14-16 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2023-03-24 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref name="Adult nephrotic syndrome">{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18199102/ | titolo = Adult nephrotic syndrome: non-specific strategies for treatment | gazeturl = https://www.medscape.com/viewpublication/20551_55 | familia nomo = Charlesworth | persona nomo = John A | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = David M Gracey, Bruce A Pussell | gazeto = <!-- ekzemple: La Esperantuja Gazeto --> | volumo = 13 | numero = 1 | paĝoj = 45-50 | doi = 10.1111/j.1440-1797.2007.00890.x | dato = 2008-02 | alirdato = 2023-03-24 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26457719/ | titolo = Albumin and Furosemide Combination for Management of Edema in Nephrotic Syndrome: A Review of Clinical Studies | gazeturl = https://www.mdpi.com/journal/cells | familia nomo = Duffy | persona nomo = Margaret | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Shashank Jain, Nicholas Harrell, Neil Kothari, Alluru S Reddi | gazeto = Cells | volumo = 4 | numero = 4 | paĝoj = 622-630 | doi = 10.3390/cells4040622 | dato = 2015-10-07 | alirdato = 2023-03-24 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĉe 35% de la malsanuloj kun nefroza sindromo aperas diversaj tromboembolaj komplikaĵoj pro perdo de antitrombaj faktoroj kun urino. Plej forta kresko de hiperkoaguliĝo okazas ĉe hipoalbunemio <25 gramoj/litro. Por profilakto de tiuj ĉi komplikaĵoj al ĉiuj pacientoj kun nefroza sindromo, speciale kaze de hipoalbunemio <25 gramoj/litro akompananta de [[Interkuranta malsano|interkuranta infekto]] ^{[[:fr:Affection intercurrente|fr]]} kaj/aŭ devigita litkuŝado, necesas preskribi rektajn antikoagulantojn (malaltmolekulajn [[heparino]]jn)<ref name="Adult nephrotic syndrome"/><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7967339/ | titolo = Thrombosis and hemostasis in renal disease | gazeturl = https://www.kidney-international.org/ | familia nomo = Rabelink | persona nomo = T J | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = J J Zwaginga, H A Koomans, J J Sixma | gazeto = Kidney International | volumo = 46 | numero = 2 | paĝoj = 287-296 | doi = 10.1038/ki.1994.274 | dato = 1994-08 | alirdato = 2023-03-24 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> Lupuso altigas riskon de kardiovaskulaj malsanoj (KVM), pro tio ke pli oftaj iĝas kardiovaskulaj risko-faktoroj, okazas kronika inflamo, kaj pro speciafa terapio, inkluzive per glukokortikoidoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28129475/ | titolo = Risk of Myocardial Infarction and Stroke in Newly Diagnosed Systemic Lupus Erythematosus: A General Population-Based Study | gazeturl = https://scholars.duke.edu/display/jou2151-4658 | familia nomo = Aviña-Zubieta | persona nomo = J Antonio | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Fergus To, Kateryna Vostretsova, Mary De Vera, Eric C Sayre, John M Esdaile | gazeto = Arthritis Care Res (Hoboken) | volumo = 69 | numero = 6 | paĝoj = 849-856 | doi = 10.1002/acr.23018. Epub 2017 May 9 | dato = 2017-06 | alirdato = 2023-03-24 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29093154/ | titolo = Evolution of Risk Factors for Atherosclerotic Cardiovascular Events in Systemic Lupus Erythematosus: A Longterm Prospective Study | gazeturl = https://www.jrheum.org/ | familia nomo = Tselios | persona nomo = Konstantinos | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Dafna D Gladman, Jiandong Su, Olga Ace, Murray B Urowitz | gazeto = The Journal of Rheumatology | volumo = 44 | numero = 12 | paĝoj = 1841-1849 | doi = 10.3899/jrheum.161121. Epub 2017 Nov 1 | dato = 2017-12 | alirdato = 2023-03-24 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://www.mediasphera.ru/issues/terapevticheskij-arkhiv/2016/5/downloads/ru/000040-36602015051 | titolo = Сердечно-сосудистая патология при ревматических заболеваниях | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Насонов | persona nomo = Е.Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Попкова Т.В., Новикова Д.С. | gazeto = Терапевтический архив | volumo = 88 | numero = 5 | paĝoj = 4-12 | doi = 10.17116/terarkh20168854-12 | dato = 2016 | alirdato = 2023-03-24 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lupusa nefrito ĉe tiaj malsanuloj duoble altigas nombron de aterosklerozaj platoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5393555/ | titolo = Excess atherosclerosis in systemic lupus erythematosus,—A matter of renal involvement: Case control study of 281 SLE patients and 281 individually matched population controls | gazeturl = https://journals.plos.org/plosone/ | familia nomo = Gustafsson | persona nomo = Johanna T. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Marie Herlitz Lindberg, Iva Gunnarsson, Susanne Pettersson, Kerstin Elvin, John Öhrvik, Anders Larsson, Kerstin Jensen-Urstad, Elisabet Svenungsson | gazeto = PLOS ONE | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = <!-- aŭ |paĝo= de la fontinformoj --> | doi = 10.1371/journal.pone.0174572 | dato = 2017 | alirdato = 2023-03-24 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, altigas riskon de [[korinfarkto]] kaj de la morto pro KVM — kompare al la pacientoj kun lupuso sed sen lupusa nefrito<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://research.regionh.dk/en/publications/the-risk-of-cardiovascular-morbidity-and-cardiovascular-mortality | titolo = The risk of cardiovascular morbidity and cardiovascular mortality in systemic lupus erythematosus and lupus nephritis: a Danish nationwide population-based cohort study | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Hermansen | persona nomo = Marie-Louise | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Jesper Lindhardsen, Christian Torp-Pedersen, Mikkel Faurschou, Søren Jacobsen | gazeto = Rheumatology (Oxford, England) | volumo = 56 | numero = 5 | paĝoj = 709-715 | doi = 10.1093/rheumatology/kew475 | dato = 2017 | alirdato = 2023-03-24 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Malaltigi la riskon de KVM ĉe la pacientoj kun lupuso kaj lupusa nefrito eblas influante la ŝanĝeblajn kardiovaskulajn risko-faktorojn, inkluzive de: [[obezeco]], [[hipodinamiko]], [[fumado]], [[arteria hipertensio]], [[hiperlipidemio]], [[diabeto]]. Gravas ankaŭ subpremo de kronika aŭtoimuna inflamo (atingo de remito de lupusa nefrito), malaltigo de la dozo de glukokortikoidoj ĝis minimume necesa por subteno de la remito (prednisolono ≤7,5 mg diurne)<ref name="Общие принципы лечения волчаночного нефрита7"/>. === Praktika strategio de la terapio === [[Dosiero:Wire-loop lesion in SLE.png|eta|Dikiĝo de bazaj membranoj de glomerulaj kapilaroj forme de "drataj sinuoj".]] Praktika strategio de la terapio de lupusa nefrito devas sekvi jenajn rekomendojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Общие принципы лечения волчаночного нефрита с профилактикой сердечно-сосудистых осложнений | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Панафидина | persona nomo = Т.А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Попкова Т.В. | gazeto = Современная ревматологи | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 7-8 | doi = 10.14412/1996-7012-2018-4-4-8 | dato = 2018 | alirdato = 2023-03-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. * Ĉiuj pacientoj kun lupusa nefrito kaj proteinurio ≥0,5 gramoj diurne, speciale se ĝin akompanas hematurio kaj/aŭ ĉelaj cilindroj, kaj malaltigo de [[malrapidiĝo de glomerula filtrado]] devas trapasi renan biopsion kun difinado de la klaso, grado de aktiveco/kronikeco de la nefrito kaj de mikroangiopatio. Ripeta rena biopsio estas farinda kaze de akutiĝo de la nefrito aŭ malboniĝo de la sanstato, rezistemo al imunosubprema aŭ biologia terapioj dum unu jaro. La biopsio ebligos eltrovi eventualan ŝanĝon de la morfologia klaso de la nefrito, grado de ĝia aktiveco/kronikeco, aliajn eblajn patologiojn. * Se dum la indukta terapio estis uzata Cyclophosphamide kaj ne venis respondo, necesas anstataŭigi ĝin per Mycophenolate mofetil. Se estis uzata Mycophenolate mofetil kaj ne venis respondo, necesas anstataŭigi ĝin per Cyclophosphamide kaj aldoni rituksimabon, HEIG, kaze de rapide progresanta nefrito necesas fari plasmaferezon, imunoadsorbon. * Nepre uzendaj estas hidroksiklorokino (200–400 mg diurne), altaj dozoj de glukokortikoidoj (prednisolono 0,5–1 mg/kg diurne) ne pli ol 2 monatojn, kun posta laŭgrada malaltigo de la dozo post atingo de parta aŭ plena respondo (prednisolono ≤7,5 mg diurne). * Simptoma terapio devas konsisti el inhibantoj de angiotensintransforma fermento aŭ el blokiloj de receptoroj de [[angiotensino]] II ĉe proteinurio >0,5 gramoj diurne kaj/aŭ arteria hipertensio, statinoj (ĉe hiperlipidemio), malaltaj dozoj de [[aspirino]] por profilakto de trombaj komplikaĵoj ĉe malsanuloj kun pozitivaj antifosfolipidaj antikorpoj (AFL), antikoagulantoj (ĉe nefroza sindromo kun grava hipoalbunemio, speciale ĉe AFL-pozitivaj pacientoj), kuraciloj kun [[kalcio]] kaj [[vitamino D]]. * Post ĉiuj 2–4 semajnoj dum 2–4 monatoj post la diagnozado aŭ post akutiĝo de lupusa nefrito necesas esplori jenajn indicojn: korpomaso, arteria tensio, klinika sangoekzameno, nivelo de kreatinino, albumino, hiperlipidemio, elektrolitoj en sero, proteinurio, eritrociturio, leŭkociturio, cilindrurio, malrapidiĝo de glomerula filtrado. Post 6 monatoj necesas kontroli imunologiajn markilojn de lupuso: koncentriĝo de C3- kaj C4 komponantoj de la komplemento, de antikorpoj al duspirala DNA, de antikorpoj al С1q-komponanto de la komplemento. Plej gravas ne absolutaj indicoj, sed ilia dinamiko. Post atingi partan aŭ plenan respondon oni ripetas la esploradon post ĉiuj 3–6 monatoj. * Necesas profilakto de la ŝanĝeblaj kardiovaskulaj risko-faktoroj: kontrolo de korpomaso, hipolipidemia dieto, rezigno je fumado, reveno al fizika aktivado post parta aŭ plena respondo al la terapio de lupusa nefrito. * Unufoje je 12 monatoj necesas [[eĥokardiografio]]. Ĉe tio necesas atenti ne nur ŝanĝojn proprajn al lupuso (eblas [[perikardito]], [[endokardito]]), sed ankaŭ fruajn prediktorojn de kronika kora malsufiĉo (hipertrofio de miokardo de maldekstra [[korventriklo]], diastola misfunkcio de miokardo, dilato de maldekstra [[atrio]]). Se ili estis trovitaj, necesas regule konsulti kardiologon. === Kuracado de lupusa nefrito kaze de gravedeco === Rekomendindas kelkaj variantoj de terapio. Se lupusa nefrito estas neaktiva kaj ne speciale manifestiĝas aliloke, oni povas resti sen speciala terapio. Kaze de malgranda aktiveco de lupusa nefrito rekomendindas aminokinolinaj kuraciloj (hidroksiklorokino). Se lupusa nefrito aktivas aŭ aktive manifestiĝas alilokaj signoj de lupuso, oni preskribas glukokortikoidojn en dozoj, ebligantaj kontroli la malsanon. Kaze de neceso aldoneblas Azathioprine<ref name="rekomendoj"/>. Memorindas ke altaj dozoj de glukokortikoidoj ĉe la gravedaj malsanuloj estas ligitaj al alta risko de evoluo de alta sangopremo kaj diabeto. Mycophenolate mofetil, Cyclophosphamide, ciklosporino kaj Methotrexate estas ne preskribendaj pro alta risko de evoluo de la [[teratogena efiko]] (distordo de la [[ontogenezo]]). Teratogenan efikon de Azathioprine en dozoj ne pli ol 2 mg/kg oni konsideras minimuma. Al pacientoj kun persista alte aktiva lupusa nefrito, diagnozitaj aŭ supozitaj klasoj III/IV, oni rekomendas post 28 semajnoj fari [[Cezara sekco|Cezaran sekcon]]<ref name="rekomendoj"/>. === Rekomendoj de EULAR === [[Dosiero:Diffuse proliferative lupus nephritis.jpg|eta|Difuza prolifera lupusa nefrito de la klaso IV.]] De 2012 ĝis 2019 la ĉefa gvidilo pri kuracado de lupusa nefrito estis rekomendoj de EULAR/ERA–EDTA (European League Against Rheumatism and European Renal Association — European Dialysis and Transplant Association), aprobitaj en 2012<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22851469/ | titolo = Joint European League Against Rheumatism and European Renal Association-European Dialysis and Transplant Association (EULAR/ERA-EDTA) recommendations for the management of adult and paediatric lupus nephritis | gazeturl = https://ard.bmj.com/ | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Annals of Rheumatic Diseases | volumo = 71 | numero = 11 | paĝoj = 1771-1782 | doi = 10.1136/annrheumdis-2012-201940. Epub 2012 Jul 31 | dato = 2012-11 | alirdato = 2023-03-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Dum tiu ĉi periodo aperis pluraj novaj informoj, inkluzive pri uzado de inhibantoj de [[kalcineŭrino]], plurcela terapio, kontrolado de la malsano kaj novaj celoj de la terapio. Do en 2019 la EULAR-komitato eldonis novajn rekomendojn surbaze de opinioj de fakuloj, inter kiuj estis 11 reŭmatologoj, 11 nefrologoj, 1 nekropsiisto, 1 pediatro-reŭmatologo, 1 pediatro-nefrologo, 1 parakuracisto kaj 2 reprezentantoj de pacienta organizo. La komitato serĉis en [[PubMed]] publikaĵojn pri la temo aperintajn de [[januaro 2012]] ĝis [[decembro 2019]], pritaksis ilin kaj en [[majo 2019]] rekonsideris la rekomendojn de 2012<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://mrj.ima-press.net/mrj/article/view/1063/1022 | titolo = Обновленные рекомендации EULAR/ERA–EDTA 2019 г. по терапии волчаночного нефрита. Комментарии экспертов. Часть I | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Козловская | persona nomo = Н. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = С. К. Соловьев, Е. А. Асеева, Т. В. Попкова, Т. А. Панафидина, Е. Л. Насонов, А. М. Лила, А. А. Меснянкина, Н. Ю. Никишина | gazeto = <!-- ekzemple: La Esperantuja Gazeto --> | volumo = 14 | numero = 4 | paĝoj = 8 | doi = 10.14412/1996-7012-2020-4-7-15 | dato = 2020 | alirdato = 2023-03-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la novaj rekomendoj celoj de la terapio dependas ĉefe de kiom da tempo pasis ekde komenco de la kuracado. Retrospektiva analizo de la esploroj MAINTAIN kaj Euro-Lupus Nephritis Trails montris ke la plej bona kaj sola prognozilo de longdaŭra rezulto de la rena patologio (de risko de fina rena malsufiĉo aŭ duobligo de sera kreatinino 10 jarojn post la malsaniĝo) estas proteinurio post 12 monatoj da kuracado<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25605554/ | titolo = Predictors of long-term renal outcome in lupus nephritis trials: lessons learned from the Euro-Lupus Nephritis cohort | gazeturl = https://onlinelibrary.wiley.com/journal/23265205 | familia nomo = Dall'Era | persona nomo = Maria | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Miriam G Cisternas, Dawn E Smilek, Laura Straub, Frédéric A Houssiau, Ricard Cervera, Brad H Rovin, Meggan Mackay | gazeto = Arthritis & Rheumatology | volumo = 67 | numero = 5 | paĝoj = 1305-1313 | doi = 10.1002/art.39026 | dato = 2015-05 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref name="Long-term follow-up of the MAINTAIN Nephritis Trial">{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25757867/ | titolo = Long-term follow-up of the MAINTAIN Nephritis Trial, comparing azathioprine and mycophenolate mofetil as maintenance therapy of lupus nephritis | gazeturl = https://ard.bmj.com/ | familia nomo = Tamirou | persona nomo = Farah | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = David D'Cruz, Shirish Sangle, Philippe Remy, Carlos Vasconcelos, Christoph Fiehn, Maria del Mar Ayala Guttierez, Inge-Magrethe Gilboe, Maria Tektonidou, Daniel Blockmans, Isabelle Ravelingien, Véronique le Guern, Geneviève Depresseux, Loïc Guillevin, Ricard Cervera, Frédéric A Houssiau; MAINTAIN Nephritis Trial Group | gazeto = Annals of Rheumatic Diseases | volumo = | numero = | paĝoj = 526-531 | doi = 10.1136/annrheumdis-2014-206897. Epub 2015 Mar 10 | dato = 2016-03 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26629352/ | titolo = A proteinuria cut-off level of 0.7 g/day after 12 months of treatment best predicts long-term renal outcome in lupus nephritis: data from the MAINTAIN Nephritis Trial | gazeturl = https://lupus.bmj.com/ | familia nomo = Tamirou | persona nomo = Farah | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Bernard R Lauwerys, Maria Dall'Era, Meggan Mackay, Brad Rovin, Ricard Cervera, Frédéric A Houssiau; MAINTAIN Nephritis Trial Investigators | gazeto = Lupus Science & Medicine | volumo = 2 | numero = 1 | paĝoj = e000123 | doi = 10.1136/lupus-2015-000123. eCollection 2015 | dato = 2015-11-12 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30225865/ | titolo = Establishing Surrogate Kidney End Points for Lupus Nephritis Clinical Trials: Development and Validation of a Novel Approach to Predict Future Kidney Outcomes | gazeturl = https://onlinelibrary.wiley.com/journal/23265205 | familia nomo = Mackay | persona nomo = Meggan | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Maria Dall'Era, Joanna Fishbein, Kenneth Kalunian, Martin Lesser, Jorge Sanchez-Guerrero, Deborah M Levy, Earl Silverman, Michelle Petri, Cristina Arriens, Edmund J Lewis, Stephen M Korbet, Fabrizio Conti, Vladimir Tesar, Zdenka Hruskova, Eduardo F Borba, Eloisa Bonfa, Tak Mao Chan, Manish Rathi, K L Gupta, Vivekanand Jha, Sarfaraz Hasni, Melissa R West, Neil Solomons, Frederic A Houssiau, Juanita Romero-Diaz, Juan Mejia-Vilet, Brad H Rovin | gazeto = Arthritis & Rheumatology | volumo = 71 | numero = 3 | paĝoj = 411-419 | doi = 10.1002/art.40724. Epub 2019 Feb 1 | dato = 2019-03 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Do la precipa celo de la kuracado estas malaltigi proteinurion ĝis <0,5–0,7 gramoj diurne antaŭ la 12-a monato (plena klinika respondo), kvankam ĝis 50% de la pacientoj ne atingintaj tiun ĉi signifon, povus havi stabilan renan funkciadon dum longa tempo<ref name="Long-term follow-up of the MAINTAIN Nephritis Trial"/>. Kiel parta klinika respondo estas konsiderata malaltigo de proteinurio kaj stabiligo aŭ normaligo de [[malrapidiĝo de glomerula filtrado]] je la 3-a monato de la kuracado kaj almenaŭ duonigo de proteinurio je la 6-a monato<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21080348/ | titolo = Identification of biomarkers that predict response to treatment of lupus nephritis with mycophenolate mofetil or pulse cyclophosphamide | gazeturl = https://scholars.duke.edu/display/jou2151-4658 | familia nomo = Dall'Era | persona nomo = Maria | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = David Stone, Victoria Levesque, Miriam Cisternas, David Wofsy | gazeto = Arthritis Care Res (Hoboken) | volumo = 63 | numero = 3 | paĝoj = 351-357 | doi = 10.1002/acr.20397. Epub 2010 Nov 15 | dato = 2011-03 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26023331/ | titolo = Identification of clinical and serological factors during induction treatment of lupus nephritis that are associated with renal outcome | gazeturl = https://lupus.bmj.com/ | familia nomo = Dall'Era | persona nomo = Maria | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Victoria Levesque, Neil Solomons, Matt Truman, David Wofsy | gazeto = Lupus Science & Medicine | volumo = 2 | numero = 1 | paĝoj = e000089 | doi = 10.1136/lupus-2015-000089. eCollection 2015 | dato = 2015-05-20 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Por pacientoj kun nefroza nivelo de proteinurio tiuj ĉi periodoj povus esti altigitaj je 6–12 monatoj pro pli malrapida restarigo de la rena funkciado<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24429170/ | titolo = Time to recovery from proteinuria in patients with lupus nephritis receiving standard treatment | gazeturl = https://www.jrheum.org/ | familia nomo = Touma | persona nomo = Zahi | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Murray B Urowitz, Dominique Ibañez, Dafna D Gladman | gazeto = The Journal of Rheumatology | volumo = 41 | numero = 4 | paĝoj = 688-697 | doi = 10.3899/jrheum.130005. Epub 2014 Jan 15 | dato = 2014-04 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Plejparto de la akutiĝoj okazas dum la unuaj 5–6 jaroj de la kuracado, do oni rekomendas al plejparto de la pacientoj ne ĉesigi imunosubpreman terapion dum tiu ĉi periodo. Malaltigi dozojn eblas nur post plena klinika respondo, unuavice malaltigeblas dozoj de glukokortikoidoj<ref name="Long-term follow-up of the MAINTAIN Nephritis Trial"/>. Dum subtena terapio preferindas Mycophenolate mofetil, dum planado de gravedeco — Azathioprine. Kaze de fina rena malsufiĉo preferindas rena transplantado, prefere preventa, do okazinta antaŭ komenco de la sangodializo. Tio ebligas altigi 10-jaran postvivadon ĝis 94%, dum kaze de peritonea dializo ĝi estas 76%, kaze de sangodializo 42%. Izolita sera aktiveco ne estas obstaklo kiu prokrastigas la operacion, ĉar ĝi ne estas danĝera. Recidivoj en la transplantita reno okazas ege malofte, sed plu estas alta risko de oportunaj infektoj sur la fono de forta imunosubprema terapio. Fine estis aprobitaj jenaj rekomendoj. 1. Ekzamenado de paciento kun supozebla lupusa nefrito. 1.1. Necesas pritaksi eblecon de la rena biopsio se haveblas simptomoj de renaj damaĝoj, speciale se temas pri persista proteinurio ≥0,5 gramoj diurne (aŭ rilatumo [[proteino]]/urina [[kreatinino]] (RPUK) ≥500 mg/g je matena urino) kaj/aŭ okazas neklarigebla malaltigo de [[malrapidiĝo de glomerula filtrado]] (MGF). 1.2. Rena biopsio estas necesa esplorilo, ĝia diagnoza kaj prognoza signifo ne anstataŭigeblas per iuj ajn aliaj klinikaj aŭ laboratoriaj indicoj. 2. Morfologia pritakso de la rena biopsio. 2.1. Estas rekomendite uzi klasifikojn de la Internacia Societo de Nefrologoj / Internacia Societo de Renaj Patologoj (ISN/RPS) 2003 kun aldona pritakso de indeksoj de aktiveco kaj sklerozo (kronikeco), kaj de trombaj kaj angiaj damaĝoj ligitaj al [[antifosfolipida sindromo]]. 3. Kaŭzoj por imunosubprema terapio. 3.1. Imunosubpremiloj, preskribataj kune kun glukokortikoidoj, estas rekomenditaj por la klasoj IIIA или IIIA/C (±V) kaj IVA aŭ IVA/C (±V). 3.2. Al la pacientoj kun lupusa nefrito de la klaso V necesas glukokortikoidoj kaj imunosubpremiloj estas rekomenditaj kaze de proteinurio de nefroza nivelo aŭ ĉe RPUK >{{nombro|1000}} mg/g, malgraŭ optimuma aplikado de blokiloj de la [[renina-angiotensina sistemo|renina-angiotensina-aldosterona sistemo]] ^{[[:en:Renin–angiotensin system|en]]} (RAAS-blokiloj). 4. Terapio de lupusa nefrito ĉe plenkreskuloj. ''Celoj de la terapio'' 4.1. Celoj de la terapio estas konservado aŭ plibonigado de la renaj funkcioj, akompanata de malaltiĝo de proteinurio almenaŭ je 25% je la tria monato, je 50% je la sesa monato kaj RPUK <500–700 mg/g je la 12-a monato (plena klinika respondo). 4.2. Pacientoj kun proteinurio je la komenco de lupusa nefrito povus bezoni aldone 6 ĝis 12 monatojn por atingi plenan klinikan respondon; tiukaze ne necesas rapide ŝanĝi la terapion se proteinurio malaltiĝas. ''Indukta terapio'' 4.3. Pacientoj kun lupusa nefrito de la klasoj III aŭ IV ± V necesas ricevi Mycophenolate mofetil (2–3 gramoj diurne aŭ mikofenola acido en ekvivalenta dozo) aŭ malaltajn dozojn de Cyclophosphamide forme de envejnaj infuzioj (po 500 mg post ĉiuj 2 semajnoj, sume 6 infuzioj) kune kun glukokortikoidoj, ĉar tiuj ĉi kombinoj havas la plej bonan rilatumon efikeco/tokseco. 4.4. Kombinaĵo de Mycophenolate mofetil (1–2 gramoj diurne aŭ mikofenola acido en ekvivalenta dozo) kun inhibantoj de kalcineŭrino (speciale [[takrolimuso]]) servas kiel alternativa reĝimo, speciale por pacientoj kun proteinurio de nefroza nivelo. 4.5. Pacientoj kun alta risko de estiĝo de rena malsufiĉo (malalta MGF, histologie konfirmitaj duonlunoj, fibrinoida nekrozo aŭ grava intersticia inflamo), povas ricevi terapion je reĝimoj indikitaj je la punktoj 4.3–4.4, sed rekomendindas ankaŭ altaj dozoj de Cyclophosphamide (0,5–0,75 gramoj/m² monate dum 6 monatoj). 4.6. Por malaltigo de suma dozo de glukokortikoidoj estas rekomendite uzi envejnan pulso-terapion de metilprednisolono (suma dozo 500–{{nombro|2500|mg}} depende de akuteco de la malsano) kun posta ricevado de prednisolono perbuŝe (0,3–0,5 mg/kg diurne) ĝis 4 semajnoj kun malaltigo ĝis ≤7,5 mg diurne je la tria-sesa monato. 4.7. Kaze de "pura" lupusa nefrito de la klaso V estas uzata Mycophenolate mofetil (2–3 gramoj diurne aŭ mikofenola acido en ekvivalenta dozo) kune kun pulso-terapio de metilprednisolono (suma dozo 500–{{nombro|2500|mg}}) kun posta ricevado de prednisolono perbuŝe (20 mg diurne) ĝis 4 semajnoj kun malaltigo ĝis ≤5 mg diurne je la tria monato. Tio estas rekomendita kiel indukta terapio, ĉar tiu ĉi kombino havas la plej bonan rilatumon efikeco/tokseco. 4.8. Alternativaj variantoj de la terapio de lupusa nefrito de la klaso V estas: Cyclophosphamide envejne aŭ inhibantoj de kalcineŭrino (speciale [[takrolimuso]]) forme de monoterapio aŭ kune kun Mycophenolate mofetil aŭ mikofenola acido, speciale ĉe pacientoj kun proteinurio de nefroza nivelo. 4.9. Hidroksiklorokino aldonendas je la dozo ≤5 mg/kg diurne kun konsiderado de MGF. ''Subtena terapio'' 4.10. Se sekve de la indukta terapio stato de la paciento pliboniĝis, kadre de subtena imunosubprema terapio estas rekomenditaj Mycophenolate mofetil (1–2 gramoj diurne aŭ mikofenola acido en ekvivalenta dozo), speciale se ili estis uzataj kadre de la indukta terapio aŭ Azathioprine (2 mg/kg diurne), prefere (se estas plana gravediĝo) kune kun malaltaj dozoj de prednisolono (2,5–5 mg diurne) se necesas kontroli la malsanon. 4.11. Laŭgrada ĉesigo de la terapio (unue oni forigas glukokortikoidojn, poste imunosubpremilojn) povas komenciĝi post 3–5 jaroj de la kuracado kaze de plena klinika respondo. Hidroksiklorokino devas esti uzata longdaŭre. 4.12. Daŭrigo de la terapio, ĝia anstataŭigo per inhibantoj de kalcineŭrino aŭ aldono de kalcineŭrino (speciale de [[takrolimuso]]) povas esti prikonsiderata rilate la pacientojn kun la "pura" klaso V. Tiukaze oni uzas la plej malaltajn efikajn dozojn (post pritaksi riskon de nefrotokseco). ''Refrakta lupusa nefrito'' 4.13. Se la celoj de la terapio ne estas atingitaj, estas rekomendita skrupula pritakso de eventualaj kialoj, inkluzive tion, ĉu la paciento precize plenumas la kuracistajn preskribojn kaj ĉu estas uzataj adekvataj kuraciloj. 4.14. Kaze de aktiva refrakta/rezistema al la terapio malsano, la kuracado povas esti anstataŭigita per unu el supremenciitaj alternativaj variantoj. Oni povas ankaŭ preskribi rituksimabon ({{nombro|1000|mg}} je la tagoj 0 kaj 14). 5. Aldona terapio. 5.1. Inhibantoj de angiotension-konvertaj fermentoj kaj blokiloj de angiotensiaj receptoroj estas rekomenditaj por ĉiuj pacientoj kun RPUK >500 mg/g aŭ kun arteria hipertensio. 5.2. Statinoj estas rekomenditaj depende de lipida nivelo kaj post eltrovo de 10-jara kardiovaskula risko surbaze de sistema pritakso de koronaria risko aŭ de aliaj validigitaj iloj. 5.3. Estas rekomenditaj profilakto de ostaj damaĝoj (kalcio kaj derivaĵoj de la [[vitamino D]] kaj/aŭ antiresorbaj kuraciloj) kaj imunigo per [[inaktivigitaj vakcinoj]] por malaltigi oftecon de komplikaĵoj kaŭzitaj de la terapio aŭ la malsano mem. 5.4. Kaze de pozitivaj testoj pri antifosfolipida sindromo kaj depende de ĝia profilo oni povas uzi aspirinon (80–100 mg diurne) konsiderante rilatumon de utilo kaj risko de [[sangado]]. 5.5. Terapio per antikoagulantoj estas prikonsiderata kaze de nefroza sindromo kun nivelo de albumino <20 gramoj/litro. 5.6. Belimumabo uzeblas kiel aldona kuracilo (al la jamaj) por akceli malaltigon de la dozo de glukokortikoidoj, kontroli eksterrenajn manifestiĝojn de lupuso kaj malaltigi riskon de eksterrenaj akutiĝoj. 6. Kontrolado kaj prognozo. 6.1. La paciento devas viziti la kuraciston post ĉiuj 2–4 semajnoj dum la unuaj 2–4 monatoj post la diagnozo aŭ post akutiĝo, kaj poste depende de respondo al terapio. Necesas dumviva kontrolado de la renaj kaj eksterrenaj manifestiĝoj kaj akompanaj statoj. 6.2. Se temas pri aktiva nefrito, ĉe ĉiu vizito necesas pritaksi korpomason, arterian tension (inkluzive hejmajn mezuradojn), MGF, nivelon de albumino, proteinurion (RPUK aŭ diurnan proteinurion), eritrociturion aŭ urinajn sedimentaĵojn, kaj kompletan sangoekzamenon ^{[[:en:Complete blood count|en]]}. Kaze de stabila paso de la malsano oni povas fari la ekzamenojn malpli ofte. De tempo al tempo necesas ekzameni nivelon de C3 kaj C4 kaj antikorpoj al duspirala DNA. 6.3. Ripeta rena biopsio necesas en apartaj kazoj: malboniĝo de renaj indicoj, manko de respondo al imunosubprema terapio aŭ [[gena-inĝenieraj biologiaj kuraciloj]] (laŭe al la supremenciitaj kriterioj), ĉe akutiĝo, por konfirmi eblan transformiĝon de histologia klaso aŭ ŝanĝojn de indeksoj de aktiveco kaj kronikeco, por ricevi prognozajn informojn kaj eltrovi patologiojn. 7. Taktiko kaze de fina rena malsufiĉo. 7.1. Ĉe la pacientoj kun lupuso povas esti uzataj ĉiuj metodoj de la anstataŭiga rena terapio. 7.2. Preskribo de imunosubpremiloj al la pacientoj kun fina rena malsufiĉo, trapasantaj sangodializon, preskribendas kaze de eksterrenaj manifestiĝoj. 7.3. Preferinda metodo de la anstataŭiga rena terapio estas rena transplantado, farata kaze de manko de aktiveco de klinikaj (dezirinde ankaŭ de la serologiaj) eksterrenaj manifestiĝoj dum almenaŭ 6 monatoj. La rezulto estas pli bona se transplantado okazas de viva donanto kaj kaze de anticipa transplantado. 7.4. Nivelo de antifosfolipida sindromo devas esti difinita dum preparado al la transplantado, ĉar haveblo de antifosfolipida sindromo sekvigas pli altan riskon de trombaj komplikaĵoj en la transplantita reno. 8. Antifosfolipida sindromo kaj lupusa nefrito. 8.1. Al la pacientoj kun nefropatio asociita kun antifosfolipida sindromo oni povas apliki antitrombocitajn kuracilojn kaj antikoagulantojn (aldone al hidroksiklorokino). 9. Lupusa nefrito kaj gravedeco. 9.1. La gravedecon oni povas plani ĉe stabilaj pacientinoj kun neaktiva lupusa nefrito. Prefere RPUK estu <500 mg/g dum antaŭaj 6 monatoj kaj MGF >50 ml/min. 9.2. Necesas plenumi permesitan ĉe la gravedeco terapion per hidroksiklorokino, prednisolono, Azathioprine kaj/aŭ inhibantoj de kalcineŭrino (speciale per [[takrolimuso]]) je sekuraj dozoj dum la tuta gravedeco kaj [[mamnutrado]]. 9.3. Mycophenolate mofetil aŭ mikofenola acido devas esti forigitaj 3 ĝis 6 monatojn antaŭ la planata koncipo por esti certa ke ne okazos recidivo kaze de aplikado de alternativa reĝimo de imunosubpremado. 9.4. Por profilakto de [[preeklampsio]] dum la gravedeco estas rekomendita ricevado de aspirino. 9.5. Necesas pritaksi staton de la pacientinoj post ĉiuj 4 semajnoj, prefere kadre de plurfaka teamo kun akuŝisto-ginekologo kaj reŭmatologo/nefrologo. 9.6. Kaze de gestaca ^{[[:en:Gestational age|en]]} akutiĝo de lupusa nefrito oni povas plenumi terapion per ĉiuj kombineblaj supremenciitaj kuraciloj kaj ankaŭ pulso-terapion per metilprednisolono depende de la akuteco de la stato. 10. Pediatria terapio. 10.1. Ĉe la infanoj lupusa nefrito pli ofte estiĝas komence de la malsano kaj havas pli akutan pason kun grava kresko de renaj damaĝoj; diagnozado, taktiko de la terapio kaj kontrolado similas al tiuj ĉe la plenkreskuloj. 10.2. Koordinita programo pri transdonado de la infanaj pacientoj al kuracistoj de plenkreskuloj estas grava paŝo por altigi skrupulecon de la plenumado de la terapio kaj plibonigi longdaŭran prognozon. === Rekomendoj de ACR === En [[novembro 2024]] dum konfenerco de la Usona Reŭmatologia Kolegio ({{l-en|American College of Rheumatology}}; mallonge: ''ACR''), estis aprobitaj novaj rekomendoj pri la diagnozado kaj kuracado de lupusa nefrito<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://assets.contentstack.io/v3/assets/bltee37abb6b278ab2c/bltdeb3e67a69a4528a/lupus-guideline-lupus-nephritis-2024.pdf | titolo = 2024 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for the Screening, Treatment, and Management of Lupus Nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Sammaritano | persona nomo = Lisa R. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Anca Askanase, Bonnie L. Bermas, Maria Dall’Era, Alí Duarte-García, Linda T. Hiraki, Brad H. Rovin, Mary Beth F. Son, Anthony Alvarado, Cynthia Aranow, April Barnado, Anna Broder, Hermine I. Brunner, Vaidehi Chowdhary, Gabriel Contreras, Christele Felix, Elizabeth D. Ferucci, Keisha L. Gibson, Aimee O. Hersh, Peter M. Izmirly, Kenneth Kalunian, Diane Kamen, Brandi Rollins, Benjamin J. Smith, Asha Thomas, Homa Timlin, Daniel J. Wallace, Michael Ward, Muayad Azzam, Christie M. Bartels, Joanne S. Cunha, Kimberly DeQuattro, Andrea Fava, Gabriel Figueroa-Parra, Shivani Garg, Jessica Greco, Maria C. Cuéllar-Gutiérrez, Priyanka Iyer, Andrew S. Johannemann, April Jorge, Shanthini Kasturi, Hassan Kawtharany, Jana Khawandi, Kyriakos A. Kirou, Alexandra Legge, Kelly V. Liang, Megan M. Lockwood, Alain Sanchez-Rodriguez, Marat Turgunbaev, Jessica N. Williams, Amy S. Turner, and Reem A. Mustafa | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 0 | numero = 0 | paĝoj = 1–21 | doi = 10.1002/acr.25528 | dato = 2025 | alirdato = 2025-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kadre de daŭra observado, oni rekomendas kontroli proteinurion almenaŭ unufoje post 6 ĝis 12 monatoj eĉ ĉe la pacientoj sen renaj damaĝoj aŭ kaze de manifestiĝo de eksterrenaj akutiĝoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://assets.contentstack.io/v3/assets/bltee37abb6b278ab2c/bltdeb3e67a69a4528a/lupus-guideline-lupus-nephritis-2024.pdf | titolo = 2024 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for the Screening, Treatment, and Management of Lupus Nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Sammaritano | persona nomo = Lisa R. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Anca Askanase, Bonnie L. Bermas, Maria Dall’Era, Alí Duarte-García, Linda T. Hiraki, Brad H. Rovin, Mary Beth F. Son, Anthony Alvarado, Cynthia Aranow, April Barnado, Anna Broder, Hermine I. Brunner, Vaidehi Chowdhary, Gabriel Contreras, Christele Felix, Elizabeth D. Ferucci, Keisha L. Gibson, Aimee O. Hersh, Peter M. Izmirly, Kenneth Kalunian, Diane Kamen, Brandi Rollins, Benjamin J. Smith, Asha Thomas, Homa Timlin, Daniel J. Wallace, Michael Ward, Muayad Azzam, Christie M. Bartels, Joanne S. Cunha, Kimberly DeQuattro, Andrea Fava, Gabriel Figueroa-Parra, Shivani Garg, Jessica Greco, Maria C. Cuéllar-Gutiérrez, Priyanka Iyer, Andrew S. Johannemann, April Jorge, Shanthini Kasturi, Hassan Kawtharany, Jana Khawandi, Kyriakos A. Kirou, Alexandra Legge, Kelly V. Liang, Megan M. Lockwood, Alain Sanchez-Rodriguez, Marat Turgunbaev, Jessica N. Williams, Amy S. Turner, and Reem A. Mustafa | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 0 | numero = 0 | paĝoj = 4 | doi = 10.1002/acr.25528 | dato = 2025 | alirdato = 2025-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kaze de supozoj pri lupusa nefrito, necesas tuj fari renan biopsion (se mankas kontraŭindicoj). Kaze de proteinurio >0,5 gramoj diurne aŭ misfunkciado de la renoj ne klarigebla per la aliaj kialoj, necesas fari renan biopsion. Se paciento jam estas kuracata pri lupusa nefrito kaj troviĝas je remito, sed oni supozas ties akutiĝon (proteinurio, [[hematurio]], rena misfunkciado) aŭ la paciento dum ≥6 monatoj ricevas adekvatan terapion, sed proteinurio aŭ hematurio plu estas granda, malfortiĝis funkciado de la renoj, necesas fari ripetan biopsion<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://assets.contentstack.io/v3/assets/bltee37abb6b278ab2c/bltdeb3e67a69a4528a/lupus-guideline-lupus-nephritis-2024.pdf | titolo = 2024 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for the Screening, Treatment, and Management of Lupus Nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Sammaritano | persona nomo = Lisa R. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Anca Askanase, Bonnie L. Bermas, Maria Dall’Era, Alí Duarte-García, Linda T. Hiraki, Brad H. Rovin, Mary Beth F. Son, Anthony Alvarado, Cynthia Aranow, April Barnado, Anna Broder, Hermine I. Brunner, Vaidehi Chowdhary, Gabriel Contreras, Christele Felix, Elizabeth D. Ferucci, Keisha L. Gibson, Aimee O. Hersh, Peter M. Izmirly, Kenneth Kalunian, Diane Kamen, Brandi Rollins, Benjamin J. Smith, Asha Thomas, Homa Timlin, Daniel J. Wallace, Michael Ward, Muayad Azzam, Christie M. Bartels, Joanne S. Cunha, Kimberly DeQuattro, Andrea Fava, Gabriel Figueroa-Parra, Shivani Garg, Jessica Greco, Maria C. Cuéllar-Gutiérrez, Priyanka Iyer, Andrew S. Johannemann, April Jorge, Shanthini Kasturi, Hassan Kawtharany, Jana Khawandi, Kyriakos A. Kirou, Alexandra Legge, Kelly V. Liang, Megan M. Lockwood, Alain Sanchez-Rodriguez, Marat Turgunbaev, Jessica N. Williams, Amy S. Turner, and Reem A. Mustafa | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 0 | numero = 0 | paĝoj = 4–8 | doi = 10.1002/acr.25528 | dato = 2025 | alirdato = 2025-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Se oni supozas lupusan nefriton, necesas tuj preskribi glukokortikoidojn por subpremi la akutan inflamon dum oni atendas rezultojn de la rena biopsio. Se malrapidiĝo de glomerula filtrado estas malalta, la dozo estas korektenda dum la indukta kaj daŭra terapioj. Aldonan uzadon de antikoagulantoj ĉe la pacientoj kun lupusa nefrito kaj gravaj risko-faktoroj de trombozo (malalta nivelo de albumino en sero kune kun alta proteinurio) necesas aprobigi ĉe nefrologo<ref name="ACR2024-8">{{citaĵo el gazeto | url = https://assets.contentstack.io/v3/assets/bltee37abb6b278ab2c/bltdeb3e67a69a4528a/lupus-guideline-lupus-nephritis-2024.pdf | titolo = 2024 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for the Screening, Treatment, and Management of Lupus Nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Sammaritano | persona nomo = Lisa R. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Anca Askanase, Bonnie L. Bermas, Maria Dall’Era, Alí Duarte-García, Linda T. Hiraki, Brad H. Rovin, Mary Beth F. Son, Anthony Alvarado, Cynthia Aranow, April Barnado, Anna Broder, Hermine I. Brunner, Vaidehi Chowdhary, Gabriel Contreras, Christele Felix, Elizabeth D. Ferucci, Keisha L. Gibson, Aimee O. Hersh, Peter M. Izmirly, Kenneth Kalunian, Diane Kamen, Brandi Rollins, Benjamin J. Smith, Asha Thomas, Homa Timlin, Daniel J. Wallace, Michael Ward, Muayad Azzam, Christie M. Bartels, Joanne S. Cunha, Kimberly DeQuattro, Andrea Fava, Gabriel Figueroa-Parra, Shivani Garg, Jessica Greco, Maria C. Cuéllar-Gutiérrez, Priyanka Iyer, Andrew S. Johannemann, April Jorge, Shanthini Kasturi, Hassan Kawtharany, Jana Khawandi, Kyriakos A. Kirou, Alexandra Legge, Kelly V. Liang, Megan M. Lockwood, Alain Sanchez-Rodriguez, Marat Turgunbaev, Jessica N. Williams, Amy S. Turner, and Reem A. Mustafa | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 0 | numero = 0 | paĝoj = 8 | doi = 10.1002/acr.25528 | dato = 2025 | alirdato = 2025-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĉe la pacientoj kun aktiva ĵus diagnozita lupusa nefrito aŭ kun akutiĝoj de lupusa nefrito de III/IV aŭ V klasoj, necesas komenci kaj daŭrigi terapion per hidroksiklorokino por korekti kaj preventi klinikajn manifestiĝojn de lupuso, se mankas kontraŭindicoj. Kaze de proteinurio de iu ajn grado (inkluzive <0,5 gramoj diurne) necesas aldone uzi inhibantojn de la renina-angiotensina-aldosterona sistemo. Oni rekomendas pulso-terapion per 6-metilprednisolono po 250–{{unuo|1000}} mg diurne dum 3 tagoj, poste preni glukokortikoidojn forme de piloloj po ≤0,5 mg/kg diurne (kalkulite por prednisolono; maksimume po 40 mg diurne) kun laŭgrada malaltigo de la dozo ĝis ≤5 mg diurne je la 6-a monato. Post atingi aŭ konservi kompletan renan respondon al la kuracado per iu ajn metodo de imunosubprema terapio (kun 2 aŭ 3 komponantoj) necesas daŭrigi la kuracadon almenaŭ 3 ĝis 5 jarojn<ref name="ACR2024-8"/>. Ĉe la pacientoj kun aktiva ĵus diagnozita lupusa nefrito aŭ kun akutiĝoj de lupusa nefrito de III/IV klasoj kombine kun lupusa nefrito de V klaso (aŭ sen ĝi), necesas komenci trikomponantan imunosubpreman terapion, inkluzive de pulso-terapio per 6-metilprednisolono po 250–{{unuo|1000}} mg diurne dum 1 ĝis 3 tagoj, poste preni glukokortikoidojn forme de piloloj po ≤0,5 mg/kg diurne (maksimume 40 mg diurne) kune kun: * analogoj de mikofenola acido + [[belimumabo]]; * analogoj de mikofenola acido + inhibantoj de [[kalcineŭrino]]; * protokolo Eurolupus: malaltaj dozoj de Cyclophosphamide + belimumabo, kaj post fini kurson de Cyclophosphamide anstataŭigi ĝin per analogoj de mikofenola acido<ref name="ACR2024-8—11">{{citaĵo el gazeto | url = https://assets.contentstack.io/v3/assets/bltee37abb6b278ab2c/bltdeb3e67a69a4528a/lupus-guideline-lupus-nephritis-2024.pdf | titolo = 2024 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for the Screening, Treatment, and Management of Lupus Nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Sammaritano | persona nomo = Lisa R. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Anca Askanase, Bonnie L. Bermas, Maria Dall’Era, Alí Duarte-García, Linda T. Hiraki, Brad H. Rovin, Mary Beth F. Son, Anthony Alvarado, Cynthia Aranow, April Barnado, Anna Broder, Hermine I. Brunner, Vaidehi Chowdhary, Gabriel Contreras, Christele Felix, Elizabeth D. Ferucci, Keisha L. Gibson, Aimee O. Hersh, Peter M. Izmirly, Kenneth Kalunian, Diane Kamen, Brandi Rollins, Benjamin J. Smith, Asha Thomas, Homa Timlin, Daniel J. Wallace, Michael Ward, Muayad Azzam, Christie M. Bartels, Joanne S. Cunha, Kimberly DeQuattro, Andrea Fava, Gabriel Figueroa-Parra, Shivani Garg, Jessica Greco, Maria C. Cuéllar-Gutiérrez, Priyanka Iyer, Andrew S. Johannemann, April Jorge, Shanthini Kasturi, Hassan Kawtharany, Jana Khawandi, Kyriakos A. Kirou, Alexandra Legge, Kelly V. Liang, Megan M. Lockwood, Alain Sanchez-Rodriguez, Marat Turgunbaev, Jessica N. Williams, Amy S. Turner, and Reem A. Mustafa | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 0 | numero = 0 | paĝoj = 8—11 | doi = 10.1002/acr.25528 | dato = 2025 | alirdato = 2025-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Do anstataŭ Cyclophosphamide kiel bazon de la kuracado estas rekomendataj analogoj de mikofenola acido. Kaze de proteinurio ≥3 gramoj diurne necesas trikomponanta imunosubprema terapio kun analogoj de mikofenola acido kaj inhibantoj de kalcineŭrino. Kaze de eksterrenaj manifestiĝoj estas rekomendata trikomponanta imunosubprema terapio kun belimumabo. Kaze de uzado de terapio kun Cyclophosphamide oni rekomendas sekvi la protokolon Eurolupus kun malaltaj dozoj anstataŭ ĉiumonata envejna infuzado de altaj ({{unuo|1000|mg}}) dozoj aŭ ĉiutagaj piloloj de Cyclophosphamide<ref name="ACR2024-8—11"/>. La pacientoj, kiuj danke al trikomponanta imunosubprema terapio atingis kompletan renan respondon, devas daŭrigi la saman imunosubpreman reĝimon. Se rena respondo estas parta, necesas elekti individuan strategion depende de la klinikaj faktoroj. Ĉe la pacientoj, kiuj danke al dukomponanta imunosubprema terapio (glukokortikoidoj + Cyclophosphamide aŭ analogoj de mikofenola acido) atingis kompletan renan respondon, necesas daŭrigi la terapion per analogoj de mikofenola acido anstataŭ Azathioprine. Se danke al dukomponanta imunosubprema terapio estis atingita parta rena respondo, necesas fortigi la terapion ĝis la trikomponanta reĝimo<ref name="ACR2024-8—11"/>. Ĉe la pacientoj kun aktiva ĵus diagnozita lupusa nefrito aŭ kun akutiĝo de lupusa nefrito de la sole V klaso, kaze de proteinurio ≥1 gramoj diurne necesas trikomponanta imunosubprema terapio, inkluzive de pulso-terapio per 6-metilprednisolono po 250–{{unuo|1000}} mg diurne dum 1 ĝis 3 tagoj, poste preni glukokortikoidojn forme de piloloj po ≤0,5 mg/kg diurne (maksimume 40 mg diurne) kune kun analogoj de mikofenola acido + inhibantoj de kalcineŭrino. Kaze de proteinurio <1 gramoj diurne, necesas uzi glukokortikoidojn kaj/aŭ imunosubpremilojn (analogoj de mikofenola acido aŭ inhibantoj de kalcineŭrino aŭ [[Azathioprine]])<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://assets.contentstack.io/v3/assets/bltee37abb6b278ab2c/bltdeb3e67a69a4528a/lupus-guideline-lupus-nephritis-2024.pdf | titolo = 2024 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for the Screening, Treatment, and Management of Lupus Nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Sammaritano | persona nomo = Lisa R. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Anca Askanase, Bonnie L. Bermas, Maria Dall’Era, Alí Duarte-García, Linda T. Hiraki, Brad H. Rovin, Mary Beth F. Son, Anthony Alvarado, Cynthia Aranow, April Barnado, Anna Broder, Hermine I. Brunner, Vaidehi Chowdhary, Gabriel Contreras, Christele Felix, Elizabeth D. Ferucci, Keisha L. Gibson, Aimee O. Hersh, Peter M. Izmirly, Kenneth Kalunian, Diane Kamen, Brandi Rollins, Benjamin J. Smith, Asha Thomas, Homa Timlin, Daniel J. Wallace, Michael Ward, Muayad Azzam, Christie M. Bartels, Joanne S. Cunha, Kimberly DeQuattro, Andrea Fava, Gabriel Figueroa-Parra, Shivani Garg, Jessica Greco, Maria C. Cuéllar-Gutiérrez, Priyanka Iyer, Andrew S. Johannemann, April Jorge, Shanthini Kasturi, Hassan Kawtharany, Jana Khawandi, Kyriakos A. Kirou, Alexandra Legge, Kelly V. Liang, Megan M. Lockwood, Alain Sanchez-Rodriguez, Marat Turgunbaev, Jessica N. Williams, Amy S. Turner, and Reem A. Mustafa | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 0 | numero = 0 | paĝoj = 11—13 | doi = 10.1002/acr.25528 | dato = 2025 | alirdato = 2025-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kaze de neadekvata reago al la terapio aŭ kaze de refrakta lupusa nefrito, necesas pritaksi dozojn de la kuraciloj kaj kiom strikte la paciento sekvas la preskribojn, ĉar ofte nome malsufiĉa kuracado kaŭzas mankon de la respondo. Sendepende de la klaso de lupusa nefrito, se post 6 ĝis 12 monatoj da terapio mankas almenaŭ parta respondo, necesas fortigi la kuracadon: kaze de dukomponanta terapio oni transiru al tiu trikomponanta; kaze de trikomponanta terapio oni preskribu alternativan trikomponantan terapion aŭ prikonsideru aldonon de anti-B-ĉelaj kuraciloj (rituksimabo, [[obinutuzumabo]]) kiel la dua imunosubprema kuracilo. Kaze de refrakta lupusa nefrito de iu ajn klaso, do al pacientoj ne trapasintaj 2 normalajn kursojn de terapio, necesas transiri al pli intensa reĝimo, inkluzive aldonon de anti-B-ĉela terapio aŭ preskribon de kombinita terapio per 3 imunosubpremiloj (analogoj de mikofenola acido, belimumabo, inhibantoj de kalcineŭrino) aŭ eksperimentan terapion en hospitalo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://assets.contentstack.io/v3/assets/bltee37abb6b278ab2c/bltdeb3e67a69a4528a/lupus-guideline-lupus-nephritis-2024.pdf | titolo = 2024 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for the Screening, Treatment, and Management of Lupus Nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Sammaritano | persona nomo = Lisa R. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Anca Askanase, Bonnie L. Bermas, Maria Dall’Era, Alí Duarte-García, Linda T. Hiraki, Brad H. Rovin, Mary Beth F. Son, Anthony Alvarado, Cynthia Aranow, April Barnado, Anna Broder, Hermine I. Brunner, Vaidehi Chowdhary, Gabriel Contreras, Christele Felix, Elizabeth D. Ferucci, Keisha L. Gibson, Aimee O. Hersh, Peter M. Izmirly, Kenneth Kalunian, Diane Kamen, Brandi Rollins, Benjamin J. Smith, Asha Thomas, Homa Timlin, Daniel J. Wallace, Michael Ward, Muayad Azzam, Christie M. Bartels, Joanne S. Cunha, Kimberly DeQuattro, Andrea Fava, Gabriel Figueroa-Parra, Shivani Garg, Jessica Greco, Maria C. Cuéllar-Gutiérrez, Priyanka Iyer, Andrew S. Johannemann, April Jorge, Shanthini Kasturi, Hassan Kawtharany, Jana Khawandi, Kyriakos A. Kirou, Alexandra Legge, Kelly V. Liang, Megan M. Lockwood, Alain Sanchez-Rodriguez, Marat Turgunbaev, Jessica N. Williams, Amy S. Turner, and Reem A. Mustafa | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 0 | numero = 0 | paĝoj = 13 | doi = 10.1002/acr.25528 | dato = 2025 | alirdato = 2025-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Krom la imunosubprema terapio, rekomendindas uzi neimunologiajn metodojn, ebligantajn plibonigi la ĝeneralan staton de la renoj. Necesas konsideri staton de la [[kardiovaskula sistemo]], ostoj, riskon de infektiĝo kaj reproduktajn faktorojn. Por la infanoj la dozoj devas konsideri pediatriajn rekomendojn kaj dozoj de glukokortikoidoj estu laŭeble plej malgrandaj, ĉar interalie ili povus kaŭzi malfruan [[Seksa maturiĝo|seksan maturiĝon]] kaj malrapidecon de kresko. Kaze de bezono oni konsultu infanan endokrinologon. Gravas celkonscia kaj laŭpaŝa transiro de la infana reŭmatologia kuracado al tiu plenkreskula. Ĉe la maljunuloj necesas regule pritaksi la kuracilojn kaj iliajn dozojn, konsiderante riskojn de [[plurdrogado]]^{[[:en:Polypharmacy|en]]} kaj malrapidiĝon de glomerula filtrado propran al la aĝuloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://assets.contentstack.io/v3/assets/bltee37abb6b278ab2c/bltdeb3e67a69a4528a/lupus-guideline-lupus-nephritis-2024.pdf | titolo = 2024 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for the Screening, Treatment, and Management of Lupus Nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Sammaritano | persona nomo = Lisa R. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Anca Askanase, Bonnie L. Bermas, Maria Dall’Era, Alí Duarte-García, Linda T. Hiraki, Brad H. Rovin, Mary Beth F. Son, Anthony Alvarado, Cynthia Aranow, April Barnado, Anna Broder, Hermine I. Brunner, Vaidehi Chowdhary, Gabriel Contreras, Christele Felix, Elizabeth D. Ferucci, Keisha L. Gibson, Aimee O. Hersh, Peter M. Izmirly, Kenneth Kalunian, Diane Kamen, Brandi Rollins, Benjamin J. Smith, Asha Thomas, Homa Timlin, Daniel J. Wallace, Michael Ward, Muayad Azzam, Christie M. Bartels, Joanne S. Cunha, Kimberly DeQuattro, Andrea Fava, Gabriel Figueroa-Parra, Shivani Garg, Jessica Greco, Maria C. Cuéllar-Gutiérrez, Priyanka Iyer, Andrew S. Johannemann, April Jorge, Shanthini Kasturi, Hassan Kawtharany, Jana Khawandi, Kyriakos A. Kirou, Alexandra Legge, Kelly V. Liang, Megan M. Lockwood, Alain Sanchez-Rodriguez, Marat Turgunbaev, Jessica N. Williams, Amy S. Turner, and Reem A. Mustafa | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 0 | numero = 0 | paĝoj = 15 | doi = 10.1002/acr.25528 | dato = 2025 | alirdato = 2025-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La pacientoj, kiuj ne atingis kompletan renan respondon, devas mezuri proteinurion almenaŭ unufoje je 3 monatoj. Se daŭras kompleta rena respondo, oni faru ĝin unufoje je 3 ĝis 6 monatoj. Necesas ankaŭ mezuri nivelon de komplemento je sero kaj koncentriĝon de antikorpoj al la duspirala DNA antaŭ ĉiu vizito al kuracisto, sed ne pli ofte ol unufoje monate<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://assets.contentstack.io/v3/assets/bltee37abb6b278ab2c/bltdeb3e67a69a4528a/lupus-guideline-lupus-nephritis-2024.pdf | titolo = 2024 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for the Screening, Treatment, and Management of Lupus Nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Sammaritano | persona nomo = Lisa R. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Anca Askanase, Bonnie L. Bermas, Maria Dall’Era, Alí Duarte-García, Linda T. Hiraki, Brad H. Rovin, Mary Beth F. Son, Anthony Alvarado, Cynthia Aranow, April Barnado, Anna Broder, Hermine I. Brunner, Vaidehi Chowdhary, Gabriel Contreras, Christele Felix, Elizabeth D. Ferucci, Keisha L. Gibson, Aimee O. Hersh, Peter M. Izmirly, Kenneth Kalunian, Diane Kamen, Brandi Rollins, Benjamin J. Smith, Asha Thomas, Homa Timlin, Daniel J. Wallace, Michael Ward, Muayad Azzam, Christie M. Bartels, Joanne S. Cunha, Kimberly DeQuattro, Andrea Fava, Gabriel Figueroa-Parra, Shivani Garg, Jessica Greco, Maria C. Cuéllar-Gutiérrez, Priyanka Iyer, Andrew S. Johannemann, April Jorge, Shanthini Kasturi, Hassan Kawtharany, Jana Khawandi, Kyriakos A. Kirou, Alexandra Legge, Kelly V. Liang, Megan M. Lockwood, Alain Sanchez-Rodriguez, Marat Turgunbaev, Jessica N. Williams, Amy S. Turner, and Reem A. Mustafa | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 0 | numero = 0 | paĝoj = 15—16 | doi = 10.1002/acr.25528 | dato = 2025 | alirdato = 2025-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Anstataŭ dializo oni forte rekomendas renan transplantadon. Se la rena funkciado proksimiĝas al la fina fazo, kiam malrapidiĝo de glomerula filtrado estas 15 ml/minuto/{{unuo|1,73|m|2}}, necesas fari la transplantadon sen atendi kompletan klinikan aŭ serologian remiton, se ne estas damaĝitaj la aliaj vive gravaj organoj. Dum la dializo aŭ post la transplantado necesas regule viziti reŭmatologon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://assets.contentstack.io/v3/assets/bltee37abb6b278ab2c/bltdeb3e67a69a4528a/lupus-guideline-lupus-nephritis-2024.pdf | titolo = 2024 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for the Screening, Treatment, and Management of Lupus Nephritis | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Sammaritano | persona nomo = Lisa R. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Anca Askanase, Bonnie L. Bermas, Maria Dall’Era, Alí Duarte-García, Linda T. Hiraki, Brad H. Rovin, Mary Beth F. Son, Anthony Alvarado, Cynthia Aranow, April Barnado, Anna Broder, Hermine I. Brunner, Vaidehi Chowdhary, Gabriel Contreras, Christele Felix, Elizabeth D. Ferucci, Keisha L. Gibson, Aimee O. Hersh, Peter M. Izmirly, Kenneth Kalunian, Diane Kamen, Brandi Rollins, Benjamin J. Smith, Asha Thomas, Homa Timlin, Daniel J. Wallace, Michael Ward, Muayad Azzam, Christie M. Bartels, Joanne S. Cunha, Kimberly DeQuattro, Andrea Fava, Gabriel Figueroa-Parra, Shivani Garg, Jessica Greco, Maria C. Cuéllar-Gutiérrez, Priyanka Iyer, Andrew S. Johannemann, April Jorge, Shanthini Kasturi, Hassan Kawtharany, Jana Khawandi, Kyriakos A. Kirou, Alexandra Legge, Kelly V. Liang, Megan M. Lockwood, Alain Sanchez-Rodriguez, Marat Turgunbaev, Jessica N. Williams, Amy S. Turner, and Reem A. Mustafa | gazeto = Arthritis Care & Research | volumo = 0 | numero = 0 | paĝoj = 16 | doi = 10.1002/acr.25528 | dato = 2025 | alirdato = 2025-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. === Plasmaferezo === [[Plasmaferezo]] estas ĉiam pli vaste uzata en terapio de lupusa nefrito, kvankam universalaj rekomendoj tiukampe ankoraŭ ne aperis. Usona Societo de Aferezo rekomendas por kuracado de lupusa nefrito kaj gravaj akutiĝoj de lupuso (difuza alveola sangado ks) apliki plasman interŝanĝon, forigante dum unu proceduro po 1 ĝis 1,5 volumenoj de la cirkulanta plasmo (VCP)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31180581/ | titolo = Guidelines on the Use of Therapeutic Apheresis in Clinical Practice — Evidence-Based Approach from the Writing Committee of the American Society for Apheresis: The Eighth Special Issue | gazeturl = https://onlinelibrary.wiley.com/journal/10981101 | familia nomo = Padmanabhan | persona nomo = Anand | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Laura Connelly-Smith, Nicole Aqui, Rasheed A Balogun, Reinhard Klingel, Erin Meyer, Huy P Pham, Jennifer Schneiderman, Volker Witt, Yanyun Wu, Nicole D Zantek, Nancy M Dunbar, Guest Editor Joseph Schwartz | gazeto = The Journal of Clinical Apheresis | volumo = 34 | numero = 3 | paĝoj = 171-354 | doi = 10.1002/jca.21705 | dato = 2019-06 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En [[Eŭropo]] plasma interŝanĝo estas uzata kiel aldona kuracmetodo de lupusa nefrito rezistema al mikofenola acido kaj Cyclophosphamide, kaj kaze de rapide prograsanta glomerulonefrito kaj ĉe alta aktiveco de lupusa nefrito ĉe gravedulinoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22851469/ | titolo = Joint European League Against Rheumatism and European Renal Association-European Dialysis and Transplant Association (EULAR/ERA-EDTA) recommendations for the management of adult and paediatric lupus nephritis | gazeturl = https://ard.bmj.com/ | familia nomo = Bertsias | persona nomo = George K. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Maria Tektonidou, Zahir Amoura, Martin Aringer, Ingeborg Bajema, Jo H M Berden, John Boletis, Ricard Cervera, Thomas Dörner, Andrea Doria, Franco Ferrario, Jürgen Floege, Frederic A Houssiau, John P A Ioannidis, David A Isenberg, Cees G M Kallenberg, Liz Lightstone, Stephen D Marks, Alberto Martini, Gabriela Moroni, Irmgard Neumann, Manuel Praga, Matthias Schneider, Argyre Starra, Vladimir Tesar, Carlos Vasconcelos, Ronald F van Vollenhoven, Helena Zakharova, Marion Haubitz, Caroline Gordon, David Jayne, Dimitrios T Boumpas; European League Against Rheumatism and European Renal Association-European Dialysis and Transplant Association | gazeto = Annals of Rheumatic Diseases | volumo = 71 | numero = 11 | paĝoj = 1771-1782 | doi = 10.1136/annrheumdis-2012-201940. Epub 2012 Jul 31 | dato = 2012-11 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En [[Japanio]] plasma interŝanĝo kaj kaskada plasmafiltrado estas aplikataj ĉe pacientoj kun rapide progresanta glomerulonefrito aŭ lupusa damaĝo de la centra nerva sistemo ĉe malaltigo de la nivelo de komplemento (СН50) ≤20 unuoj aŭ C3-komponanto de la komplemento ≤40 mg/dekalitro aŭ kaze de ekstreme alta nivelo de antikorpoj al DNA kaze de nesufiĉe efika terapio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://mrj.ima-press.net/mrj/article/view/1055/1017 | titolo = Программная иммуносорбция с регенерацией сорбционных колонок при лечении волчаночного нефрита | gazeturl = https://mrj.ima-press.net/mrj/index | familia nomo = Соколов | persona nomo = А. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = А. С. Мануилов, С. Н. Бардаков, В. В. Тишко, А. Н. Бельских, О. Ю. Стрельникова, Т. В. Булгакова | gazeto = Современная ревматология | volumo = 14 | numero = 3 | paĝoj = 112 | doi = 10.14412/1996-7012-2020-3-111-116 | dato = 2020 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En [[Rusio]] plej ofte estas uzata malgranda plasmaferezo, kiam dum unu proceduro estas forigataj 800—{{unuo|1000|ml}} de sangoplasmo, do 20–30% VCP, kio malaltigas nivelon de aŭtoantikorpoj ne pli ol je 20% kaj havas dubindan efikecon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://rsp.mediar-press.net/rsp/article/view/2705/1828 | titolo = Ведение пациентов с системной красной волчанкой в реальной клинической практике | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Асеева | persona nomo = Е. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = С. К. Соловьев, Т. В. Попкова, Н. Ю. Никишина, А. А. Меснянкина | gazeto = Научно-практическая ревматология | volumo = 57 | numero = 2 | paĝoj = 194 | doi = 10.14412/1995-4484-2019-191-196 | dato = 2019 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La ĉefa malavantaĝo de plasma interŝanĝo estas malalta elektemo je forigado de aŭtoantikorpoj, ĉefe de klaso IgG; por grave malaltigi ilian nivelon necesas dum unu proceduro forigi ne malpli ol 1,5 VCP (por malsanulo 70 kg peza ne malpli ol 4 litrojn). Tio sekvigas gravan perdon de utilaj substancoj kaj necesigas enigon dum la proceduro de altaj dozoj de albumino kaj ĵusfrostigita doninta sangoplasmo. Ĉe tio altiĝas risko de alergiaj reagoj kaj ebleco de sangotransdoneblaj infektoj. Superi tiujn ĉi problemojn ebligas kaskada plasmafiltrado kaj imunoadsorbo. Ĉe kaskada plasmafiltrado sangoplasmo, ricevata dum centrifuga aŭ membrana plasmaferezo, estas filtrata tra frakciiloj kun poroj 10, 20 aŭ 30 nm grandaj. Sekve de tio ĝi disiĝas je altmolekula frakcio (forigenda) kaj frakcio kun malpli alta molekula maso (inkluzive de albumino, vasta gamo de elektrolitoj, malaltmolekulaj metabolitoj kaj aliaj etaj molekuloj), kiun oni reinfuzas al paciento. Danke al tio eĉ kaze de eksfuzio de >1 VCP tute ne necesas aŭ necesas je malpli granda kvanto rekompenso de albumino kaj koagulfaktoroj. Por efike forigi IgG necesas uzi frakciilojn kun poroj ĝis 10 nm grandaj, por forigi IgM kaj cirkulantajn imunokompleksojn — 30 nm. Oni raportis pri sukcesa uzado de kaskada plasmafiltrado kune kun metilprednisolono ĉe 12 pacientoj kun difuza prolifera lupusa nefrito. Ripeta rena biopsio montris ke lupusa nefrito de la klaso IV transiris al la klasoj II–III<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26018932/ | titolo = Therapeutic effect of double-filtration plasmapheresis combined with methylprednisolone to treat diffuse proliferative lupus nephritis | gazeturl = https://onlinelibrary.wiley.com/journal/10981101 | familia nomo = Li | persona nomo = MinXia | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = YuanDa Wang, Qiang Qiu, RiBao Wei, YuWei Gao, Li Zhang, Yong Wang, XueGuang Zhang, XiangMei Chen | gazeto = The Journal of Clinical Apheresis | volumo = 31 | numero = 4 | paĝoj = 375-380 | doi = 10.1002/jca.21408. Epub 2015 May 28 | dato = 2016-08 | alirdato = 2023-04-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kaskada plasmafiltrado estas oble pli efika kaj sekura ol plasma interŝanĝo, tamen uzado de frakciiloj de sangoplasmo kun poroj ĝis 10 nm grandaj por forigado de aŭtoantikorpoj de la klaso IgG sekvigas certan perdon de albumino (10–20%) kaj koagulfaktoroj. Kaze de eksfuzio >0,8–1,0 VCP tiuj ĉi perdoj iĝas signifaj kaj altigo de la eksfuzio ĝis 1,5–2 VCP postulas rekompenson de albumino kaj ĵusfrostigita donacinta sangoplasmo. Ĉe imunoadsorbo celataj molekuloj (kaze de lupuso tio estas imunoglobulinoj kaj cirkulantaj imunokompleksoj) eliĝas el sangoplasmo sekve de ilia kuplado kun speciale aktivaj kemiaj kombinaĵoj (kelatigantoj), senmovigitaj sur surfaco de imunosorbanto. Dum kuracado de la pacientoj kun lupuso kiel kelatigantoj povas servi [[enilalanino]] (kolumno Immunosorba-PH®, Asahi Kasei Medical, Japanio)<ref name="Long-term clinical outcomes of synchronized therapy">{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18789117/ | titolo = Long-term clinical outcomes of synchronized therapy with plasmapheresis and intravenous cyclophosphamide pulse therapy in the treatment of steroid-resistant lupus nephritis | gazeturl = https://onlinelibrary.wiley.com/journal/17449987 | familia nomo = Yamaji | persona nomo = Ken | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Young-Joon Kim, Hiroshi Tsuda, Yoshinari Takasaki | gazeto = Therapeutic Apheresis and Dialysis | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 298-305 | doi = 10.1111/j.1744-9987.2008.00591.x | dato = 2008-08 | alirdato = 2023-04-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, dekstrano sulfato (kolumno Selesorb®, Kaneka, Japanio)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15807630/ | titolo = Cyclophosphamide and immunoadsorption apheresis treatment of lupus nephritis nonresponsive to drug therapy alone | gazeturl = https://www.springer.com/journal/40259 | familia nomo = Stefanutti | persona nomo = Claudia | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Antonio Vivenzio, Serafina Di Giacomo, Maura Mareri, Fulvia Ceccarelli, Guido Valesini | gazeto = BioDrugs | volumo = 19 | numero = 2 | paĝoj = 129-133 | doi = 10.2165/00063030-200519020-00004 | dato = 2005 | alirdato = 2023-04-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, stafilokoka proteino A (kolumnoj Immunosorba®, Fresenius Medical Care, [[Germanio]])<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10978392/ | titolo = Immunoadsorption onto protein A induces remission in severe systemic lupus erythematosus | gazeturl = https://academic.oup.com/ndt | familia nomo = Braun | persona nomo = N. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = C Erley, R Klein, I Kötter, J Saal, T Risler | gazeto = Nephrology Dialysis Transplantation | volumo = 15 | numero = 9 | paĝoj = 1367-1372 | doi = 10.1093/ndt/15.9.1367 | dato = 2000-09 | alirdato = 2023-04-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, sintetika [[peptido]] GAM® (kolumnoj Globaffin®, Fresenius Medical Care, Germanio)<ref name="Lupus nephritis: prolonged immunoadsorption (IAS)">{{citaĵo el gazeto | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21617196/ | titolo = Lupus nephritis: prolonged immunoadsorption (IAS) reduces proteinuria and stabilizes global disease activity | gazeturl = https://academic.oup.com/ndt | familia nomo = Stummvoll | persona nomo = Georg H. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Sabine Schmaldienst, Josef S Smolen, Kurt Derfler, Peter Biesenbach | gazeto = Nephrology Dialysis Transplantation | volumo = 27 | numero = 2 | paĝoj = 618-626 | doi = 10.1093/ndt/gfr239. Epub 2011 May 26 | dato = 2012-02 | alirdato = 2023-04-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, IgG-antikorpoj (kolumnoj Ig-TheraSorb®, Miltenyi Biotec GmbH, Germanio<ref name="Lupus nephritis: prolonged immunoadsorption (IAS)"/><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1755551/ | titolo = IgG immunoadsorption reduces systemic lupus erythematosus activity and proteinuria: a long term observational study | gazeturl = https://ard.bmj.com/ | familia nomo = Stummvoll | persona nomo = G. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = M Aringer, J Smolen, S Schmaldienst, E Jimenez-Boj, W Horl, W Graninger, K Derfler | gazeto = Annals of Rheumatic Diseases | volumo = 64 | numero = 7 | paĝoj = 1015–1021 | doi = 10.1136/ard.2004.029660 | dato = 2005-07 | alirdato = 2023-04-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, «Ig Adsopak®», NPF Pokard, Rusio). Plej ofte eksterkorpa hemokorektado estas preskribata dum indukta fazo de la terapio por rapide malaltigi nivelon de aŭtoantikorpoj kaj cirkulantaj imunokompleksoj en la sangoplasmo. Por preventi resalto-efikon, kaŭzatan de stimulado de sintezo de aŭtoantikorpoj post ilia rapida forigo, kaj por altigi efikecon de la kuracado, la eksterkorpa hemokorektado estas kombinata kun kuracila terapio (metilprednisolono, Cyclophosphamide, rituksimabo ktp)<ref name="Общие принципы лечения волчаночного нефрита6"/><ref name="Long-term clinical outcomes of synchronized therapy"/>. La kuracado okazas post komenco de la malsano aŭ ĝia akutiĝo. Eblas ankaŭ perioda eksterkorpa hemokorektado; tiukampe la plej sukcesa estas konsiderata protokolo de imunoadsorba kuracado ellaborita de G.H. Stummvoll kaj kunaŭtoroj, kaj daŭranta pli ol unu jaron. Kadre de tiu ĉi skemo estas uzataj regenereblaj imunosorbaj kolumnoj Ig-Therasorb (Miltenyi Biotec, Germanio) aŭ Globaffin (Fresenius Medical Care, Germanio). Cikloj konsistas el po du proceduroj kiuj okazas kun intervalo je 2–3 tagoj kaj ripetiĝas post 3 semajnoj. Dum unu proceduro volumeno de perfuzo de sangoplasmo tra kolumnoj atingas 6–8 litrojn. Iuj pacientoj estas kuracataj laŭ tiu ĉi protokolo jam pli ol 10 jarojn kaj plejparto el ili atingis plenan remiton<ref name="Lupus nephritis: prolonged immunoadsorption (IAS)"/>. == Vidu ankaŭ == * [[Lupuso]] * [[Nefrito]] * [[Glomerulonefrito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{Konsilo pri medicinaj temoj}} [[Kategorio:Lupuso|Nefrito]] [[Kategorio:Glomerulaj malsanoj]] grpsvw7ytpipw0kq32orkor6y9da333 0 831207 9493696 9148667 2026-10-14T19:12:15Z Sj1mor 12103 9493696 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''''Power Rangers''''' (esperantigite Potencaj Gardistoj) estas amaskomunikila [[franĉizo]] kreita fare de Haim Saban, kiu estas nuntempe posedata fare de [[Hasbro]]. La sezonoj estas prilaboritaj laŭ japanaj ''Super Sentai'' -spektakloj <ref>{{Cite web|url=http://www.toei.co.jp/en/company/license.html|title=Toei Company Profile{{!}} Toei|access-date=August 27, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bandai.co.jp/e/company/global.html|title=BANDAI Co., Ltd {{!}} Global Development|access-date=February 7, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401133920/http://www.bandai.co.jp/e/company/global.html|archive-date=April 1, 2013|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130401133920/http://www.bandai.co.jp/e/company/global.html |date=2013-04-01 }}</ref><ref>{{Cite web|first=Dollan|last=Kerry|url=https://www.forbes.com/forbes/2001/1126/066.html|title=Beyond Power Rangers|website=[[Forbes]]|date=November 26, 2001|access-date=March 14, 2017}}</ref>. Ĝi estis posedata fare de Saban Entertainment de 1993 ĝis The [[Walt Disney Company]] aĉetis la franĉizon en septembro 2001. Disney vendis la franĉizon reen al Saban en majo 2010. En majo 2018, Saban vendis la franĉizon al [[Hasbro]]. == Intrigo == Grupo de junuloj akiras superpotencojn por protekti civitanojn kaj batali malbonon. Ĉie en la serio, la Power Rangers lernas la gravecon de [[teamlaboro]] kaj persistemo kiam ili batalas laŭstadie pli malfacile venkeblaj fiuloj. La gardistoj havas [[Mentoro|mentoron]], instruantan figuron por helpi gvidi, kaj mekanikajn maŝinojn konatajn kiel Zords por helpi kontraŭbatali la fiulojn. == Televidaj serioj == * ''Mighty Morphin Power Rangers'' (1993-1995) - (Sezono 1-3) * ''Mighty Morphin Alien Rangers'' (1995) * ''Power Rangers Zeo'' (1996) * ''Power Rangers Turbo'' (1997) * ''Power Rangers In Space'' (1998) * ''Power Rangers Lost Galaxy'' (1999) * ''Power Rangers Lightspeed Rescue'' (2000) * ''Power Rangers Time Force'' (2001) * ''Power Rangers Wild Force'' (2002) * ''Power Rangers Ninja Storm'' (2003) * ''Power Rangers Dino Thunder'' (2004) * ''Power Rangers SPD'' (2005) * ''Power Rangers Mystic Force'' (2006) * ''Power Rangers Operation Overdrive'' (2007) * ''Power Rangers Jungle Fury'' (2008) * ''Power Rangers RPM'' (2009) * ''Power Rangers Samurai/Bonega Samurai'' (2011-2012) * ''Power Rangers Megaforce/Super Megaforce'' (2013-2014) * ''Power Rangers Dino Charge/Dino Super Charge'' (2015 - 2016) * ''Power Rangers Ninja Steel / Super Ninja Steel'' (2017 - 2018) * ''Power Rangers Beast Morphers'' (2019 – 2020) * ''Power Rangers Dino Fury'' (2021-2022) * ''Power Rangers Cosmic Fury'' (2023) == Filmoj == * ''Mighty Morphin Power Rangers: La Filmo'' (1995) * ''Turbo: Filmo de Power Rangers'' (1997) * ''Power Rangers Super Samurai, The Movie: Clash of the Red Rangers'' (2011) * ''Power Rangers'' (2017) == Videoludoj == * 1994 - ''Mighty Morphin Power Rangers'' (eldonita por Sega Genesis, Super Nintendo Entertainment System, Game Boy, Game Gear, and Sega CD) * 1995 - ''Mighty Morphin Power Rangers: The Movie'' (eldonita por Sega Genesis, Super Nintendo Entertainment System, Game Boy, and Game Gear) * 1995 - ''Mighty Morphin Power Rangers: The Fighting Edition'' (eldonita por Super Nintendo Entertainment System) * 1996 - ''Power Rangers Zeo: Battle Racers'' (eldonita por Super Nintendo Entertainment System) * 1996 - ''Power Rangers Zeo: Full Tilt Battle Pinball'' (eldonita por PlayStation) * 1996 - ''Power Rangers Zeo vs. The Machine Empire'' (eldonita por Microsoft Windows, Macintosh, and Bandai Pippin) * 2000 - ''Power Rangers Lightspeed Rescue'' (eldonita por Game Boy Color, Macintosh, Nintendo 64, PlayStation, and Microsoft Windows) * 2001 - ''Power Rangers Time Force'' (eldonita por Game Boy Color, Game Boy Advance, PlayStation, and Microsoft Windows) * 2002 - ''Power Rangers Wild Force'' (eldonita por Game Boy Advance) * 2003 - ''Power Rangers Ninja Storm'' (eldonita por Game Boy Advance, and Microsoft Windows) * 2004 - ''Power Rangers Dino Thunder'' (eldonita por Game Boy Advance, GameCube, and PlayStation 2) * 2005 - ''Power Rangers S.P.D.'' (eldonita por Game Boy Advance) * 2007 - ''Power Rangers: Super Legends'' (eldonita por Nintendo DS, PlayStation 2, and Microsoft Windows) * 2011 - ''Power Rangers Samurai'' (eldonita por Wii, and Nintendo DS) * 2012 - ''Power Rangers Super Samurai'' (eldonita por Xbox 360) * 2013 - ''Power Rangers Megaforce'' (eldonita por Nintendo 3DS) * 2014 - ''Power Rangers Super Megaforce'' (eldonita por Nintendo 3DS) * 2015 - ''Power Rangers Dash'' (eldonita por iOS, and Android) * 2015 - ''Power Rangers Unite'' (eldonita por iOS, and Android) * 2015 - ''Power Rangers Dino Charge Rumble'' (eldonita por iOS, and Android) * 2017 - ''Mighty Morphin Power Rangers: Mega Battle'' (eldonita por PlayStation 4) * 2017 - ''Power Rangers: Legacy Wars'' (eldonita por iOS, and Android) * 2018 - ''Power Rangers: All Stars'' (eldonita por iOS, and Android) * 2019 - ''Power Rangers: Battle for the Grid'' (eldonita por PlayStation 4, Xbox One, Nintendo Switch, PC, and Stadia) * 2022 - ''Power Rangers Morphin Legends'' (eldonita por iOS, and Android) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://web.archive.org/web/20071122201410/http://www.bandai.com/powerrangers/ Power Rangers] ĉe Bandai [[Kategorio:Superherooj]] [[Kategorio:Televidaj programoj de Fox Broadcasting Company]] [[Kategorio:Televidaj programoj de American Broadcasting Company]] 53o4c2familjjubl2ww9xx16x933fvz 0 836043 9493861 9478006 2026-10-15T10:44:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big>'''Nicolau Pereira de<br />Campos Vergueiro<br />(1778-1859)<br />'''</font></big></big></span> |dosiero =Domenico_Failutti_-_Retrato_de_Nicolau_de_Campos_Vergueiro,_Acervo_do_Museu_Paulista_da_USP.jpg |priskribo =Bildo de la Senatano Vergejro, pentrita de Domenico Failutti (1872-1923) |dato de naskiĝo =[[20-an de decembro]] [[1778]] |loko de naskiĝo =Vale da Porca, antikva Distrikto de Chacin, hodiaŭ [[Macedo de Cavaleiros]], en provinco "Traz-os-Montes", [[Portugalio]] |dato de morto =[[17-an de septembro]] [[1859]] |loko de morto =[[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]] | alma_mater =[[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''Nicolau Pereira de Campos Vergejro (1778-1859)'''</big> (Vale da Porca, [[Portugalio]], [[20-an de decembro]] [[1778]] - [[San Paŭlo|São Paulo]], [[17-an de septembro]] [[1859]]) estis brazila kafofarmisto kaj ŝtatestro. Li estis pioniro en la efektivigo de libera laborantaro en Brazilo alportante la unuajn eŭropajn enmigrintojn por labori en la Ibikaba bieno, kiun li posedis. La kontrakto estis preparita fare de Vergejro mem, establante proprieton de la produktado kaj aliajn iniciatojn, plejparte de ekspluata naturo. Fronte al tio, la enmigrintoj laborantaj en la ĉefa posedaĵo de Vergejro, la Ibicaba bieno, ribelis sub la gvido de Thomas Davatz, svisa enmigrinto kaj religiestro, kiu instigis la enmigrintajn laboristojn kreskigi sian ambicion fariĝi malgrandaj aŭ mezgrandaj terposedantoj, ĉar ili imagis, ke ili estos, kiam ili estus forlasintaj Eŭropon. == Biografio == Vergejro estis naskita la 20-an de decembro 1778 en Vale da Porca, antikva Distrikto de Chacin, hodiaŭ [[Macedo de Cavaleiros]], en provinco "Traz-os-Montes", en Portugalio, filo de Luiz Bernardo Pereira Vergejro kaj Clara Maria Borges Campos. Li diplomiĝis pri juro ĉe la [[Universitato de Koimbro]], en 1801. La junulo translokiĝis al Brazilo, en 1803, kun la aĝo de 25 jaroj kaj rapide eniris la plej gravajn politikajn kaj ekonomiajn sferojn en la provinco San-Paŭlo. La 2an de aŭgusto 1804 li edziĝis al Maria Angelica de Vasconcellos (1790-1890), filino de kapitano José de Andrade e Vasconcellos, en la [https://cidadedesaopaulo.com/atrativos/catedral-da-se/?lang=pt Sé Katedralo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230302021748/https://cidadedesaopaulo.com/atrativos/catedral-da-se/?lang=pt |date=2023-03-02 }}. Li laboris kiel advokato ĉe la forumo de San-Paŭlo, posteno kiun li tenis ĝis 1815. [[Dosiero:Fazenda_Ibicaba.jpg|eta|maldekstre|300px|<center>La Bieno Ibikaba, lokita en urbo [[Limeira|Limejra]], [[San Paŭlo]], antikva kafoplantejo dum imperia Brazilo.</center>]] En 1807 Vergejro akiris, en partnereco kun sia bopatro, du leŭgojn da terspacon en [[Piracicaba|Pirasikaba]], kie li fondis la [https://web.archive.org/web/20230906214835/https://m.camarapiracicaba.sp.gov.br/sobre-nicolau-pereira-de-campos-vergueiro-30793 Engenho do Limoeiro], kies unua administranto estis lia frato João Manuel Vergejro. Sep jarojn poste, li akiris novan tergrundon en partnereco kun sia bopatro. Kun dimensioj je tri kvadrataj leŭgoj, [https://www.camarapiracicaba.sp.gov.br/nicolau-pereira-de-campos-vergueiro-16916 Monjolinho] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230906214835/https://www.camarapiracicaba.sp.gov.br/nicolau-pereira-de-campos-vergueiro-16916 |date=2023-09-06 }}, kiel ĝi estis nomita, situis en Campos de Araraquara, Piracikaba, ŝtato San-Paŭlo, kaj estis destinita por brutobredado. Iom da tempo poste, Vergejro iĝis la sola posedanto de la du teroj. En 1813 li estis nomumita konsilisto de la Urba Konsilantaro de San-Paŭlo. Li estis juĝisto de tergrundoj ĝis 1816, kiam li translokiĝis al Pirasicabo, en partnereco kun brigado-generalo Luís Antônio de Sousa (1746-1819), li akiris teron en la regiono de [[Rio Claro]]. En 1821, antaŭtage de la sendependiĝo de Brazilo, Vergejro iĝis membro de la provizora registaro de la provinco de San-Paŭlo. Li tenis aliajn postenojn en la provincoj San-Paŭlo kaj Minas-Ĝerajso. Partopreninte la konstitucian asembleon de 1823 kiu redaktis la unuan brazilan konstitucion kiel reprezentanto de la provinco San-Paŭlo, kune kun la fratoj [[Antônio Carlos Ribeiro de Andrada]], [[José Bonifácio de Andrada e Silva]] kaj [[Martim Francisco Ribeiro de Andrada]], kiuj estis arestitaj post la dissolvo de la asembleo. [[Dosiero:Regência Trina Provisória.png|eta|maldekstre|500px|<center>La Provizora Triobla Regeco estis administrado en la Imperio de Brazilo, kiu daŭris ekde la 7-a de aprilo 1831 ĝis la 17-a de julio 1831.</center>]] Li estis senatano kaj, kun la abdiko de imperiestro Petro la 1-a la 7-an de aprilo 1831, li estis elektita reganto por la Provizora Triobla Registaro kune kun [[Francisco de Lima e Silva]] (1785-1853) kaj [[José Joaquim Carneiro de Campos]], ĉar la heredinto de la imperiestro, la juna Petro la 2-a, estis nur 5-jara kaj tiel ne povis regi. Li partoprenis de la kabineto de ministroj la 13-an de septembro 1832, ekoficante en la posteno kiel Ministro kaj Ŝtata Sekretario por la Eksteraj aferoj de la Imperio ĝis la 23-an de majo 1833 kaj la Ministerion de la Trezoro ĝis la 14-an de decembro 1832. Li okupis la Ministerion pri Justico en la 22-a de majo, kies kabineto, estis organizita fare de [[Manuel Alves Branco]], dua Vicgrafo de Karavelas kaj, sur provizora bazo, la Ministerion de la Empiro. Li estis senatano dum dek sinsekvaj periodoj. Kiel parlamentano, li ĉiam defendis liberalajn kaj kontraŭsklavemajn poziciojn. En la 1840-aj jaroj kaj 1850-aj jaroj, li iniciatis la enkondukon de eŭropaj enmigrintoj al siaj kafbienoj en Limejra kaj bieno Angélica, nomita omaĝe al la edzino de Vergejro. El 1847 pluen, Vergejro instigis la enmigradon de eŭropaj familioj por labori en sia kafbieno en Limejra. Li pagis la vojaĝon de la enmigrintoj sed, kiam ili alvenis en Brazilon, ili estis en ŝuldo. La ŝuldo pro servosistemo estis adoptita kaj la enmigrintoj devis labori senpage en la kafplantejoj. Iliaj elspezoj akumuliĝis kaj povis esti pagitaj post la rikoltoj, plejofte, tamen, la enmigrintoj devis preni pruntojn kun troigitaj interezoprocentoj, generante ciklon de ŝuldoj. Krome, ili estis devigitaj aĉeti siajn nutraĵojn de la magazenoj de la bieno ĉe altaj prezoj. Tiuj cirkonstancoj baldaŭ kondukis al reĝimo de duonsklaveco. Tio kondukis al la [https://brasilescola.uol.com.br/historiab/revolta-ibicaba.htm Ibikaba Ribelo] aŭ la Ribelo de la Partneroj, en 1856, kiu havis internaciajn konsekvencojn, tiel ke la prusa registaro devis interveni kaj malpermesis la enmigradon al Brazilo. Kun la fiasko de la servosistemo pro ŝuldo, farmistoj komencis pagi fiksan sumon por la laboro de la enmigrinto, eĉ monatan salajron. Salajrata laboro estis lanĉita en Brazilo kaj afrika sklaveco komencis plimalboniĝi ĝis ĝi estis laŭleĝe aboliciita en 1888. La libro titolita "Memórias de um colono no Brasil", verkita de la iama svisa koloniano de la Ibicaba Bieno, Thomas Davatz (1815-1888), elmontris la terurajn laborkondiĉojn de la enmigrintoj en kafplantejoj. El 1870 pluen, la brazila registaro komencis financi la transporton kaj komencan loĝejon de enmigrintoj. En tiu tempo, socioj protektantaj enmigradon estis formitaj por instigi pli da eŭropaj enmigrintoj por veni al la lando. Vergejro mortis la 18an de septembro 1859 en Rio-de-Ĵanejro. Lia korpo estis entombigita en la Tombejo São João Batista en Rio-de-Ĵanejro. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[José Bonifácio de Andrada e Silva]] (1763-1838) * [[José Joaquim Carneiro de Campos]] (1768-1836) * [[José Saturnino da Costa Pereira]] (1771-1852) * [[Hipólito da Costa]] (1774-1823) * [[Diogo Antônio Feijó]] (1784-1873) * [[Francisco de Lima e Silva]] (1785-1853) * [[Rafael Tobias de Aguiar]] (1795-1857) * [[José da Costa Carvalho]] (1796-1860) * [[Markizino de Santos]] (1797-1867) * [[Evaristo da Veiga]] (1799-1837) * [[Thomas Davatz]] (1815-1888) * [[Deodoro da Fonseca]] (1827-1892) * [[Joaquim Maria Machado de Assis|Machado de Assis]] (1839-1908) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Politikistoj|V]] [[Kategorio:Portugalaj politikistoj|V]] [[Kategorio:Portugalaj ĵurnalistoj|V]] 61k9k4jhp7iuf51l3h9q26qyr1e8nm7 0 839133 9493788 9481971 2026-10-15T07:43:59Z RG72 11847 /* Referencoj */ 9493788 wikitext text/x-wiki [[File:Tbilisi-2008-08-10.jpg|thumb|Kartvelaj rifuĝintoj en [[Tbilisi]]]] [[File:Tserovani, Georgia — one of the settlements for Georgian IDPs from the de facto South Ossetia (2).jpg|thumb|Loĝejo por rifuĝintoj el Sud-Osetio]] '''Etna purigado en Sud-Osetio''' — estis amasa translokigo de etnaj [[kartveloj]], kiu okazis en [[Sud-Osetio]] kaj aliaj teritorioj de [[Kartvelio]], kiuj estis sub [[Rusio|rusia]] okupacio<ref>{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1A1-D92R8H280.html|title=28a de Aŭgusto, 2008. Article: Georgia warns of ethnic cleansing in South Ossetia. AP via highbeam|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026095220/http://www.highbeam.com/doc/1A1-D92R8H280.html|archivedate=26a de oktobro, 2012|accessdate=15a de Decembro 2017|deadurl=yes}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121026095220/http://www.highbeam.com/doc/1A1-D92R8H280.html |date=2012-10-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/georgia/5956499/South-Ossetia-one-year-on-Georgians-wait-in-fear-for-Russians-to-return.html|title=South Ossetia one year on: Georgians wait in fear for Russians to return|website=[[The Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128105905/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/georgia/5956499/South-Ossetia-one-year-on-Georgians-wait-in-fear-for-Russians-to-return.html|archive-date=2020-11-28|access-date=2023-06-23}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.jordantimes.com/?news=19151|title=A few more facts|publisher=Jordan Times|date=2008-08-13|accessdate=2009-09-05|first=Mikheil (Counsellor, Embassy of Georgia, Amman)|author=Patashuri|archivedate=2011-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110617030111/http://www.jordantimes.com/?news=19151}}</ref><ref>[http://georgiandaily.com/index.php?option=com_content&task=view&id=13900&Itemid=132 «Report by the Government of Georgia on the aggression by the Russian Federation against Georgia»] {{Wayback|url=http://georgiandaily.com/index.php?option=com_content&task=view&id=13900&Itemid=132 |date=20090812145356 }} ''georgiandaily.com'' 7a de Aŭgusto 2009, alirita la 16an de Aŭgusto 2009</ref><ref>[https://civil.ge/ru/archives/175544 Саакашвили призывает к единству в годовщину войны] ''civil.ge'' 7 августа 2009 года</ref><ref>[http://georgiandaily.com/index.php?option=com_content&task=view&id=13880&Itemid=65 «Another War: Who Is It Good For?»] {{Wayback|url=http://georgiandaily.com/index.php?option=com_content&task=view&id=13880&Itemid=65 |date=20110711090930 }} ''georgiandaily.com'' 7a de Aŭgusto 2009; alirita la 16an de Aŭgusto 2009</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/article902908.ece|title=Georgians tell of ethnic cleansing|publisher=The Independent|date=2008-08-20|accessdate=8a de Aprilo 2011|first=Kim|author=Sengupta|first2=Shaun|last2=Walker}} {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La purigado okazis dum kaj post la milito inter Rusio kaj Kartvelio. Laŭ la rezulto de [[etna purigado]], pli ol 20 000 de etnaj kartveloj devigis forlasi Sud-Osetion <ref>{{cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4c11f5452.pdf|work=[[International Crisis Group]]|title=South Ossetia: The Burden of Recognition - Europe Report N°205|date=7 June 2010|page=i|access-date=27a de Majo 2021}}</ref>. La internacia homrajta organizaĵo ''[[Human Rights Watch]]'' faris konkludon, ke «sudosetaj paramilitistaj fortoj provis fari etnan purigadon» en teritorioj, en kiuj loĝis kartveloj<ref name="HRW0109">The [[Human Rights Watch]] (23a de Januaro, 2009), [https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/georgia0109web.pdf Up in Flames: Humanitarian Law Violations and Civilian Victims in the Conflict over South Ossetia] {{Wayback|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/georgia0109web.pdf |date=20201108102421 }}, pp. 3, 10, 125, 131. {{ISBN|1-56432-428-1}}</ref>. En [[2009]] jaro [[Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo]] akceptis rezolucion, kiu malaprobis «etnan purigadon kaj aliajn rompojn de homaj rajtoj, kaj ankaŭ la malvolon de Rusio kaj de-faktaj aŭtoritatoj de Sud-Osetio ĉesigi tiun kaj venigi la kulpulojn al justeco». Laŭ la censo de populacio, organizita de sud-osetia administraĵo, 3 966 kartveloj restis en Sud-Osetio, kiu estis 7 % de la suma loĝantaro de regiono - 53 532 de homoj<ref>{{Cite news|author=Svanidze|first=Tamar|title=South Ossetian Authorities Release Results of 1st Census in 26 Years|url=http://georgiatoday.ge/news/4450/South-Ossetian-Authorities-Release-Results-of-1st-Census-in-26-Years-|accessdate=31a de Decembro 2017|website=Georgia Today|date=12a de Aŭgusto 2016|archivedate=2017-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171231212832/http://georgiatoday.ge/news/4450/South-Ossetian-Authorities-Release-Results-of-1st-Census-in-26-Years-}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171231212832/http://georgiatoday.ge/news/4450/South-Ossetian-Authorities-Release-Results-of-1st-Census-in-26-Years- |date=2017-12-31 }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sud-Osetio]] [[Kategorio:Kartveloj]] [[Kategorio:Etna purigado en Azio]] [[Kategorio:Etna purigado en Eŭropo]] [[Kategorio:Milito en Sud-Osetio (2008)]] 6x3xbkmahhcaxpqzu9o5r83wa0qnt4l 0 843090 9493628 9490448 2026-10-14T16:18:51Z Roberto 609 /* A */ 9493628 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:DP-Vienna.jpg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[sennacieco|jure sennaciaj esperantistoj aŭ kun jure duba/nekonata ŝtataneco/nacieco]], do tio ne rilatas nur al ideologie sennacianoj, sed ĉefe al tiuj, kiuj ne havas juran naciecon/ŝtatanecon, aŭ kies ŝtataneco/nacieco oni ne konas. Movu mallongajn informojn pri esperantistoj jure sennaciaj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:sennacieco]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br /> Se vi konas naciecon de iu homo, bonvole metu ĝin en koncerna ĝermolisto. <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} ==A== ===Amulu=== '''Amulu''' estis esperantisto militkaptito en [[Cassel]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===Bernhard Aeltermann=== '''Bernhard Aeltermann''' estis esperantisto el [[Gdansko]]. En 1920 li estis unu el la fonditojn de la Esperanto-Asocio de [[Libera Urbo Dancigo]]<ref>Esperanto n243 nov 1920</ref> kaj en 1927 prezidis la [[UK 1927|Universalan Kongreson de Esperanto]] en la urboŝtato. ==B== ===R. L. Bush=== '''Majoro R. L. Bush''' (tre eble usonano), majoro de taĉmento 13th Infantary, estis esperantisto en [[Manilo]] en la komenco de 20-a jarcento. ==C== ===[[Antonin Cuzin]]=== '''Antonin Cuzin''' estis esperantisto el Limonet(?), militkapita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n190 aŭt 1915</ref>. ===[[Didonne Dangonhe]]=== '''Didonne Dangonhe''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Nederlando]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> == F == === [[Marcel Finot]] === Profesoro '''Marcel Finot''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Vidaĵoj de Senlimo'', originala popolscienca traktato. Eld. [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]], [[Tabarz (Turingio)]], 1911. {{Citaĵo|[...]enhavas en tri ĉapitroj tre kuriozajn sciencajn detalojn [[pri]] la senlimeco de ĉielo, pri la steloj kaj pri la suno. Eble ne novajn sciencajn faktojn kaj konojn alportas la verkisto sed tamen multegnombraj personoj scias nenion pri tiuj naturmirindaĵoj kaj kvankam scienca verketo ĝi estas tre alloge verkita kaj ĉiu samideano post legado estos ĝoja ĉar per bonstila agrabla legado li plivastigos siajn natursciencajn konojn.|[[Belga Esperantisto]] n042 (apr 1912)}} ==G== ===[[Josef Gukov]]=== '''Josef Gukov''' estis esperantisto el [[Arad]]<!--kiu el ili?-->, militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> == H == ===[[Adolfo Häfne]]=== '''Adolfo Häfne''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Jozefo Honold]]=== '''Jozefo Honold''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Adolfo Immerz]]=== '''Adolfo Immerz''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == K == === [[Friedrich Philipp Kiehl]] === '''Friedrich Philipp Kiehl''' germanlingva alsacano, estis esperantisto en [[Alzaco]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * „''An der Ostfront nichts Neues''“, (Weltkriegserleben eines Elsässers). Leipzig / Straßburg / Zürich: Heitz & Cie [1932]. {{Citaĵo|La aŭtoro, nia alsaca samideano Fr. Ph. Kiehl montriĝas en tiu verko kiel vera Zamenhofa „paca batalanto“. Germanlingve redaktita, ĝi tamen enhavas efikan propagandon por nia internacia helplingvo. Sur la antaŭa paĝo de ĝia verda kovrilo oni povas legi, la esperantajn vortojn: „Per vero al paco“, kiuj antaŭiras la titolon de la libro; kaj sur la kvina paĝo oni trovas kiel devizon esprimanta la aŭtoran intencon, la jenajn belegajn versojn de nia kara majstro: Homaron Vi kreis perfekte kaj bele, Sed ĝi sin dividis batale; Popolo popolon atakas kruele, Frat’ fraton atakas ŝakale. Ho, kiu ajn estas Vi, forto mistera, Aŭskultu la voĉon de l’preĝo sincera Redonu la pacon al la infanaro De l’ granda homaro! Rimarkinda kritikisto A Claude diras: „Tiu libro ne estas skribita per la kutima inko de la memorskribistoj sed per la plej nobla sango de viro, kiu kun sankta fervoro volas kunlabori, por ke en la estonto la homara sorto estu alia, pli feliĉa ol ĝi estis dum la pasintaj tempoj. Tiu libro estas rekomendinda por tiu. Nia naturiĝanta gejunularo jam povas kaj devas legi ĝin; ĉar ĝi estas kulturiganta kuraĝaĵo de daŭronta valoro por tiu individuo, tiu familio, tiu [[nacio]] kaj la tuta homaro“. Legante tiun [[verko]]n oni estas devigata travivi en sia propra koro la nedireblajn maldolĉaĵojn, la teruran malfeliĉegon de la [[mondmilito]], kaj per nekontraŭstarebla logiko oni estas kondukata al la decido fariĝi kuraĝa „paca batalanto“ por ke estu „neniam plu milito“. La aŭtoro intencas prepari kiel eble plej baldaŭe franclingvan kaj esperantlingvan [[eldono]]jn de sia verko. Provizore ĝi faros bonan propagandon por niaj ideoj kaj nia lingvo en tiuj germanlingvaj landoj kaj regionoj. Ĝi estas inda kristnaska donaco por niaj familioj. Samideanoj, informu pri tio tiujn niajn konatulojn! Publikigu [[artikolo]]jn pri tiu libro en niaj nacilingvaj gazetoj! (Ne prokrasru!) ĉar per tio ni fortike servos nian propran aferon, la sanktan aferon de nia majstro.|Aŭstria Esperantisto n.82 (dec 1931) }} ===[[Senot de la Londo]]=== '''Senot de la Londo''' (tre eble belga) estis esperantisto maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Zonnebeke]] <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ==M== ===[[Beraba Meyer]]=== '''Beraba (ĉu Beraha?) Meyer''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Aŭstrio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> ==N== ===[[Solikamsk Neumann]]=== '''Solikamsk Neumann''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> ===[[Alm Nurholm]]=== '''Alm Nurholm''' (tre eble [[Pseŭdonimo|kaŝnomo]]), estis esperantisto en unua duono de 20-a jarcento kiu verkis la libron „La vilaĝo sufokas la urbon“, eldonita de l’ aŭtoro, 1931. {{Citaĵo|La tendenco de ĉi-libro estas batalo kontraŭ la venonta generacio. Virino ne nasku pli ol maksimume du infanojn aŭ estu konsiderata kiel krimlino (pĝ 15). Per tiaj rimedoj la aŭtoro opinias sin kapabla savi la vilaĝanojn asertante, ke tiamaniere ili nur imitus la saĝan prudentemon de urbaj sinjorinoj. Certe estas devo, ne enmondigi la duoblon de la idaro, kiun oni povus prizorgi. Sed nacio kiu preskaŭ leĝe malebligas la kreskadon de sia popolo, nepre iom post iom malaperos kaj danĝera estas la deziresprimo, kiun mi iam legis post fino de la milito: „Reviviĝu denove, Herodes la infanoj pereigas nin“. — La stilo de la libro certe ne estas malbona. Kiel gravajn erarojn mi notis p. 6 krei anst. naski, p. 15 naskita anst. naskinta kaj senprizorgita (senprizorga). Bedaŭrinde mi ne konas la naciecon de la aŭtoro, sed pensas, ke li estas balto. |[[Wolfgang Biehler|Dro Biehler]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} ==O== ===[[Alberto Ozre]]=== '''Alberto Ozre''', tre eble kaŝnomo, estis ano de [[SAT]] en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko [[Georgo Bastjan]]. LA LIBERECANA SOCIO. Eld. Eldona Faka Kooperativo de SAT, Parizo, Leipzig, 1932. {{citaĵo|La libro enhavas analizon kaj inform ojn pri la liberecanaj principoj kaj pri la liberecana komunismo. La rolo de nia revuo ne estas, priparoli ĉi tiujn [[principo]]jn. Ni nur konstatu ke la lingvo uzata estas klara kaj korekta. La [[libreto]] estas nova dokumento pri la uzado de Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} {{citaĵo|Studinda broŝuro pri la sociaj ideoj de la anarkistoj, entute interesa kaj bone verkita. Tamen ne plaĉas la formoj aliu, aliel, k.s. Pri la enhavo oni kompreneble povas diversmaniere opinii, sed ĝi sendube instigos al pripenso. Por mi la argumentoj ne estas konvinkaj: en la liberecana socio ŝajne mankas unu gravega afero —la disciplino; kaj se Aleksandro ne volas labori . . . ? Tamen neniu progresemulo kontraŭos la finan admonon. ''Ĉiufoje, kiam ni, povos malpliigi la malbonon, alproksimiĝi al la bono, ... ni tion faru. Ĉiufoje, kiam mi povos helpi al plialtigo intelekta, morala, haj materia de la [[popolo]], ... ni me hezitu, ni agu.''|W. SEVERN. [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 339, Julio (1933)}} ==P== ===[[Eugène Prenois]]=== '''Eugène Prenois''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref>. == S == ===O. Sadrock=== '''O. Sandrock''' estis esperantisto, militkaptito dum la Unua mondmilito en [[Zossen]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===[[Jozefo Sedlmeier]]=== '''Jozefo Sedlmeier''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Charles J. Senior]]=== Pastro '''Charles J. Senior''' (naskiĝis 1844? - mortis 1920) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> ===Seurinck=== '''Seurinck''' estis esperantisto, militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Hermann Strunk]] === '''Hermann Strunk''' (mortis la 7-an de februaro 1932), Senatoro de [[Libera Urbo Dancigo]], [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj doktoro pri [[inĝenierarto]] estis esperantisto en Dancigo (de: Danzig), membro de [[Internacia Honora Komitato]]. ===[[Jean Suel]]=== '''Jean Suel''' estis esperantisto, kiu estis militkaptito dum Unua mondmilito en koncentrejo Altengrabow apud [[Magdeburg]], kie li komencis kurson de Esperanto kun 13 personoj<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ==T== ===[[August Talleur]]=== '''August Talleur''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Danzig]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[Miĥaelo Tiller]]=== '''Miĥaelo Tiller''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Paul Tomaso]]=== '''Paul Tomaso''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ==Z== ===Ed. Zuber=== '''Ed. Zuber''' estis esperantisto, militkaptito dum la Unua mondmilito en [[Königsbrück]]. Li publikigis anonceton en Revuo Esperanto decembre 1915: {{citaĵo|La Esperantistaj militkaptitoj ĉe Königsbrück (Saksujo) petegas la ĉiulandajn [[Esperantisto]]jn, ke ili bonvolu sendi Esperantajn librojn kaj [[broŝuro]]jn por plidolĉigi ilian malliberecon. En ilia nomo, kun antaŭa danko: Ed. Zuber, 5ª Reg. Art. à Pied|Esperanto n184 dec 1915}} ===Zwanepuel=== '''Zwanepuel''' estis esperantisto, militkaptito dum Unua mondmilito en [[Harderwijk]] en 1915.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> ===F. Zwickl=== '''F. Zwickl''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. Li publikigis anonceton en Revuo Esperanto decembre 1915: {{citaĵo|La grupo de la Esperantistaj internigitoj ĉe île de Siedt (Brest, Francujo) danke ricevus de la redakcioj de Esperantaj gazetoj kelkajn numerojn por tralego, eĉ malnovajn" En ilia nomo: F. Zwickl. interne Civil|Esperanto n184 dec 1915}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Sennacieco]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|sennacianoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|sennaciaj]] pk36nvc3rujgu3x0goue8bhhld2g5ja 9493629 9493628 2026-10-14T16:19:25Z Roberto 609 /* Bernhard Aeltermann */ 9493629 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:DP-Vienna.jpg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[sennacieco|jure sennaciaj esperantistoj aŭ kun jure duba/nekonata ŝtataneco/nacieco]], do tio ne rilatas nur al ideologie sennacianoj, sed ĉefe al tiuj, kiuj ne havas juran naciecon/ŝtatanecon, aŭ kies ŝtataneco/nacieco oni ne konas. Movu mallongajn informojn pri esperantistoj jure sennaciaj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:sennacieco]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br /> Se vi konas naciecon de iu homo, bonvole metu ĝin en koncerna ĝermolisto. <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} ==A== ===Amulu=== '''Amulu''' estis esperantisto militkaptito en [[Cassel]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===Bernhard Aeltermann=== '''Bernhard Aeltermann''' estis esperantisto el [[Gdansko]]. En 1920 li estis unu el la fonditojn de la Esperanto-Asocio de [[Libera Urbo Dancigo]]<ref>Esperanto n243 nov 1920</ref> kaj en 1927 prezidis la [[UK 1927|19-an Universalan Kongreson de Esperanto]] en la urboŝtato. ==B== ===R. L. Bush=== '''Majoro R. L. Bush''' (tre eble usonano), majoro de taĉmento 13th Infantary, estis esperantisto en [[Manilo]] en la komenco de 20-a jarcento. ==C== ===[[Antonin Cuzin]]=== '''Antonin Cuzin''' estis esperantisto el Limonet(?), militkapita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n190 aŭt 1915</ref>. ===[[Didonne Dangonhe]]=== '''Didonne Dangonhe''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Nederlando]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> == F == === [[Marcel Finot]] === Profesoro '''Marcel Finot''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Vidaĵoj de Senlimo'', originala popolscienca traktato. Eld. [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]], [[Tabarz (Turingio)]], 1911. {{Citaĵo|[...]enhavas en tri ĉapitroj tre kuriozajn sciencajn detalojn [[pri]] la senlimeco de ĉielo, pri la steloj kaj pri la suno. Eble ne novajn sciencajn faktojn kaj konojn alportas la verkisto sed tamen multegnombraj personoj scias nenion pri tiuj naturmirindaĵoj kaj kvankam scienca verketo ĝi estas tre alloge verkita kaj ĉiu samideano post legado estos ĝoja ĉar per bonstila agrabla legado li plivastigos siajn natursciencajn konojn.|[[Belga Esperantisto]] n042 (apr 1912)}} ==G== ===[[Josef Gukov]]=== '''Josef Gukov''' estis esperantisto el [[Arad]]<!--kiu el ili?-->, militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> == H == ===[[Adolfo Häfne]]=== '''Adolfo Häfne''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Jozefo Honold]]=== '''Jozefo Honold''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Adolfo Immerz]]=== '''Adolfo Immerz''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == K == === [[Friedrich Philipp Kiehl]] === '''Friedrich Philipp Kiehl''' germanlingva alsacano, estis esperantisto en [[Alzaco]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * „''An der Ostfront nichts Neues''“, (Weltkriegserleben eines Elsässers). Leipzig / Straßburg / Zürich: Heitz & Cie [1932]. {{Citaĵo|La aŭtoro, nia alsaca samideano Fr. Ph. Kiehl montriĝas en tiu verko kiel vera Zamenhofa „paca batalanto“. Germanlingve redaktita, ĝi tamen enhavas efikan propagandon por nia internacia helplingvo. Sur la antaŭa paĝo de ĝia verda kovrilo oni povas legi, la esperantajn vortojn: „Per vero al paco“, kiuj antaŭiras la titolon de la libro; kaj sur la kvina paĝo oni trovas kiel devizon esprimanta la aŭtoran intencon, la jenajn belegajn versojn de nia kara majstro: Homaron Vi kreis perfekte kaj bele, Sed ĝi sin dividis batale; Popolo popolon atakas kruele, Frat’ fraton atakas ŝakale. Ho, kiu ajn estas Vi, forto mistera, Aŭskultu la voĉon de l’preĝo sincera Redonu la pacon al la infanaro De l’ granda homaro! Rimarkinda kritikisto A Claude diras: „Tiu libro ne estas skribita per la kutima inko de la memorskribistoj sed per la plej nobla sango de viro, kiu kun sankta fervoro volas kunlabori, por ke en la estonto la homara sorto estu alia, pli feliĉa ol ĝi estis dum la pasintaj tempoj. Tiu libro estas rekomendinda por tiu. Nia naturiĝanta gejunularo jam povas kaj devas legi ĝin; ĉar ĝi estas kulturiganta kuraĝaĵo de daŭronta valoro por tiu individuo, tiu familio, tiu [[nacio]] kaj la tuta homaro“. Legante tiun [[verko]]n oni estas devigata travivi en sia propra koro la nedireblajn maldolĉaĵojn, la teruran malfeliĉegon de la [[mondmilito]], kaj per nekontraŭstarebla logiko oni estas kondukata al la decido fariĝi kuraĝa „paca batalanto“ por ke estu „neniam plu milito“. La aŭtoro intencas prepari kiel eble plej baldaŭe franclingvan kaj esperantlingvan [[eldono]]jn de sia verko. Provizore ĝi faros bonan propagandon por niaj ideoj kaj nia lingvo en tiuj germanlingvaj landoj kaj regionoj. Ĝi estas inda kristnaska donaco por niaj familioj. Samideanoj, informu pri tio tiujn niajn konatulojn! Publikigu [[artikolo]]jn pri tiu libro en niaj nacilingvaj gazetoj! (Ne prokrasru!) ĉar per tio ni fortike servos nian propran aferon, la sanktan aferon de nia majstro.|Aŭstria Esperantisto n.82 (dec 1931) }} ===[[Senot de la Londo]]=== '''Senot de la Londo''' (tre eble belga) estis esperantisto maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Zonnebeke]] <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ==M== ===[[Beraba Meyer]]=== '''Beraba (ĉu Beraha?) Meyer''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Aŭstrio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> ==N== ===[[Solikamsk Neumann]]=== '''Solikamsk Neumann''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> ===[[Alm Nurholm]]=== '''Alm Nurholm''' (tre eble [[Pseŭdonimo|kaŝnomo]]), estis esperantisto en unua duono de 20-a jarcento kiu verkis la libron „La vilaĝo sufokas la urbon“, eldonita de l’ aŭtoro, 1931. {{Citaĵo|La tendenco de ĉi-libro estas batalo kontraŭ la venonta generacio. Virino ne nasku pli ol maksimume du infanojn aŭ estu konsiderata kiel krimlino (pĝ 15). Per tiaj rimedoj la aŭtoro opinias sin kapabla savi la vilaĝanojn asertante, ke tiamaniere ili nur imitus la saĝan prudentemon de urbaj sinjorinoj. Certe estas devo, ne enmondigi la duoblon de la idaro, kiun oni povus prizorgi. Sed nacio kiu preskaŭ leĝe malebligas la kreskadon de sia popolo, nepre iom post iom malaperos kaj danĝera estas la deziresprimo, kiun mi iam legis post fino de la milito: „Reviviĝu denove, Herodes la infanoj pereigas nin“. — La stilo de la libro certe ne estas malbona. Kiel gravajn erarojn mi notis p. 6 krei anst. naski, p. 15 naskita anst. naskinta kaj senprizorgita (senprizorga). Bedaŭrinde mi ne konas la naciecon de la aŭtoro, sed pensas, ke li estas balto. |[[Wolfgang Biehler|Dro Biehler]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} ==O== ===[[Alberto Ozre]]=== '''Alberto Ozre''', tre eble kaŝnomo, estis ano de [[SAT]] en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko [[Georgo Bastjan]]. LA LIBERECANA SOCIO. Eld. Eldona Faka Kooperativo de SAT, Parizo, Leipzig, 1932. {{citaĵo|La libro enhavas analizon kaj inform ojn pri la liberecanaj principoj kaj pri la liberecana komunismo. La rolo de nia revuo ne estas, priparoli ĉi tiujn [[principo]]jn. Ni nur konstatu ke la lingvo uzata estas klara kaj korekta. La [[libreto]] estas nova dokumento pri la uzado de Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} {{citaĵo|Studinda broŝuro pri la sociaj ideoj de la anarkistoj, entute interesa kaj bone verkita. Tamen ne plaĉas la formoj aliu, aliel, k.s. Pri la enhavo oni kompreneble povas diversmaniere opinii, sed ĝi sendube instigos al pripenso. Por mi la argumentoj ne estas konvinkaj: en la liberecana socio ŝajne mankas unu gravega afero —la disciplino; kaj se Aleksandro ne volas labori . . . ? Tamen neniu progresemulo kontraŭos la finan admonon. ''Ĉiufoje, kiam ni, povos malpliigi la malbonon, alproksimiĝi al la bono, ... ni tion faru. Ĉiufoje, kiam mi povos helpi al plialtigo intelekta, morala, haj materia de la [[popolo]], ... ni me hezitu, ni agu.''|W. SEVERN. [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 339, Julio (1933)}} ==P== ===[[Eugène Prenois]]=== '''Eugène Prenois''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref>. == S == ===O. Sadrock=== '''O. Sandrock''' estis esperantisto, militkaptito dum la Unua mondmilito en [[Zossen]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===[[Jozefo Sedlmeier]]=== '''Jozefo Sedlmeier''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Charles J. Senior]]=== Pastro '''Charles J. Senior''' (naskiĝis 1844? - mortis 1920) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> ===Seurinck=== '''Seurinck''' estis esperantisto, militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Hermann Strunk]] === '''Hermann Strunk''' (mortis la 7-an de februaro 1932), Senatoro de [[Libera Urbo Dancigo]], [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj doktoro pri [[inĝenierarto]] estis esperantisto en Dancigo (de: Danzig), membro de [[Internacia Honora Komitato]]. ===[[Jean Suel]]=== '''Jean Suel''' estis esperantisto, kiu estis militkaptito dum Unua mondmilito en koncentrejo Altengrabow apud [[Magdeburg]], kie li komencis kurson de Esperanto kun 13 personoj<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ==T== ===[[August Talleur]]=== '''August Talleur''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Danzig]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[Miĥaelo Tiller]]=== '''Miĥaelo Tiller''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Paul Tomaso]]=== '''Paul Tomaso''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ==Z== ===Ed. Zuber=== '''Ed. Zuber''' estis esperantisto, militkaptito dum la Unua mondmilito en [[Königsbrück]]. Li publikigis anonceton en Revuo Esperanto decembre 1915: {{citaĵo|La Esperantistaj militkaptitoj ĉe Königsbrück (Saksujo) petegas la ĉiulandajn [[Esperantisto]]jn, ke ili bonvolu sendi Esperantajn librojn kaj [[broŝuro]]jn por plidolĉigi ilian malliberecon. En ilia nomo, kun antaŭa danko: Ed. Zuber, 5ª Reg. Art. à Pied|Esperanto n184 dec 1915}} ===Zwanepuel=== '''Zwanepuel''' estis esperantisto, militkaptito dum Unua mondmilito en [[Harderwijk]] en 1915.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> ===F. Zwickl=== '''F. Zwickl''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. Li publikigis anonceton en Revuo Esperanto decembre 1915: {{citaĵo|La grupo de la Esperantistaj internigitoj ĉe île de Siedt (Brest, Francujo) danke ricevus de la redakcioj de Esperantaj gazetoj kelkajn numerojn por tralego, eĉ malnovajn" En ilia nomo: F. Zwickl. interne Civil|Esperanto n184 dec 1915}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Sennacieco]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|sennacianoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|sennaciaj]] hbeitfrtpbcpny6sfi0e94mspb1l2jn 0 845265 9493761 8789633 2026-10-15T04:25:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493761 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Del pueblo venimos<br> y hacia el pueblo vamos''<br>De la urbo ni venas<br> kaj al la urbo ni iras |lando = Venezuelo |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = VE |situo sur mapo2= |zomo = 12 |retejo = |tipo1 = reliefo }}La '''Nacia Malferma Universitato''' ({{Lang-es|'''Universidad Nacional Abierta'''}}, akronime '''UNA''') estas [[publika universitato]] en [[Venezuelo]], estante la sola universitata institucio kiu estas tute dediĉita al [[dedistanca edukado]]. Ĝi havas pli ol 67 oficejojn ĉie en Venezuelo, igante ĝin unu el la plej grandaj universitatoj en la lando [[Ministerio del Poder Popular para la Educación Universitaria|MPPEU]][https://web.archive.org/web/20141224031146/http://www.mppeu.gob.ve/], [[Consejo Nacional de Universidades|OPSU]][http://www.opsu.gob.ve/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220524151629/http://www.opsu.gob.ve/ |date=2022-05-24 }}. == Priskribo == Ĝi estas supera eduka institucio celanta trejni profesiulojn en prioritataj areoj de socia evoluo, per malferma kaj distanca eduka sistemo, bazita sur modernaj komunikiloj. Ĝia ĉefsidejo situas en Karakaso, sed ĝia radiuso de agado kovras la tutan venezuelan teritorion per Lokaj Centroj kaj Subtenaj Oficejoj. Kiel establite de siaj statutoj, la UNA estas publika jura institucio, dotita per jura personeco kaj propraj havaĵoj, kiu agas en eksperimenta reĝimo laŭ la Nacia Konstitucio kaj la Leĝoj, kaj respondecas pri la liverado de la publika servo de supera edukado. Ĝia eduka agado havas kiel fundamentan principon la akademian liberecon, materiigitan per ekzerco de instruado, esploro kaj universitata etendo, ĉar per tiuj agadoj la Universitato garantias liberan esprimon en la disvastigo de penso kaj en la produktado kaj kreado.arta, humanisma, scienca kaj teknika.. La distanca eduka sistemo havas subtenantojn ekde la 1950-aj jaroj. Ĝiaj unuaj paŝoj estis faritaj per la tiel nomataj "korespondaj studoj". En la 1970-aj jaroj, kaj kiel rezulto de spontaneaj kaj izolitaj klopodoj, diversaj distancedukprovoj aperis ene de la strukturo de kelkaj ekzistantaj universitatoj. Alteduko kaj ĝiaj kreskantaj problemoj de masiĝo, demokratiigo, financado, kostoj kaj graveco por evoluo estis decidaj por la Ŝtato por decidi studi kaj testi novajn edukajn strategiojn, apogitajn per la nacia uzo de modernaj instituciaj multmediaj sistemoj. Estis la 15-an de julio 1975 kiam kreiĝis la Universitata Organiza Komisiono, celanta trejni profesiulojn en prioritataj kampoj por nacia evoluo kaj kiu uzis netradiciajn sistemojn, kiel: distanca edukado, teleedukado, programita instruado ktp. Do ni havas, ke ĉi tiu institucio estis la unua kiu estis kreita en la lando kaj kiu uzis tiajn formojn de instruado. Plie, la UNA estis elpensita por funkciigi sur nacia skalo, tiel sukcesante servi enorman nombron da studentoj de ĉiuj regionoj de Venezuelo. == Organizo == Diplomiĝantoj * Administrado kaj Kontado ** Komerca Administrado ** Mencio pri Komerca Administrado: Riskoj kaj Asekuro ** Publika kontado ** Supera Universitata Teknikisto pri Kontado * Eduko ** Antaŭlernejo ** Lernmalfacilaĵoj ** Matematiko ** Bakalaŭro pri Ampleksa Eduko ** Supera Universitata Teknikisto en Ampleksa Eduko * Matematiko ** Bakalaŭro pri Matematiko * Inĝenieristiko areo ** Sisteminĝeniero ** industria inĝenierado ** Supera Universitata Teknikisto pri Industria Sekureco ** Supera Universitata Teknikisto pri Prizorgado de Komputilaj Sistemoj '''Postdiplomantoj''' : * Specialiĝoj: ** Telematiko kaj Informadiko en Distanca Edukado * Magistroj: ** Malferma kaj Distanca Edukado. ** Komerca Administrado. ** Eduka administrado. ** Eduka Planado. * Doktorecoj: ** Doktoraj programoj en interkonsento kun la [[Politeknika Universitato de Madrido]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://doctorado.una.edu.ve/convenioupm.pdf |titolo=Convenio Específico de Colaboración entre la Universidad Nacional Abierta (UNA) y la Universidad Politécnica de Madrid (UPM) |alirdato=2023-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121202030856/http://doctorado.una.edu.ve/convenioupm.pdf |arkivdato=2012-12-02 }}</ref> kaj la [[Universitato de Kordovo]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://doctorado.una.edu.ve/conveniouco.pdf |titolo=Convenio Específico de Colaboración entre la Universidad Nacional Abierta (UNA) y la Universidad de Córdoba (UCO) |alirdato=2023-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304094150/http://doctorado.una.edu.ve/conveniouco.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20100328125750/http://www.una.edu.ve/ Universidad Nacional Abierta] * [https://web.archive.org/web/20191105062657/http://dip.una.edu.ve/ Dirección de Investigación y Postgrado UNA] * [http://doctorado.una.edu.ve/ Portalo de Doctorecoj de la DIP UNA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191127014047/http://doctorado.una.edu.ve/ |date=2019-11-27 }} * [http://www.cnu.gov.ve Nacia konsilio de Universitatoj de Venezuelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19990422062837/http://www.cnu.gov.ve/ |date=1999-04-22 }} * [https://web.archive.org/web/20180426121910/http://www.ciberesquina.una.edu.ve/ Ciberesquina de la Universidad Nacional Abierta] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Venezuelo]] c7i5tdjo1w60g5cyf5mgvpw1q92ypof 0 853098 9493763 9483005 2026-10-15T04:35:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493763 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = BR-RJ | tersituo = Centra Rio-de-Ĵanejro/Brazilo Rio-de-Ĵanejro |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[Dosiero:Rio,_museo_di_belle_arti,_galleria_04.JPG|eta|200x200ra|La kolekto de plastraj kopioj de antikvaj statuoj de la Nacia Muzeo de Belartoj.]] [[Dosiero:MNBA_Museu_Nacional_de_Belas_Artes_03.jpg|dekstra|eta|200x200ra|Ekspozicia ĉambro kun brazilaj pentraĵoj de la konstanta kolekto.]] La '''Nacia Muzeo de Belartoj''' ({{lang-pt|'''Museu Nacional de Belas Artes'''}}, akronime '''MNBA''') estas brazila muzeo en [[Rio-de-Ĵanejro]] <ref name="EICAV MNBA2">{{Cite web|title=National Museum of Fine Arts|publisher=Encyclopaedia Itaú Cultural – Visual Arts|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicexternas/enciclopedia_ic/index.cfm?fuseaction=marcos_texto_ing&cd_item=10&cd_idioma=28556&cd_verbete=4257|accessdate=2010-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120311032347/http://www.itaucultural.org.br/aplicexternas/enciclopedia_ic/index.cfm?fuseaction=marcos_texto_ing&cd_item=10&cd_idioma=28556&cd_verbete=4257|archivedate=2012-03-11}}</ref>. La artmuzeo estis fondita en 1937 per iniciato de la ministro pri edukado Gustavo Capanema. En 1938 la muzeo estis inaŭgurita de brazila prezidanto [[Getúlio Vargas]]. La Nacia Muzeo de Belartoj de Brazilo estas unu el la plej gravaj kulturaj institucioj en Brazilo, kaj unu el la plej gravaj artmuzeoj en Brazilo, precipe ĝia kolekto de pentraĵoj kaj skulptaĵoj de la 19-a jarcento. La kolekto inkludas pli ol 20,000 verkojn, inkluzive de pentraĵoj, skulptaĵoj, desegnaĵoj kaj presaĵoj, de brazilaj kaj internaciaj artistoj, intervalante de la [[Frua Mezepoko]] ĝis [[nuntempa arto]]. Ĝi ankaŭ enhavas malgrandajn arojn de elementoj de [[Dekoraj artoj|dekoraciaj artoj]], [[folkloro]] kaj [[afrika arto]]. La biblioteko de la muzeo havas kolekton de proksimume 19,000 libroj. En 1973 la konstruaĵo estis nomumita parto de la nacia heredaĵo de Brazilo <ref name="IPHAN MNBA">{{Cite web|title=Museu Nacional de Belas Artes|publisher=Instituto do Patrimônio Histórico e Artístico Nacional ([[:pt:IPHAN|IPHAN]])|url=http://portal.iphan.gov.br/portal/montarDetalheConteudo.do?id=12821&sigla=Institucional&retorno=detalheInstitucional|accessdate=2010-08-08|language=pt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706160138/http://portal.iphan.gov.br/portal/montarDetalheConteudo.do?id=12821&sigla=Institucional&retorno=detalheInstitucional|archivedate=2011-07-06}}</ref>. == Historio == La kolekto estas bazita sur la fuĝo de la portugala reĝo [[Johano la 6-a (Portugalio)|Johano la 6-a]] de [[Lisbono]] kaj prenante partojn de la portugala artkolekto al Rio-de-Ĵanejro en 1807. Tiuj artaĵoj estis postlasitaj en Brazilo kiam Johano la 6-a revenis al Portugalio. Poste tiuj verkoj estis parto de la ''[[:pt:Escola_Nacional_de_Belas_Artes|Escola Nacional de Belas Artes]]'', instituto de la ''[[Universidade Federal do Rio de Janeiro]]''. Kiam la Nacia Muzeo estis fondita en 1937, la artaĵkolekto estis enhavita en la universitatkonstruaĵo konstruita en 1908. La muzeokonstruaĵo estis dezajnita fare de la arkitekto ''Adolfo Morales de los Rios'' (1858-1928) <ref name="EICAV MNBA">{{Cite web|title=National Museum of Fine Arts|publisher=Encyclopaedia Itaú Cultural – Visual Arts|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicexternas/enciclopedia_ic/index.cfm?fuseaction=marcos_texto_ing&cd_item=10&cd_idioma=28556&cd_verbete=4257|accessdate=2010-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120311032347/http://www.itaucultural.org.br/aplicexternas/enciclopedia_ic/index.cfm?fuseaction=marcos_texto_ing&cd_item=10&cd_idioma=28556&cd_verbete=4257|archivedate=2012-03-11}}</ref>. La muzeo estas unu el la plej gravaj kulturaj institucioj en Brazilo. En la kampo de arto, ĝi estas unu el la plej gravaj muzeoj de brazila arto, precipe kun pentraĵoj kaj skulptaĵoj el la 19-a jarcento. La artaĵkolekto enhavas pli ol 16 000 aĵojn, inkluzive de pentraĵoj, skulptaĵoj, desegnaĵoj kaj presaĵoj de brazilaj kaj internaciaj artistoj de la Mezepoko ĝis moderna arto. La muzeobiblioteko konsistas el pli ol 19,000 titoloj. En majo 1973, la Nacia Muzeo estis aldonita al la listo de brazilaj kulturaj havaĵoj ĉe numero 860 kiel parto de ensemblo de konstruaĵoj sur Avenida Central, nun Avenida Rio Branco. La direktoro estas la kuratoro Monica Figueiredo Braunschweiger Xexéo (Monica Xexéo). == Galerio: elektaĵaro el la permanenta kolekto == <gallery> Dosiero:Frans Post - Olinda (MNBA).jpg|[[Frans Post]], ''Olinda'', 17-a jarcento Dosiero:Giovanni Lanfranco - Angélica e Medoro.jpg|[[Giovanni Lanfranco]], ''Angelica kaj Medoro'', 1633–1634 Dosiero:Corrado Giaquinto - Apoteose de São Nicolau.jpg|[[Corrado Giaquinto]], ''Apoteozo de Sankta Nikolaso'', 1733 Dosiero:Francesco Guardi - Veneza, c. 1760-1773.jpg|[[Francesco Guardi]], ''Venecio'', 1760–1773 Dosiero:Nicolas-Antoine Taunay 03.jpg|[[Nicolas-Antoine Taunay]], ''Mozeo savita el la akvo'', ĉ. 1827 Dosiero:Ultimo tamoio 1883.jpg|[[Rodolfo Amoedo]], ''La lasta tamojo'', 1883 Dosiero:Belmiro de Almeida - Arrufos, 1887.jpg|[[Belmiro de Almeida]], ''La kverelo'', 1887 Dosiero:Alfred Sisley - Ventania, 1897.jpg|[[Alfred Sisley]], ''Ventostormo'', 1897 Dosiero:Bruno Lechowski - Rio de Janeiro, Capital da Beleza.jpg|[[Bruno Lechowski]] – ''Rio de Janeiro, Ĉefurbo de beleco'', 1939 Dosiero:Joos van Cleve - Santa Clara.jpg|[[Joos van Cleve]] (atrib.), ''Sankta Clare'', 15-a jarcento. Dosiero:Francisco de Holanda - A Ceia do Senhor.jpg|[[Francisco de Holanda]] (atrib.), ''The Lord's Supper'', 16-a jarcento. Dosiero:Bartolomeo Passarotti - Retrato de homem com espadão.JPG|[[Bartolomeo Passarotti]], ''Portreto de homo kun glavo'', 1565–1570 Dosiero:Michiel Mierevelt - Retrato de nobre holandesa.jpg|[[Michiel Jansz. van Mierevelt]], ''Portreto de nederlanda noblino'', 17-a jarcento Dosiero:Tiepolo - São Caetano de Tiene.jpg|[[Giovanni Battista Tiepolo]], ''Sankta Cajetan'', 1710–1736 Dosiero:Jean-Baptiste Marie Pierre - Leda e o Cisne.jpg|[[Jean-Baptiste Marie Pierre]], ''Leda kaj la Swan'', 18-a jarcento Dosiero:Cunha-conceicao-mnba.jpg|[[Manuel da Cunha]], ''Our Sinjorino de Koncipo'', 1780–1800 Dosiero:Almeida Júnior - O Derrubador Brasileiro.jpg|[[José Ferraz de Almeida Júnior]], ''The Brazilian Lumberjack'', 1875 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Arta Muzeo de San-Paŭlo|São Paulo Muzeo de Arto]] * [[Pinakoteko de Ŝtato de San-Paŭlo]] * [[Arta Muzeo de Suda Rio-Grando]] == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * [https://www.gov.br/museus/pt-br/museus-ibram/mnba MNBA retejo] * [https://artsandculture.google.com/partner/museu-nacional-de-belas-artes?hl=en Virtuala travojaĝo de la Museu Nacional de Belas Artes] provizita de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj en Rio-de-Ĵanejro]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Naciaj muzeoj]] [[Kategorio:Muzeoj fonditaj en la 20-a jarcento]] 5eec40hhwv0zfzbrn68bx9ilvhugch0 0 858347 9493790 9001774 2026-10-15T07:47:00Z RG72 11847 /* Vidu ankaŭ */ 9493790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = LV | situo sur mapo = Centra Rigo |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[Dosiero:Rīga,_Okupācijas_muzejs_1999-12-10_-_panoramio.jpg|eta|300x300ra| La latva okupacia muzeo en en la urbocentro de [[Riga]].]] La '''Latva Okupa Muzeo''' ({{lang-lv|Latvijas Okupācijas muzejs}}) estas [[muzeo]] en la latva ĉefurbo [[Rigo]]. Ĝi dokumentas duonjarcenton da okupacio sub [[Sovetunio]] en 1940–1941, poste de [[Nazia Germanio]] ĝis 1944, kaj poste denove estis okupita de Sovetunio. Ĝi estas la plej vizitata muzeo en la lando. Pli ol 100 000 homoj vizitas ĉiujare la muzeon<ref name="History">(en) [http://okupacijasmuzejs.lv/en/about-museum/mission-and-history ''History''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150203205104/http://okupacijasmuzejs.lv/en/about-museum/mission-and-history |date=2015-02-03 }} en la retejo de la muzeo, alirite la 5-an de Novembro 2016.</ref>. == La konstanta ekspozicio == La konstanta ekspozicio estas strukturita kronologie: <ref>(de) Valters Nollendorfs: ''Das Lettische Okkupationsmuseum und Public History: Einsichten und Aussichten''. En: Svetlana Bogojavlenska, Jan Kusber (eld.): ''Tradition und Neuanfang. Forschungen zur Geschichte Lettlands an der Wende vom 20. zum 21. Jahrhundert''. Lit, Berlin - Münster 2014, p. 216–221.</ref> * La unua sekcio reprezentas la unuan okupacion de sendependa Latvio fare de la [[Ruĝa Armeo]] en 1940 kiel rezulto de la [[Pakto Ribbentrop-Molotov|Hitler-Stalin-pakto]] de la 23-an de aŭgusto 1939, same kiel la unuan ondon de [[Deporto|deportadoj]] al Sovetunio. * La dua sekcio kovras la periodon de la germana okupacio de 1941 ĝis 1944/1945. Ŝi montras interalie kiel latvoj batalis sur kaj la sovetia kaj germana flankoj en [[Dua Mondmilito]] kaj ankaŭ traktas la holokaŭston en Latvio<ref>(de) Valters Nollendorfs: ''Das Lettische Okkupationsmuseum und Public History: Einsichten und Aussichten''. In: Svetlana Bogojavlenska, Jan Kusber (eld.): ''Tradition und Neuanfang. Forschungen zur Geschichte Lettlands an der Wende vom 20. zum 21. Jahrhundert''. Lit, Berlin -Münster 2014, p. 218.</ref> * La tria sekcio estas la plej granda ĉar temas pri la plej longa okupacio, nome la dua okupado de Latvio fare de Sovetunio en 1944/1945 kaj la epoko de la [[Latva Soveta Socialisma Respubliko]] (ĝis 1990). Ŝi montras interalie la duan ondon de deportadoj al Sovetunio en 1945 kaj la trian en 1949 same kiel la reziston de la [[Arbaraj fratoj|Arbaraj Fratoj]]. * La kvara sekcio estas dediĉita al la latva [[elmigrado]] (pli ol 200 000 latvoj fuĝis al Okcidento en 1944/1945) kaj la kontribuo de latvoj vivantaj eksterlande al la kultivado de la latvaj kulturo kaj lingvo. ** La kvina kaj lasta sekcio dokumentas la ekaperon kaj protestagadon de la latva libereca movado, la tn. [[Kantanta revolucio|kantantan revolucion]], ekde la mezaj 1980-aj jaroj kaj la reakiron de sendependeco en 1990/1991. == Premioj == * 2007: Premio de la Fondumo por Okcidenta Etiko kaj Kulturo ([https://stiftung-stab.ch/vergabungen/ STAB]), Zuriko. == Referencoj == <references /> == Vidu ankaŭ == * [[Latva Soveta Socialisma Respubliko]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1993]] [[Kategorio:Muzeoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Muzeoj en Latvio]] [[Kategorio:Historio de Latvio]] [[Kategorio:Okupacio]] 141iv5k2uoheuwexp7jo4ivzw7a27ac 0 867894 9493887 8739282 2026-10-15T11:50:06Z Sj1mor 12103 9493887 wikitext text/x-wiki [[File:Freudenstadt_Town_Square.jpg|thumb|300px|centra foirejo de [[Freudenstadt]] (1950)]] '''Patrujprotekta arkitekturo''' (germane: ''Heimatschutzarchitektur'' aŭ ''Heimatschutzstil'') estas konstruĝenro de [[Arkitektura modernismo|arkitekturo modernisma]] kies unua priskribo estas de 1904; ĝi oftis ĝis 1945 sed eĉ post la [[Dua mondmilito]] ankoraŭ estiĝis ejoj (ĝis ĉ. 1960). Ĉefe temis pri loĝdomoj, ĝardenaĵoj, kirkoj kaj monumentoj. La tuto ne separeblas de diversaj socialaj movadoj kun novromantikaj idealoj en kiuj la refokusiĝo pri la patruja ĉirkaŭaĵo ĝenerale gravis. Estis ĝi kontraŭanta la evoluojn post [[industriigo]]. == Priskribo== [[File:Postamt_Neresheim_4.jpg|thumb|iama poŝtejo en [[Neresheim]] (1911)]] [[File:Autobahnmeisterei Legefeld 4.jpg|thumb|aŭtoŝosea flegejo en [[vajmaro]]|Weimar]]-[[Legefeld]] Ĉi stilo estis arkitektura transira al modernismo kies koncentriĝo pri konataj nefremdaĵoj kaj tradicioj helpis superi historiismon kaj [[secesio (stilo)|secesion]].<ref>Gottfried Kiesow: "Expressionismus und Heimatschutzstil." Ĉe: ''Monumente, Magazin für Denkmalkultur in Deutschland'', 3/2011, p. 56 ss.</ref> Historiismo inverse intence kopiis fremdajn influojn. Oni prenis oftege brikojn en la germana nordo, sed lignon en la sudaj alpaj regionoj; dekoraj elementoj estis nur ŝpare enkorpigitaj, arkoj kaj kolumnoj nur reduktite trovis sian lokon. Komenciĝo de ĉi-tiu estis en [[Orienta Prusio]] kaj post la [[Unua mondmilito]] societoj helpis rekonstrui aferojn; sed ankaŭ en [[Bavario]] ĝi gravis.<ref>Hartmut Frank: "Typus oder Norm." Ĉe: Florian Aicher, Uwe Drepper (eld.): ''Robert Vorhoelzer – Ein Architektenleben. Die klassische Moderne der Post.'' Callwey, München, p. 14–23.</ref> Malgraŭ la volo de la planintoj ke la verkoj nature kaj harmonie enkorpiĝu en la medio, la aferoj elstare ravigas pro sia grandeco kaj stila pureco kaj furoras malantaŭen puŝante la aliajn domojn. == Historio== Lulilo de la tuto estis brika konstruado dum la frua industriiga epoko kaj por sakralaj kaj por nesakralaj aferoj. En marto 1904 fondiĝis en [[Dresdeno]] la ligo ''Deutscher Bund für Heimatschutz'' sub la edigo de la ekologiisto [[Ernst Rudorff]]. La anoj volis konservi tradiciojn kaj malnovajn metiojn estantajn en kunteksto kun la regionoj. En [[Nazia Germanio]] la ĉefa utiligo de Heimatschutz-ideoj senteblis en la konstruado de loĝejoj. Ironie aferoj treege similiaj diversloke estiĝis, do kontraŭ la diversregioneco.<ref>Winfried Nerdinger: "Baustile im Nationalsozialismus: zwischen Internationalem Klassizismus und Regionalismus." Ĉe: Winfried Nerdinger (eld.): ''Architektur, Macht, Erinnerung.'' Prestel, München, p. 119–131</ref> Por reprezentaj ejoj la nazioj tamen preferis novklasikismajn modelojn. Kialo por malmoderniĝo de tiu ĉi stilo estis ankaŭ la relativa multkosteco, krome ĝenerala evoluo de novaj teknikoj kaj implicite gustoj. Tamen ĝi ne tute malaperis, ekz. fare de [[Johann Friedrich Höger]], kiu ne estis ricevinta mendojn inter 1933 kaj 1945. Alia kaŭzo por neformorto de la stilo povis esti ankaŭ la rekonstruo post militaj damaĝoj, ekz. de centra bazarplaco en [[Münster]]. Ankaŭ en [[Svisujo]] ekzistis pluraj fazoj de patrujprotekta arkitekturo. Post komencoj ĝis la [[Unua mondmilito]] ĝi revenis en la 1920-a jaroj kaj en la 1940-aj jaroj ''(Landstil)''. Fonto de postaj regionec-substrekantaj konstruadmodoj ofte fontas en Heimatschutz-ideologio. == Gravaj arĥitektoj kaj teoriistoj == [[File:Tähtvere_mõisahoone.jpg|thumb|fasado de domo en [[Techlefer]], [[Estonio]]]] {{Div col|cols = 2}} * [[Josef Anton Albrich]] * [[Albert Boßlet]] * [[Otto Bubenzer]] * [[Adalbert Erlebach]] * [[Roderich Fick]] * [[Theodor Fischer]] * [[Hans Foschum]] * [[Peter Klotzbach]] * [[Rudolph Lempp]] * [[Alfred Lichtwark]] * [[Stephan Mattar]] * [[Hermann Muthesius]] * [[Ernst Prinz]] * [[Heinrich Renard]] * [[Hans Roß]] * [[Paul Schmitthenner]] * [[Julius Schulte-Frohlinde]] * [[Paul Schultze-Naumburg]] * [[Ludwig Schweizer]] {{Div col end}} == Galerio== <gallery> File:Königstraße57.jpg|[[Lubeko]] File:Haus in Heiligenstadt.JPG|[[Heilbad Heiligenstadt]] File:SteckbornHaeuser.jpg|[[Steckborn]] File:B-Courtelary-Ecole.jpg|[[Courtelary]], 1908 File:Katholische Pfarrkirche Mariä Himmelfahrt in Ramsen - panoramio.jpg|[[Ramsen (Pfalz)]], 1912 File:Solmstalbahn Bhf Braunfels-Oberndorf.jpg|[[Solms]], 1912–13 File:Hirschenpost.JPG|[[Kreuzlingen]], 1919–20 File:Nordsee Akademie.jpg|[[Leck (Nordfriesland)|Leck]], 1923 File:WallenhorstRulleKirche.jpg|[[Wallenhorst]], 1927-1930 File:Hirschlanden Rathaus.jpg|Hirschlanden ([[Ditzingen]]), 1930 File:Dieksandkoog neulandhalle.jpg|[[Dieksanderkoog]], 1935 File:Münsingen (Württemberg) Neues Rathaus.jpg|[[Münsingen (Württemberg)]], 1935–1937 File:Die-siedlung-in-lohfelden (2).jpg|[[Lohfelden]] File:Linz Harbachsiedlung 02.jpg|[[Linz]] </gallery> ==Bibliografio== * Hans-Günther Andresen: ''Bauen in Backstein. Schleswig-Holsteinische Heimatschutz-Architektur zwischen Tradition und Reform. Zur Ausstellung der Schleswig-Holsteinischen Landesbibliothek vom 2. Juli bis 27. August 1989.'' (Boyens, Heide 1989), ISBN 3-8042-0475-9. * Bayerischer Landesverein für Heimatschutz e.V., ''Richtpunkte für das Bauen im Sinne des Heimatschutzes.'' (Munkeno 1929). * Elisabeth Crettaz-Stürzel, ''Heimatstil. Reformarchitektur in der Schweiz 1896–1914.'' (Huber, Frauenfeld 2005), ISBN 3-7193-1385-9 * Sabine Fechter, ''Heimatschutzbauten in Mainfranken. Entwicklungen und Wandlungen von Baupflege 1900–1975.'' (Bad Windsheim 2006), ISBN 3-86568-089-5 * Ernst Rudorff: ''Heimatschutz.'' (Berlin, 1904). * Isabel Termini: ''Heimat bauen. Aspekte zu Heimat – Heimatschutz – Heimatstil – Heimatschutzarchitektur.'' (Universität Wien, bakalaŭriĝfaklaboraĵo, 2001). == Notoj== <references/> == Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} * [http://www.kie4191.de/Baugestaltung_1/baugestaltung_1.html Denkmalpflege und Baugeschichte – Heimatschutzarchitektur] * [http://www.geschichte-s-h.de/heimatschutzarchitektur/ Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte: Heimatschutzarchitektur in Schleswig-Holstein] * [http://www.sehepunkte.de/2006/01/pdf/8296.pdf Heimatstil in der Schweiz] * [http://miami.uni-muenster.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-1584/03_Lebensweg.PDF Der Lebensweg Fritz Högers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161225201312/https://miami.uni-muenster.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-1584/03_Lebensweg.PDF |date=2016-12-25 }} [[Kategorio:Arkitekturo]] 84jzzltg8sbkc7yx5cg80vpjchp5joz 9493888 9493887 2026-10-15T11:50:34Z Sj1mor 12103 Nuligis version 9493887 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]]) 9493888 wikitext text/x-wiki [[File:Freudenstadt_Town_Square.jpg|thumb|300px|centra foirejo de [[Freudenstadt]] (1950)]] '''Patrujprotekta arkitekturo''' (germane: ''Heimatschutzarchitektur'' aŭ ''Heimatschutzstil'') estas konstruĝenro de [[arkitekturo]] modernisma kies unua priskribo estas de 1904; ĝi oftis ĝis 1945 sed eĉ post la [[Dua mondmilito]] ankoraŭ estiĝis ejoj (ĝis ĉ. 1960). Ĉefe temis pri loĝdomoj, ĝardenaĵoj, kirkoj kaj monumentoj. La tuto ne separeblas de diversaj socialaj movadoj kun novromantikaj idealoj en kiuj la refokusiĝo pri la patruja ĉirkaŭaĵo ĝenerale gravis. Estis ĝi kontraŭanta la evoluojn post [[industriigo]]. == Priskribo== [[File:Postamt_Neresheim_4.jpg|thumb|iama poŝtejo en [[Neresheim]] (1911)]] [[File:Autobahnmeisterei Legefeld 4.jpg|thumb|aŭtoŝosea flegejo en [[vajmaro]]|Weimar]]-[[Legefeld]] Ĉi stilo estis arkitektura transira al modernismo kies koncentriĝo pri konataj nefremdaĵoj kaj tradicioj helpis superi historiismon kaj [[secesio (stilo)|secesion]].<ref>Gottfried Kiesow: "Expressionismus und Heimatschutzstil." Ĉe: ''Monumente, Magazin für Denkmalkultur in Deutschland'', 3/2011, p. 56 ss.</ref> Historiismo inverse intence kopiis fremdajn influojn. Oni prenis oftege brikojn en la germana nordo, sed lignon en la sudaj alpaj regionoj; dekoraj elementoj estis nur ŝpare enkorpigitaj, arkoj kaj kolumnoj nur reduktite trovis sian lokon. Komenciĝo de ĉi-tiu estis en [[Orienta Prusio]] kaj post la [[Unua mondmilito]] societoj helpis rekonstrui aferojn; sed ankaŭ en [[Bavario]] ĝi gravis.<ref>Hartmut Frank: "Typus oder Norm." Ĉe: Florian Aicher, Uwe Drepper (eld.): ''Robert Vorhoelzer – Ein Architektenleben. Die klassische Moderne der Post.'' Callwey, München, p. 14–23.</ref> Malgraŭ la volo de la planintoj ke la verkoj nature kaj harmonie enkorpiĝu en la medio, la aferoj elstare ravigas pro sia grandeco kaj stila pureco kaj furoras malantaŭen puŝante la aliajn domojn. == Historio== Lulilo de la tuto estis brika konstruado dum la frua industriiga epoko kaj por sakralaj kaj por nesakralaj aferoj. En marto 1904 fondiĝis en [[Dresdeno]] la ligo ''Deutscher Bund für Heimatschutz'' sub la edigo de la ekologiisto [[Ernst Rudorff]]. La anoj volis konservi tradiciojn kaj malnovajn metiojn estantajn en kunteksto kun la regionoj. En [[Nazia Germanio]] la ĉefa utiligo de Heimatschutz-ideoj senteblis en la konstruado de loĝejoj. Ironie aferoj treege similiaj diversloke estiĝis, do kontraŭ la diversregioneco.<ref>Winfried Nerdinger: "Baustile im Nationalsozialismus: zwischen Internationalem Klassizismus und Regionalismus." Ĉe: Winfried Nerdinger (eld.): ''Architektur, Macht, Erinnerung.'' Prestel, München, p. 119–131</ref> Por reprezentaj ejoj la nazioj tamen preferis novklasikismajn modelojn. Kialo por malmoderniĝo de tiu ĉi stilo estis ankaŭ la relativa multkosteco, krome ĝenerala evoluo de novaj teknikoj kaj implicite gustoj. Tamen ĝi ne tute malaperis, ekz. fare de [[Johann Friedrich Höger]], kiu ne estis ricevinta mendojn inter 1933 kaj 1945. Alia kaŭzo por neformorto de la stilo povis esti ankaŭ la rekonstruo post militaj damaĝoj, ekz. de centra bazarplaco en [[Münster]]. Ankaŭ en [[Svisujo]] ekzistis pluraj fazoj de patrujprotekta arkitekturo. Post komencoj ĝis la [[Unua mondmilito]] ĝi revenis en la 1920-a jaroj kaj en la 1940-aj jaroj ''(Landstil)''. Fonto de postaj regionec-substrekantaj konstruadmodoj ofte fontas en Heimatschutz-ideologio. == Gravaj arĥitektoj kaj teoriistoj == [[File:Tähtvere_mõisahoone.jpg|thumb|fasado de domo en [[Techlefer]], [[Estonio]]]] {{Div col|cols = 2}} * [[Josef Anton Albrich]] * [[Albert Boßlet]] * [[Otto Bubenzer]] * [[Adalbert Erlebach]] * [[Roderich Fick]] * [[Theodor Fischer]] * [[Hans Foschum]] * [[Peter Klotzbach]] * [[Rudolph Lempp]] * [[Alfred Lichtwark]] * [[Stephan Mattar]] * [[Hermann Muthesius]] * [[Ernst Prinz]] * [[Heinrich Renard]] * [[Hans Roß]] * [[Paul Schmitthenner]] * [[Julius Schulte-Frohlinde]] * [[Paul Schultze-Naumburg]] * [[Ludwig Schweizer]] {{Div col end}} == Galerio== <gallery> File:Königstraße57.jpg|[[Lubeko]] File:Haus in Heiligenstadt.JPG|[[Heilbad Heiligenstadt]] File:SteckbornHaeuser.jpg|[[Steckborn]] File:B-Courtelary-Ecole.jpg|[[Courtelary]], 1908 File:Katholische Pfarrkirche Mariä Himmelfahrt in Ramsen - panoramio.jpg|[[Ramsen (Pfalz)]], 1912 File:Solmstalbahn Bhf Braunfels-Oberndorf.jpg|[[Solms]], 1912–13 File:Hirschenpost.JPG|[[Kreuzlingen]], 1919–20 File:Nordsee Akademie.jpg|[[Leck (Nordfriesland)|Leck]], 1923 File:WallenhorstRulleKirche.jpg|[[Wallenhorst]], 1927-1930 File:Hirschlanden Rathaus.jpg|Hirschlanden ([[Ditzingen]]), 1930 File:Dieksandkoog neulandhalle.jpg|[[Dieksanderkoog]], 1935 File:Münsingen (Württemberg) Neues Rathaus.jpg|[[Münsingen (Württemberg)]], 1935–1937 File:Die-siedlung-in-lohfelden (2).jpg|[[Lohfelden]] File:Linz Harbachsiedlung 02.jpg|[[Linz]] </gallery> ==Bibliografio== * Hans-Günther Andresen: ''Bauen in Backstein. Schleswig-Holsteinische Heimatschutz-Architektur zwischen Tradition und Reform. Zur Ausstellung der Schleswig-Holsteinischen Landesbibliothek vom 2. Juli bis 27. August 1989.'' (Boyens, Heide 1989), ISBN 3-8042-0475-9. * Bayerischer Landesverein für Heimatschutz e.V., ''Richtpunkte für das Bauen im Sinne des Heimatschutzes.'' (Munkeno 1929). * Elisabeth Crettaz-Stürzel, ''Heimatstil. Reformarchitektur in der Schweiz 1896–1914.'' (Huber, Frauenfeld 2005), ISBN 3-7193-1385-9 * Sabine Fechter, ''Heimatschutzbauten in Mainfranken. Entwicklungen und Wandlungen von Baupflege 1900–1975.'' (Bad Windsheim 2006), ISBN 3-86568-089-5 * Ernst Rudorff: ''Heimatschutz.'' (Berlin, 1904). * Isabel Termini: ''Heimat bauen. Aspekte zu Heimat – Heimatschutz – Heimatstil – Heimatschutzarchitektur.'' (Universität Wien, bakalaŭriĝfaklaboraĵo, 2001). == Notoj== <references/> == Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} * [http://www.kie4191.de/Baugestaltung_1/baugestaltung_1.html Denkmalpflege und Baugeschichte – Heimatschutzarchitektur] * [http://www.geschichte-s-h.de/heimatschutzarchitektur/ Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte: Heimatschutzarchitektur in Schleswig-Holstein] * [http://www.sehepunkte.de/2006/01/pdf/8296.pdf Heimatstil in der Schweiz] * [http://miami.uni-muenster.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-1584/03_Lebensweg.PDF Der Lebensweg Fritz Högers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161225201312/https://miami.uni-muenster.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-1584/03_Lebensweg.PDF |date=2016-12-25 }} [[Kategorio:Arkitekturo]] 6burzdj81kspuq30e6ztuj05q8l1pkw 0 882684 9493527 9246307 2026-10-14T12:12:56Z Brateevsky 46842 фотография 9493527 wikitext text/x-wiki {{Moskva metroo|MM}} {{Moskva metroo|18}} {{Informkesto stacio | nomo = Kaspijskaja |koloro de kaplinio = Red | dua nomo = {{Lang-ru|'''Каспийская'''}} | bildo = Стройплощадка станции метро Каспийская (04.10.2026).jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = | lando = Rusio | urbo = [[Moskvo]] | situo = Birjulovo Vostoĉnoje ([[Suda administra arondismento|Suda arondismento]]) | latitudo = | longitudo = | regiono-ISO = RU-MOW | situo sur mapo = | ŝanĝebla mapo = | tipo = | trakoj = | kajoj = | zono = | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = 2028 | fermo = | arkitekto = | trafikanto = {{Moskva metroo|LiniMM}} | kodo = | linio = {{Moskva metroo|Lini18}} | linikoloro = {{Moskva metroo|k18}} | antaŭa stacio = {{Mosmet/18|Kavkazskij bulvar}} | posta stacio = {{Mosmet/18|Lipeckaja}} }} '''Kaspijskaja''' ({{Lang-ru|'''Каспийская'''}}) estas estonta stacio de la [[Metroo de Moskvo]] sur [[Birjulovskaja linio (Moskvo)|Birjulovskaja linio]], ĝi situas inter la stacioj ''{{Mosmet/18|Luganskaja}}'' kaj ''{{Mosmet/18|Lipeckaja}}'' sude de [[Moskvo]]. Ĝi estos malfermita post 2028. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de stacioj de Moskva metroo]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Moskva metroo|Twi}} {{Moskva metroo|WWW}} ({{ru}}) {{MetroodeMoskvo18}} [[Kategorio:Stacioj de Moskva metroo]] [[Kategorio:Birjulovskaja linio (Moskvo)]] sqgr0c482o3aifcb5ed6oeiiu5m9i2o 0 893459 9493781 9164397 2026-10-15T06:08:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493781 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Nancy REAGAN''' (naskiĝis la 6-an de julio 1921 en [[Manhatano]], [[Novjorko]], [[Novjorkio]]; naskiĝis '''Anne Frances ROBBINS'''; mortis la 6-an de marto 2016 en [[Bel Air]], [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]) estis usona aktorino kaj edzino de [[Ronald Reagan]] (1911-2004), la 40-a Prezidanto de Usono, kun kiu ŝi geedziĝis en 1952. Kiel tia, ŝi funkciis kiel la [[Unua Damo de Usono]] dum la oficperiodo de ŝia edzo de 1981 ĝis 1989 <ref name="Percha">{{cite news|url=https://abcnews.go.com/Politics/nancy-reagan-lady-dies-94/story?id=3349362|title=Nancy Reagan, Former First Lady, Dies at 94|last=Percha|first=Julie|publisher=ABC News|access-date=la 6an de marto 2016|date=la 6an de marto 2016|archive-date=la 6an de januaro 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106193042/https://abcnews.go.com/Politics/nancy-reagan-lady-dies-94/story?id=3349362|url-status=live}}</ref>. Antaŭ tio, Nancy Reagan estis la guberniestredzino de [[Kalifornio]] dum la du oficperiodoj de ŝia edzo kiel guberniestro tie. Kiel Unua Damo, Reagan vizitis militveteranojn, emeritojn kaj handikapulojn, kaj ŝi laboris kun kelkaj [[Bonfarado|bonfaradoj]]. En la 1980-aj jaroj, dum ŝia edzo estis prezidanto, ŝi okupiĝis pri informado de junuloj pri drogoj kaj la malutilaj efikoj, kiujn ili havis sur la korpo kaj al la socio ĝenerale. Kune kun ŝia edzo, al ŝi estis premiita la [[Kongresa Ormedalo|Kongresa Ora Medalo]] en 2000. En 2002, al ŝi estis premiita la Libereco-Medalo de la prezidanto. Ŝi mem disdonis la Medalon de Libereco de Ronald Reagan. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20140801211341/http://www.whitehouse.gov/about/first-ladies/nancyreagan Unua Damo profilo] ĉe WhiteHouse.gov * [https://web.archive.org/web/20110217032856/http://www.reaganlibrary.com/nancy-reagan-life-and-times.aspx Profilo] ĉe la Ronald Reagan Prezidenta Biblioteko * [https://web.archive.org/web/20160321222536/http://governors.library.ca.gov/firstladies/31-Reagan.html Unuaj Damoj de Kalifornio] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Reagan, Nancy}} [[Kategorio:Unuaj damoj de Usono]] [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 2016]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1921]] 9qqbdvur9mp6v0joz59b4w6zys2otnz 0 895217 9493823 9489588 2026-10-15T08:57:28Z Sj1mor 12103 9493823 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Cevdet SUNAY''' (la 10-an de februaro [[1899]] en [[Trabzon]], [[Otomana Imperio]] - la 22-an de majo [[1982]] en [[Istanbulo]], [[Turkio]]) estis turka armea oficiro kaj [[ŝtatisto]], Prezidanto de Turkio (1966-1973). == Vivo == Sunay naskiĝis en Çaykara, Trabzon, en la Otomana Regno en 1899 <ref>{{Cite web|date=30 December 2022|title=Cevdet Sunay Müzesi - Trabzon|url=https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/trabzon/gezilecekyer/cevdet-sunay-muzesi|website=Türkiye Kültür Portalı|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707033853/https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/trabzon/gezilecekyer/cevdet-sunay-muzesi|archivedate=2022-07-07|accessdate=2025-01-11}}</ref>. Post studado en [[Lernejo|lernejoj]] en [[Erzurum]] kaj [[Edirne]], li studentiĝis ĉe Kuleli Militista Altlernejo en Istanbulo. Dum la [[Unua Mondmilito]] li batalis ĉe la fronto por [[Palestino]] en 1917 kaj li estis kaptita de la britoj en [[Egiptio]] en [[1918]]. Post lia liberigo, li batalis unue sur la Suda Fronto, kaj tiam sur la Okcidenta fronto dum la [[Milito por Turka Sendependiĝo|Turka Milito de Sendependeco]]. Sunay kompletigis sian militan edukon en 1927, kaj diplomiĝis ĉe la militista akademio en 1930 kiel staboficiro. Dum la postaj 19 jaroj li supreniris la rangojn kaj en 1949 estis nomumita [[generalo]]. Dek jarojn poste li iĝis kvarstela generalo kio signifis ke li tenis multajn tre gravajn armeajn postenojn. En 1960 li estis nomumita armeestro kaj poste komuna stabestro. La 14-an de marto 1966, estis akirita al la tiama prezidanto la administrado de [[Cemal Gürsel]] kaj funkciis kiel parto de la [[Senato]]. Tamen, kiam la sano de Gürsel malsukcesis, laŭ la [[konstitucio]], la prezidanteco estis transdonita al Sunay <ref>{{Cite web|title=SUNAY, Cevdet - TDV İslâm Ansiklopedisi|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sunay-cevdet|access-date=2022-03-19|website=TDV İslam Ansiklopedisi|language=tr}}</ref>. Cevdet Sunay elektiĝis prezidanton de la [[Granda Nacia Asembleo de Turkio]] la 28-an de marto 1966 <ref>{{Cite web|title=O gün bugün {{!}} 5. Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay oldu|url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/o-gun-bugun-5-cumhurbaskani-cevdet-sunay-oldu-6175740|access-date=2022-03-19|website=Milliyet|date=28 March 2020|language=tr}}</ref>. Kreskanta terorisma agado, studentaj tumultoj kaj minacoj de [[puĉo]] fariĝis parto de lia realeco kiel prezidanto, sed li konservis sian postenon malgraŭ tio. Li kompletigis sian prezidantecon (7 jaroj en Turkio) kaj iĝis [[senatano]] en 1973. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20131110185516/http://www.mfa.gov.tr/cevdet-sunay.en.mfa Ministerio de Eksteraj Aferoj, Turkio] * [https://web.archive.org/web/20120525135211/http://www.tccb.gov.tr/sayfa/cumhurbaskanlarimiz/cevdet_sunay/ Prezidanteco de Turkio] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Sunay, Cevdet}} [[Kategorio:Mortintoj en 1982]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1899]] [[Kategorio:Militkaptitoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Prezidantoj de Turkio]] bf46mjgwd983rmkjxziatkd9fopbgrj 1 895386 9493847 8978828 2026-10-15T09:15:22Z Sj1mor 12103 /* sindependa */ nova sekcio 9493847 wikitext text/x-wiki == (ekspozicia) "Paviliono"-Esperanta == La erara "Paviliono" okazis sufiĉe ofte tra la vikipedio, sed ankaŭ por t.n. "Esperanta-Paviliono". Do certe se oni klopodas starigi pavilonon (aŭ [[budo]]n) por propagandi por esperanto, gravas ĝuste nomi tiujn "Esperanta-Pavilono", ĉu ne? Jen la difino: pavilon9o 1 Izola konstruaĵo sur tereno, ĝardeno aŭ korto, dependanta de pli granda k ĉefa: la pavilonoj de la Belaj Artoj, de Italujo en la ekspozicio; pavilono de la infektaj malsanoj en hospitalo; temploforma pavilono en parko. ☞ kiosko. 2 Elstaranta, tre dekoraciita dividaĵo de palaco, kastelo ktp. 3 = tendego. Nek ''Paviliono'' nek ''Pavillono'' ekzistas (malgraŭ ke {{lang-en|Pavilion}}, kaj {{lang-fr|Pavillon}}, respektive), kaj certe ne Pavilliono! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:28, 13 jan. 2025 (UTC) == sindependa == "Konstruaĵo kunligita aŭ sindependa de alia centra, ĉefa, pli granda. Granda, luksa tendo sendependa ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:15, 15 okt. 2026 (UTC) 2xhd57an56sjj3jd1fljuipadn4k5d3 0 898341 9493824 9447883 2026-10-15T08:58:12Z RG72 11847 9493824 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Kandelfesta katedralo | plia nomo = {{lang-ru|Сретенский собор}} | larĝo de informkesto = | dosiero = Yalutorovsk Cathedral of the Presentation of Jesus at the Temple 2023-06 1688130732.tif | grandeco de dosiero = | priskribo de dosiero = La katedralo en 2023 | eklezio = la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] | provinco = | diocezo = la Tobolska kaj Tjumena eparĥio | unio = | dekanujo = la Jalutorovska | vikariujo = | asocio = | paroĥo = Kandelfesta katedralo | ensemblo = | ŝtato = {{Flago|Rusio|nomo=jes}} | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | municipo = [[Jalutorovsko]] | latitudo = 56/39/00/N | longitudo = 66/19/12/E | regiono-ISO = RU-TYU | mapo = | ŝanĝebla mapo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | konsekro = la {{dato|14|2|2010}} | konsekrinto = Dimitrij (Kapalin), ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno | titolo = | uzado = katedralo | arkitekto = | stilo = [[siberia baroko]] | ark tipo = [[katedralo]] | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = 2003–2010 | longo = | larĝo = | alto = 35 | lokigo de altaro = | materialo = [[briko]]j | adreso = Sretenskaja placo, 2 | komunejo = | ttt = [https://yalutorovsksobor.cerkov.ru/ yalutorovsksobor.cerkov.ru] }} [[Dosiero:Cathedral of the Presentation of Jesus at the Temple in Yalutorovsk (Sergey Prokudin-Gorsky).jpg|200px|eta|dekstra|La katedralo fotita de [[Sergej Prokudin-Gorskij]], 1912.]] [[Dosiero:Iconostasis of Cathedral of the Presentation of Jesus at the Temple in Yalutorovsk (Sergey Prokudin-Gorsky).jpg|200px|eta|dekstra|[[Ikonostazo]] fotita de [[Sergej Prokudin-Gorskij]], 1912.]] [[Dosiero:Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko) 05.jpg|200px|eta|dekstra|Fondoŝtono de la katedralo, 2021.]] [[Dosiero:Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko) 01.jpg|200px|eta|dekstra|La katedralo en 2021.]] [[Dosiero:Diservo en la Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko).webm|200px|eta|dekstra|Diservo en la Kandelfesta katedralo, 2021.]] [[Dosiero:Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko) 10.jpg|200px|eta|dekstra|En la katedralo, 2022.]] [[Dosiero:Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko) 11.jpg|200px|eta|dekstra|Memortabuloj sur la katedralo, 2021.]] La '''Kandelfesta katedralo''' ({{lang-ru|Сретенский собор}}; plena nomo: {{lang-ru|Храм Сретения Господня и Троицы Живоначальной}}, do la ''Templo de Kandelfesto kaj Triunuo Vivkomenca'') estas la ĉefa [[Ortodoksismo|ortodoksa]] preĝejo en [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi estis menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. == Priskribo == Origine la katedralo konsistis el du etaĝoj. En la unua troviĝis la hejtata Kandelfesta templo ({{lang-ru|Сретенский храм}}) kaj en la dua — nehejtata templo de Vivodona Triunuo ({{lang-ru|Храм во имя Живоначальной Троицы}})<ref name="И пришло время"/>. En 1916 episkopo Varnava suprenirinte laŭ skafaldo la duan etaĝon, sugestis fari ankaŭ ĝin hejtata, sed tio estis efektivigita nur en la novkonstruita katedralo<ref name="Владыка Димитрий освятил Сретенский собор">{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2011/06/15/vladyika-dimitrij-osvyatil-sretenskij-sobor/ | titolo = Владыка Димитрий освятил Сретенский собор | titolo-aldono = Впервые после возрождения храма служба велась в верхнем приделе | alirdato = 2025-02-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-06-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250206065656/https://tyum-pravda.ru/2011/06/15/vladyika-dimitrij-osvyatil-sretenskij-sobor/ | arkivdato = 2025-02-06 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == === Konstruado kaj funkciado === La preĝejo, laŭ aserto de Grigorij Varlakov, estis menciita jam en 1740, kiam ĝi havis alkonstruaĵon de [[Johano la Baptisto]]. En 1749 en ĝia paroĥo estis 356 kortoj, en 1752 — 341, en 1755 — 368<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tjumena historiisto Sergej Turov skribas ke ĝi estis menciita en 1754, 1759, 1762 kaj 1765. Evidente fine de la 1760-aj — komence de la 1770-aj jaroj sur ĝia loko komenciĝis konstruado de la Kandelfesta katedralo, konsekrita en 1777<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Храмы старого Ялуторовска // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 7 |lasta = Туров С. В., Аленин С. В. |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1994 |eldoninto = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Konstruado de la brika katedralo finiĝis en 1837, plejparte danke al kontribuo de la burĝo Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{lang-ru|Алексей Данилович Быков}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldoninto = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 91 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2015/11/25/vspominaya-matushkina/ | titolo = Вспоминая Матушкина... | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250206073436/https://tyum-pravda.ru/2015/11/25/vspominaya-matushkina/ | arkivdato = 2025-02-06 | citaĵo = }}</ref>. La baroka [[ikonostazo]] estis konsiderata speciale bela, oni supozis ke ĝin faris plej bonaj metiistoj de [[Moskvo]] kaj [[Sankt-Peterburgo]]. Ĝi estis 11,3 metrojn alta kaj havis 3 nivelojn. La supra nivelo, same kiel la murpentraĵoj, estis faritaj je okcidenteŭropa maniero<ref name="Святыни Ялуторовска">{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/062009/st13.shtml | titolo = Святыни Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Олег Захаров | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240808133610/http://www.ihtus.ru/062009/st13.shtml | arkivdato = 2024-08-08 | citaĵo = }}</ref>. === Fermo kaj riparado === En 1903 la katedralo jam estis en endanĝerigita stato pro enfalo de la fundamento en pluraj lokoj, aperis fendoj je volboj kaj arkoj de la refektorio de la unua etaĝo, kion atentis la episkopo de Tobolsko kaj Siberio Antonij (Karĵavin), ordoninta ekzameni kaj ripari la konstruaĵon. Oni taksis la kostojn de la riparado je {{unuo|6000|rubloj}}, kolektotajn per oferoj. Tjumena arkitekto [[Konstantin Ĉakin]] en 1905 ekzamenis la konstruaĵon denove kaj la kostoj altiĝis ĝis {{unuo|7240|rubloj}}, ĉar aperis pliaj gravaj fendoj, anguloj de la refektorio enfalis. En decembro 1905 en la urbo estis establita konstrua komitato, kies prezidanto estis elektita negocisto Miĥail Ivanoviĉ Iljiniĥ ({{l-ru|Михаил Иванович Ильиных}}). En la komitato membris ankaŭ la negocisto kaj paroĥestro Ivan Ivanoviĉ Lagin, ĉefpastro de la mallibereja preĝejo Konstantin Maŝanov, ĉefpastro de la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] Miĥail Viŝnevskij ka. Por ekzameni la katedralon estis invitita la gubernia inĝeniero Gendel. Sur fendoj estis fiksitaj paperaj fendomezuriloj, el kiuj kelkaj rompiĝis post 11 tagoj. En 1907 eparĥia arkitekto Bartovskij ekzamenis la katedralon kaj trovis ke rompiĝis ambaŭ feraj ligiloj en la arko, apartiganta la refektorion, pro kio fendoj en la arko grave larĝiĝis. En februaro 1908 al la urbo venis malsupera arkitekto, civila inĝeniero Dmitrijev, kiu taksis la riparadon je 17 ĝis 20 mil rubloj. Tiutempe la konstrua komitato sukcesis kolekti {{unuo|7000|rublojn}}. Episkopo Antonij (Karĵavin) petis la Imperiestran Arkeologian Komisionon ^{[[:ru:Императорская археологическая комиссия|ru]]} aldoni mankan sumon. Li faris 12 fotojn kaj desegnaĵojn, uzotajn en la sekva jarcento por restarigi la katedralon, ĉar la originaj konstruaj desegnaĵoj ne konserviĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Возвращение к истокам // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Плоскова |unua = Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1908 fakuloj denove ekzamenis la katedralon kaj konkludis ke necesas fermi ĝin pro pluraj damaĝoj, inter kiuj estis menciita kompleta disiĝo de la refektorio disde la ĉefa parto de la katedralo. Kiel kaŭzoj de la detruiĝo estis nomitaj malaltkvalitaj brikoj de la fundamento, malĝusta konstruado de la fundamento kaj la muroj, kaj lokiĝo de la katedralo sur malnova tombejo pro kio putriĝintaj ĉerkoj formis subterajn kavernojn<ref name="Святыни Ялуторовска"/>. Tamen foje tie okazis diservoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Возвращение к истокам // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Плоскова |unua = Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1909 la katedralon ekzamenis la arkitekto, civila inĝeniero Koŝkin, post kio la Tobolska Spirita Konsistorio ordonis al la konstrua komitato uzi la kolektitan monon por riparado subestre de Koŝkin, kaj komenci plian monkolektan kampanjon. La katedralo jam estis en tre plorinda stato, prezidanto de la komitato Miĥail Iljiniĥ skribis en sia raporto ke "rigardante ĝin, bedaŭras la animo" ({{l-ru|смотря на него, скорбит душа}}). Fine de 1913 la komitato havis en sia konto {{unuo|8000|rublojn}}, la dua etaĝo estis jam riparita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Возвращение к истокам // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Плоскова |unua = Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22–24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1912–1914 la prezidanto de la konstrua komitato estis negocisto Semjon Vorobejĉikov, kiu vojaĝis al [[Sankt-Peterburgo]] por peti subvencion de la Sankta Sinodo<ref name="Возвращение к истокам24"/>. La {{JULGREGDATO|14|12|1908|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) de negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova estis konsekrita provizora preĝejo, kie oni instalis ikonostazon alportitan de la malsupra preĝejo de la katedralo: "Dekstre en la ikonostazo estis lokita la [[Tuko de Edessa|Neartefarita bildo de la Savinto]] kaj maldekstre la [[Oranto|Oranta ikono de Dipatrino]]". La diservoj tie daŭris ĝis 1915, kiam oni konstatis ke "la supra parto de la katedralo estas jam definitive riparita kaj en ĝi okazas diservoj, en la malsupra katedralo okazas riparado, kiu ankaŭ estas baldaŭ finiĝonta". En julio 1917 la ortodoksa administracio ({{l-ru|Ведомство православного вероисповедания}}) donis {{unuo|6700|rublojn}}, danke al kio la katedralo estis interne stukita, la muroj kaj la tegmento estis farbitaj, oni faris la fornojn, aĉetis ferajn trabojn, riparis la ikonostazon, korektis murpentraĵojn<ref name="Возвращение к истокам24">{{citaĵo el libro |titolo = Возвращение к истокам // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Плоскова |unua = Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = филиал "Ялуторовская типография" ОАО "Тюменский издательский дом" |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0101-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En aŭgusto 1919 trupoj de la [[Blanka Armeo]], retiriĝintaj post riveron [[Tobolo]], pripafis la urbon el kirastrajnoj "Sibirjak" kaj "Iŝim" kaj kelkaj obusoj trafis la katedralon, sed ne grave damaĝis ĝin. Ĝis la fino de la 1920-aj tie daŭris diservoj kaj nuptoj<ref name="Возвращение к истокам24"/><ref name="И пришло время">{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2014/06/19/i-prishlo-vremya-sobirat-kamni/ | titolo = И пришло время собирать камни... | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-06-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250201134251/https://tyum-pravda.ru/2014/06/19/i-prishlo-vremya-sobirat-kamni/ | arkivdato = 2025-02-01 | citaĵo = }}</ref>. Laŭ aliaj datumoj, ĝia stato estis konsiderata nekorektebla, do en 1914–1917 konsistorio ekserĉis terenon por konstruado de nova katedralo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Храмы старого Ялуторовска // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 7 |lasta = Туров С. В., Аленин С. В. |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1994 |eldoninto = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 31–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Nereligia uzado kaj detruo === Laŭdire, en 1930 tie funkciis komsomola klubo. Olga Ŝaŝina rememoris ke la kunsidoj okazis en la dua etaĝo, kie surloke de la altaro staris skribotablo kovrita je ruĝa ŝtofo kaj la muroj estis stukitaj je homa alteco dum pli supre restis la religiaj murpentraĵoj. En 1930 ŝi havis 15 jarojn kaj ricevis sian komsomolan atestilon en la katedralo<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldoninto = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1931 la katedralo estis detruita. Ĝiaj brikoj estis uzitaj dum konstruado de publika banejo kaj kulturdomo, splitaĵojn oni uzis por ebenigi la stratojn. La ikonostazo, ikonoj, libroj kaj dokumentoj estis forĵetitaj kaj vandalitaj<ref name="И пришло время"/>. La sonoriloj estis ĵetitaj surteren, post kio du traktoroj [[Fordson]] trenis ilin laŭ strato Lenin ĝis la fervojstacio por forsendi la sonorilojn al fandejo<ref name="по Сретенской15"/>. En 1990 arkeologoj de la [[Tjumena Ŝtata Universitato]] subestre de Valerij Galkin fosis surloke de la katedralo. Ili trovis restaĵojn de la fundamento kaj norda alkonstruaĵo, 10 tombojn kaj frapilon de la sonorilo 140 kg peza kaj 113 cm longa. La sonorila frapilo kaj la brikoj estis transdonitaj al loka muzeo<ref name="И пришло время"/>. Surbaze de interkonsento kun pastro de la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]] Jevgenij Veselovskij, homaj restaĵoj estis resepultitaj en tombejo laŭ kristana rito<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldoninto = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 85 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Renaskiĝo === En 1999 la urba dumao decidis konstruigi sur tiu ĉi loko lignan kapelon omaĝe al la detruita katedralo kaj la {{daton|24|7|2000}} metropolito Dimitrij (Kapalin) konsekris ĝin<ref name="Владыка Димитрий освятил Сретенский собор"/>. Post kiam la katedralo estis konstruita, la kapelo estis translokita al vilaĝo Juĵnaja en [[Jalutorovska distrikto]]<ref name="Священник Ландышев">{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2018/02/14/svyashchennik-landyshev/ | titolo = Священник Ландышев | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-02-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250206071743/https://tyum-pravda.ru/2018/02/14/svyashchennik-landyshev/ | arkivdato = 2025-02-06 | citaĵo = }}</ref>. En marto 2003 urbestro Vladimir Zimnev kaj metropolito Dimitrij interkonsentis pri neceso restarigi la katedralon. Ili decidis la {{daton|23|8}} meti la fondoŝtonon kaj krucon, kaj konstruigi domon por preĝeja konsilio. La konstruado de la katedralo mem estis prokrastita pro manko de financado<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/19415.html | titolo = Сретенский собор Ялуторовска будет восстановлен | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2003-03-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250130142829/https://t-l.ru/19415.html | arkivdato = 2025-01-30 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|26|8|2003}} estis konsekrita la fondoŝtono kun surskribo: "Dio benos sur tiu ĉi loko restarigi la Kandelfestan katedralon. Ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij. 26.08.2003" ({{lang-ru|Бог благословит на месте сем возродить Сретенский Собор. Архиепископ Тобольский и Тюменский Димитрий. 26.08.2003 г.}}). La konsekron plenumis vic-episkopo de la Tjumena vic-episkopujo Sergej Ŝvalev kaj ĉeestis la urbestro Vladimir Zimnev. En 2004 estis establita la aŭspicia konsilio pri restarigo de la katedralo. En la arĥivo en Tobolsko estis trovitaj desegnaĵoj, uzotaj de la konstruistoj. En oktobro 2006 komenciĝis fosado de la kavo kaj kreado de la fundamento<ref name="И пришло время"/>. Dum fosado de la kavo oni trovis malnovajn tombojn, kiujn oni translokis. La fundamento preskaŭ komplete koincidas kun tiu malnova, diferenco estas ne pli ol 20 cm<ref name="Встретимся у Сретенского собора">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/11521/ | titolo = Встретимся у Сретенского собора! | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Иван Маркеев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250201132758/http://old.t-i.ru/article/11521/ | arkivdato = 2025-02-01 | citaĵo = }}</ref>. En 2007, je la [[Pentekosto]] en la altara parto de la katedrala muro estis enmasonita ŝtono el [[Jerusalemo]], alportita de la urbestro Vladimir Zimnev<ref name="И пришло время"/>. Li venis tien kun la episkopo Dimitrij (Kapalin) laŭ ties iniciato dum la Paska semajno, kaj ĉe la ruinoj de la [[Jerusalema Templo]], kie la homaro prezentita je [[Simeono (Evangelio laŭ Luko)|Simeono]]^{[[:en:Simeon (Gospel of Luke)|en]]} renkontiĝis kun Jesuo (omaĝe al kio estas festata la [[Kandelfesto]]), je permeso de la episkopo li prenis de surtere la ŝtonon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://proza.ru/2018/03/23/1765 | titolo = Ялуторовск. Совместима со счастьем | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ирина Жгурова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-02-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Proza.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250208110539/https://proza.ru/2018/03/23/1765 | arkivdato = 2025-02-08 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|8|6|2009}} en la Triunua alkonstruaĵo okazis diservo okaze de la Tago de Sankta Spirito^{[[:en:Whit Monday|en]]}<ref name="Храм станет родным">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/2036.html | titolo = Храм станет родным | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Николай Радье | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-02-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117010146/https://tyumedia.ru/2036.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. Unuafoje okazis la sonorado, kvankam sur la sonorilturo estis levitaj nur etaj sonoriloj<ref name="И пришло время"/>. La {{daton|14|2|2010}} je 7-45 la katedralo malfermiĝis kaj en ĝi okazis diservo okaze de la [[Kandelofesto]]<ref name="Храм станет родным"/>. En [[novembro 2010]] komenciĝis regulaj diservoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/23900.html | titolo = Возродим храм | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Николай Радье | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-11-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117003121/https://tyumedia.ru/23900.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|11|6|2011}} la katedralo estis konsekrita de la ĉefepiskopo Dimitrij (Kapalin), gvidinta liturgion; okazis krucomarŝo de la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]] ĝis la katedralo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/125700.html | titolo = Архиепископ Димитрий освятит Сретенский кафедральный собор | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-06-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250130151105/https://t-l.ru/125700.html | arkivdato = 2025-01-30 | citaĵo = }}</ref>. Oni planis dispentri interne la murojn post 3 jaroj por lasi la konstruaĵon stabiliĝi kaj eviti damaĝon de la murpentraĵoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/105534.html | titolo = Ялуторовск готовится отметить Сретение Господне | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-02-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250130151942/https://t-l.ru/105534.html | arkivdato = 2025-01-30 | citaĵo = }}</ref>, sed en 2025 tio ankoraŭ ne okazis. La konstruadon plenumis kompanio Zagros (plena nomo: {{lang-ru|Заводоуковскагрострой}}) kaj financis la administracio de [[Tjumena provinco]]<ref name="И пришло время"/>. === Funkciado === En 2015–2016 dimanĉajn diservojn partoprenis averaĝe po 154 homoj, tiujn dum la Pasko ĉeestis po 658 homoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/pravoslavnyy-landshaft-tyumenskoy-oblasti-mesta-chislennost-i-demograficheskiy-sostav-gorodskih-molitvennyh-sobraniy | titolo = Православный ландшафт Тюменской области: места, численность и демографический состав городских молитвенных собраний | gazeturl = http://ipdn.ru/ | familia nomo = Бобров | persona nomo = И. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Черепанов М. С., Шишелякина А. Л. | gazeto = Вестник археологии, антропологии и этнографии | volumo = 46 | numero = 3 | paĝoj = 162 | doi = 10.20874/2071-0437-2019-46-3-157-169 | dato = 2019 | alirdato = 2025-01-30 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ekde proksimume 2017 ekzistas infana koruso "Kandelfesta sonorado" ({{lang-ru|Сретенские перезвоны}}). Ĝi funkcias ĉe dimanĉa lernejo de la katedralo kaj en 2023 konsistis el 14 infanoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/351298.html | titolo = Хор из Ялуторовска стал лучшим среди коллективов воскресно-приходских школ на фестивале в Тобольске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова, Александр Лабыкин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-11-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231106081107/https://t-l.ru/351298.html | arkivdato = 2023-11-06 | citaĵo = }}</ref>. En [[novembro 2017]] en la katedralo aperis ikono de [[Stefan de Omsko]] — Stefan Znamenskij, servinta tie kiel ĉefpastro en 1839–1853 kaj sanktigita en 1984 kiel justulo ({{lang-ru|праведный}}). La ikono estis mendita danke al monkolektado fare de paroĥanoj kaj farita en la Tobolska Ikona Lernejo. Li estas la sola pastro de Jalutorovsko, glorita kiel sanktulo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Святой Стефан вернулся в Сретенский собор // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldoninto = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 143 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Священник Ландышев"/>. En 2018 la katedralo estis restaŭrita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldoninto = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sonoriloj == La {{daton|1|11|2008}} estis alportitaj du sonoriloj pezaj 1 kaj 2 tunojn respektive. Oni decidis instali 13 sonorilojn sume pezajn pli ol 7 tunojn, el kiuj la plej eta pezos 14 kg kaj la plej peza — 3,5 tunojn. La sonorilojn faris Societo de Malnovrusa Muzika Kulturo de la fabriko [[ZIL]] (Moskvo) kaj pagis mecenatoj, interalie Sergej Petelin kaj Miĥail Burlev<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/90556.html | titolo = Колокола для Сретенского собора доставлены в Ялуторовск | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-11-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250130145918/https://t-l.ru/90556.html | arkivdato = 2025-01-30 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|8|6|2009}} en la Triunua alkonstruaĵo okazis diservo okaze de la Tago de Sankta Spirito^{[[:en:Whit Monday|en]]} kaj unuafoje okazis la sonorado, kvankam sur la sonorilturo estis levitaj nur etaj sonoriloj<ref name="Храм станет родным"/>. La {{daton|24|10}} eksonoris jam ĉiuj 13 sonoriloj, donacitaj de mecenatoj<ref name="И пришло время"/>. La {{daton|11|10|2020}} al la urbo venis Vladimir Petrovskij, fondinto de la Akademio de Sonorado, por agordi la sonorilojn kaj instrui la sonoristojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2020/10/11/v-yalutorovsk-priehal-glavnyj-zvonar-rossii/ | titolo = В Ялуторовск приехал главный звонарь России | titolo-aldono = Гость из Архангельска в течение двух недель будет учить ялуторовчан колокольному ремеслу | alirdato = 2025-01-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-10-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201013210011/https://tumentoday.ru/2020/10/11/v-yalutorovsk-priehal-glavnyj-zvonar-rossii/ | arkivdato = 2020-10-13 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/291810.html | titolo = Главный звонарь России настроит колокола в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-10-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201016211321/https://t-l.ru/291810.html | arkivdato = 2020-10-16 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|15|6|2019}} okazis unuafoje la festivalo ''Jalutorovska Sonorado'' ({{lang-ru|Ялуторовский благовест}}), komenciĝinta de krucomarŝo kun alportita tiucele Smolenska ikono de Dipatrino, sekvinta de la Endormiĝa-Nikolaa preĝejo ĝis la katedralo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/265141.html | titolo = В Ялуторовске развернется фестиваль колокольного звона | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250130150625/https://t-l.ru/265141.html | arkivdato = 2025-01-30 | citaĵo = }}</ref>. == Pastroj == En 1839–1853 la preĝejestro estis Stefan Znamenskij, translokita tien de [[Tobolsko]]. Li estis amiko de la [[decembristoj]] kaj helpis ilin je pluraj kulturaj kaj edukaj iniciatoj<ref name="И пришло время"/>. Jevgenij Miĥajloviĉ Urusov (1862–1916) iĝis pastro de la katedralo en 1884 kaj servis tie 19 jarojn. Ekde 1893 li estis vic-episkopo, ekde 1897 — la ĉefpastro de la Kandelfesta kaj [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira katedraloj]]. La {{daton|22|7|1916}} li mortis kaj la {{daton|24|7}} estis sepultita apud la katedralo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Настоятель градо-Ялуторовского собора, протоиерей о. Евгений Урусов | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Преображенский | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tobolskaj Eparĥiaj Informoj | volumo = | numero = 34 | paĝoj = 735–736 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1916 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Vasilij Remennikov estis transigita al la katedralo en 1903 el vilaĝo Aĝbaskoje, somere 1917 iĝis la preĝejestro, membro de la Tobolska Eparĥia Konsilio, ekde 1918 estis ĝia prezidanto. Li estis prezidanto de la komisiono, enketinta la murdon de episkopo [[Hermogen (Dolganjov)|Hermogen]] kaj rekonon de liaj restaĵoj<ref name="И пришло время"/>. En 1888 hereda honora civitano de Jalutorovsko, Vasilij Polikarpoviĉ Beklemiŝiv, kiel honora civitano de [[Kazano]] donacis al la katedralo kopion de la miraklofara Kazana ikono de Dipatrino, faritan en la monaĥejo de la Kazana ikono de Dipatrino. Poste ĝi malaperis<ref name="И пришло время"/>. == Memortabuloj == La {{daton|11|6|2017}} estis solene inaŭguritaj kaj konsekritaj du granitaj memortabuloj, dediĉitaj respektive al la renaskiĝo de la katedralo kaj al vizito de carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]] en 1837<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/210933.html | titolo = Расскажет нам гранит о вечном | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-06-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ilian kreadon financis la Bonfara Fondaĵo de Aŭspiciado de Kulturo de Savva Mamontov ({{lang-ru|Благотворительный фонд содействия культуре им. С.И. Мамонтова}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2017/10/18/evgenij-pasechnik-metsenat-goda/ | titolo = Евгений Пасечник — меценат года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250206072807/https://tyum-pravda.ru/2017/10/18/evgenij-pasechnik-metsenat-goda/ | arkivdato = 2025-02-06 | citaĵo = }}</ref>. == Paroĥo == Al la Kandelfesta paroĥo apartenis 2 preĝejoj, 4 kapeloj kaj 4 preĝodomoj. Al ĝi apartenis ankaŭ la Jalutorovska lernejo de la Ministerio de Popola Klerigado, ekzemplodona lernejo ĉe la instruista seminario en vilaĝoj Mis (malfermita en 1904), Tomilova (1913) kaj Koktjul (1913), kampara lernejo en vilaĝo Krivolukskaja (1909)<ref name="Святыни Ялуторовска"/>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Stefan de Omsko]] * [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1837]] [[Kategorio:Malaperis en 1931]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Ortodoksaj katedraloj en Rusio]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 2010-2019]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 2010]] [[Kategorio:Detruitaj preĝejoj en Rusio]] 5j95kbr85f2h3bkl9i43zppl7qsujlz 4 898478 9493678 9490611 2026-10-14T18:05:47Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9493678 wikitext text/x-wiki Aŭtoroj kun pli ol 40 vikipedioj sen artikolo en la esperanta vikipedio:{{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?itemLabel ?sitelinks WITH { SELECT ?item ?sitelinks WHERE { ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks. hint:Prior hint:rangeSafe true. FILTER (?sitelinks > 40) ?item wdt:P106 wd:Q36180. # Writers MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q17379835. } # nur en la ĉefa nomspaco MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q4663903. } # sen portaloj MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q39911. } # sen jardekoj MINUS { ?article schema:about ?item. ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>. } } } AS %sub WHERE { INCLUDE %sub OPTIONAL { ?item rdfs:label ?itemLabel. FILTER(LANG(?itemLabel) = "eo") } } ORDER BY DESC(?sitelinks) LIMIT 400 |columns=label:nomo (propono),description:priskribo,item:vikidatuma ero,?sitelinks:nombro de ligiloj|thumb=200|links=red|summary=200 plej kunligitaj elementoj}} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! priskribo ! vikidatuma ero ! nombro de ligiloj |- | [[Betty Ford]] | Prezidentedzino de Usono de 1974 ĝis 1977 | [[:d:Q213122|Q213122]] | 73 |- | [[Al-Masudi]] | araba historiisto, geografo kaj vojaĝanto | [[:d:Q168705|Q168705]] | 71 |- | [[Svetlana Savitskaya]] | soveta kaj poste rusa kosmonaŭto kaj politikisto | [[:d:Q152318|Q152318]] | 68 |- | [[Jenny Slate]] | usona aktorino | [[:d:Q744166|Q744166]] | 68 |- | [[Kip S. Thorne]] | usona fizikisto | [[:d:Q323320|Q323320]] | 68 |- | [[Jack LaLanne]] | usona fizikekzerca instruisto (1914–2011) | [[:d:Q1677099|Q1677099]] | 68 |- | [[Anne Baxter]] | usona aktorino | [[:d:Q228906|Q228906]] | 68 |- | [[Theo Walcott]] | angla futbalisto | [[:d:Q29516|Q29516]] | 67 |- | [[Amy Poehler]] | usona aktorino | [[:d:Q230203|Q230203]] | 67 |- | [[Vincent Price]] | usona aktoro | [[:d:Q219640|Q219640]] | 66 |- | [[Tom Waits]] | usona aktoro | [[:d:Q184805|Q184805]] | 66 |- | [[Steve Harvey]] | usona aktoro | [[:d:Q2347009|Q2347009]] | 65 |- | [[Arthur Ashe]] | usona tenisisto | [[:d:Q53325|Q53325]] | 64 |- | [[Candice Bergen]] | usona aktorino | [[:d:Q106942|Q106942]] | 64 |- | [[Lindsey Vonn]] | usona alpa skiisto | [[:d:Q10068|Q10068]] | 63 |- | [[Wendell Meredith Stanley]] | usona biokemiisto | [[:d:Q105937|Q105937]] | 63 |- | [[Serj Tankian]] | usona muzikisto | [[:d:Q486063|Q486063]] | 63 |- | [[Nicholas Sparks]] | usona verkisto | [[:d:Q219377|Q219377]] | 63 |- | [[Zoran Đinđić]] | serba politikisto | [[:d:Q157131|Q157131]] | 62 |- | [[John Muir]] | skot-usona naturalisto (1838–1914) | [[:d:Q379580|Q379580]] | 61 |- | [[Charles Schumer]] | usona politikisto | [[:d:Q380900|Q380900]] | 61 |- | [[Rajinikanth]] | barata aktoro (naskita en 1950) | [[:d:Q60068|Q60068]] | 61 |- | [[Till Lindemann]] | germana kantisto | [[:d:Q154852|Q154852]] | 61 |- | [[Ayumi Hamasaki]] | japana kantistino kaj aktorino | [[:d:Q188111|Q188111]] | 61 |- | [[Lily Tomlin]] | usona aktorino | [[:d:Q229271|Q229271]] | 61 |- | [[David Rockefeller]] | Usona bankisto kaj miliardulo | [[:d:Q11239|Q11239]] | 60 |- | [[Laura Ingalls Wilder]] | usona porinfana verkisto, taglibristo kaj ĵurnalisto (1867-1957) | [[:d:Q237514|Q237514]] | 60 |- | [[Semjon Boedjonnij]] | soveta marŝalo | [[:d:Q242474|Q242474]] | 60 |- | [[Kösem Sultan]] | validigita sultanino kaj reganto de la Otomana Imperio | [[:d:Q61127|Q61127]] | 60 |- | [[Zack Snyder]] | usona filmisto (naskita en 1966) | [[:d:Q139890|Q139890]] | 59 |- | [[Portia de Rossi]] | usona aktorino | [[:d:Q215366|Q215366]] | 59 |- | [[Jane Lynch]] | usona aktorino | [[:d:Q228852|Q228852]] | 59 |- | [[Kristen Wiig]] | usona aktorino | [[:d:Q231382|Q231382]] | 59 |- | [[Natalie Cole]] | usona aktorino | [[:d:Q231942|Q231942]] | 58 |- | [[Asa Akira]] | usona pornografia aktorino | [[:d:Q233092|Q233092]] | 58 |- | [[Wilhelm Grimm]] | germana aŭtoro, filologo, kolektanto de fabeloj kaj legendoj | [[:d:Q6714|Q6714]] | 58 |- | [[Ĉen Ŝujbjan]] | prezidento de Respubliko Ĉinio (Tajvano) (2000–2008) | [[:d:Q22368|Q22368]] | 58 |- | [[Herbert C. Brown]] | usona kemiisto | [[:d:Q102406|Q102406]] | 58 |- | [[John Belushi]] | usona aktoro | [[:d:Q23858|Q23858]] | 58 |- | [[Margaret Fuller]] | Usona verkisto kaj virinrajta aktivulo (1810–1850) | [[:d:Q257953|Q257953]] | 58 |- | [[Danai Gurira]] | usona aktorino | [[:d:Q636653|Q636653]] | 58 |- | [[Larry the Cable Guy]] | usona aktoro | [[:d:Q331728|Q331728]] | 58 |- | [[Tim Conway]] | usona aktoro | [[:d:Q1304952|Q1304952]] | 58 |- | [[L. Ron Hubbard]] | Usona verkisto; fondinto de Scientologio | [[:d:Q216896|Q216896]] | 58 |- | [[Rupert Everett]] | brita aktoro | [[:d:Q208685|Q208685]] | 58 |- | [[Seth Rogen]] | kanada aktoro, komikisto kaj filmisto (naskita en 1982) | [[:d:Q220308|Q220308]] | 58 |- | [[Travis Scott]] | usona repisto, kantisto kaj diskproduktoro | [[:d:Q13605596|Q13605596]] | 58 |- | [[James Wan]] | malajzia-aŭstralia reĝisoro, produktoro, scenaristo kaj verkisto de komiksoj | [[:d:Q108047434|Q108047434]] | 58 |- | [[Khloé Kardashian]] | Usona amaskomunikila personulo, influanto, entreprenisto (naskita en 1984) | [[:d:Q231270|Q231270]] | 58 |- | [[Donald Glover]] | usona aktoro | [[:d:Q1239933|Q1239933]] | 58 |- | [[James Gosling]] | Kanada komputikisto | [[:d:Q92622|Q92622]] | 57 |- | [[Jonah Hill]] | usona aktoro | [[:d:Q313388|Q313388]] | 57 |- | [[Avempace]] | araba andaluza polimatoro (ĉ. 1085 – 1138) | [[:d:Q11362|Q11362]] | 57 |- | [[Mamie Eisenhower]] | Unua Damo de Usono de 1953 ĝis 1961 | [[:d:Q233686|Q233686]] | 57 |- | [[Sarah Ferguson]] | Brita verkisto, bonfara patrono, publika parolanto, filmproduktanto kaj televida personulo | [[:d:Q55720|Q55720]] | 57 |- | [[Pierluigi Collina]] | itala internacia futbala arbitraciisto | [[:d:Q485885|Q485885]] | 57 |- | [[Yusuf al-Qaradawi]] | egipta islama teologo | [[:d:Q64129|Q64129]] | 57 |- | [[Oliver Sacks]] | brita neŭrologo kaj verkisto (1933–2015) | [[:d:Q258662|Q258662]] | 57 |- | [[Estelle Harris]] | usona aktorino | [[:d:Q272935|Q272935]] | 57 |- | [[Pete Hegseth]] | usona televida prezentisto kaj registara oficisto (naskita en 1980) | [[:d:Q7172014|Q7172014]] | 57 |- | [[Fred Zinnemann]] | usona reĝisoro kaj produktanto de aŭstro-hungara origino | [[:d:Q55420|Q55420]] | 57 |- | [[al-Ĵazari]] | mezopotamia matematikisto kaj inventisto | [[:d:Q81627|Q81627]] | 56 |- | [[Jackie Gleason]] | usona aktoro | [[:d:Q454200|Q454200]] | 56 |- | [[Ani Lorak]] | ukraindevena, rusia kantisto-kantverkisto, aktorino kaj entreprenisto | [[:d:Q237081|Q237081]] | 56 |- | [[Maurice Leblanc]] | franca verkisto | [[:d:Q314993|Q314993]] | 56 |- | [[Zach Braff]] | usona aktoro kaj reĝisoro | [[:d:Q139330|Q139330]] | 56 |- | [[Vajiravudh]] | reĝo de Siamo de 1910 ĝis 1925 | [[:d:Q161389|Q161389]] | 56 |- | [[Kevin Smith]] | usona aktoro | [[:d:Q489831|Q489831]] | 56 |- | [[Salman la Perso]] | kunulo de Mohamedo la Profeto; unua persa konvertito al Islamo | [[:d:Q557378|Q557378]] | 56 |- | [[Anton Makarenko]] | ukraina kaj sovetia edukisto kaj verkisto | [[:d:Q297448|Q297448]] | 56 |- | [[Roald Hoffmann]] | kemia sciencisto | [[:d:Q273279|Q273279]] | 56 |- | [[Julie Walters]] | brita aktorino | [[:d:Q228747|Q228747]] | 56 |- | [[Nick Vujicic]] | aŭstralia evangeliisto kaj instiga parolanto | [[:d:Q298503|Q298503]] | 56 |- | [[Frédéric Beigbeder]] | franca verkisto kaj literatura kritikisto | [[:d:Q314972|Q314972]] | 56 |- | [[Henry Wilson]] | vicprezidanto de Usono de 1873 ĝis 1875 | [[:d:Q313302|Q313302]] | 55 |- | [[Guido van Rossum]] | nederlanda programisto; kreinto de programlingvo Python | [[:d:Q30942|Q30942]] | 55 |- | [[Vladimiro la 2-a de Kievo]] | granda princo de Kievo | [[:d:Q60928|Q60928]] | 55 |- | [[Ethel Merman]] | usona aktorino | [[:d:Q129087|Q129087]] | 55 |- | [[Victoria Woodhull]] | usona sufrageto, redaktoro (1838-1927) | [[:d:Q260378|Q260378]] | 55 |- | [[Zakir Naik]] | Barata islama predikisto | [[:d:Q932829|Q932829]] | 55 |- | [[Robert J. Shiller]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q338151|Q338151]] | 55 |- | [[Jimmy Fallon]] | usona aktoro | [[:d:Q335680|Q335680]] | 55 |- | [[Mary-Louise Parker]] | usona aktorino | [[:d:Q229957|Q229957]] | 55 |- | [[Ida Lupino]] | brita aktorino (1918–1995) | [[:d:Q148669|Q148669]] | 55 |- | [[David Spade]] | usona aktoro | [[:d:Q298658|Q298658]] | 55 |- | [[Virgil Grissom]] | usona astronaŭto (1926–1967) | [[:d:Q110879|Q110879]] | 54 |- | [[Pitirim Sorokin]] | usona sociologo | [[:d:Q319816|Q319816]] | 54 |- | [[Makoto Shinkai]] | japana animea reĝisoro | [[:d:Q335080|Q335080]] | 54 |- | [[Charles W. Fairbanks]] | usona politikisto (1852–1918); Vicprezidanto de Usono de 1905 ĝis 1909 | [[:d:Q270539|Q270539]] | 54 |- | [[George Burns]] | usona aktoro | [[:d:Q344793|Q344793]] | 54 |- | [[Ulpien]] | frua 3-a-jarcenta romia juristo | [[:d:Q310076|Q310076]] | 54 |- | [[Amal Clooney]] | brita-libana advokato | [[:d:Q16769592|Q16769592]] | 54 |- | [[Karolo, Duko de Orleano]] | Duko de Orleano, franca poeto | [[:d:Q310146|Q310146]] | 54 |- | [[Emily Ratajkowski]] | usona aktorino | [[:d:Q5372335|Q5372335]] | 54 |- | [[Władysław Szpilman]] | (1911-2000) pola pianisto, komponisto, holokaŭstotransvivanto | [[:d:Q157176|Q157176]] | 53 |- | [[Adolf Erik Nordenskiöld]] | sved-Finnlanda geologo kaj esploristo | [[:d:Q156749|Q156749]] | 53 |- | [[Michael Mann]] | usona filmreĝisoro, scenaristo kaj produktanto | [[:d:Q270097|Q270097]] | 53 |- | [[George Arliss]] | angla aktoro, aŭtoro, dramisto kaj filmisto (1868–1946) | [[:d:Q182229|Q182229]] | 53 |- | [[Bruce Campbell]] | usona aktoro | [[:d:Q309932|Q309932]] | 53 |- | [[Patton Oswalt]] | usona aktoro | [[:d:Q374065|Q374065]] | 53 |- | [[Amalasonte]] | reĝino de la Ostrogotoj (495-535) | [[:d:Q371670|Q371670]] | 53 |- | [[Wallace Shawn]] | usona aktoro | [[:d:Q311068|Q311068]] | 53 |- | [[Jason Lee]] | usona aktoro | [[:d:Q4960|Q4960]] | 52 |- | [[Emmanuelle Riva]] | franca aktorino | [[:d:Q436996|Q436996]] | 52 |- | [[Mary Baker Eddy]] | usona teologo, fondinto de Kristana Scienco (1821–1910) | [[:d:Q235069|Q235069]] | 52 |- | [[Eldar Ryazanov]] | soveta kaj rusa filma reĝisoro | [[:d:Q381944|Q381944]] | 52 |- | [[Natalie Clifford Barney]] | verkisto kaj salonisto (1876-1972) | [[:d:Q34782|Q34782]] | 52 |- | [[Andy Samberg]] | usona aktoro | [[:d:Q314640|Q314640]] | 52 |- | [[Tony Jaa]] | taja aktoro | [[:d:Q298551|Q298551]] | 52 |- | [[Todd Phillips]] | usona aktoro | [[:d:Q362824|Q362824]] | 52 |- | [[Schuyler Colfax]] | usona politikisto | [[:d:Q310852|Q310852]] | 52 |- | [[Harland Sanders]] | fondinto de KFC | [[:d:Q120450|Q120450]] | 52 |- | [[Suzy Eddie Izzard]] | brita komikisto kaj aktoro (naskita en 1962) | [[:d:Q254022|Q254022]] | 52 |- | [[Charles Fleischer]] | usona aktoro | [[:d:Q658690|Q658690]] | 52 |- | [[Asima Chatterjee]] | barata kemiisto (1917-2006) | [[:d:Q7450|Q7450]] | 51 |- | [[Dolley Madison]] | Unua Damo de Usono de 1809 ĝis 1817 | [[:d:Q233638|Q233638]] | 51 |- | [[Domhnall Gleeson]] | irlanda aktoro | [[:d:Q456047|Q456047]] | 51 |- | [[Clark Gregg]] | usona aktoro, scenaristo kaj reĝisoro | [[:d:Q113206|Q113206]] | 51 |- | [[Brian Greene]] | usona fizikisto | [[:d:Q60815|Q60815]] | 51 |- | [[Octavia E. Butler]] | usona sciencfikcia verkisto (1947-2006) | [[:d:Q239739|Q239739]] | 51 |- | [[Sergej Dovlatov]] | soveta verkisto | [[:d:Q141114|Q141114]] | 51 |- | [[Abraham ben Meir ibn Ezra]] | 12-a-jarcenta sefarda rabeno kaj astrologo | [[:d:Q270670|Q270670]] | 51 |- | [[Kevin James]] | usona aktoro | [[:d:Q44561|Q44561]] | 51 |- | [[Rashida Jones]] | usona aktorino | [[:d:Q540608|Q540608]] | 51 |- | [[Archibald Primrose]] | brita liberala politikisto kaj Ĉefministro de Britio (1847–1929) | [[:d:Q244620|Q244620]] | 51 |- | [[Robert Burton]] | angla scienculo | [[:d:Q259132|Q259132]] | 51 |- | [[Ksenija Sobĉak]] | rusia televida kaj radia parolistino, socia kaj polotika aganto | [[:d:Q287099|Q287099]] | 51 |- | [[John Oliver]] | angla prezentisto kaj komikisto | [[:d:Q1701254|Q1701254]] | 51 |- | [[Huda Ŝaaraŭi]] | egipta feministo kaj naciisto | [[:d:Q2423343|Q2423343]] | 51 |- | [[Gavin McInnes]] | kanada ekstremdekstra komentisto | [[:d:Q5528217|Q5528217]] | 51 |- | [[Lisa Edelstein]] | usona aktorino | [[:d:Q229197|Q229197]] | 51 |- | [[Taraji P. Henson]] | usona aktorino | [[:d:Q235511|Q235511]] | 50 |- | [[Suzanne Vega]] | usona kantisto-kantverkisto | [[:d:Q236112|Q236112]] | 50 |- | [[Salman Khan]] | usona edukisto (naskita en 1976) | [[:d:Q471472|Q471472]] | 50 |- | [[Monique Wittig]] | franca verkistino, lesba aktivulino kaj feministo | [[:d:Q263201|Q263201]] | 50 |- | [[Frei Otto]] | germana arkitekto | [[:d:Q64412|Q64412]] | 50 |- | [[Aziz Nesin]] | turka verkisto | [[:d:Q327261|Q327261]] | 50 |- | [[Merton Miller]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q157255|Q157255]] | 50 |- | [[David Arquette]] | Usona aktoro, reĝisoro kaj profesia luktisto | [[:d:Q294185|Q294185]] | 50 |- | [[Nikolao la 1-a de Montenegro]] | reĝo de Montenegro | [[:d:Q283255|Q283255]] | 50 |- | [[Seth Green]] | usona aktoro | [[:d:Q186757|Q186757]] | 50 |- | [[CM Punk]] | usona aktoro | [[:d:Q215447|Q215447]] | 50 |- | [[Petra Mede]] | Sveda komikisto, dancisto kaj televida prezentisto | [[:d:Q3809242|Q3809242]] | 50 |- | [[Kritias]] | atena politikisto de antikveco | [[:d:Q294092|Q294092]] | 50 |- | [[Michael Psellos]] | bizanca verkisto kaj filozofo | [[:d:Q294109|Q294109]] | 50 |- | [[Fran Drescher]] | usona aktorino | [[:d:Q230632|Q230632]] | 50 |- | [[Appius Claudius Caecus]] | romia ŝtatisto kaj verkisto | [[:d:Q297783|Q297783]] | 50 |- | [[Cao Pi]] | imperiestro de Ĉinio kaj fondinto de la dinastio Wei | [[:d:Q313333|Q313333]] | 49 |- | [[Marie Stopes]] | brita kontraŭkoncipa aktivulo kaj paleontologo (1880-1958) | [[:d:Q442231|Q442231]] | 49 |- | [[Christopher Tolkien]] | literatura akademiulo, verkisto kaj redaktisto (1924–2020) | [[:d:Q82032|Q82032]] | 49 |- | [[Joel McHale]] | usona aktoro kaj komikisto | [[:d:Q311993|Q311993]] | 49 |- | [[Louisa Adams]] | Prezidentedzino de Usono de 1825 ĝis 1829 | [[:d:Q233660|Q233660]] | 49 |- | [[reĝino Nur de Jordanio]] | kvara edzino de reĝo Husejn la 1-a de Jordanio | [[:d:Q240575|Q240575]] | 49 |- | [[Dimitrie Cantemir]] | Princo de Moldavio | [[:d:Q159933|Q159933]] | 49 |- | [[Pargalı Ibrahim Pasha]] | Grandioza Veziro de la Otomana Imperio | [[:d:Q511943|Q511943]] | 49 |- | [[Lynn Redgrave]] | usona aktorino | [[:d:Q156552|Q156552]] | 49 |- | [[Timothy Snyder]] | usona historiisto | [[:d:Q747312|Q747312]] | 49 |- | [[Yaqut al-Hamawi]] | araba bibliografo kaj geografiisto (1179–1229) | [[:d:Q316364|Q316364]] | 49 |- | [[Bob Odenkirk]] | usona aktoro | [[:d:Q888178|Q888178]] | 49 |- | [[Harold Ramis]] | usona aktoro | [[:d:Q286890|Q286890]] | 49 |- | [[Gerard Way]] | usona kantisto | [[:d:Q204132|Q204132]] | 49 |- | [[Valentin Glouchko]] | soveta raketinĝeniero (1908-1989) | [[:d:Q342397|Q342397]] | 49 |- | [[David Morse]] | usona aktoro | [[:d:Q296370|Q296370]] | 49 |- | [[Johana la 3-a de Navaro]] | reĝino de Navaro | [[:d:Q229286|Q229286]] | 49 |- | [[Oleg Sentsov]] | ukraina filmisto kaj aktivulo (naskita en 1976) | [[:d:Q17128150|Q17128150]] | 49 |- | [[Hassan ibn al-Sabbah]] | fondinto de la ismaila ŝtato Alamut kaj la Imamo de la nizaraj ismailanoj (1081–1124) | [[:d:Q124745907|Q124745907]] | 49 |- | [[Wang Yangming]] | ĉina filozofo (1472–1529) | [[:d:Q378462|Q378462]] | 48 |- | [[Mihrimah Sultan]] | otomana princino, filino de Sulejmano la Grandioza kaj Hürrem Sultan | [[:d:Q80764|Q80764]] | 48 |- | [[Felix Hausdorff]] | germana matematikisto | [[:d:Q75856|Q75856]] | 48 |- | [[Halide Edib Adıvar]] | turka aktivulo, verkisto kaj politikisto | [[:d:Q234289|Q234289]] | 48 |- | [[Amy Klobuchar]] | usona advokato kaj politikisto (naskita en 1960) | [[:d:Q22237|Q22237]] | 48 |- | [[Olivia Munn]] | usona aktorino, komikisto, televida personulo kaj aŭtoro | [[:d:Q236475|Q236475]] | 48 |- | [[Jean Froissart]] | franca verkisto | [[:d:Q315000|Q315000]] | 48 |- | [[Nurbanu Sultan]] | favorato kaj pli posta edzino de la otomana sultano Selim la 2-a | [[:d:Q238091|Q238091]] | 48 |- | [[James Gunn]] | usona aktoro, scenaristo kaj filmisto | [[:d:Q717015|Q717015]] | 48 |- | [[Philip Kotler]] | usona merkatiga aŭtoro, konsultisto kaj profesoro | [[:d:Q164170|Q164170]] | 48 |- | [[Tirtaeo]] | greka lirika poeto | [[:d:Q316094|Q316094]] | 48 |- | [[Hamza ibn ‘Abd al-Muttalib]] | La kunulo kaj onklo de Mohamedo (ĉ. 568–625) | [[:d:Q770033|Q770033]] | 48 |- | [[Bhartṛhari]] | hinda lingvisto, poeto kaj verkisto | [[:d:Q335161|Q335161]] | 48 |- | [[Corey Taylor]] | usona kantisto, el la bandoj Slipknot kaj Stone Sour | [[:d:Q295120|Q295120]] | 48 |- | [[Frank Darabont]] | Usona filmreĝisoro, scenaristo kaj produktoro | [[:d:Q295445|Q295445]] | 48 |- | [[Peter Abrahams]] | sudafrika verkisto kaj ĵurnalisto | [[:d:Q217069|Q217069]] | 48 |- | [[Scott Carpenter]] | usona testpiloto, astronaŭto kaj akvonaŭto (1925–2013) | [[:d:Q335503|Q335503]] | 48 |- | [[George Sanders]] | brita aktoro | [[:d:Q296491|Q296491]] | 48 |- | [[Kim Yu-na]] | Sudkorea glitkuristo | [[:d:Q229124|Q229124]] | 48 |- | [[Vojislav Šešelj]] | serba politikisto (naskita en 1954) | [[:d:Q298063|Q298063]] | 48 |- | [[Elizabeth Gilbert]] | usona verkisto | [[:d:Q231424|Q231424]] | 48 |- | [[Olivia Williams]] | brita aktorino | [[:d:Q231163|Q231163]] | 48 |- | [[Mike Epps]] | usona aktoro | [[:d:Q311962|Q311962]] | 48 |- | [[Vincent D'Onofrio]] | usona aktoro | [[:d:Q320052|Q320052]] | 48 |- | [[Louis Gossett Jr.]] | usona aktoro | [[:d:Q329719|Q329719]] | 48 |- | [[Katherine Langford]] | aŭstralia aktoro | [[:d:Q29155310|Q29155310]] | 48 |- | [[Vatsyayana]] | Hinda bramina poeto, 5-a jarcento | [[:d:Q380234|Q380234]] | 47 |- | [[Robert Shaw]] | brita aktoro kaj verkisto | [[:d:Q313727|Q313727]] | 47 |- | [[E. L. James]] | brita verkisto | [[:d:Q59896|Q59896]] | 47 |- | [[Nigel Short]] | angla ŝakludanto kaj verkisto | [[:d:Q313778|Q313778]] | 47 |- | [[Isaac Ben-Zvi]] | 2-a Presidento de Israelo | [[:d:Q128894|Q128894]] | 47 |- | [[Hara Takashi]] | Ĉefministro de Japanio de 1918 ĝis 1921 | [[:d:Q315553|Q315553]] | 47 |- | [[Theodosius Dobjansky]] | soveta kaj usona genetikisto kaj evolua biologo (1900-1975) | [[:d:Q246731|Q246731]] | 47 |- | [[Anna Sewell]] | angla romanverkisto | [[:d:Q258741|Q258741]] | 47 |- | [[Silius Italicus]] | romia poeto kaj politikisto | [[:d:Q316123|Q316123]] | 47 |- | [[Ŝams Tabrizi]] | irana sufia mistikulo kaj spiritulo | [[:d:Q796587|Q796587]] | 47 |- | [[John Desmond Bernal]] | brita fizikisto | [[:d:Q168362|Q168362]] | 47 |- | [[Elliott Smith]] | usona muzikisto (1969–2003) | [[:d:Q210428|Q210428]] | 47 |- | [[Niketas Choniates]] | Greka historiisto (1155-1217) | [[:d:Q297340|Q297340]] | 47 |- | [[Hafsa Sultan]] | unua Valida Sultano de la Otomana Imperio de 1520 ĝis 1534 | [[:d:Q2425979|Q2425979]] | 47 |- | [[Jeff Foxworthy]] | Usona komikisto, aktoro, gastiganto kaj verkisto | [[:d:Q2449557|Q2449557]] | 47 |- | [[Marcus Manilieo]] | romia poeto | [[:d:Q352684|Q352684]] | 47 |- | [[Tom Kenny]] | usona aktoro | [[:d:Q299282|Q299282]] | 47 |- | [[Robert Englund]] | usona aktoro | [[:d:Q310389|Q310389]] | 47 |- | [[Twinkle Khanna]] | barata aktorino kaj verkisto | [[:d:Q2556523|Q2556523]] | 47 |- | [[Ben Barnes]] | brita aktoro kaj kantisto | [[:d:Q310086|Q310086]] | 47 |- | [[Ama Ata Aidoo]] | Ganaa poetino | [[:d:Q298224|Q298224]] | 47 |- | [[Walter Bagehot]] | brita ekonomikisto, ĵurnalisto kaj eseisto (1826-1877) | [[:d:Q369022|Q369022]] | 47 |- | [[Molly Ringwald]] | usona aktorino | [[:d:Q231460|Q231460]] | 47 |- | [[Kristin Chenoweth]] | usona aktorino | [[:d:Q231811|Q231811]] | 47 |- | [[Krysten Ritter]] | usona aktorino | [[:d:Q258793|Q258793]] | 47 |- | [[Andy Kaufman]] | usona aktoro | [[:d:Q299983|Q299983]] | 47 |- | [[Tobin Bell]] | usona aktoro | [[:d:Q310190|Q310190]] | 47 |- | [[RZA]] | usona aktoro | [[:d:Q52447|Q52447]] | 47 |- | [[Frederik Pohl]] | usona sciencfikcia verkisto kaj redaktisto (1919–2013) | [[:d:Q312641|Q312641]] | 46 |- | [[Nonnos de Panopolis]] | bizanca greka poeto | [[:d:Q312916|Q312916]] | 46 |- | [[Gajo]] | romia juristo (2-a jarcento p.K.) | [[:d:Q313439|Q313439]] | 46 |- | [[Tsangyang Gyatso]] | Sesa Dalai-Lamao de Tibeto | [[:d:Q25251|Q25251]] | 46 |- | [[Bent Larsen]] | dana ŝaka grandmajstro kaj aŭtoro (1935–2010) | [[:d:Q108807|Q108807]] | 46 |- | [[Henry Thomas Buckle]] | angla historiisto (1821–1862) | [[:d:Q435699|Q435699]] | 46 |- | [[Ed Sullivan]] | usona televida prezentisto (1901-1974) | [[:d:Q83807|Q83807]] | 46 |- | [[Leyla Zana]] | kurda aktivulo kaj politikisto | [[:d:Q464689|Q464689]] | 46 |- | [[Afanasij Fet]] | rusa poeto | [[:d:Q314212|Q314212]] | 46 |- | [[Mahasweta Devi]] | barata verkisto | [[:d:Q144391|Q144391]] | 46 |- | [[Leslie Howard]] | brita aktoro (1893–1943) | [[:d:Q156178|Q156178]] | 46 |- | [[Dev Anand]] | Hinda aktoro, produktoro, reĝisoro | [[:d:Q320115|Q320115]] | 46 |- | [[Jane Alexander]] | usona aktorino | [[:d:Q242717|Q242717]] | 46 |- | [[Frances Burney]] | angla satira romanverkisto, taglibristo, dramisto (1752-1840) | [[:d:Q259530|Q259530]] | 46 |- | [[Nathan Lane]] | usona aktoro | [[:d:Q491264|Q491264]] | 46 |- | [[Ban Zhao]] | ĉina verkisto kaj politikisto je la antikveco | [[:d:Q177081|Q177081]] | 46 |- | [[Bill Nye]] | usona scienca edukisto, komikisto, televida prezentisto, aktoro, verkisto, sciencisto kaj iama meĥanika inĝeniero | [[:d:Q2619019|Q2619019]] | 46 |- | [[Sokullu Mehmed Paşa]] | ĉefveziro de la Otomana Imperio (1565–1579) | [[:d:Q298419|Q298419]] | 46 |- | [[Abu al-Faraj al-Isfahani]] | persa poeto | [[:d:Q335599|Q335599]] | 46 |- | [[Amy Schumer]] | Usona tujkomediisto kaj aktorino | [[:d:Q4749380|Q4749380]] | 46 |- | [[Katerino de Valois]] | Reĝedzino de Anglio | [[:d:Q229192|Q229192]] | 46 |- | [[John Cheever]] | usona verkisto | [[:d:Q336151|Q336151]] | 46 |- | [[Colleen Hoover]] | usona verkistino | [[:d:Q18348293|Q18348293]] | 46 |- | [[Maher Zain]] | R&B-kantisto, kantverkisto kaj muzikproduktanto | [[:d:Q2750368|Q2750368]] | 46 |- | [[Tatiana Maslany]] | kanada aktorino | [[:d:Q7688099|Q7688099]] | 46 |- | [[Michael Cunningham]] | usona verkisto | [[:d:Q310257|Q310257]] | 46 |- | [[Crispin Glover]] | usona aktoro | [[:d:Q310060|Q310060]] | 46 |- | [[Ray Romano]] | usona aktoro | [[:d:Q220836|Q220836]] | 46 |- | [[Bonnie Hunt]] | usona aktorino | [[:d:Q272952|Q272952]] | 46 |- | [[Kid Cudi]] | usona aktoro | [[:d:Q299138|Q299138]] | 46 |- | [[Artie Lange]] | usona aktoro | [[:d:Q712452|Q712452]] | 46 |- | [[David McCallum]] | skota aktoro kaj muzikisto (1933–2023) | [[:d:Q313023|Q313023]] | 45 |- | [[Bret Hart]] | kanada luktisto, verkisto kaj aktoro | [[:d:Q81324|Q81324]] | 45 |- | [[Bob Kane]] | usona komiksisto, kun-kreinto de Batman (1915-1998) | [[:d:Q313048|Q313048]] | 45 |- | [[Jeanette Winterson]] | usona verkistino | [[:d:Q233584|Q233584]] | 45 |- | [[Rose Marie]] | usona aktorino | [[:d:Q94487|Q94487]] | 45 |- | [[William Carey]] | Angla baptista misiisto kaj ministro (1761-1834) | [[:d:Q312948|Q312948]] | 45 |- | [[Lobsang Gyatso]] | politika kaj religia gvidanto de Tibeto (1617-1682) | [[:d:Q25252|Q25252]] | 45 |- | [[Marion Zimmer Bradley]] | usona aŭtoro de sciencfikciaj romanoj | [[:d:Q465179|Q465179]] | 45 |- | [[Janeane Garofalo]] | usona aktorino | [[:d:Q40143|Q40143]] | 45 |- | [[Daniel O'Connell]] | irlanda politika gvidanto (1775–1847) | [[:d:Q314917|Q314917]] | 45 |- | [[Julianino el Norwich]] | angla teologino; sanktulino laŭ Anglikanismo kaj Luteranismo | [[:d:Q236699|Q236699]] | 45 |- | [[Alan J. Pakula]] | Usona filmreĝisoro, verkisto kaj produktoro (1928–1998) | [[:d:Q51519|Q51519]] | 45 |- | [[Victoria de Badeno]] | Reĝedzino de Svedio (1907-1930) | [[:d:Q57648|Q57648]] | 45 |- | [[Juba la 2-a]] | reĝo de Numidio | [[:d:Q315670|Q315670]] | 45 |- | [[Songtsen Gampo]] | tibeta imperiestro (604-650) | [[:d:Q320122|Q320122]] | 45 |- | [[Baz Luhrmann]] | Aŭstralia verkisto, reĝisoro kaj produktoro | [[:d:Q250545|Q250545]] | 45 |- | [[Lucretia Mott]] | usona sufrageto | [[:d:Q267107|Q267107]] | 45 |- | [[Henry Rollins]] | usona aktoro | [[:d:Q318509|Q318509]] | 45 |- | [[Léon Degrelle]] | belga ĵurnalisto, politikisto, SS-soldato, kunlaboranto, fuĝanto | [[:d:Q158844|Q158844]] | 45 |- | [[Fratino Nivedita]] | skot-irlanda socialhelpanto, aŭtoro, instruisto kaj disĉiplo de Swami Vivekananda | [[:d:Q2353846|Q2353846]] | 45 |- | [[Philip Sheridan]] | usona generalo | [[:d:Q355452|Q355452]] | 45 |- | [[James Taylor]] | usona kantisto kaj gitaristo | [[:d:Q310300|Q310300]] | 45 |- | [[David Walliams]] | angla aktoro, komikisto kaj verkisto | [[:d:Q359665|Q359665]] | 45 |- | [[Shane Dawson]] | Usona Interreta personeco (naskita en 1988) | [[:d:Q311078|Q311078]] | 45 |- | [[Niĉiren]] | japana bikŝuo; fondinto de budhisma skolo nomita laŭ li | [[:d:Q311478|Q311478]] | 45 |- | [[LeVar Burton]] | usona aktoro | [[:d:Q312570|Q312570]] | 45 |- | [[Matthew Gray Gubler]] | usona aktoro | [[:d:Q313501|Q313501]] | 45 |- | [[Robert Sheckley]] | usona verkisto | [[:d:Q333246|Q333246]] | 45 |- | [[Imperiestrino Jitō]] | japana Imperiestrino | [[:d:Q232026|Q232026]] | 44 |- | [[Rebel Wilson]] | aŭstralia aktorino, verkistino kaj produktanto | [[:d:Q442897|Q442897]] | 44 |- | [[Sue Grafton]] | usona verkisto | [[:d:Q234865|Q234865]] | 44 |- | [[Amber Berson]] | usona aktorino | [[:d:Q456862|Q456862]] | 44 |- | [[Lidia Gueiler Tejada]] | Prezidantino de Bolivio (1921-2011) | [[:d:Q466098|Q466098]] | 44 |- | [[John Wyndham]] | angla sciencfikcia aŭtoro (1903–1969) | [[:d:Q313673|Q313673]] | 44 |- | [[Vassilij Axionov]] | sovet-usona verkisto | [[:d:Q315185|Q315185]] | 44 |- | [[Randy Pausch]] | usona profesoro pri komputiko, homa-komputila interagado kaj dezajno | [[:d:Q49828|Q49828]] | 44 |- | [[Pompeius Trogus]] | Galo-romia historiisto kiu prosperis dum la regado de la imperiestro Aŭgusto | [[:d:Q316119|Q316119]] | 44 |- | [[Manfredo de Sicilio]] | reĝo de Sicilio de 1258 ĝis 1266 | [[:d:Q164889|Q164889]] | 44 |- | [[John Houseman]] | usona aktoro | [[:d:Q315734|Q315734]] | 44 |- | [[Gajo Valerio Flako]] | romia poeto kaj verkisto | [[:d:Q316090|Q316090]] | 44 |- | [[Richard Armitage]] | angla aktoro | [[:d:Q181806|Q181806]] | 44 |- | [[Atiŝa]] | bengala budhana sciulo | [[:d:Q320150|Q320150]] | 44 |- | [[Ramo la 2-a de Siamo]] | reĝo de Siamo (1809–1824) | [[:d:Q319675|Q319675]] | 44 |- | [[Karlo de Valois]] | franca princo, frato de reĝo Filipo la 4-a la Bela | [[:d:Q270438|Q270438]] | 44 |- | [[George Osborne]] | brita politikisto | [[:d:Q332493|Q332493]] | 44 |- | [[Farah Khan]] | barata filmreĝisoro kaj koreografo | [[:d:Q167636|Q167636]] | 44 |- | [[Jewel]] | usona aktorino | [[:d:Q229018|Q229018]] | 44 |- | [[Kalki Koechlin]] | barat-franca aktorino kaj verkistino | [[:d:Q3192216|Q3192216]] | 44 |- | [[Bernadette Peters]] | usona aktorino | [[:d:Q231391|Q231391]] | 44 |- | [[Ryan Coogler]] | usona filmisto (naskita en 1986) | [[:d:Q7383978|Q7383978]] | 44 |- | [[Jonathan Nolan]] | brit-usona scenaristo (naskita en 1976) | [[:d:Q372788|Q372788]] | 44 |- | [[Guruo Arjan]] | kvina Guruo de Sikismo (1563-1606) | [[:d:Q369920|Q369920]] | 44 |- | [[Aboulféda]] | mezepoka araba historiisto kaj geografiisto | [[:d:Q311462|Q311462]] | 44 |- | [[Cheech Marin]] | usona aktoro | [[:d:Q73007|Q73007]] | 44 |- | [[Haing S. Ngor]] | usona aktoro | [[:d:Q312364|Q312364]] | 44 |- | [[Henry Winkler]] | usona aktoro | [[:d:Q343983|Q343983]] | 44 |- | [[John Pilger]] | aŭstralia ĵurnalisto | [[:d:Q471546|Q471546]] | 44 |- | [[Neil Postman]] | usona verkisto kaj akademiano | [[:d:Q436131|Q436131]] | 43 |- | [[Prisko]] | 5-a-jarcenta diplomato, historiisto kaj oratoro | [[:d:Q311731|Q311731]] | 43 |- | [[Herodiano]] | helena historiisto de Romio de la 2a jarcento p.K. | [[:d:Q313056|Q313056]] | 43 |- | [[James Thurber]] | usona verkisto | [[:d:Q124527|Q124527]] | 43 |- | [[Thibaut la 1-a de Navaro]] | Reĝo de Navaro de 1234 ĝis 1253 | [[:d:Q314562|Q314562]] | 43 |- | [[Robert Benton]] | usona filmisto | [[:d:Q59085|Q59085]] | 43 |- | [[Lawrence M. Krauss]] | teoria fizikisto | [[:d:Q470468|Q470468]] | 43 |- | [[Anita Brookner]] | angla romanisto kaj arthistoriisto (1928–2016) | [[:d:Q237687|Q237687]] | 43 |- | [[Ellen Terry]] | angla aktorino (1847–1928) | [[:d:Q241966|Q241966]] | 43 |- | [[Turhan Sultan]] | edzino de sultano Ibrahim la 1-a kaj "reĝinpatrino" (Valida Sultanino) | [[:d:Q621548|Q621548]] | 43 |- | [[Jajadeva]] | hinda, vaiŝnava, sanskrita poeto (12-a jarcento) | [[:d:Q335015|Q335015]] | 43 |- | [[Evgenij Kissin]] | rus-israela pianisto kaj komponisto | [[:d:Q160154|Q160154]] | 43 |- | [[Princino Heleno de Britio]] | ano de la Domo de Ŝlesvigo-Holstinio-Sonderburg-Augustenburg (1846–1923) | [[:d:Q160539|Q160539]] | 43 |- | [[Jean Gaston Darboux]] | franca matematikisto | [[:d:Q164784|Q164784]] | 43 |- | [[Anatoly Fomenko]] | rusia matematikisto | [[:d:Q158465|Q158465]] | 43 |- | [[Klemento de Ohrid]] | mezepoka bulgara erudiculo | [[:d:Q158504|Q158504]] | 43 |- | [[Sirindhorn]] | reĝidino de Tajlando | [[:d:Q1884754|Q1884754]] | 43 |- | [[Henry Ward Beecher]] | usona aboliciista pastro | [[:d:Q1607404|Q1607404]] | 43 |- | [[Robin Sharma]] | kanada memhelpa verkisto | [[:d:Q2604952|Q2604952]] | 43 |- | [[Horace Mann]] | usona politikisto | [[:d:Q1151173|Q1151173]] | 43 |- | [[Josh Gad]] | usona aktoro | [[:d:Q1190319|Q1190319]] | 43 |- | [[William S. Gilbert]] | angla dramisto, poeto kaj ilustristo (1836–1911) | [[:d:Q348513|Q348513]] | 43 |- | [[Howard Stern]] | usona aktoro | [[:d:Q348603|Q348603]] | 43 |- | [[Albert Brooks]] | usona aktoro | [[:d:Q356303|Q356303]] | 43 |- | [[Masih Alinejad]] | irana ĵurnalisto kaj verkisto | [[:d:Q6783266|Q6783266]] | 43 |- | [[Sayyid Abul Ala Maududi]] | sudazia islama akademiulo, Fondinto de Jamaat-e-Islami (1903–1979) | [[:d:Q369907|Q369907]] | 43 |- | [[Zalman Ŝazar]] | israela politikisto kaj ŝtatisto | [[:d:Q299100|Q299100]] | 43 |- | [[Patrick McGoohan]] | usona aktoro (1928–2009) | [[:d:Q298908|Q298908]] | 43 |- | [[Charlie Kaufman]] | usona scenaristo | [[:d:Q312751|Q312751]] | 43 |- | [[Harpo Marx]] | usona aktoro | [[:d:Q317237|Q317237]] | 43 |- | [[Burt Young]] | usona aktoro | [[:d:Q329700|Q329700]] | 43 |- | [[Chazz Palminteri]] | usona aktoro | [[:d:Q338812|Q338812]] | 43 |- | [[Gig Young]] | usona aktoro | [[:d:Q344758|Q344758]] | 43 |- | [[Rainn Wilson]] | usona aktoro | [[:d:Q349548|Q349548]] | 43 |- | [[Olaudah Equiano]] | sklavo, liberulo, aboliciisto, maristo kaj anglalingva afrika verkisto | [[:d:Q379887|Q379887]] | 43 |- | [[Padma Lakshmi]] | usona aktorino | [[:d:Q464835|Q464835]] | 43 |- | [[Rian Johnson]] | usona reĝisoro kaj scenaristo | [[:d:Q621818|Q621818]] | 43 |- | [[Thomas Jane]] | usona aktoro | [[:d:Q18938|Q18938]] | 43 |- | [[Nino Manfredi]] | itala aktoro | [[:d:Q55456|Q55456]] | 43 |- | [[Lucy Stone]] | usona aboliciisto kaj sufragisto (1818-1893) | [[:d:Q452281|Q452281]] | 42 |- | [[Knud Rasmussen]] | dana esploristo kaj antropologo | [[:d:Q312769|Q312769]] | 42 |- | [[Genmei]] | tennoino de Japanio | [[:d:Q233224|Q233224]] | 42 |- | [[Ibn Khordadbeh]] | persa geografo kaj oficisto (mortis 913) | [[:d:Q380004|Q380004]] | 42 |- | [[Richard Avenarius]] | germana filozofo | [[:d:Q76516|Q76516]] | 42 |- | [[Pandita Ramabai]] | hinda feminisma historiisto kaj socia reformisto (1858–1922) | [[:d:Q94889|Q94889]] | 42 |- | [[Laurent Fignon]] | franca profesia ŝosebicikla konkursanto (1960–2010) | [[:d:Q13484|Q13484]] | 42 |- | [[Fritz Leiber]] | usona verkisto de fantazio, hororo kaj sciencfikcio (1910–1992) | [[:d:Q313185|Q313185]] | 42 |- | [[Ziya Gökalp]] | turka verkisto kaj sociologisto | [[:d:Q83275|Q83275]] | 42 |- | [[Kōgyoku]] | japana imperiestrino | [[:d:Q235296|Q235296]] | 42 |- | [[Gedun Gyatso]] | Dalai-lamao de Tibeto (1476-1542) | [[:d:Q25259|Q25259]] | 42 |- | [[Johann Ludwig Burckhardt]] | svisa esploristo kaj orientalisto | [[:d:Q39691|Q39691]] | 42 |- | [[John Kennedy Toole]] | usona romanisto | [[:d:Q313739|Q313739]] | 42 |- | [[Vinayak Damodar Savarkar]] | barata politikisto | [[:d:Q471040|Q471040]] | 42 |- | [[Celso]] | greka filozofo de la 2-a jarcento | [[:d:Q315370|Q315370]] | 42 |- | [[Stephen Leacock]] | kanada ekonomiisto kaj humoristo | [[:d:Q508029|Q508029]] | 42 |- | [[Paul von Lettow-Vorbeck]] | germana armeoficiro (1870-1964) | [[:d:Q57203|Q57203]] | 42 |- | [[Mary Daly]] | usona feminisma filozofo kaj teologino (1928–2010) | [[:d:Q241392|Q241392]] | 42 |- | [[Conradin]] | Duko de Ŝvabio, Reĝo de Jerusalemo kaj Reĝo de Sicilio; la lasta reganto de la Ŝtaŭfen-dinastio | [[:d:Q158246|Q158246]] | 42 |- | [[Anita Loos]] | usona scenaristo, dramisto, aŭtoro, aktorino kaj televida produktanto (1888-1981) | [[:d:Q272088|Q272088]] | 42 |- | [[Frederick Jackson Turner]] | usona historiisto | [[:d:Q548462|Q548462]] | 42 |- | [[Carrie Chapman Catt]] | usona socialreformisto, sufrageto (1859-1947) | [[:d:Q270207|Q270207]] | 42 |- | [[Enoch Powell]] | brita politikisto (1912–1998) | [[:d:Q333028|Q333028]] | 42 |- | [[Imadaddin Nasimi]] | azerbajĝana poeto | [[:d:Q982506|Q982506]] | 42 |- | [[Kim Seong-su]] | sudkorea edukisto, aktivulo, ĵurnalisto, entreprenisto kaj politikisto | [[:d:Q208203|Q208203]] | 42 |- | [[Antonio Labriola]] | itala filozofo (1843-1904) | [[:d:Q342730|Q342730]] | 42 |- | [[Savitribai Phule]] | hinda sociareformisto kaj poeto (1831-1897) | [[:d:Q2645692|Q2645692]] | 42 |- | [[Tadamichi Kuribayashi]] | japana militisto | [[:d:Q297013|Q297013]] | 42 |- | [[Bahram Ĉobin]] | sasanida imperiestro de 590 ĝis 591 | [[:d:Q311283|Q311283]] | 42 |- | [[Mark Kelly]] | eksa astronaŭto, usona senatano por Arizono ekde 2021 | [[:d:Q357510|Q357510]] | 42 |- | [[Teófilo Gutiérrez]] | kolombia futbalisto | [[:d:Q369056|Q369056]] | 42 |- | [[John Hughes]] | usona reĝisoro, scenaristo kaj produktanto (1950-2009) | [[:d:Q311263|Q311263]] | 42 |- | [[Aelia Eŭdocia]] | edzino de bizanca imperiestro Teodozio la 2-a | [[:d:Q229307|Q229307]] | 42 |- | [[Simeon Stilitoj]] | kristana asketa sanktulo | [[:d:Q310987|Q310987]] | 42 |- | [[Steve Davis]] | angla snukerludisto | [[:d:Q310450|Q310450]] | 42 |- | [[Georgie Henley]] | brita aktorino | [[:d:Q228875|Q228875]] | 42 |- | [[Naomi Wolf]] | usona verkisto | [[:d:Q237875|Q237875]] | 42 |- | [[Jean-Louis Barrault]] | franca aktoro, reĝisoro kaj teatra direktisto | [[:d:Q309898|Q309898]] | 42 |- | [[Michael Rosenbaum]] | usona aktoro | [[:d:Q311613|Q311613]] | 42 |- | [[Kevin Sorbo]] | usona aktoro | [[:d:Q313655|Q313655]] | 42 |- | [[Mike Wallace]] | | [[:d:Q325487|Q325487]] | 42 |- | [[Aleksey Batalov]] | teatra kaj filmaktoro, reĝisoro | [[:d:Q339581|Q339581]] | 42 |- | [[Vincent Gallo]] | usona aktoro | [[:d:Q362353|Q362353]] | 42 |- | [[Aziz Ansari]] | usona aktoro | [[:d:Q369482|Q369482]] | 42 |- | [[Phyllis Schlafly]] | usona aktivulo | [[:d:Q434669|Q434669]] | 42 |- | [[Craig Ferguson]] | usona aktoro | [[:d:Q72867|Q72867]] | 41 |- | [[Zane Grey]] | usona romanisto (1872–1939) | [[:d:Q146763|Q146763]] | 41 |- | [[D. T. Suzuki]] | japana budhologo (1870–1966) | [[:d:Q44847|Q44847]] | 41 |- | [[Milton Berle]] | usona aktoro | [[:d:Q558933|Q558933]] | 41 |- | [[David Mamet]] | usona dramisto, aktoro, produktanto, reĝisoro, scenaristo kaj eseisto | [[:d:Q269927|Q269927]] | 41 |- | [[Paul Scarron]] | franca poeto kaj dramisto | [[:d:Q551725|Q551725]] | 41 |- | [[Georgij Timofejeviĉ Beregovoj]] | | [[:d:Q364451|Q364451]] | 41 |- | [[Gisèle Pelicot]] | | [[:d:Q130240908|Q130240908]] | 41 |} {{Wikidata list end}} 91cdn8cpoevj9e1k13j9pcicg50pzlw 0 899428 9493852 9013888 2026-10-15T09:23:21Z Kani 670 9493852 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrorela pluvio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Black-fronted Dotterel 2 - Bow Bowing.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Ĥaradrioformaj]] ''Charadriiformes'' |familio = [[Ĥaradriedoj]] ''Charadriidae'' |familio aŭtoritato = |genro = [[Ĥaradrio]]j ''Charadrius'' |genro aŭtoritato = |specio = '''Nigrorela pluvio''' ''Ch. melanops'' |dunomo = ''Charadrius melanops'' |specio aŭtoritato = [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818 |statuso = LC |mapo de vivoteritorioj = Blackfronteddotterelmap.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Teritorio en flava koloro }} La '''Nigrorela pluvio''' (laŭ la latinligva scienca nomo ''Charadrius melanops'' kaj ankaŭ ''Nigrafrunta pluvio'') estas eta kaj vigla [[pluvio]], tio estas [[vadbirdo]] de la familio de [[ĥaradriedoj]] kaj genro ''Charadrius'' kiu enhavas multajn aliajn speciojn, kiuj troviĝas tra multo de Aŭstralio kaj Novzelando. ==Taksonomio== La Nigrorela pluvio estis [[Specipriskribo|formale priskribita]] en 1818 fare de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] kun la [[dunoma nomo]] ''Charadrius melanops''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=27 | location=Paris | publisher=Deterville | page=139 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/19425930 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estis poste markita kiel [[Nov-Sud-Kimrio]].<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1934 | title=Check-List of Birds of the World | volume=2 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=255 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483068 }}</ref> La specia epiteto kombinas la vorton de [[Antikva greka]] ''melops'' kun la signifo "nigra" kun ''ōps'' kun la signifo "vizaĝo, orelareo".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=247 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n247/mode/1up }}</ref> Tiu specio estis antaŭe metita en la [[monotipa]]n genron ''Elseyornis'' sed studo pere de [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2022 trovis, ke ĝi estas parto de klado enhavanta membrojn de genro ''[[Charadrius]]''.<ref>{{Cite journal | last1=Černý | first1=David | last2=Natale | first2=Rossy | date=2022 | title=Comprehensive taxon sampling and vetted fossils help clarify the time tree of shorebirds (Aves, Charadriiformes) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=177 | pages=107620 | doi=10.1016/j.ympev.2022.107620}}</ref> La Nigrorela pluvio estis tiel remetita al ''Charadrius''. La specio estas [[monotipa]]: ne oni agnoskis [[subspecio]]n.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Decembro 2023 | title=Buttonquail, thick-knees, sheathbills, plovers, oystercatchers, stilts, painted-snipes, jacanas, Plains-wanderer, seedsnipes | work=IOC World Bird List Version 14.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/buttonquail/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=30a de Decembro 2023 }}</ref> == Aspekto == Kiel plenkreskulo, tiu eta marbordbirdo havas totalan longon de 16–18 cm, enverguron de 33–35 cm kaj pezon de 30–35 g. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto.{{sfn|Marchant|Higgins|1993|p=892}} Ĝi havas klaran nigran vizaĝmaskon el la frunto tra la orelareo, kaj v-forman bandon trans la brusto. Dorse ĝi estas makulita bruna kun la flugiloj kaj kapkrono de la sama koloro. Tiu koloraro estas precipe utila por kamuflado kontraŭ aerpredantoj. Okulringoj kaj la unua parto de la beko estas ruĝaj, kaj ĉi-lasta estas nigra ĉe la pinto. La kruroj estas paloranĝaj. Male al multaj aliaj [[vadbirdoj]], nigrorelaj pluvioj konservas la saman [[plumaro]]n la tutan jaron. Junuloj estas pli senkoloraj kun grizeca beko kaj al ili mankas la nigraj brustobandoj kaj frunto.{{sfn|Marchant|Higgins|1993|pp=892-893}} == Distribuado kaj habitato == La nigrafrunta pluvio estas disvastigita ĉie en Aŭstralio inkluzive de Tasmanio kaj mem-enkondukita en Nov-Zelando kie ĝi nun estas ofta. Ĝi enloĝas la randojn de nesalakvaj fontoj inkluzive de malsekejoj, lagoj, marĉoj, akvorezervejoj kaj [[bilabongo]]j, kaj en malprofundaj, portempaj argilejaj malsekejoj. Foje, ĝi ankaŭ povas esti trovita okupante salakvajn ŝlimejojn kaj [[estuaro]]jn. Ĝi evitos akvon pli ol kelkajn mm profundan kaj pezan vegetaĵaron. Nigrafruntaj pluvioj estas tipe sidlokemaj, kun ununura birdo, paro, aŭ familia grupo okupanta pecon de vivejo sur pli-malpli permanenta bazo. Tamen, kelkaj individuoj ŝajnas vojaĝi konsiderindajn distancojn, kaj aroj foje kunvenas en manĝoriĉaj lokoj. == Referencoj == {{Referencoj}} * Ian Sinclair, Phil Hockey kaj Warwick Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'' (Struik 2002) {{ISBN|1-86872-721-1}} * Hayman, Marchant kaj Prater ''Shorebirds'' {{ISBN|0-395-60237-8}} * Geering, A., Agnew, L. kaj Harding, S. 2007. ''Shorebirds of Australia''. CSIRO Publishing. 9780643101340 * Menkhorst, P., Rogers, D., Clarke, R., Davies, J. kaj Marsack P. 2019. ''The Australian bird guide''. Australia, CSIRO. 9781486311934 * Pizzey, G kaj Knight, F. 2012. ''Birds of Australia''. Australia. HarperCollins Publishers. 9780732291938 * Reader's Digest. 1976. ''Reader's Digest completebook of Australian Birds''. Sydney, Reader's Digest. 0909486409 * Rowland, P kaj Farrell, C. 2018. ''Australia's birdwatching megaspots''. John Beaufoy Publishing p.&nbsp;229. 9781912081660 ==Eksteraj ligiloj== {{commons category|Charadrius melanops|''Charadrius melanops''}} * Three-banded plover - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/249.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'']. {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĥaradriedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] bz9vltwrobyrm0fvq9balqd40lcpzo4 0 901338 9493764 9079948 2026-10-15T04:39:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493764 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO=BY |tersituo =Minsko |zomo=13 }} La '''Belorusia Nacia Muzeo de Historio kaj Kulturo''' ({{Lang-be|Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|t=''Natsyyanalny gistarychny muzey Respubliki Byelarus''}}) estas historia muzeo en [[Minsko]], [[Belorusio]]. La muzeo tenas la plej grandan kolekton de monumentoj de la materiala kaj spirita kulturo de belorusoj ekde antikvaj tempoj al la moderno. La kolekto de la muzeo tenas proksimume {{Unuo|500000}} erojn <ref>{{Cite web|title=National Museum of History and Culture of Belarus|url=http://www.welcomebelarus.com/belarus/attractions/attractions-belarus/museums/museum_of_history_and_culture.html|accessdate=Aug 7, 2020|website=www.welcomebelarus.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124082618/http://www.welcomebelarus.com/belarus/attractions/attractions-belarus/museums/museum_of_history_and_culture.html|archivedate=2020-01-24}}</ref>. La muzeo havas kvin filiojn: la Muzeo de la Historio de Belarusian Kinejo, la Muzeo de Moderna Belarusian Ŝtatiĝo, la Domo-Muzeo de la Unua Kongreso de la RSDLP, la Muzeo de la Historio de la Teatro kaj Muzika Kulturo de Belorusio, kaj la Muzeo de Naturo kaj Ekologio de Belorusio <ref name=":03">{{Cite web|title=National History Museum of the Republic of Belarus|url=http://history.museum.by/|access-date=2023-08-21|website=National History Museum of the Republic of Belarus|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230822000637/http://history.museum.by/|archivedate=2023-08-22}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historiaj muzeoj en Belorusio]] [[Kategorio:Minsko]] g47kcvr32fa7g5k2yj5yf1ay4q6axcy 0 909443 9493697 9486854 2026-10-14T19:12:35Z Sj1mor 12103 9493697 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''MicroProse''' estas [[Usono|usona]] [[videoludo|videoluda]] [[eldonisto]] kaj programfirmao fondita de [[Bill Stealey]], [[Sid Meier]] kaj [[Andy Hollis]]. Ĝi estis kreita en [[1982]] cele al la vendado de la unua videoludo fare de Meier, ''[[Hellcat Ace]]''.<ref>{{Cite magazine|last=Jahromi|first=Neima|date=September 22, 2021|title=Sid Meier and the Meaning of "Civilization"|url=https://www.newyorker.com/books/under-review/sid-meier-and-the-meaning-of-civilization|access-date=October 2, 2021|magazine=The New Yorker|archive-date=July 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220719023623/https://www.newyorker.com/books/under-review/sid-meier-and-the-meaning-of-civilization|url-status=live}}</ref><ref name="gspot_hollis">{{cite web |title=The Most Influential People in Computer Gaming of 1996 – Andy Hollis |url=http://www.gamespot.com/features/15most/html/mi96_05.html |website=[[GameSpot]] |publisher=CBS Interactive |access-date=November 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100405233824/http://www.gamespot.com/features/15most/html/mi96_05.html |archive-date=April 5, 2010 |url-status=dead}}</ref> Ĝi disvolvis kaj eldonis multajn ludojn, inkluzive de la komencoj de la serioj ''[[Civilization]]'' kaj ''[[X-COM]]''. La plej multaj el ĝiaj interne disvolvitaj titoloj estis [[Simulada videoludo|simuladaj]] kaj [[Strategia videoludo|strategiaj videoludoj]]. En [[1993]], la kompanio perdis la plej grandan parton de sia personaro en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] kaj fariĝis filio de Spectrum HoloByte. Sekvaj elspezo-reduktoj kaj entreprenaj politikoj kondukis al la foriro de Sid Meier, [[Jeff Briggs]] kaj [[Brian Reynolds]], kiuj kunfondis [[Firaxis Games]] en [[1996]], post kiam MicroProse fermis sian antaŭan oficejon en [[Aŭstino|Aŭstino]] ([[Teksaso]]). En [[1998]], post malsukcesa provo de akiro fare de [[GT Interactive]], la malfortiĝanta MicroProse (Spectrum HoloByte) fariĝis plene posedata filio de [[Hasbro|Hasbro Interactive]], kaj ĝiaj programaj studioj en [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]] ([[Kalifornio]] kaj [[Chapel Hill (Norda Karolino)|Chapel Hill]] ([[Norda Karolino]]) estis fermitaj la sekvan jaron. En [[2001]], MicroProse ĉesis ekzisti kiel ento, kaj Hasbro Interactive vendis la intelectajn havaĵojn de MicroProse al [[Infogrames]]. La antaŭa ĉefa oficejo de MicroProse UK en [[Chipping Sodbury]] estis fermita en [[2002]], sekvita de la iama ĉefsidejo en [[Marilando]] en [[2003]]. La marko estis revivigita en [[2007]] kiam Interactive Game Group aĉetis ĝin de [[Atari Interactive]], antaŭe Infogrames. La marko MicroProse estis licencita al Legacy Engineering Group por konsumantaj elektronikaj produktoj. Cybergun posedis la markon MicroProse inter [[2010]] kaj [[2018]], post kio ĝi estis akirita de David Lagettie en kunlaboro kun Stealey. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://www.microprose.com/ Oficiala retejo] ({{en}}) [[Kategorio:Videoludaj firmaoj]] 20c6ymidg5z1zdjhue4mdexiaiwwztb 0 909737 9493866 9092852 2026-10-15T11:29:34Z Sj1mor 12103 9493866 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [gerĵon], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ádám Gerzson''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]]. Liaj [[pseŭdonimo]]j estis ''Földi N.'' kaj ''Mihályfi''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM41953/39ada5e2-4b80-4787-b9d7-380182b10527/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=670841&date=2025-05-08 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1832|2|22}} en [[Izsák]], li mortis {{mortotago|1906|8|9}} en [[Nagykőrös]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en kalvinana [[gimnazio]] en Nagykőrös, sed interrompe li batalis dum la [[hungara revolucio de 1848]]. Inter 1850–1853 li studis juron kaj teologion en [[Universitato de Debrecen|Kalvinana Kolegio de Debrecen]], poste li estis familia edukisto en [[Veľká|Felka]], dum li lernis germane. En 1855 li akiris [[licenco]]n kaj li estis kalvinana vicpastro en 1855 en [[Köröstarcsa]] por unu jaro. Inter 1856–1874 li instruis en la menciita kalvinana gimnazio en Nagykőrös, dum inter 1867-1901 li estis gimnaziestro kun interrompoj, fine li pensiuliĝis en 1902. En tiu longa instrua periodo en 1857 li finis pedagogian kurson en [[Vieno]], poste li studis en universitatoj de [[Tübingen]] kaj [[Zuriko]], en 1862 li akiris pastran licencon en pli alta grado, en [[1871]] li akiris pedagogian diplomon en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]]. Ekde 1875 li havis postenojn en la kalvinana eklezio. Lia edzino naskis filinon. == Elektitaj kontribuoj == * ''Debreczeni kalendárium az 1630. évről.'' (1890) * ''A nagykőrösi ev. református főgimnázium története.'' (kunaŭtoro, 1896, denove: 2012) * ''Nagykőrösi Athenás, vagy a nagykőrösi írók élete.'' (1904) == Fontoj == * [https://www.izsak.hu/2021/05/03/adam-gerzson-irodalomtortenesz-tanar-munkassaga/?cn-reloaded=1 biografio hungare kun foto] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/a-a-744F8/adam-gerzson-74546/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/adam-gerzson-38b3e biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Adam Gerzson}} [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} f1rmue2j5bu3koo64ditfciq1kbnp70 0 912924 9493800 9124741 2026-10-15T08:36:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493800 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|regiono-ISO=NL|tersituo =<!--Hilversum-->|zomo=13}} La '''Nederlanda Instituto por Sono kaj Vido''' ({{Lang-nl|Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid}}, akronime '''NIBG''') estas amaskomunikila [[arkivo]] kaj [[muzeo]]. Fondita en junio 1997 en [[Hilversum]], la instituto estas unu el la plej grandaj aŭdvidaj kolektoj en [[Eŭropo]]. La Instituto kolektas, kontrolas kaj provizas aliron al pli ol 70% de la nederlanda aŭdvida heredaĵo. Entute, la kolekto havas pli ol 750 000 horojn da televido, radio, muziko kaj filmoj ; ĝi komenciĝis en 1898 kaj daŭre kreskas ĉiutage, fariĝante unu el la plej grandaj aŭdvidaj arkivoj en Eŭropo. <ref>{{cite web|url=http://www.beeldengeluid.nl/en/about|title=About &#124; Beeld en Geluid|publisher=The Netherlands Institute for Sound & Vision|date=|access-date=2014-08-01}}</ref> Ĝi estas la arkivo de naciaj dissendaj kompanioj, instituto por kultura heredaĵo (provizanta aliron al studentoj kaj la ĝenerala publiko) kaj ankaŭ muzeo por siaj vizitantoj. En 2019, la '''Muzeo voor Communicatie''', establita en La Hago en 1929, kunfandiĝis kun Sono kaj Vido. La muzeo estis renomita kiel ''Beeld en Geluid Nesto Haag''. La 1-an de januaro 2022, '''Muziekweb''' estis kunfandita en Sono kaj Vido. Muziekweb estis antaŭe filiiĝita kun la Centra Biblioteko de Rotterdam.<ref>[https://www.ensie.nl/rotterdam/centrale-discotheek-rotterdam Centrale Discotheek Rotterdam] ĉe retejo de [[Eerste Nederlandse Systematisch Ingerichte Encyclopaedie|Ensie]] (la 12-a de januaro 2017) .</ref><ref>Warmerdam, Ria (April–June 2012). "Biggest CD collection in Europe now available in streaming format." in ''Fontes Artis Musicae''. Vol. 59, No. 2. pp.&nbsp;190ff. .</ref>Ĝi estis priskribita kiel "plej granda muzika kolektode Eŭropo".<ref>{{cite web|url=https://bibliotheek.ideacultuur.nl/content/22-collectie/muziek/126-muziekweb|title=Muziekweb}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * [https://web.archive.org/web/20250529081720/https://www.muziekweb.nl/en/ Muziekweb] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Radio en Nederlando]] [[Kategorio:Televido en Nederlando]] ji3g5dspcky41d3vi2osmmlfrvjtj8v 0 923697 9493775 9423635 2026-10-15T05:03:58Z Sj1mor 12103 9493775 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Michel SOGNY''' (naskiĝis la [[21-a de novembro|21-an de novembro]] [[1947]] en [[Paŭo (Francio)|Pau]], [[Francio]]) estas franca pianisto, komponisto kaj verkisto de [[Hungario|hungara]] deveno.<ref>Valérie Sasportas (23 April 2010). [http://www.lefigaro.fr/livres/2010/04/22/03005-20100422ARTFIG00623-michel-sogny-la-musique-sans-soupir-.php «&nbsp;Michel Sogny, La musique sans soupirs&nbsp;»]. ''[[Le Figaro]]''.</ref><ref>Radio Classique (December 2015). [http://www.radioclassique.fr/actu-classique/dossiers/dossiers-detail/lart-et-la-methode-de-michel-sogny.html "L’art et la Méthode de Michel Sogny"].</ref> Li evoluis novan aliron al la instruado de piano. Lia metodo ebligis al multaj lernantoj de ĉiuj aĝoj ĝui la praktikigon de ĉi tiu instrumento, ĉar pianludado estas ĝenerale konsiderata neatingebla se ne instruata dum infaneco.<ref>«&nbsp;L'histoire d'une adulte prodige&nbsp;», Piano n°19, 2005–2006.</ref> ==Biografio== Michel Sogny ĉeestis la Normalan Muzikan Lernejon de Parizo, kie li studis pianon sub la gvido de Jules Gentil kaj Yvonne Desportes. Li havas magistran gradon en [[psikologio]], bakalaŭran gradon en literaturo kaj doktoran gradon en [[filozofio]],<ref>''Le Processus de l'esprit créateur chez Liszt'', SUDOC, 040853942</ref> kiun li kompletigis ĉe la Sorbono en 1974 sub la gvido de Vladimir Jankélévitch. Michel Sogny estas la fondinto de la Fondaĵo SOS Talents. Kune kun [[Valéry Giscard d’Estaing|Valéry Giscard d'Estaing]] kaj la posteulino de Franz Liszt, Blandine Ollivier de Prévaux, Sogny estis unu el la fondintaj membroj de la Franca Asocio Franz Liszt.<ref>Association française Franz Liszt 1972 », Documentation Association Franz Liszt,‎ octobre 1972</ref><ref>{{cite news |title=Une Association Franz Liszt|work=[[Le Figaro]]|date=16 October 1973|page=29|url=https://www.flickr.com/photos/60784876@N06/49472640182/in/dateposted-public}}</ref> ==La pianmetodo de Michel Sogny== La metodologio de Sogny estas instruata en liaj lernejoj en Parizo kaj Ĝenevo. Ekde 1974, pli ol 20,000 lernantoj majstras pianon laŭ la metodo de Sogny.<ref>{{cite news |first=Thierry |last=Hillériteau|title=Les antiques accords de Michel Sogny|work=[[Le Figaro]]|date=2 May 2014|url=http://www.lefigaro.fr/mon-figaro/2014/05/02/10001-20140502ARTFIG00286-les-antiques-accords-de-michel-sogny.php}}</ref><ref>{{cite news |title=L'HUMANISTEDE LA MUSIQUE|date=18 May 2017|url=https://studylibfr.com/doc/5076546/de-la-musique---%C3%A9ditions-michel-de-maule}}</ref> La metodo konsistas el du ĉefaj komponantoj: didaktikaj verkoj – Prolegomenoj, kiuj reprezentas etajn ekzercojn.<ref>François Lancel, "En avant la musique", ''Le Parisien'',‎ mai 1981</ref> La Prolegomenoj disvolvas la percepton de muzika simfonio kaj sono.<ref>Stephan Friedrich, ''"L'Art et la Méthode", Classica L'Express"'',‎ décembre 2015, p. 4</ref> La dua direkto konsistas el la ciklo de etudoj, kie la koncentriĝo estas sur la disvolvigo de teknikaj kapabloj, kiel mangestoj kaj pozicioj.<ref>Georges Hilleret, "Le bonheur de jouer Bach après quelques mois de pratique", Télé 7 Jours,‎ 26 mai 1984</ref> Unu el la lernantoj de Sogny, kiu komencis pianpraktikon jam kiel plenkreskulo, estis la franclingva profesoro Michel Paris.<ref>Stephan Friedrich, ''"Michèle Paris – L'adulte prodige"'', Classica L'Express,‎ décembre 2014, p. 9</ref> Post la kompletigo de la 4-jara metodologia kurso de Sogny, en la aĝo de 30 jaroj ŝi prezentis solan koncerton en la [[Théâtre des Champs-Elysées|Teatro des Champs-Élysées]] sub la patroneco de la Ministerio de Kulturo.<ref>Edgar Schneider, ''"Jours de France"'', Le Carnet de la Semaine,‎ 3 mai 1980</ref> Alia sukcesa lernanto de Michel Sogny estis Claudine Zévaco, kiu prezentis en la Teatro des Champs-Élysées en 1983 kaj 1984.<ref>"En Bref- Récital à la Fondation Cziffra", ''Le Monde'',‎ 26 mai 1984</ref> En 1981, la Senato formale turniĝis al la Ministro de Kulturo, Jack Lang, por diskuti la enkondukоn de la metodologio de Michel Sogny tra la tuta [[Francio]].<ref>{{cite news |title=Enseignement de la musique : extension du centre Michel Sogny – Sénat|url=https://www.flickr.com/photos/60784876@N06/25294925464}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.michelsogny.ch/ Michel Sogny Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221017174615/http://www.michelsogny.ch/ |date=2022-10-17 }} * [https://www.lefigaro.fr/musique/michel-sogny-l-art-de-la-resilience-20220605 Michel Sogny, l’art de la résilience] [[Le Figaro]] * [http://www.academie-michel-sogny.ch Michel Sogny Academy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221017174620/http://www.academie-michel-sogny.ch/ |date=2022-10-17 }} * [http://www.michelsogny.com Michel Sogny persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220508032616/http://www.michelsogny.com/ |date=2022-05-08 }} * [http://www.sos-talents.ch Fondaĵo SOS Talents] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221021030101/http://www.sos-talents.ch/ |date=2022-10-21 }} * [https://web.archive.org/web/20150822211931/http://www.artchipel.net/fr/compositeur/sogny-michel/ Verkaro ĉe Artchipel] * [https://www.laflutedepan.com/recherche?Effiltre=1&Effiltre2=0&tri=0&page=0001&boutique=&instrument=&style=&motcle=michel+sogny laflutedepan.com] [[Kategorio:Francaj komponistoj]] [[Kategorio:Francaj pianistoj]] kgri9p8nmq2r87llhiloymoik0l8evs 0 925024 9493863 9485286 2026-10-15T11:15:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493863 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigraventra kukolo |koloro = pink |dosiero = Piaya melanogaster Black-bellied Cuckoo; ZF Canopy Tower, Manaus, Amazonas, Brazil (cropped).jpg |priskribo de dosiero = En [[Manaŭso]], [[Amazonio (subŝtato)|Amazonio]] ([[Brazilo]]) |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Kukoloformaj]], ''Cuculiformes'' |familio = [[Kukoledoj]], ''Cuculidae'' |genro = ''[[Piaya]]'' |specio = '''Nigraventra kukolo''', ''P. melanogaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Piaya melanogaster'' |volume=2018 |article-number=e.T22684376A130095914 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22684376A130095914.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Piaya melanogaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |sinonimo = <br /> |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=250px |mapo de vivoteritorioj =Piaya melanogaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigraventra kukolo''' aŭ '''Nigraventra sciurkukolo''', ''Piaya melanogaster'', estas specio de la [[kukoledoj]], familio de la ordo de [[birdo]]j, nome ''Cuculiformes'', kiuj inkludas ankaŭ la [[vojkuruloj]]n, la [[anio]]jn kaj la [[centropo]]jn. Ĝi troviĝas en Amazonio.<ref name=":0">{{cite news|title=Aves del Ecuador: Guía de Campo. Volumen II|last1=Ridgely|first1=Robert|last2=Greenfield|first2=Peter|publisher=Quito: Fundación de Conservación Jocotoco|year=2006}}</ref><ref name=":1">{{cite news|title=Playa melanogaster|url=http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22684376|author=BirdLife International|publisher=IUCN Red List of Threatened Species. Version 2014.1|date=2012|access-date=28a de Septembro 2016|archive-date=5a de Marto 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305050357/http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22684376}}</ref><ref name=":2">{{cite news|title=Nombres en castellano de las aves del mundo recomendados por la SEO (4ª parte p. 94)|url=http://www.seo.org/wp-content/uploads/tmp/docs/vol_45_4_cuarto1.pdf|last1=Bernis|first1=F|last2=de Juana|first2=E|last3=del Hoyo|first3=J|journal=Ardeola |volume=45 |issue=1|date=1998}}</ref> Kvankam tiu specio havas vastan distribuadon, oni scias malmulte pri ĝia ekologio kaj naturhistorio.<ref name=":2" /> La vorto ''melanogaster'' signifas "nigran ventron"; ĝi havas grekajn radikojn, ''melas'' kun la signifo "nigra" kaj ''gaster'' kun la signifo "ventro".<ref name=":3">{{cite news|title=Phylogeny of the cuckoo genus Coccyzus (Aves: Cuculidae): a test of monophyly.|last=Hughes|first=J|journal=Systematics and Biodiversity |volume=4 |issue=4 |pages=483–488|date=2006}}</ref> == Aspekto == La averaĝa longo de plenkreskuloj estas inter 38 kaj 40,5 cm. La beko estas de intensa purpur/ruĝa koloro, la irisoj estas malhelruĝaj kun blua ĉirkaŭokula haŭtaĵo kaj unu flava haŭtareeto ĉe la antaŭa flanko de ĉiu okulo. La kapo estas griza kaj kontrastas kun la avelkolora dorso. La gorĝo kaj supra brusto estas brunruĝecaj, cinamokoloraj kaj la malsupra brusto, ventro kaj subvostaj kovriloj estas nigraj. La vosto estas nigra kun okulfrapaj blankaj strioj.<ref name=":0" /> La junuloj similas al plenkreskuloj.<ref name=":4">{{cite news|title=Black-bellied Cuckoo (Piaya melanogaster) » Planet of Birds|url=http://www.planetofbirds.com/cuculiformes-cuculidae-black-bellied-cuckoo-piaya-melanogaster|access-date=2016-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161001222022/http://www.planetofbirds.com/cuculiformes-cuculidae-black-bellied-cuckoo-piaya-melanogaster|archive-date=1a de Oktobro 2016}}</ref> ''P. melanogaster'' troviĝas ene de la teritorio de la simila [[sciurkukolo]] (''Piaya cayana'').<ref>{{cite news|title=Overview – Black-bellied Cuckoo (''Piaya melanogaster'') – Neotropical Birds|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=201976|access-date=2016-09-30}}</ref> Nigraventraj kukoloj distingiĝas per malhela vizaĝo kaj griza krono.<ref name=":0" /> La sciurkukolo havas nudan flavverdecan haŭton en la ĉirkaŭokula areo, la brusta plumaro estas griza kaj al ĝi mankas la karakteriza kapuĉo de la nigraventra kukolo.<ref name=":5">{{cite news|title=Wiki Aves de Colombia – Universidad Icesi – Cali, Colombia {{!}} Cuco Buchinegro – Piaya melanogaster|url=http://www.icesi.edu.co/wiki_aves_colombia/tiki-index.php?page_ref_id=1678|access-date=2016-09-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171113112803/http://www.icesi.edu.co/wiki_aves_colombia/tiki-index.php?page_ref_id=1678 |date=2017-11-13 }}</ref> === Voĉo === Ilia karakteriza kanto estas "djerií-dju, djerií-dju, djerií-dju…" foje ripetata dum kelkaj minutoj. Ofte malfacilas trovi ilian lokon, ĉar ili tipe restas senmovaj en la arbaro dum kantado. Ili ankaŭ produktas malfortajn gruntojn.<ref name=":0" /> === Filogenio === La genro ''Playa'' estas konsiderita [[Parafilio|parafiletika]]. La [[Malgranda kukolo]] estis iam konsiderita tria membro de la genro, sed ĝi nun estas metita en ''Coccycua''.<ref name=":3" /> == Distribuado == ''P. melanogaster'' estas specio kun malalta denseco en Amazonio; ĝi troveblas en la supraj partoj de tropikaj [[pluvarbaro]]j kaj foje en savanarbaroj.<ref>{{Cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=201976|title=Overview – Black-bellied Cuckoo (Piaya melanogaster) – Neotropical Birds|website=neotropical.birds.cornell.edu|access-date=2016-10-04}}</ref> Ĝi preferas altitudojn ĝis 800 metroj super marnivelo. Ĝi estas indiĝena specio de suda kaj orienta [[Gujano]], [[Surinamo]], [[Franca Gvajano]], orienta [[Venezuelo]], norda [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], orienta [[Peruo]] kaj nordokcidenta [[Brazilo]]. Ĝi estas konstanta loĝanto en sia teritorio.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> En Gujano, la nigraventra kukolo troveblas en Kanaŝeno.<ref>{{cite news|title=Preliminary Bird Species Checklist of the Konashen COCA, Southern Guyana.|last=O'Shea|first=B.j.}}</ref> En Bolivio ĝi troveblas en la departemento La-Pazo.<ref>{{cite news|title=Bolivia has the opportunity to create the planet's richest park for terrestrial biota|last1=Remsen|first1=J|last2=Parker|first2=T|journal=Bird Conservation International |volume=5 |issue=2–3 |pages=181–199 |date=1995}}</ref> En Kolombio ĝi troviĝas el la sudo de la departemento Meta, la nordokcidento de la departemento Guainía kaj en la suda departemento Vaupés.<ref name=":5" /> En Ekvadoro ĝi troviĝas sub 400 metroj super marnivelo, malofte vidata en la orientaj malaltebenaĵoj.<ref name=":0" /> En Brazilo ĉi tiu kukolo troviĝas en la regiono Alta Floresta norde de Mato Grosso, en sudorienta Amazonio.<ref>{{cite news|title=Birding the Alta Floresta region, northerns Mato Grosso, Brazil.|last=Whitney|first=B|journal=Cotinga |volume=7 |pages=64–68}}</ref> === Populacistatuso === Ĉi tiu specio troviĝas en vasta teritorio kaj la populacio ŝajnas malpliiĝi. Pro la malfacileco de populacikalkulo, ĝi ankoraŭ ne atingis la sojlon por vundebla stato kaj estas nuntempe listigita kiel specio [[malplej zorgiga]].<ref name=":1" /> == Habitato == Nigraventraj kukoloj vivas en [[Tropika pluvarbaro|tropikaj pluvarbaroj]], veprejoj kaj foje en arbarkovritaj [[savano]]j.<ref name=":5" /> Ili ne vizitadas malfermajn areojn, kiel la sciurkukolo faras. La nigraventra kukolo restas ĉe la supraj niveloj de la arbaro.<ref name=":0" /> Oni taksas, ke [[senarbarigo]] reduktas taŭgan vivejon ene de ĝia teritorio je proksimume 10% ĉiujn tri generaciojn (proksimume 13 jarojn).<ref name=":1" /> == Kutimaro == ''P. melanogaster'' preferas arbarajn kanopeojn, sed videblas en altaj arbustoj, grimpante sur vitojn, saltante inter branĉoj aŭ kurante inter ili, kaj flugante en malfermaj spacoj. Iliaj flugilbatoj estas malrapidaj kaj surfacaj. Individuoj kutime estas solaj aŭ en paroj.<ref name=":5" /> === Reproduktado === La reprodukta ciklo de ''P. melanogaster'' estas malmulte konata. Ekzistas registroj pri individuoj en reprodukta stato dum la monato aprilo en la Supra Orinoko en Venezuelo. En Franca Gujano oni vidis nestbirdidojn manĝigatajn de julio ĝis novembro.<ref name=":6">{{cite news |title=Black-bellied Cuckoo (Playa melanogaster) |url=http://www.hbw.com/node/54904 |access-date=2016-09-30}}</ref> Ili konstruas siajn nestojn en arboj kaj demetas ĝis 2 ovojn. <ref name="Piaya genus of cuckoos">{{cite news |title=Piaya (genus of cuckoos) |url=https://www.beautyofbirds.com/piayacuckoos.html |access-date=2016-09-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250814150317/https://www.beautyofbirds.com/piayacuckoos.html |date=2025-08-14 }}</ref> La ovoj estas pure blankaj.<ref name=":5" /> La vivdaŭro estas de 4.2 jaroj.<ref name=":1" /> === Manĝado === Ilia dieto konsistas el grandaj [[insekto]]j kiel [[skarabo]]j, [[cikado]]j, [[akrido]]j, [[formiko]]j kaj [[raŭpo]]j (eĉ tiuj kun akraj haroj). Ĉi tiu specio manĝas en la arbara kanopeo.<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":6" /> Ili ankaŭ manĝas malgrandajn vertebrulojn kiel lacertojn.<ref name="Piaya genus of cuckoos"/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{aut|Hilty, Steven L.}} (2003): ''Birds of Venezuela''. [[Helm Identification Guides|Christopher Helm]], London. <small>ISBN 0-7136-6418-5</small> {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kukoloformaj]] [[Kategorio:Kukoledoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] hhrfe5z88wrszgnne164au81q380bea 0 927029 9493716 9469847 2026-10-14T19:53:46Z ThomasPusch 1869 9493716 wikitext text/x-wiki '''La barona familio Dunszt de Adelsheim''' (hungarigite ofte literumita Dunszt)<ref>https://www.myheritage.hu/names/j%C3%B3zsef_dunszt</ref> estas nobela [[Ŝvabio|ŝvaba]] familio, kiu alvenis al Hungario ĉirkaŭ la 17-a–18-a jarcentoj. Ili unue setlis en Pénzeskút kaj en la ĉirkaŭaj setlejoj de la regiono de Veszprém, kiuj tiam estis konsiderataj kiel ''puszta'' (maldense loĝataj teritorioj). La familio Dunszt apartenis al la fondintaj familioj de pluraj tiaj setlejoj.<ref name=":1">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/005_penzeskut_polgarosodasa.htm V. Pénzeskút a polgárosodás útján (1849—1914)]</ref><ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/003_penzeskut_betelepitese.htm III. Pénzeskút betelepítése és fejlődése 1848-ig]</ref> Poste, en la urbo Veszprém, membro de la familio, [[Ferenc Dunst]] (1815–1883)<ref>[https://www.htaukcio.com/product/29865 Dunst Ferenc 1815-1883. veszprémi polgármester, országgyűlési képviselő , visit fotó 1867-70. ca. | HT Aukció]</ref>, servis kiel urbestro dum du oficperiodoj.<ref>[https://sztghonismeret.hu/kulturalis-orokseg/152-127-i-vilaghaborus-emlek Értéktár - Emléktáblák - 127. I. világháborús emlék - Szentgotthárdi Honismereti Klub]</ref> Pluraj branĉoj de la familio elmigris al Usono, tiel la familio Dunst fariĝis ankaŭ ĉeestanta en Ameriko, sed ankaŭ en najbaraj landoj kiel Aŭstrio kaj Slovakio. La Dunszt-familio origine devenas el la regiono [[Baden-Virtembergo]], pli precize el la urbo [[Adelsheim]]. Kun la tempo, ili ankaŭ oficiale uzis (aŭ rajtis uzi) la nobelan antaŭnomon ''adelsheimi'' (angle: ''of Adelsheim'', germane: ''von Adelsheim''). El la kamparaj setlejoj de la regiono de [[Veszprém]], la familio poste translokiĝis al urboj kiel [[Sopron]], [[Kecskemét]], [[Budapeŝto]] kaj pluraj urboj en la regiono Pest, kie ili atingis signifan socian kaj ekonomian sukceson.<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/nemetek_kecskemeten_a_19sz_masodik_feleben/pages/002_Nemetek_Kecskemeten.htm Németek Kecskeméten A 19. Század Második Felében]</ref><ref>[https://keol.hu/kecskemet-bacs/sikert-aratott-a-montazs-est-a-dunszt-familiaval Sikert aratott a Montázs-est a Dunszt famíliával]</ref><ref>[https://www.balassagyarmat.eu/miko.html Eva Dunszt, Zoltan Miko life story]</ref> La familio Dunszt kontribuis al la civila, kultura kaj socia evoluo de [[Hungario]].<ref>[https://tudas.hu/a-svajci-aki-magyarorszagon-lelt-uj-otthonra/ A svájci, aki Magyarországon lelt új otthonra és építette fel nekünk a fogaskerekűt | Tudás.hu]</ref> Aliaj familianoj, pri kiuj jam ekzistas esperantlingvaj vikipediaj tekstoj, estas la operkantistino [[Mária Dunszt]] (1936-1994); [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref>https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref> kaj la juna muzikisto [[Vilmos Dunszt]] (2007-). == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Germanaj familioj]] m2thk7lwar706qxdtmhjsr4ypthwqac 9493719 9493716 2026-10-14T19:55:51Z ThomasPusch 1869 Ferenc jam menciiĝis pli supre 9493719 wikitext text/x-wiki '''La barona familio Dunszt de Adelsheim''' (hungarigite ofte literumita Dunszt)<ref>https://www.myheritage.hu/names/j%C3%B3zsef_dunszt</ref> estas nobela [[Ŝvabio|ŝvaba]] familio, kiu alvenis al Hungario ĉirkaŭ la 17-a–18-a jarcentoj. Ili unue setlis en Pénzeskút kaj en la ĉirkaŭaj setlejoj de la regiono de Veszprém, kiuj tiam estis konsiderataj kiel ''puszta'' (maldense loĝataj teritorioj). La familio Dunszt apartenis al la fondintaj familioj de pluraj tiaj setlejoj.<ref name=":1">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/005_penzeskut_polgarosodasa.htm V. Pénzeskút a polgárosodás útján (1849—1914)]</ref><ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/003_penzeskut_betelepitese.htm III. Pénzeskút betelepítése és fejlődése 1848-ig]</ref> Poste, en la urbo Veszprém, membro de la familio, [[Ferenc Dunst]] (1815–1883)<ref>[https://www.htaukcio.com/product/29865 Dunst Ferenc 1815-1883. veszprémi polgármester, országgyűlési képviselő , visit fotó 1867-70. ca. | HT Aukció]</ref>, servis kiel urbestro dum du oficperiodoj.<ref>[https://sztghonismeret.hu/kulturalis-orokseg/152-127-i-vilaghaborus-emlek Értéktár - Emléktáblák - 127. I. világháborús emlék - Szentgotthárdi Honismereti Klub]</ref> Pluraj branĉoj de la familio elmigris al Usono, tiel la familio Dunst fariĝis ankaŭ ĉeestanta en Ameriko, sed ankaŭ en najbaraj landoj kiel Aŭstrio kaj Slovakio. La Dunszt-familio origine devenas el la regiono [[Baden-Virtembergo]], pli precize el la urbo [[Adelsheim]]. Kun la tempo, ili ankaŭ oficiale uzis (aŭ rajtis uzi) la nobelan antaŭnomon ''adelsheimi'' (angle: ''of Adelsheim'', germane: ''von Adelsheim''). El la kamparaj setlejoj de la regiono de [[Veszprém]], la familio poste translokiĝis al urboj kiel [[Sopron]], [[Kecskemét]], [[Budapeŝto]] kaj pluraj urboj en la regiono Pest, kie ili atingis signifan socian kaj ekonomian sukceson.<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/nemetek_kecskemeten_a_19sz_masodik_feleben/pages/002_Nemetek_Kecskemeten.htm Németek Kecskeméten A 19. Század Második Felében]</ref><ref>[https://keol.hu/kecskemet-bacs/sikert-aratott-a-montazs-est-a-dunszt-familiaval Sikert aratott a Montázs-est a Dunszt famíliával]</ref><ref>[https://www.balassagyarmat.eu/miko.html Eva Dunszt, Zoltan Miko life story]</ref> La familio Dunszt kontribuis al la civila, kultura kaj socia evoluo de [[Hungario]].<ref>[https://tudas.hu/a-svajci-aki-magyarorszagon-lelt-uj-otthonra/ A svájci, aki Magyarországon lelt új otthonra és építette fel nekünk a fogaskerekűt | Tudás.hu]</ref> Aliaj familianoj, pri kiuj jam ekzistas esperantlingvaj vikipediaj tekstoj, estas la operkantistino [[Mária Dunszt]] (1936-1994, [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto, [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref>https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref> kaj la juna muzikisto [[Vilmos Dunszt]] (2007-). == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Germanaj familioj]] 46abuhm108921dtg8t211me3o8wjba2 0 927617 9493545 9492469 2026-10-14T12:41:36Z Aidas 3488 9493545 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Rejnlando-Palatinato]] | dosiero = Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg | periodo = [[2024]] – [[2026]] | antaŭ = [[Malu Dreyer]] | post = [[Gordon Schnieder]] }} }} '''Alexander Roger SCHWEITZER''' (naskita la 17-an de septembro 1973 en [[Landau in der Pfalz]]) estas germana politikisto ([[SPD]]). Li estis [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]] ekde la 10-a de julio 2024 ĝis la 18-a de majo 2026, kiam la kristandemokrato [[Gordon Schnieder]] transprenis la ministroprezidantan postenon. Antaŭe, li estis prezidanto de la parlamenta grupo de SPD en la landa parlamento de Rejnlando-Palatinato de 2014 ĝis 2021 kaj poste Ministro pri Laboro, Sociaj Aferoj, Transformado kaj Ciferecigo en la kabineto [[Malu Dreyer|Dreyer]] III ĝis 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.rheinpfalz.de/lokal/pfalz-ticker_artikel,-spd-pfalz-chef-alexander-schweitzer-wird-superminister-_arid,5200090.html|title=SPD-Pfalz-Chef Alexander Schweitzer wird Superminister - Rheinland-Pfalz|date=5-a de majo 2021|website=www.rheinpfalz.de|language=de}}</ref> Li ankaŭ estis membro de la plenuma komitato de la partio [[SPD]] ekde decembro 2017, kaj vicprezidanto de la partio ekde junio 2025.<ref>Corinna Emundts (13-a de marto 2025), Kiam [[Bärbel Bas]] demisiis kiel nacia ministro la 12-an de oktobro 2026, A. Schweitzer nomumiĝis la nova [[ministro]] pri laboro kaj socialaj aferoj de [[Germanio]], en la [[ministraro de Friedrich Merz]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/koalitionsverhandlungen-union-spd-100.html Union und SPD: Wie die Koalitionsverhandlungen ablaufen] ''Tagesschau'' ({{de}})</ref> Li enoficiĝis la 13-an de oktobro 2026. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.alexander-schweitzer.de}} ({{de}}) <!-- por vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Rejnlando-Palatinato}} <!-- {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} --> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schweitzer, Alexander}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] e2myxvv6tbrb17mc4t2jknsvburoa7g 9493554 9493545 2026-10-14T12:45:57Z Aidas 3488 9493554 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Rejnlando-Palatinato]] | dosiero = Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg | periodo = [[2024]] – [[2026]] | antaŭ = [[Malu Dreyer]] | post = [[Gordon Schnieder]] }} }} '''Alexander Roger SCHWEITZER''' (naskita la 17-an de septembro 1973 en [[Landau in der Pfalz]]) estas germana politikisto ([[SPD]]). Li estis [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]] ekde la 10-a de julio 2024 ĝis la 18-a de majo 2026, kiam la kristandemokrato [[Gordon Schnieder]] transprenis la ministroprezidantan postenon. Antaŭe, li estis prezidanto de la parlamenta grupo de SPD en la landa parlamento de Rejnlando-Palatinato de 2014 ĝis 2021 kaj poste Ministro pri Laboro, Sociaj Aferoj, Transformado kaj Ciferecigo en la kabineto [[Malu Dreyer|Dreyer]] III ĝis 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.rheinpfalz.de/lokal/pfalz-ticker_artikel,-spd-pfalz-chef-alexander-schweitzer-wird-superminister-_arid,5200090.html|title=SPD-Pfalz-Chef Alexander Schweitzer wird Superminister - Rheinland-Pfalz|date=5-a de majo 2021|website=www.rheinpfalz.de|language=de}}</ref> Li ankaŭ estis membro de la plenuma komitato de la partio [[SPD]] ekde decembro 2017, kaj vicprezidanto de la partio ekde junio 2025. Kiam [[Bärbel Bas]] demisiis kiel nacia ministro la 12-an de oktobro 2026, A. Schweitzer nomumiĝis la nova [[ministro]] pri laboro kaj socialaj aferoj de [[Germanio]], en la [[ministraro de Friedrich Merz]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/koalitionsverhandlungen-union-spd-100.html Union und SPD: Wie die Koalitionsverhandlungen ablaufen], retejo de la televida novaĵelsendo ''Tagesschau'' de la ŝtata unua televida kanalo ''[[Das Erste]]''({{de}})</ref> Li enoficiĝis la 13-an de oktobro 2026. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.alexander-schweitzer.de}} ({{de}}) <!-- por vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Rejnlando-Palatinato}} <!-- {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} --> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schweitzer, Alexander}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] 0wy675dn2woye7l5pldxsk0lnyljpv4 2 929827 9493754 9493244 2026-10-15T03:22:04Z Nvss132 224431 9493754 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Menachem-Mendel<ref>https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> Gelenberg<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Leonard Augustine Motler<ref>https://archive.org/details/freedom_1914.08_28.304/page/n7/</ref> tr. Robert Stout<ref>https://archive.org/details/jul71917steads00melbuoft/</ref> tr. Olgin<ref>https://archive.org/details/Sennaciulo_1929_n238_apr25/</ref> tr. Oscar Browning tr. Émile Berr<ref>https://www.lefigaro.fr/histoire/archives/2017/04/13/26010-20170413ARTFIG00241-il-y-a-100-ans-ludwik-zamenhof-pere-de-l-esperanto-s-eteignait.php</ref> tr. Aleksy Rzewsky (Ekzilo) tr. Henry Paté<ref>https://www.google.com/books/edition/Le_Monde_esp%C3%A9rantiste/W-hURxTL7MUC?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Henry%20Pat%C3%A9%22</ref> tr. Leon Frapié<ref>https://www.google.com/books/edition/La_Revuo/6IV1xIMqOw0C?hl=en&gbpv=1&dq=%22Leon+Frapi%C3%A9%22+esperanto&pg=PA445&printsec=frontcover</ref> tr. Salomon Reinach<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=54</ref> tr. Alfred Athis<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=13</ref> tr. Elizabeto de Rumanio <ref>https://www.google.com/books/edition/American_Esperanto_Magazine/aJsjAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Elizabeth%20of%20Roumania%22%20</ref> tr. Victor Margueritte <ref>https://www.google.com/books/edition/American_Esperanto_Magazine/aJsjAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Victor%20Margueritte%22</ref> tr. Charles Chaumet<ref>https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/859347/NDIGCZAS043693_1932_004.pdf</ref> tr. Daniel Berthelot tr. Paul Bilhaud tr. Louis Gastine<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=30</ref> tr. Michel Corday<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=21</ref> Emmanuel Aimé<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=12</ref> Alexandre Hepp Nicholas Kao Se Tseien<ref>https://archive.org/details/brazilaesperantisto_1945_n370-376_jan-jun/page/24/</ref> Janet B. Montgomery McGovern<ref>https://www.google.com/books/edition/The_American_Theosophist/J15GAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Janet%20B.%20McGovern%22</ref> Nikola Yotov<ref>https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1935_n123_okt/page/55/</ref> Fred Niblo<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1929_n167_jan/page/6/</ref> Vladimir Polyanov<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1929_n342_feb/page/30/</ref> Joris in 't Veld<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1948_n287_mar/page/80/</ref> Isidore Harris<ref>https://archive.org/details/FrancaEsperantisto_1963_n217_apr/page/51/</ref> Stanisław Aleksander Metelski Dinshah Ghadiali Jadwiga Jędrzejowska<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1933_006/page/94/</ref> Edward Bugajski Anna Haller May Harrison Vaclav Cimr Camille Huysmans<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1936_n231_maj/page/38/</ref> Samuel Jacob Harendorf (S. Dorfson)<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/ltb/1934/01/26/01/article/28/?srpos=531&e=-------en-20--521--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Alwyn J. Baker https://www.nli.org.il/en/newspapers/hajn/1937/08/13/01/article/35/?srpos=211&e=-------en-20--201--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1 David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover Menaĥem Mendel Gelenberg pole ''Menachem Mendel Gelenberg {{Lang-yi|מנחם קיפּניס}}'' מנחם־מענדל געלענבערג (naskiĝis ?, kaj mortis dum la Dua Monmilito) estis pola ĵurnalisto kaj esperantisto. Gelenberg naskiĝis en Terespol kaj poste li translokiĝis al Biała Podlaska kie li laboris kiel hebrea instruisto.<ref>M.J. Feigenbaum, ''[https://www.jewishgen.org/yizkor/biala_podlaska/bia342.html Book of Biala Podlaska],'' (Tel Aviv, 1961)'','' 345</ref> En 1926 li fariĝis la redaktoro de la semajna gazeto "''Podlasyer'' ''Lebn''" (Podlasia vivo).<ref>M.J. Feigenbaum, ''Book of Biala Podlaska,'' (Tel Aviv, 1961)'', 224.''</ref>. Gelenberg estis ankaŭ aktiva esperantisto. Li estis ano de la Sennacieca Asocio Tutmonda ĝis 1931 kiam la Asocio eksciis, ke Gelenberg ne pagis siajn kotizojn dum kelkaj jaroj.<ref>"[[iarchive:Sennaciulo_1931_n339_apr2/page/215/|Al la pilorio]]," ''Sennaciulo'', 2 aprilo 1931, 215. </ref> Li tradukis Esperantaj artikolojn en la jidan lingvon<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 2. New York: Marstin Press, 1960. p.307 https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> kaj verkis artikolojn pri Esperanto en jidaj gazetoj.<ref>M. Gelenberg "[https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/ Kino un esperanto]", ''Naye Folksaytung'', 8 januaro 1930, 4.</ref> En 1934, Gelenberg estis arestita kaj akuzita pri membreco en la Komunista Partio de Pollando. Laŭ la akuzo, Gelenberg en 1933 ĉeestis kunvenojn de esperanta asocio kiu laboris por Komunismo <ref>"[[iarchive:jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/page/n1/|Esperanto i komunizm]]" ''ABC'', 2 septembro 1934, 2.</ref> Gelenberg ricevis kondamnon de 4 jaroj en malliberejo.<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frajndwarsaw/1934/09/03/01/article/45/?srpos=1&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1</ref> https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/mode/2up?q=Esperanto+Gelenberg https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1933/06/14/01/article/11/?srpos=17&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1 Mary Ann Harrison (aŭ May Harrison, naskiĝis la, kaj mortis 1912) estis aŭstralia Esperantisto kaj filantropo. Ŝi estis la fondinto de la Viktoria Brajla Biblioteko. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 lkaiamrxtqt2d571bj4skx2srn96fqu 9493755 9493754 2026-10-15T03:25:24Z Nvss132 224431 9493755 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Menachem-Mendel<ref>https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> Gelenberg<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Leonard Augustine Motler<ref>https://archive.org/details/freedom_1914.08_28.304/page/n7/</ref> tr. Robert Stout<ref>https://archive.org/details/jul71917steads00melbuoft/</ref> tr. Edward Parrott<ref>https://archive.org/details/jul71917steads00melbuoft/</ref> tr. Olgin<ref>https://archive.org/details/Sennaciulo_1929_n238_apr25/</ref> tr. Oscar Browning tr. Émile Berr<ref>https://www.lefigaro.fr/histoire/archives/2017/04/13/26010-20170413ARTFIG00241-il-y-a-100-ans-ludwik-zamenhof-pere-de-l-esperanto-s-eteignait.php</ref> tr. Aleksy Rzewsky (Ekzilo) tr. Henry Paté<ref>https://www.google.com/books/edition/Le_Monde_esp%C3%A9rantiste/W-hURxTL7MUC?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Henry%20Pat%C3%A9%22</ref> tr. Leon Frapié<ref>https://www.google.com/books/edition/La_Revuo/6IV1xIMqOw0C?hl=en&gbpv=1&dq=%22Leon+Frapi%C3%A9%22+esperanto&pg=PA445&printsec=frontcover</ref> tr. Salomon Reinach<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=54</ref> tr. Alfred Athis<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=13</ref> tr. Elizabeto de Rumanio <ref>https://www.google.com/books/edition/American_Esperanto_Magazine/aJsjAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Elizabeth%20of%20Roumania%22%20</ref> tr. Victor Margueritte <ref>https://www.google.com/books/edition/American_Esperanto_Magazine/aJsjAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Victor%20Margueritte%22</ref> tr. Charles Chaumet<ref>https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/859347/NDIGCZAS043693_1932_004.pdf</ref> tr. Daniel Berthelot tr. Paul Bilhaud tr. Louis Gastine<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=30</ref> tr. Michel Corday<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=21</ref> Emmanuel Aimé<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=12</ref> Alexandre Hepp Nicholas Kao Se Tseien<ref>https://archive.org/details/brazilaesperantisto_1945_n370-376_jan-jun/page/24/</ref> Janet B. Montgomery McGovern<ref>https://www.google.com/books/edition/The_American_Theosophist/J15GAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Janet%20B.%20McGovern%22</ref> Nikola Yotov<ref>https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1935_n123_okt/page/55/</ref> Fred Niblo<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1929_n167_jan/page/6/</ref> Vladimir Polyanov<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1929_n342_feb/page/30/</ref> Joris in 't Veld<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1948_n287_mar/page/80/</ref> Isidore Harris<ref>https://archive.org/details/FrancaEsperantisto_1963_n217_apr/page/51/</ref> Stanisław Aleksander Metelski Dinshah Ghadiali Jadwiga Jędrzejowska<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1933_006/page/94/</ref> Edward Bugajski Anna Haller May Harrison Vaclav Cimr Camille Huysmans<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1936_n231_maj/page/38/</ref> Samuel Jacob Harendorf (S. Dorfson)<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/ltb/1934/01/26/01/article/28/?srpos=531&e=-------en-20--521--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Alwyn J. Baker https://www.nli.org.il/en/newspapers/hajn/1937/08/13/01/article/35/?srpos=211&e=-------en-20--201--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1 David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover Menaĥem Mendel Gelenberg pole ''Menachem Mendel Gelenberg {{Lang-yi|מנחם קיפּניס}}'' מנחם־מענדל געלענבערג (naskiĝis ?, kaj mortis dum la Dua Monmilito) estis pola ĵurnalisto kaj esperantisto. Gelenberg naskiĝis en Terespol kaj poste li translokiĝis al Biała Podlaska kie li laboris kiel hebrea instruisto.<ref>M.J. Feigenbaum, ''[https://www.jewishgen.org/yizkor/biala_podlaska/bia342.html Book of Biala Podlaska],'' (Tel Aviv, 1961)'','' 345</ref> En 1926 li fariĝis la redaktoro de la semajna gazeto "''Podlasyer'' ''Lebn''" (Podlasia vivo).<ref>M.J. Feigenbaum, ''Book of Biala Podlaska,'' (Tel Aviv, 1961)'', 224.''</ref>. Gelenberg estis ankaŭ aktiva esperantisto. Li estis ano de la Sennacieca Asocio Tutmonda ĝis 1931 kiam la Asocio eksciis, ke Gelenberg ne pagis siajn kotizojn dum kelkaj jaroj.<ref>"[[iarchive:Sennaciulo_1931_n339_apr2/page/215/|Al la pilorio]]," ''Sennaciulo'', 2 aprilo 1931, 215. </ref> Li tradukis Esperantaj artikolojn en la jidan lingvon<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 2. New York: Marstin Press, 1960. p.307 https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> kaj verkis artikolojn pri Esperanto en jidaj gazetoj.<ref>M. Gelenberg "[https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/ Kino un esperanto]", ''Naye Folksaytung'', 8 januaro 1930, 4.</ref> En 1934, Gelenberg estis arestita kaj akuzita pri membreco en la Komunista Partio de Pollando. Laŭ la akuzo, Gelenberg en 1933 ĉeestis kunvenojn de esperanta asocio kiu laboris por Komunismo <ref>"[[iarchive:jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/page/n1/|Esperanto i komunizm]]" ''ABC'', 2 septembro 1934, 2.</ref> Gelenberg ricevis kondamnon de 4 jaroj en malliberejo.<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frajndwarsaw/1934/09/03/01/article/45/?srpos=1&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1</ref> https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/mode/2up?q=Esperanto+Gelenberg https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1933/06/14/01/article/11/?srpos=17&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1 Mary Ann Harrison (aŭ May Harrison, naskiĝis la, kaj mortis 1912) estis aŭstralia Esperantisto kaj filantropo. Ŝi estis la fondinto de la Viktoria Brajla Biblioteko. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 cs9z9us2sokvle9868podp3oa3mu55n 9493756 9493755 2026-10-15T03:31:06Z Nvss132 224431 9493756 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Menachem-Mendel<ref>https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> Gelenberg<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Leonard Augustine Motler<ref>https://archive.org/details/freedom_1914.08_28.304/page/n7/</ref> tr. Robert Stout<ref>https://archive.org/details/jul71917steads00melbuoft/</ref> tr. Margaret Marshall Saunders<ref>https://archive.org/details/GPT_1933010501/</ref> tr. Edward Parrott<ref>https://archive.org/details/jul71917steads00melbuoft/</ref> tr. Olgin<ref>https://archive.org/details/Sennaciulo_1929_n238_apr25/</ref> tr. Oscar Browning tr. Émile Berr<ref>https://www.lefigaro.fr/histoire/archives/2017/04/13/26010-20170413ARTFIG00241-il-y-a-100-ans-ludwik-zamenhof-pere-de-l-esperanto-s-eteignait.php</ref> tr. Aleksy Rzewsky (Ekzilo) tr. Henry Paté<ref>https://www.google.com/books/edition/Le_Monde_esp%C3%A9rantiste/W-hURxTL7MUC?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Henry%20Pat%C3%A9%22</ref> tr. Leon Frapié<ref>https://www.google.com/books/edition/La_Revuo/6IV1xIMqOw0C?hl=en&gbpv=1&dq=%22Leon+Frapi%C3%A9%22+esperanto&pg=PA445&printsec=frontcover</ref> tr. Salomon Reinach<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=54</ref> tr. Alfred Athis<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=13</ref> tr. Elizabeto de Rumanio <ref>https://www.google.com/books/edition/American_Esperanto_Magazine/aJsjAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Elizabeth%20of%20Roumania%22%20</ref> tr. Victor Margueritte <ref>https://www.google.com/books/edition/American_Esperanto_Magazine/aJsjAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Victor%20Margueritte%22</ref> tr. Charles Chaumet<ref>https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/859347/NDIGCZAS043693_1932_004.pdf</ref> tr. Daniel Berthelot tr. Paul Bilhaud tr. Louis Gastine<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=30</ref> tr. Michel Corday<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=21</ref> Emmanuel Aimé<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=12</ref> Alexandre Hepp Nicholas Kao Se Tseien<ref>https://archive.org/details/brazilaesperantisto_1945_n370-376_jan-jun/page/24/</ref> Janet B. Montgomery McGovern<ref>https://www.google.com/books/edition/The_American_Theosophist/J15GAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Janet%20B.%20McGovern%22</ref> Nikola Yotov<ref>https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1935_n123_okt/page/55/</ref> Fred Niblo<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1929_n167_jan/page/6/</ref> Vladimir Polyanov<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1929_n342_feb/page/30/</ref> Joris in 't Veld<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1948_n287_mar/page/80/</ref> Isidore Harris<ref>https://archive.org/details/FrancaEsperantisto_1963_n217_apr/page/51/</ref> Stanisław Aleksander Metelski Dinshah Ghadiali Jadwiga Jędrzejowska<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1933_006/page/94/</ref> Edward Bugajski Anna Haller May Harrison Vaclav Cimr Camille Huysmans<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1936_n231_maj/page/38/</ref> Samuel Jacob Harendorf (S. Dorfson)<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/ltb/1934/01/26/01/article/28/?srpos=531&e=-------en-20--521--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Alwyn J. Baker https://www.nli.org.il/en/newspapers/hajn/1937/08/13/01/article/35/?srpos=211&e=-------en-20--201--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1 David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover Menaĥem Mendel Gelenberg pole ''Menachem Mendel Gelenberg {{Lang-yi|מנחם קיפּניס}}'' מנחם־מענדל געלענבערג (naskiĝis ?, kaj mortis dum la Dua Monmilito) estis pola ĵurnalisto kaj esperantisto. Gelenberg naskiĝis en Terespol kaj poste li translokiĝis al Biała Podlaska kie li laboris kiel hebrea instruisto.<ref>M.J. Feigenbaum, ''[https://www.jewishgen.org/yizkor/biala_podlaska/bia342.html Book of Biala Podlaska],'' (Tel Aviv, 1961)'','' 345</ref> En 1926 li fariĝis la redaktoro de la semajna gazeto "''Podlasyer'' ''Lebn''" (Podlasia vivo).<ref>M.J. Feigenbaum, ''Book of Biala Podlaska,'' (Tel Aviv, 1961)'', 224.''</ref>. Gelenberg estis ankaŭ aktiva esperantisto. Li estis ano de la Sennacieca Asocio Tutmonda ĝis 1931 kiam la Asocio eksciis, ke Gelenberg ne pagis siajn kotizojn dum kelkaj jaroj.<ref>"[[iarchive:Sennaciulo_1931_n339_apr2/page/215/|Al la pilorio]]," ''Sennaciulo'', 2 aprilo 1931, 215. </ref> Li tradukis Esperantaj artikolojn en la jidan lingvon<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 2. New York: Marstin Press, 1960. p.307 https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> kaj verkis artikolojn pri Esperanto en jidaj gazetoj.<ref>M. Gelenberg "[https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/ Kino un esperanto]", ''Naye Folksaytung'', 8 januaro 1930, 4.</ref> En 1934, Gelenberg estis arestita kaj akuzita pri membreco en la Komunista Partio de Pollando. Laŭ la akuzo, Gelenberg en 1933 ĉeestis kunvenojn de esperanta asocio kiu laboris por Komunismo <ref>"[[iarchive:jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/page/n1/|Esperanto i komunizm]]" ''ABC'', 2 septembro 1934, 2.</ref> Gelenberg ricevis kondamnon de 4 jaroj en malliberejo.<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frajndwarsaw/1934/09/03/01/article/45/?srpos=1&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1</ref> https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/mode/2up?q=Esperanto+Gelenberg https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1933/06/14/01/article/11/?srpos=17&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1 Mary Ann Harrison (aŭ May Harrison, naskiĝis la, kaj mortis 1912) estis aŭstralia Esperantisto kaj filantropo. Ŝi estis la fondinto de la Viktoria Brajla Biblioteko. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 rjhld305nmltdhql3gswi20rw3zs5dk 9493757 9493756 2026-10-15T03:37:05Z Nvss132 224431 9493757 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Menachem-Mendel<ref>https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> Gelenberg<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Leonard Augustine Motler<ref>https://archive.org/details/freedom_1914.08_28.304/page/n7/</ref> Esther Palliser<ref>https://archive.org/details/sim_musical-america_1908-09-05_8_17</ref> tr. Robert Stout<ref>https://archive.org/details/jul71917steads00melbuoft/</ref> tr. Margaret Marshall Saunders<ref>https://archive.org/details/GPT_1933010501/</ref> tr. Edward Parrott<ref>https://archive.org/details/jul71917steads00melbuoft/</ref> tr. Olgin<ref>https://archive.org/details/Sennaciulo_1929_n238_apr25/</ref> tr. Oscar Browning tr. Émile Berr<ref>https://www.lefigaro.fr/histoire/archives/2017/04/13/26010-20170413ARTFIG00241-il-y-a-100-ans-ludwik-zamenhof-pere-de-l-esperanto-s-eteignait.php</ref> tr. Aleksy Rzewsky (Ekzilo) tr. Henry Paté<ref>https://www.google.com/books/edition/Le_Monde_esp%C3%A9rantiste/W-hURxTL7MUC?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Henry%20Pat%C3%A9%22</ref> tr. Leon Frapié<ref>https://www.google.com/books/edition/La_Revuo/6IV1xIMqOw0C?hl=en&gbpv=1&dq=%22Leon+Frapi%C3%A9%22+esperanto&pg=PA445&printsec=frontcover</ref> tr. Salomon Reinach<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=54</ref> tr. Alfred Athis<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=13</ref> tr. Elizabeto de Rumanio <ref>https://www.google.com/books/edition/American_Esperanto_Magazine/aJsjAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Elizabeth%20of%20Roumania%22%20</ref> tr. Victor Margueritte <ref>https://www.google.com/books/edition/American_Esperanto_Magazine/aJsjAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Victor%20Margueritte%22</ref> tr. Charles Chaumet<ref>https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/859347/NDIGCZAS043693_1932_004.pdf</ref> tr. Daniel Berthelot tr. Paul Bilhaud tr. Louis Gastine<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=30</ref> tr. Michel Corday<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=21</ref> Emmanuel Aimé<ref>https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b252279&seq=12</ref> Alexandre Hepp Nicholas Kao Se Tseien<ref>https://archive.org/details/brazilaesperantisto_1945_n370-376_jan-jun/page/24/</ref> Janet B. Montgomery McGovern<ref>https://www.google.com/books/edition/The_American_Theosophist/J15GAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Janet%20B.%20McGovern%22</ref> Nikola Yotov<ref>https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1935_n123_okt/page/55/</ref> Fred Niblo<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1929_n167_jan/page/6/</ref> Vladimir Polyanov<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1929_n342_feb/page/30/</ref> Joris in 't Veld<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1948_n287_mar/page/80/</ref> Isidore Harris<ref>https://archive.org/details/FrancaEsperantisto_1963_n217_apr/page/51/</ref> Stanisław Aleksander Metelski Dinshah Ghadiali Jadwiga Jędrzejowska<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1933_006/page/94/</ref> Edward Bugajski Anna Haller May Harrison Vaclav Cimr Camille Huysmans<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1936_n231_maj/page/38/</ref> Samuel Jacob Harendorf (S. Dorfson)<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/ltb/1934/01/26/01/article/28/?srpos=531&e=-------en-20--521--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Alwyn J. Baker https://www.nli.org.il/en/newspapers/hajn/1937/08/13/01/article/35/?srpos=211&e=-------en-20--201--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1 David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover Menaĥem Mendel Gelenberg pole ''Menachem Mendel Gelenberg {{Lang-yi|מנחם קיפּניס}}'' מנחם־מענדל געלענבערג (naskiĝis ?, kaj mortis dum la Dua Monmilito) estis pola ĵurnalisto kaj esperantisto. Gelenberg naskiĝis en Terespol kaj poste li translokiĝis al Biała Podlaska kie li laboris kiel hebrea instruisto.<ref>M.J. Feigenbaum, ''[https://www.jewishgen.org/yizkor/biala_podlaska/bia342.html Book of Biala Podlaska],'' (Tel Aviv, 1961)'','' 345</ref> En 1926 li fariĝis la redaktoro de la semajna gazeto "''Podlasyer'' ''Lebn''" (Podlasia vivo).<ref>M.J. Feigenbaum, ''Book of Biala Podlaska,'' (Tel Aviv, 1961)'', 224.''</ref>. Gelenberg estis ankaŭ aktiva esperantisto. Li estis ano de la Sennacieca Asocio Tutmonda ĝis 1931 kiam la Asocio eksciis, ke Gelenberg ne pagis siajn kotizojn dum kelkaj jaroj.<ref>"[[iarchive:Sennaciulo_1931_n339_apr2/page/215/|Al la pilorio]]," ''Sennaciulo'', 2 aprilo 1931, 215. </ref> Li tradukis Esperantaj artikolojn en la jidan lingvon<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 2. New York: Marstin Press, 1960. p.307 https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> kaj verkis artikolojn pri Esperanto en jidaj gazetoj.<ref>M. Gelenberg "[https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/ Kino un esperanto]", ''Naye Folksaytung'', 8 januaro 1930, 4.</ref> En 1934, Gelenberg estis arestita kaj akuzita pri membreco en la Komunista Partio de Pollando. Laŭ la akuzo, Gelenberg en 1933 ĉeestis kunvenojn de esperanta asocio kiu laboris por Komunismo <ref>"[[iarchive:jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/page/n1/|Esperanto i komunizm]]" ''ABC'', 2 septembro 1934, 2.</ref> Gelenberg ricevis kondamnon de 4 jaroj en malliberejo.<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frajndwarsaw/1934/09/03/01/article/45/?srpos=1&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1</ref> https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/mode/2up?q=Esperanto+Gelenberg https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1933/06/14/01/article/11/?srpos=17&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1 Mary Ann Harrison (aŭ May Harrison, naskiĝis la, kaj mortis 1912) estis aŭstralia Esperantisto kaj filantropo. Ŝi estis la fondinto de la Viktoria Brajla Biblioteko. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 julo9vl3tybbw94asm95i86jki4x31v 0 932035 9493649 9491970 2026-10-14T17:07:40Z FrojtikIm 264665 9493649 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller Dunszt|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=File:2026年時点のウィリアム・ダンストのサイン.png|dosiero=Dunszt Vilmos portréja Budán.jpg|nomo=Vilmos Dunszt|aliaj nomoj=William Dunst, Vilmos Ádel}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros|Józsefváros [Jóĵefvaroŝ], la 8-a urbodistrikto]] de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref><ref>[https://moly.hu/alkotok/dunszt-vilmos Alkotó · Dunszt Vilmos · Moly]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Li ofte uzas la nomon Vilmos Ádel en siaj publikaĵoj, aludante per ĝi al la nobela prefikso de sia familia nomo kaj al sia devenloko, [[Adelsheim]].<ref name=":8">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref><ref>via MTMT</ref> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Vilmos en 2014 dum fotopreno]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref><ref>[https://port.hu/adatlap/szindarab/szinhaz/a-padlas/directing-55858 A padlás]</ref> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>[https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925 teksto en la brita retejo ''thestar.co.uk'']</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst).<!-- bedaŭrinde jam ne plu atingebla en aŭgusto 2026 kaj ne arkivigita en la [[interreta arkivo]] ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A With William Dunst: The architect of heritage]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref --> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|laŭ foto en Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":8" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en [[Buda]] ekde 2021. Komence li loĝis en la [[3-a distrikto de Budapeŝto]], sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la [[12-a distrikto de Budapeŝto|12-a distrikto, al Svábhegy]], pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''Vibrations''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> === Unuopaĵoj === * 2021: "Devil" * 2021: "You're My Best Gift" * 2022: "Xanax" (enhavas specimenon el la samnoma unuopaĵo de Lindsay Lohan)<ref>[https://www.whosampled.com/William-Dunst/Xanax/ Xanax by William Dunst - Samples, Covers and Remixes | WhoSampled]</ref> * 2024: "Memories" * 2026: "After All" * 2026: "Goddess" == Bildgalerio == <gallery class="center"> Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|Kiel infano ĉe pupteatraĵo Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child model.jpg|Vilmos kiel infano kun longaj haroj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] ndm5ap3n7586qfpiptybr5trfn292wi 9493664 9493649 2026-10-14T17:31:21Z FrojtikIm 264665 9493664 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller Dunszt|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=File:2026年時点のウィリアム・ダンストのサイン.png|dosiero=Dunszt Vilmos portréja Budán.jpg|nomo=Vilmos Dunszt|aliaj nomoj=Vilmos Ádel}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros|Józsefváros [Jóĵefvaroŝ], la 8-a urbodistrikto]] de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref><ref>[https://moly.hu/alkotok/dunszt-vilmos Alkotó · Dunszt Vilmos · Moly]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Li ofte uzas la nomon Vilmos Ádel en siaj publikaĵoj, aludante per ĝi al la nobela prefikso de sia familia nomo kaj al sia devenloko, [[Adelsheim]].<ref name=":8">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref><ref>via MTMT</ref> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Vilmos en 2014 dum fotopreno]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref><ref>[https://port.hu/adatlap/szindarab/szinhaz/a-padlas/directing-55858 A padlás]</ref> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>[https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925 teksto en la brita retejo ''thestar.co.uk'']</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst).<!-- bedaŭrinde jam ne plu atingebla en aŭgusto 2026 kaj ne arkivigita en la [[interreta arkivo]] ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A With William Dunst: The architect of heritage]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref --> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|laŭ foto en Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":8" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en [[Buda]] ekde 2021. Komence li loĝis en la [[3-a distrikto de Budapeŝto]], sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la [[12-a distrikto de Budapeŝto|12-a distrikto, al Svábhegy]], pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''Vibrations''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> === Unuopaĵoj === * 2021: "Devil" * 2021: "You're My Best Gift" * 2022: "Xanax" (enhavas specimenon el la samnoma unuopaĵo de Lindsay Lohan)<ref>[https://www.whosampled.com/William-Dunst/Xanax/ Xanax by William Dunst - Samples, Covers and Remixes | WhoSampled]</ref> * 2024: "Memories" * 2026: "After All" * 2026: "Goddess" == Bildgalerio == <gallery class="center"> Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|Kiel infano ĉe pupteatraĵo Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child model.jpg|Vilmos kiel infano kun longaj haroj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] onqmlq6kuwhba6ucic9s8pov1qpvqfq 9493666 9493664 2026-10-14T17:32:04Z FrojtikIm 264665 9493666 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller Dunszt|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=File:2026年時点のウィリアム・ダンストのサイン.png|dosiero=Dunszt Vilmos portréja Budán.jpg|nomo=Vilmos Dunszt (Vilmos Ádel)|aliaj nomoj=Vilmos Ádel}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros|Józsefváros [Jóĵefvaroŝ], la 8-a urbodistrikto]] de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref><ref>[https://moly.hu/alkotok/dunszt-vilmos Alkotó · Dunszt Vilmos · Moly]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Li ofte uzas la nomon Vilmos Ádel en siaj publikaĵoj, aludante per ĝi al la nobela prefikso de sia familia nomo kaj al sia devenloko, [[Adelsheim]].<ref name=":8">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref><ref>via MTMT</ref> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Vilmos en 2014 dum fotopreno]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref><ref>[https://port.hu/adatlap/szindarab/szinhaz/a-padlas/directing-55858 A padlás]</ref> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>[https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925 teksto en la brita retejo ''thestar.co.uk'']</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst).<!-- bedaŭrinde jam ne plu atingebla en aŭgusto 2026 kaj ne arkivigita en la [[interreta arkivo]] ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A With William Dunst: The architect of heritage]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref --> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|laŭ foto en Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":8" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en [[Buda]] ekde 2021. Komence li loĝis en la [[3-a distrikto de Budapeŝto]], sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la [[12-a distrikto de Budapeŝto|12-a distrikto, al Svábhegy]], pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''Vibrations''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> === Unuopaĵoj === * 2021: "Devil" * 2021: "You're My Best Gift" * 2022: "Xanax" (enhavas specimenon el la samnoma unuopaĵo de Lindsay Lohan)<ref>[https://www.whosampled.com/William-Dunst/Xanax/ Xanax by William Dunst - Samples, Covers and Remixes | WhoSampled]</ref> * 2024: "Memories" * 2026: "After All" * 2026: "Goddess" == Bildgalerio == <gallery class="center"> Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|Kiel infano ĉe pupteatraĵo Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child model.jpg|Vilmos kiel infano kun longaj haroj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] 9x7dpivith1weczi8bho33mdfrp8vn1 9493668 9493666 2026-10-14T17:35:40Z ~2026-55155-54 264957 9493668 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller Dunszt|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=File:2026年時点のウィリアム・ダンストのサイン.png|dosiero=Dunszt Vilmos portréja Budán.jpg|nomo=Vilmos Dunszt (Vilmos Ádel)|aliaj nomoj=Vilmos Ádel}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (angle ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros|Józsefváros [Jóĵefvaroŝ], la 8-a urbodistrikto]] de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref><ref>[https://moly.hu/alkotok/dunszt-vilmos Alkotó · Dunszt Vilmos · Moly]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Li ofte uzas la nomon Vilmos Ádel en siaj publikaĵoj, aludante per ĝi al la nobela prefikso de sia familia nomo kaj al sia devenloko, [[Adelsheim]].<ref name=":8">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref><ref>via MTMT</ref> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Vilmos en 2014 dum fotopreno]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref><ref>[https://port.hu/adatlap/szindarab/szinhaz/a-padlas/directing-55858 A padlás]</ref> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>[https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925 teksto en la brita retejo ''thestar.co.uk'']</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst).<!-- bedaŭrinde jam ne plu atingebla en aŭgusto 2026 kaj ne arkivigita en la [[interreta arkivo]] ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A With William Dunst: The architect of heritage]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref --> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|laŭ foto en Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":8" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en [[Buda]] ekde 2021. Komence li loĝis en la [[3-a distrikto de Budapeŝto]], sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la [[12-a distrikto de Budapeŝto|12-a distrikto, al Svábhegy]], pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''Vibrations''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> === Unuopaĵoj === * 2021: "Devil" * 2021: "You're My Best Gift" * 2022: "Xanax" (enhavas specimenon el la samnoma unuopaĵo de Lindsay Lohan)<ref>[https://www.whosampled.com/William-Dunst/Xanax/ Xanax by William Dunst - Samples, Covers and Remixes | WhoSampled]</ref> * 2024: "Memories" * 2026: "After All" * 2026: "Goddess" == Bildgalerio == <gallery class="center"> Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|Kiel infano ĉe pupteatraĵo Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child model.jpg|Vilmos kiel infano kun longaj haroj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] 4xd2fz54u97caf1qrb6hl5ghvzu5o8p 9493670 9493668 2026-10-14T17:44:15Z FrojtikIm 264665 9493670 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller Dunszt|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=File:2026年時点のウィリアム・ダンストのサイン.png|dosiero=Dunszt Vilmos portréja Budán.jpg|nomo=Vilmos Dunszt|aliaj nomoj=William Dunst}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (angle ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros|Józsefváros [Jóĵefvaroŝ], la 8-a urbodistrikto]] de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref><ref>[https://moly.hu/alkotok/dunszt-vilmos Alkotó · Dunszt Vilmos · Moly]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Li ofte uzas la nomon Vilmos Ádel en siaj publikaĵoj, aludante per ĝi al la nobela prefikso de sia familia nomo kaj al sia devenloko, [[Adelsheim]].<ref name=":8">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref><ref>via MTMT</ref> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Vilmos en 2014 dum fotopreno]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref><ref>[https://port.hu/adatlap/szindarab/szinhaz/a-padlas/directing-55858 A padlás]</ref> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>[https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925 teksto en la brita retejo ''thestar.co.uk'']</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst).<!-- bedaŭrinde jam ne plu atingebla en aŭgusto 2026 kaj ne arkivigita en la [[interreta arkivo]] ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A With William Dunst: The architect of heritage]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref --> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|laŭ foto en Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":8" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en [[Buda]] ekde 2021. Komence li loĝis en la [[3-a distrikto de Budapeŝto]], sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la [[12-a distrikto de Budapeŝto|12-a distrikto, al Svábhegy]], pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''Vibrations''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> === Unuopaĵoj === * 2021: "Devil" * 2021: "You're My Best Gift" * 2022: "Xanax" (enhavas specimenon el la samnoma unuopaĵo de Lindsay Lohan)<ref>[https://www.whosampled.com/William-Dunst/Xanax/ Xanax by William Dunst - Samples, Covers and Remixes | WhoSampled]</ref> * 2024: "Memories" * 2026: "After All" * 2026: "Goddess" == Bildgalerio == <gallery class="center"> Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|Kiel infano ĉe pupteatraĵo Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child model.jpg|Vilmos kiel infano kun longaj haroj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] grux3q7ytnfj6z4mdmwmwmmh2i5jd9c 9493673 9493670 2026-10-14T17:52:59Z FrojtikIm 264665 9493673 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller Dunszt|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=File:2026年時点のウィリアム・ダンストのサイン.png|dosiero=Dunszt Vilmos portréja Budán.jpg|nomo=Vilmos Dunszt (Vilmos Ádel)|aliaj nomoj=Vilmos Ádel}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (angle ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros|Józsefváros [Jóĵefvaroŝ], la 8-a urbodistrikto]] de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref><ref>[https://moly.hu/alkotok/dunszt-vilmos Alkotó · Dunszt Vilmos · Moly]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Li ofte uzas la nomon Vilmos Ádel en siaj publikaĵoj, aludante per ĝi al la nobela prefikso de sia familia nomo kaj al sia devenloko, [[Adelsheim]].<ref name=":8">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref><ref>via MTMT</ref> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Vilmos en 2014 dum fotopreno]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref><ref>[https://port.hu/adatlap/szindarab/szinhaz/a-padlas/directing-55858 A padlás]</ref> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>[https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925 teksto en la brita retejo ''thestar.co.uk'']</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst).<!-- bedaŭrinde jam ne plu atingebla en aŭgusto 2026 kaj ne arkivigita en la [[interreta arkivo]] ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A With William Dunst: The architect of heritage]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref --> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|laŭ foto en Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":8" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en [[Buda]] ekde 2021. Komence li loĝis en la [[3-a distrikto de Budapeŝto]], sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la [[12-a distrikto de Budapeŝto|12-a distrikto, al Svábhegy]], pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''Vibrations''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> === Unuopaĵoj === * 2021: "Devil" * 2021: "You're My Best Gift" * 2022: "Xanax" (enhavas specimenon el la samnoma unuopaĵo de Lindsay Lohan)<ref>[https://www.whosampled.com/William-Dunst/Xanax/ Xanax by William Dunst - Samples, Covers and Remixes | WhoSampled]</ref> * 2024: "Memories" * 2026: "After All" * 2026: "Goddess" == Bildgalerio == <gallery class="center"> Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|Kiel infano ĉe pupteatraĵo Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child model.jpg|Vilmos kiel infano kun longaj haroj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] 4xd2fz54u97caf1qrb6hl5ghvzu5o8p 9493705 9493673 2026-10-14T19:42:06Z ThomasPusch 1869 /* Familio kaj deveno */ 9493705 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller Dunszt|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=File:2026年時点のウィリアム・ダンストのサイン.png|dosiero=Dunszt Vilmos portréja Budán.jpg|nomo=Vilmos Dunszt (Vilmos Ádel)|aliaj nomoj=Vilmos Ádel}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (angle ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros|Józsefváros [Jóĵefvaroŝ], la 8-a urbodistrikto]] de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref><ref>[https://moly.hu/alkotok/dunszt-vilmos Alkotó · Dunszt Vilmos · Moly]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Li ofte uzas la nomon Vilmos Ádel en siaj publikaĵoj, aludante per ĝi al la nobela prefikso de sia familia nomo kaj al sia devenloko, [[Adelsheim]].<ref name=":8">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref><ref>via MTMT</ref> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Vilmos en 2014 dum fotopreno]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref><ref>[https://port.hu/adatlap/szindarab/szinhaz/a-padlas/directing-55858 A padlás]</ref> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>[https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925 teksto en la brita retejo ''thestar.co.uk'']</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst) de [[Adelsheim]].<!-- bedaŭrinde jam ne plu atingebla en aŭgusto 2026 kaj ne arkivigita en la [[interreta arkivo]] ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A With William Dunst: The architect of heritage]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref --> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|laŭ foto en Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":8" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en [[Buda]] ekde 2021. Komence li loĝis en la [[3-a distrikto de Budapeŝto]], sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la [[12-a distrikto de Budapeŝto|12-a distrikto, al Svábhegy]], pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''Vibrations''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> === Unuopaĵoj === * 2021: "Devil" * 2021: "You're My Best Gift" * 2022: "Xanax" (enhavas specimenon el la samnoma unuopaĵo de Lindsay Lohan)<ref>[https://www.whosampled.com/William-Dunst/Xanax/ Xanax by William Dunst - Samples, Covers and Remixes | WhoSampled]</ref> * 2024: "Memories" * 2026: "After All" * 2026: "Goddess" == Bildgalerio == <gallery class="center"> Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|Kiel infano ĉe pupteatraĵo Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child model.jpg|Vilmos kiel infano kun longaj haroj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] rv77qmsxnllk2jc2y7qh0amvwe22vjz 9493783 9493705 2026-10-15T06:18:31Z ~2026-55243-10 264987 /* */ 9493783 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller Dunszt|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=File:2026年時点のウィリアム・ダンストのサイン.png|dosiero=Dunszt Vilmos portréja Budán.jpg|nomo=Vilmos Dunszt (Vilmos Ádel)|aliaj nomoj=Vilmos Ádel}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (angle ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros|Józsefváros [Jóĵefvaroŝ], la 8-a urbodistrikto]] de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref><ref>[https://moly.hu/alkotok/dunszt-vilmos Alkotó · Dunszt Vilmos · Moly]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Li ofte uzas la nomon Vilmos Ádel en siaj publikaj aperoj kaj publikaĵoj, aludante per ĝi al la nobela prefikso de sia familia nomo kaj al sia devenloko, [[Adelsheim]].<ref name=":8">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref><ref>via MTMT</ref> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Vilmos en 2014 dum fotopreno]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref><ref>[https://port.hu/adatlap/szindarab/szinhaz/a-padlas/directing-55858 A padlás]</ref> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>[https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925 teksto en la brita retejo ''thestar.co.uk'']</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst) de [[Adelsheim]].<!-- bedaŭrinde jam ne plu atingebla en aŭgusto 2026 kaj ne arkivigita en la [[interreta arkivo]] ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A With William Dunst: The architect of heritage]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref --> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|laŭ foto en Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":8" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en [[Buda]] ekde 2021. Komence li loĝis en la [[3-a distrikto de Budapeŝto]], sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la [[12-a distrikto de Budapeŝto|12-a distrikto, al Svábhegy]], pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''Vibrations''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> === Unuopaĵoj === * 2021: "Devil" * 2021: "You're My Best Gift" * 2022: "Xanax" (enhavas specimenon el la samnoma unuopaĵo de Lindsay Lohan)<ref>[https://www.whosampled.com/William-Dunst/Xanax/ Xanax by William Dunst - Samples, Covers and Remixes | WhoSampled]</ref> * 2024: "Memories" * 2026: "After All" * 2026: "Goddess" == Bildgalerio == <gallery class="center"> Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|Kiel infano ĉe pupteatraĵo Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child model.jpg|Vilmos kiel infano kun longaj haroj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] swoftk3j8j3qlyg5bxm6dhs8ng7wxvh 0 932364 9493769 9279620 2026-10-15T04:49:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = ''Palau National Olympic Committee'' | eonomo = Nacia Olimpika Komitato de Palaŭo | bildo = | grandeco de bildo = | tipo = [[sporto]] | fondodato = | mapo = | mteksto = | sidejo = | koordinato = ne | estro = | lingvoj = | TTT-ejo = http://www.palaunoc.sportingpulse.net }} La '''Nacia Olimpika Komitato de Palaŭo''' ({{l-en|'''Palau National Olympic Committee'''}}) estas [[neprofitcela organizaĵo]], kiu funkcias kiel la [[Nacia Olimpika Komitato]] (NOK) de [[Palaŭo]]. Ĝi estis internacie agnoskita en 1999.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.olympics.com/ioc/palau|titolo=National Olympic Committees |eldoninto=[[Internacia Olimpika Komitato|IOK]]|lingvo=en|alirdato=10-a de januaro 2026}}</ref> Kiel NOK, la Nacia Olimpika Komitato de Palaŭo celas subteni atletojn kaj sporton en Palaŭo. == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.palaunoc.sportingpulse.net Oficiala paĝo] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Oceaniaj Olimpikaj Komitatoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Palaŭo en Olimpikoj|Palaŭo en Olimpikoj]] [[Kategorio:Naciaj Olimpikaj Komitatoj|Palaŭo]] j5a8iajssfqzkbg0f7w7s5hpligx65b 0 939439 9493821 9344638 2026-10-15T08:56:31Z Sj1mor 12103 9493821 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Relatos salvajes''''' (Sovaĝaj rakontoj) estas argentina filmo de satira nigra komedio de 2014 verkita, reĝisorita kaj kuneldonita de Damián Szifron. Ĝi montras ses sendependajn historiojn rolulitajn de korusa geaktoraro en kiu elstaras [[Ricardo Darín]], Oscar Martínez, [[Leonardo Sbaraglia]], Érica Rivas, Rita Cortese, Julieta Zylberberg kaj [[Darío Grandinetti]]. La filmo estis prezentita en diversaj kinfestivaloj kaj ricevis plurajn nomumojn, premiojn kaj bonan akceptadon de kritiko. Kun 449 292 spektantoj, ĝi fariĝis la plej spektata argentina filmo en la historio dum sia unua semajnfino. Ĝi ankaŭ fariĝis la plej enspeziga filmo en la historio de argentina kino, almenaŭ de kiam fidindaj registroj estas tenataj en la industrio (1997), atinginte 3,9 milionojn da spektantoj en Argentino sole. Inter ĝiaj aliaj atingoj, la filmo de Szifron fariĝis unu el la plej sukcesaj argentinaj produktaĵoj eksterlande kaj estas la plej enspeziga argentina filmo internacie, superante la filmojn ''[[El secreto de sus ojos]]'' kaj ''Metegol'': nur la kunproduktita filmo ''[[Diarios de motocicleta]]'' superas ĝin. == La rakontoj == === Pasternak === [[Dosiero:Darío Grandinetti (cropped 2).jpg|180px|eta|maldekstre|[[Darío Grandinetti]] ludas la rolon de Salgado.]] * [[Darío Grandinetti]], kiel Salgado. * María Marull, kiel Isabel. * Mónica Villa, kiel la profesorino Leguizamón. * Diego Starosta, kiel Ignacio Fontana. * Marcelo Frasca kiel venkinto de domlotumado. * Nacho Vavassori kiel Víctor Jensen, psikologo de Pasternak. Salgado ([[Darío Grandinetti]]) estas kritikisto de [[klasika muziko]], kaj unu de la pasaĝeroj de aviadilo. Dum li interkonatiĝas kun la aliaj pasaĝeroj, ili ĉiuj subite malkovras, ke ili estas ligitaj per tio, kio komence ŝajnas hazarda koincido: ili ĉiuj konis viron nomatan Gabriel Pasternak kaj faris ion, kio profunde vundis lin, kio komencas maltrankviligi ilin. Meze de la tumulto, la [[stevardino]], tre nervoza kaj timigita, informas ilin, ke Pasternak estas la piloto surŝipe, ke li ŝlosis sin en la pilotejo, kaj ke la alia piloto ne respondas. Post mallonga momento, severa turbuleco trafas kaj la aviadilo komencas rapide descendi, rivelante, ke Pasternak intencas kraŝigi la aviadilon por venĝi sin kontraŭ ĉiuj pasaĝeroj. Iama psikiatro alfrontas lin, dirante al li, ke li ne respondecis pri sia malica konduto, sed prefere liaj gepatroj. Fine, Pasternak kraŝas la aviadilon en la domon de siaj gepatroj sur la tero. La 24-an de marto 2015, kunpiloto de [[Germanwings]] ŝlosis sin en la pilotejo, [[Flugo 9525 de Germanwings|kaŭzante kraŝon]] de Airbus A320 kun 150 homoj surŝipe en la [[Okcidentaj Alpoj|francaj Alpoj]]. La filmo premieris sep tagojn poste en [[Britio]], kaj kelkaj kinejoj, pro sia simileco al la tragedio, avertis, ke ĝia intrigo povus maltrankviligi la spektantojn: en tiaj kazoj, ili repagus la prezon de siaj biletoj. === La ratoj === [[Dosiero:Rita-Cortese.jpg|180px|eta|dekstre|Rita Cortese ludas la rolon de la kuiristino.]] * Julieta Zylberberg, kiel la servistino. * Rita Cortese, kiel la kuiristino. * César Bordón, kiel Cuenca. * Juan Santiago Linari, kiel Alexis. Dom-konstruisto kaj politikisto alvenas al forlasita, dezerta vojflanka [[restoracio]] kaj tuj komencas trakti la servistinon malestimege. Ŝi rekonas lin kiel Cuenca, kiu iam estis ĉefe respondeca pri pluraj financaj problemoj en ŝia familio kaj severa psikologia damaĝo, kiu kondukis al la [[memmortigo]] de ŝia patro. La kuiristo de la restoracio, eks-kondamnito, proponas venenigi lin per ratveneno, sed ŝi rifuzas. Malantaŭ ŝia dorso, la kuiristo venenigas la manĝaĵon. Tamen, tio kaŭzas al Cuenca neniun doloron. Subite, buso alvenas, kaj lia filo Alexis eliras. Li sidiĝas ĉe la tablo kaj, post gustumado de la manĝaĵo, komencas sperti internajn dolorojn. La servistino, vidante tion, provas interveni kaj forprenas lian teleron. Cuenca koleras kaj vorte insultas ŝin, kaj ŝi prenas la manĝaĵon kaj ĵetas ĝin en lian vizaĝon. Cuenca insultas ŝin, batas ŝin, kaj ĵetas ŝin sur la plankon. En tiu momento, la kuiristo aperas kaj ponardas Cuencan plurfoje en la dorso. Alexis elvomas la manĝaĵon kaj sukcesas resaniĝi. La rakonto finiĝas la sekvan tagon, kiam la kuiristo estas arestita, dum Alexis kaj la servistino rigardas el [[ambulanco]]. === La plej forta === [[Dosiero:Leonardo_Sbaraglia_en_la_presentación_de_la_segunda_temporada_de_“99,99%._La_ciencia_de_las_Abuelas”_(16670703837)_(cropped).jpg|180px|eta|dekstre|[[Leonardo Sbaraglia]] ludas la rolon de Diego Iturralde]] * [[Leonardo Sbaraglia]] kiel Diego Iturralde. * Walter Donado kiel Mario. Diego Iturralde, milionula komercisto, vojaĝas laŭ la Ŝoseo 68, proksime de la Quebrada de las Conchas, inter Cafayate kaj la urbo [[Salta]], [[Provinco Salta]], per luksa aŭto. Li renkontas survoje malnovan aŭton, kiu blokas lian vojon. Kiam li provas preterpasi ĝin, la alia aŭto malice blokas lian vojon, kaj kiam li fine sukcesas antaŭeniri, Diego ĵetas klasismajn insultojn kaj faras obscenan geston. Kelkajn kilometrojn poste, post perdado de la vido de la alia aŭto, [[pneŭo]] trapikiĝas, devigante lin halti ĉe la vojŝultro. Dum Diego ŝanĝas la pneŭon, li renkontas la saman ŝoforon, kiun li insultis - masoniston nomatan Mario - kiu haltigas lian aŭton, eliras, alfrontas lin pri la situacio, kaj komencas frakasi la aŭton de Diego per la [[kriko]], kiun Iturralde mem uzis por ŝanĝi la pneŭon. Ne kontenta pri tio, Mario grimpas sur la kapoton de la aŭto, malsuprentiras siajn pantalonojn, malkaŝas sian pugon al Diego, kaj fekas kaj urinas sur la antaŭan glacon kaj tegmenton, dum Diego restas ŝlosita en sia veturilo, nekapabla kredi tion. Dum li rigardas Mario'n reveni al sia propra aŭto, Diego, senpova, decidas venĝi sin. Li startas sian propran veturilon kaj kolizias kun la aŭto de Mario, sendante ĝin en riverfundon. Vidante tion, Diego profitas la momenton por finŝanĝi la pneŭon. Mario, post la falo kaj kun pluraj vundoj sur la kapo, volas daŭrigi sian venĝon, do li sukcesas eliri el sia renversita aŭto por serĉi sian malamikon. Diego sukcesas startigi sian veturilon, dum Mario denove frakasas la antaŭan glacon per la kriko kaj kolere krias, ke li trovos lin denove, ĉar li nun scias lian numerplaton. Iturralde rapidas for, kaj ŝajnas, ke la brutala konflikto finiĝis, sed ankoraŭ volante finigi sian agresanton, li returnas sin kaj komencas frenezan ĉasadon post la konstrulaboristo per sia aŭto. Tamen, la rezerva pneŭo liberiĝas, igante lin perdi kontrolon de sia veturilo, kiu ankaŭ falas laŭ la ravino (kvankam la [[aersako]] savas lin de la efiko de la falo). Ĉar Diego nun estas en malavantaĝo, Mario profitas la okazon por fine mortigi lin, do li eniras el sia aŭto tra la malantaŭo. Perforta batalo eksplodas ene de la veturilo, kulminante per eksplodo intence kaŭzita de Mario, kiu ekbruligas [[fuzeo]]n en la [[benzinujo]] por provi seniĝi de sia malamiko. Lia plano malsukcesas, kaj ambaŭ viroj estas brulvunditaj preter rekonebleco. Mekanikisto, kiu hazarde helpas Diegon, atestas la okazaĵon kaj avertas la aŭtoritatojn. Post malkovro de la kadavroj, la polico kaj la mekanikisto kredas, ke la krimo estis pasiokrimo, ĉar ili trovas la viktimojn engaĝigitaj en tiom streĉa batalo. === Bombita === [[Dosiero:Ricardo Darín en el Homenje a la trayectoria de Héctor Alterio (cropped).jpg|eta|199x199px|maldekstre|[[Ricardo Darín]] ludas la rolon de Simón Fisher.]] * [[Ricardo Darín]] kiel Simón Fisher. * Nancy Dupláa kiel Victoria. * Luis Mazzeo kiel kolego. * Federico Liss kiel Gruisto. * Pablo Moseinco kiel Advokato. * Andrea Garrote kiel Advokatino. * Alfonso Grispino kiel Bopatro. Simón Fisher ([[Ricardo Darín]]) estas prieksplodaĵa inĝeniero, kies aŭto estas trenita pro supozeble esti kontraŭleĝe lasita dum li kolektis kukon por la [[naskiĝtago]] de sia filino. Li ne povas forigi la senton, ke ĝi estas maljusteco, kaj decidas apelacii la monpunon, riskante malfrui al la festo. Post malsukcesa provo navigi la burokratismon, li finas pagi la [[monpuno]]n kaj alvenas hejmen ĝuste kiam la festo de sia filino finiĝas. Lia edzino, laca de lia emo seniluziigi ŝin kaj "trovi pretekston por ĉio", petas eksgeedziĝon. La sekvan tagon, Simón iras al la [[Registaro de Bonaero|Urbodomo]] por peti, ke la monpuno estu nuligita, sed denove, lia peto estas rifuzita. En kolerego, li frakasas fajroestingilon sur la vitran panelon de la publika dungito, kiu traktis kun li. La kazo famiĝas en televido danke al filmaĵo de sekurkameraoj. Li perdas sian laboron, kaj dum divorca [[proceso]], la advokato de lia edzino uzas la okazaĵon kiel bazon por argumenti, ke la inĝeniero ne devus havi komunan gepatrorajton de ilia filino. Simón, ĉagrenita kaj elĉerpita pro ne trovi alian laboron, estas devigita denove treni sian kontraŭleĝe lasitan aŭton kaj pagi troajn monpunojn. Laca pro tio, li metas eksplodaĵojn en sian veturilon kaj intence parkumas ĝin kontraŭleĝe por ke ĝi estu trenita. La posta eksplodo ĉe la trenejo havas grandegan efikon sur la [[amaskomunikilo]]jn, kaj "Bombita" (Bombeto) fariĝas idolo en sociaj retoj, heroo por homoj lacaj de la burokratia koŝmaro. Ĉe la fino de la rakonto, iom da tempo post la okazaĵo, lia edzino kaj filino alportas {{N|naskiĝtaga kuko}} al la inĝeniero, kiu estas en malliberejo, kaj ili festas la tagon kiel feliĉa familio dum la aliaj malliberuloj gratulas lin eŭforie. Kiam Szifron sendis la scenaron al Darín, Darín diris al li, ke li vidas ĝin kiel eblan partoprenon en du el la ses rakontoj; post legado de la scenaro 2 aŭ 3 fojojn Darín konkludis "ke lia koro estas pli proksima" al ĉi tiu rolulo.<ref> Orta, Matías (2014). [https://x.com/rsalvajes_ok/status/499593762331299840 «Ricardo Darín».] Revista Caras: 32. Konsultita la 24an de aŭgusto 2014. </ref> === La propono === [[Dosiero:El_académico_Oscar_Martínez.jpg|210px|eta|dekstre|Oscar Martínez ludas la rolon de Mauricio]] * Oscar Martínez kiel Mauricio. * María Onetto kiel Helena. * Osmar Núñez kiel la advokato. * Germán de Silva kiel José, la servisto. * Diego Velázquez kiel la akuzisto. * Alan Daicz kiel Santiago Ĉi tiu rakonto komenciĝas per luksa [[aŭto]] eniranta ilian parkejon en la frumatenaj horoj, estante ĝia numerplato makulita per sango. Ekscitita kaj malespera junulo nomita Santiago vekas siajn gepatrojn, Mauricio kaj Helena, kiuj demandas al li kio okazis. Ili ekscias el la novaĵoj, ke Santiago transveturis gravedan virinon dum la nokto. Poste, la advokato de la familio alvenas, kaj ekscitita Helena malfermas la pordon, instigante lin fari ĉion eblan por teni Santiagon for de [[malliberejo]]. La advokato komencas pridemandi Santiagon pri la okazaĵo, kaj Santiago konfesas, ke li forveturis rekte post la akcidento. Eksciante, ke la graveda virino kaj ŝia nenaskita infano mortis en la ambulanco, Mauricio elpensas planon: impliki José, la serviston, en la akcidento por senkulpigi Santiagon. Poste, Maŭrico, la servisto, kaj la advokato havas seriozan diskuton en kunvenejo. Maŭrico diras, ke li embarasiĝas pri la propono, sed ĉar ili tiom fidas unu la alian, li pensas, ke li farus al li ĉi tiun grandan favoron. La advokato diras al li, ke post malpli ol jaro li estos libera de akuzoj se li konservos bonan konduton, kaj ke Maŭrico siavice ofertos al li 500 000 dolarojn. Post konsento, ili donas al José instrukciojn pri kiel respondi rilate al la akcidento, ĝustigas la aŭtoseĝon kaj retrospegulojn por ke ŝajnu kvazaŭ José stiras, kaj diras al li, ke li devas aserti, ke li ne memoris ion ajn ĝis li vekiĝis tie en sia domo. La servisto komencas havi dubojn. La prokuroro alvenas kaj petas ilin rakonti kio okazis, dum novaĵkanaloj elsendas bildojn de la okazaĵo kaj intervjuas la patron de la juna viktimo, kiu estas klare kolera. José klarigas, ke li eniris la aŭton kaj veturis ĉirkaŭe; kiam oni demandis lin pri la okazaĵo, li respondas, ke li pensis, ke la kolizio okazis sur hundo kaj ke li rapide iris diri al Mauricio, ĉar li pensis, ke la aŭto estis tute detruita. Post inspektado de la veturilo kaj notado de la pozicio de la retrospeguloj, la prokuroro diras, ke la aŭton veturis pli alta persono kaj petas vidi Santiagon kaj Helenan. La advokato kaj la prokuroro diskutas la aferon en la ĝardeno kaj proponas grandan monsumon, kiun la advokato diras al Maŭrico je 1 miliono da dolaroj. Ili ankaŭ diskutas la subtenon, kiun ili ricevus pro siaj ligoj kun pluraj juĝistoj kaj la polica komisaro. Maŭrico demandas, ĉu la servisto ne povas esti senkulpigita, argumentante, ke iu devas esti respondeca, ĉar estis du mortoj kaj tio estis ĉie en la novaĵoj. La advokato konkludas, ke li faris sufiĉe kaj ke lia laboro estas finita. Tiam ĉiuj, krom Santiago kaj Helena, diskutas la postan planadon de la aresto kaj la sumon de 30 000 dolaroj, kiun la prokuroro postulis. Mauricio tiam malkovras, ke la advokato ĉantaĝis kaj fraŭdis lin, preskaŭ paginte pli ol 2 milionojn da dolaroj entute. Li finas la intertraktadon kaj kolere petas Santiagon konfesi kaj malkaŝi sin. Baldaŭ poste, la advokato proponas novan interkonsenton, sed Mauricio deklaras, ke li kontribuos nur 1 milionon da dolaroj, kiuj estos dividitaj inter la advokato, la prokuroro kaj Jozefo; samtempe, li minacas denunci la prokuroron kaj la advokaton al la polico pro [[ĉantaĝo]], se ili daŭre insistos. La rakonto finiĝas per televida filmaĵo, kiu montras la serviston forkondukitan de la oficejo de la prokuroro, kaj tiam aperas la edzo de la viktimo kaj batas lin sur la kapo per martelo, mortigante lin tuj. === Ĝis la morto apartigu nin === [[Dosiero:Erica_Rivas_in_2017_(37635309635)_(cropped).jpg|180px|eta|maldekstre|Érica Rivas pro tiu ludado ricevis plurajn premiojn.]] *Érica Rivas kiel Romina. *Diego Gentile kiel Ariel. *Liliana Weimer kiel Cuca. *Paula Grinszpan kiel Amikino. *Margarita Molfino kiel Lourdes. *Marcelo Pozzi kiel Kuiristo. *Claudio Delan kiel Bocha. *Gustavo Bonfigli kiel DJ. Ĉi tiu rakonto komenciĝas per luksa kaj multekosta juda geedziĝo, kie Romina kaj Ariel estas varme bonvenigitaj de siaj gastoj kun aplaŭdo kaj brakumoj, poste ili prezentas orkestron, ĉiuj tre feliĉaj, dancante kaj ridante. Post tio, Romina prezentas siajn gastojn kaj la kolegojn de Ariel ĉe la geedziĝo. Je unu momento, ŝi vidas sian edzon paroli kun unu el siaj dungitinoj, kaj ŝi komencas suspekti, ke li estas amema kun ŝi. Ŝi iras al tablo kaj telefonas al la supozebla gitarinstruisto, kiun li menciis al ŝi, dirante al li fini la vokon post kiam ŝi respondos. La dungitinoo respondas, finigas la vokon, retelefonas, kaj komencas ridi kun siaj tablokunuloj. Poste, dum la unua danco, ŝi serioze pridemandas sian edzon, postulante respondon kaj minacante mem demandi ŝin. Romina lasas sian edzon stari tie kaj iras al sia patro, plorante. Romina kaj Ariel denove dancas kune, sed ĉi-foje li konfesas, ke li dormis kun sia dungitino. Kolerega kaj korrompita, ŝi sturmis el la kuirejo kaj sur la tegmenton. Tie, ŝi konfidas al unu el la kuiristoj kaj poste amoras kun li kiel venĝo. Ariel, akompanata de alia viro, alvenis kaj travivis la scenon. Romina minacis sian edzon, dirante al li, ke ŝi igos lian vivon [[infero]] kaj rifuzas doni al li eksgeedziĝon, igante Ariel refali kaj vomi pro la konflikto. Romina revenas suben kaj komencas kongao-linion kun siaj amikoj. Poste ili levas ŝin kaj Ariel en la aeron, kiel juda kutimo. Post kelkaj minutoj, ŝi kaptas la dungitinon de Ariel kaj ĵetas ŝin kontraŭ [[spegulo]]n. La dungitino estas grave vundita, sed ili diras, ke neniu tendeno estis distranĉita. Kiam Ariel revenas, li estas eĉ pli agresema kun Romina, dirante al ŝi, ke ŝi povas plendi kontraŭ li pro minacoj kaj ke ŝi lasu la gastojn foriri. Romina demandas, ĉu ŝia patrino organizis ĉion ĉi, kaj fine Ariel diras al ŝi, ke tio, kion li faris al ŝi, estas nenio kompare kun tio, kion ŝi faris al li. Poste li ploras, dum Romina mokas la situacion ĝis, mallonga tempo poste, ŝi pentas. La patrino de Ariel kaptas Romina-n kaj kolere ĵetas ŝin sur tablon. La patro de Romina provas fortiri ŝin de sia filino kaj vekiĝas ŝokite. Pluraj kuracistoj alvenas kaj prizorgas Ariel-on kaj Romina-n. Poste, ĉeestante gastoj, kuracistoj kaj polico, Ariel kaj Romina denove dancas kune kaj feliĉe kisas sin. Fine, ili komencas amori, kaj la publiko ekforiras. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.relatos-salvajes.com/ Sitio oficial] {{Wayback|url=http://www.relatos-salvajes.com/ |date=20150112212019 }} * [https://web.archive.org/web/20161020084811/http://www.sigmanhugo.com.ar/ Hugo Sigman - oficiala retejo] * [http://www.ks-films.com/ K&S Films.com - oficiala retejo] * [https://web.archive.org/web/20141006104357/http://www.ks-films.com.ar/ K&S Films.com.ar - oficiala retejo] * [http://www.eldeseo.es/ ElDeseo.es - oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Argentinaj filmoj]] [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Trileraj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2014]] [[Kategorio:Nigra humuro]] ksvqzig18miaapsyqxmbqedrty4xlyc 0 941409 9493722 9421475 2026-10-14T20:00:19Z ThomasPusch 1869 9493722 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}} {{Informkesto gravulo |idaro = [[filo]] Ferenc János Dunst, hungara katolika pastro (1845-1920) <!--la aŭtomata enpreno el vikidatumoj ne plu funkcias--> }} '''Ferenc DUNST''', ''Ferenc Dunszt''<ref>[https://vehir.hu/cikk/30943-a-cehektol-a-hivatasosokig vehir.hu - A céhektől a hivatásosokig]</ref><ref>[https://real-j.mtak.hu/23285/2/Veszpremi_Szemle_2015_17_38-3_.pdf real-j.mtak.hu/23285/2/Veszpremi_Szemle_2015_17_38-3_.pdf]</ref><ref>[https://veszpremiszemle.hu/download/c1697b90f9de522f4af1862ad9695bd8]</ref> (naskiĝis la 10-an de januaro 1815 en Budapeŝto – mortis la 10-an de februaro 1883 en Veszprém) estis hungara ledkomercisto kaj [[urbestro]].<ref name=":0">[https://helyismeret.hu/index.php?title=Dunst_Ferenc Dunst Ferenc - Helyismeret]</ref><ref>[https://vehir.hu/cikk/28811-szocialdemokratak-a-szegenyseg-ellen vehir.hu - Kétszáz éves lenne az egykori veszprémi polgármester]</ref> == Vivo == Li studis en [[Pest]], sed post la sesa klaso de mezlernejo li lernis la metion de tanisto. Post sia militservo li vojaĝis tra Germanio kiel tanista helpanto.<ref name=":0" /> Post reveno li laboris en Pest kiel estro de la ledfabriko kaj poste de la ledkomerco de la firmao Stofenberger. En 1843 li edziĝis en [[Veszprém]] kaj translokiĝis tien, kie li transprenis la negocon de sia bopatro, la ledkomercisto János Hermann.<ref name=":0" /> [[Dosiero:Cholnoky László főjegyző, Dunst Ferenc polgármester, Véghely Dezső, Rosos István.png|eta|maldekstre|ĉefnotario László Cholnoky, urbestro Ferenc Dunst, Dezső Véghely, István Rosos.]] Dum la jaroj 1848–1849 li estis urba kapitano. Ekde 1854 li servis kiel ĉefa konsilanto de la urbo, kaj en 1861 li fariĝis urbojuĝisto. En 1862 li estis elektita urbestro de Veszprém. En 1865 li rezignis pri la posteno, sed en 1869, kiam la urbo reakiris sian statuson kiel urbo kun reguligita konsilio, li denove estis elektita urbestro. Post tri sinsekvaj reelektoj li plenumis tiun oficon ĝis sia morto. En 1872 li ankaŭ estis elektita parlamentano reprezentanta Veszprém.<ref name=":0" /> Lia tombo estis translokigita en 1982 el la malsupraurba tombejo al la tombejo ĉe la strato Vámosi.<ref name=":0" /> == Literaturo == * „Dunst-festo”. Veszprém, la 16-an de majo 1880. * „Ferenc Dunst”. Veszprém, la 18-an de februaro 1883. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj komercistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] ffaipdt34utnl6ak4mfi8xce9bpr6ky 9493723 9493722 2026-10-14T20:01:48Z ThomasPusch 1869 9493723 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}} {{Informkesto gravulo |idaro = [[filo]] Ferenc János Dunst<small>, hungara katolika pastro (1845-1920)</small> <!--la aŭtomata enpreno el vikidatumoj ne plu funkcias--> }} '''Ferenc DUNST''', ''Ferenc Dunszt''<ref>[https://vehir.hu/cikk/30943-a-cehektol-a-hivatasosokig vehir.hu - A céhektől a hivatásosokig]</ref><ref>[https://real-j.mtak.hu/23285/2/Veszpremi_Szemle_2015_17_38-3_.pdf real-j.mtak.hu/23285/2/Veszpremi_Szemle_2015_17_38-3_.pdf]</ref><ref>[https://veszpremiszemle.hu/download/c1697b90f9de522f4af1862ad9695bd8]</ref> (naskiĝis la 10-an de januaro 1815 en [[Budapeŝto]], mortis la 10-an de februaro 1883 en [[Veszprém]]) estis hungara ledkomercisto kaj [[urbestro]].<ref name=":0">[https://helyismeret.hu/index.php?title=Dunst_Ferenc Dunst Ferenc - Helyismeret]</ref><ref>[https://vehir.hu/cikk/28811-szocialdemokratak-a-szegenyseg-ellen vehir.hu - Kétszáz éves lenne az egykori veszprémi polgármester]</ref> == Vivo == Li studis en [[Pest]], sed post la sesa klaso de mezlernejo li lernis la metion de tanisto. Post sia militservo li vojaĝis tra Germanio kiel tanista helpanto.<ref name=":0" /> Post reveno li laboris en Pest kiel estro de la ledfabriko kaj poste de la ledkomerco de la firmao Stofenberger. En 1843 li edziĝis en [[Veszprém]] kaj translokiĝis tien, kie li transprenis la negocon de sia bopatro, la ledkomercisto János Hermann.<ref name=":0" /> [[Dosiero:Cholnoky László főjegyző, Dunst Ferenc polgármester, Véghely Dezső, Rosos István.png|eta|maldekstre|ĉefnotario László Cholnoky, urbestro Ferenc Dunst, Dezső Véghely, István Rosos.]] Dum la jaroj 1848–1849 li estis urba kapitano. Ekde 1854 li servis kiel ĉefa konsilanto de la urbo, kaj en 1861 li fariĝis urbojuĝisto. En 1862 li estis elektita urbestro de Veszprém. En 1865 li rezignis pri la posteno, sed en 1869, kiam la urbo reakiris sian statuson kiel urbo kun reguligita konsilio, li denove estis elektita urbestro. Post tri sinsekvaj reelektoj li plenumis tiun oficon ĝis sia morto. En 1872 li ankaŭ estis elektita parlamentano reprezentanta Veszprém.<ref name=":0" /> Lia tombo estis translokigita en 1982 el la malsupraurba tombejo al la tombejo ĉe la strato Vámosi.<ref name=":0" /> == Literaturo == * „Dunst-festo”. Veszprém, la 16-an de majo 1880. * „Ferenc Dunst”. Veszprém, la 18-an de februaro 1883. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj komercistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] hr6b2w5827btj9im5lw3bc0q4904nhv 9493724 9493723 2026-10-14T20:02:21Z ThomasPusch 1869 9493724 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}} {{Informkesto gravulo |idaro = [[filo]] Ferenc János Dunst<small>, katolika pastro (1845-1920)</small> <!--la aŭtomata enpreno el vikidatumoj ne plu funkcias--> }} '''Ferenc DUNST''', ''Ferenc Dunszt''<ref>[https://vehir.hu/cikk/30943-a-cehektol-a-hivatasosokig vehir.hu - A céhektől a hivatásosokig]</ref><ref>[https://real-j.mtak.hu/23285/2/Veszpremi_Szemle_2015_17_38-3_.pdf real-j.mtak.hu/23285/2/Veszpremi_Szemle_2015_17_38-3_.pdf]</ref><ref>[https://veszpremiszemle.hu/download/c1697b90f9de522f4af1862ad9695bd8]</ref> (naskiĝis la 10-an de januaro 1815 en [[Budapeŝto]], mortis la 10-an de februaro 1883 en [[Veszprém]]) estis hungara ledkomercisto kaj [[urbestro]].<ref name=":0">[https://helyismeret.hu/index.php?title=Dunst_Ferenc Dunst Ferenc - Helyismeret]</ref><ref>[https://vehir.hu/cikk/28811-szocialdemokratak-a-szegenyseg-ellen vehir.hu - Kétszáz éves lenne az egykori veszprémi polgármester]</ref> == Vivo == Li studis en [[Pest]], sed post la sesa klaso de mezlernejo li lernis la metion de tanisto. Post sia militservo li vojaĝis tra Germanio kiel tanista helpanto.<ref name=":0" /> Post reveno li laboris en Pest kiel estro de la ledfabriko kaj poste de la ledkomerco de la firmao Stofenberger. En 1843 li edziĝis en [[Veszprém]] kaj translokiĝis tien, kie li transprenis la negocon de sia bopatro, la ledkomercisto János Hermann.<ref name=":0" /> [[Dosiero:Cholnoky László főjegyző, Dunst Ferenc polgármester, Véghely Dezső, Rosos István.png|eta|maldekstre|ĉefnotario László Cholnoky, urbestro Ferenc Dunst, Dezső Véghely, István Rosos.]] Dum la jaroj 1848–1849 li estis urba kapitano. Ekde 1854 li servis kiel ĉefa konsilanto de la urbo, kaj en 1861 li fariĝis urbojuĝisto. En 1862 li estis elektita urbestro de Veszprém. En 1865 li rezignis pri la posteno, sed en 1869, kiam la urbo reakiris sian statuson kiel urbo kun reguligita konsilio, li denove estis elektita urbestro. Post tri sinsekvaj reelektoj li plenumis tiun oficon ĝis sia morto. En 1872 li ankaŭ estis elektita parlamentano reprezentanta Veszprém.<ref name=":0" /> Lia tombo estis translokigita en 1982 el la malsupraurba tombejo al la tombejo ĉe la strato Vámosi.<ref name=":0" /> == Literaturo == * „Dunst-festo”. Veszprém, la 16-an de majo 1880. * „Ferenc Dunst”. Veszprém, la 18-an de februaro 1883. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj komercistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] be3opkjr3v1x0w2jtuks00rlr8l8rvz 0 942040 9493709 9440632 2026-10-14T19:44:59Z Sj1mor 12103 /* Notoj */ 9493709 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Aemilian Alois Ignaz SCHÖPFER''' (naskiĝinta al {{Daton|29|4|1858}} en [[Brixen]], mortinta la {{daton|24|3|1936}} en [[innsbruck|Insbruko]]<ref>[https://matriken.tirol.gv.at/Bilder/Pfarren%20I-O/Pfarren%20Innsbruck/Katholische%20Pfarrgemeinden/Innsbruck-Dreiheiligen/Totenbuch/Totenbuch%201929-1982_MF%201208-5/_MF%201208-05_Innsbruck%20Dreiheiligen%20-%20Dupl.%20TO%201_1929-_1982_0030.jpg registro de mortintoj ''Matricula Online'']{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - por Innsbruck-Dreiheiligen: Totenbuch, 1929–1982, p. 28, n-ro 30]</ref>) estis [[katolika Eklezio|romkatolika]] aŭstra sacerdoto, politikisto kaj publicisto. Li kunfondis la tirolan sekcion de la [[Kristan-Sociala Partio de Aŭstrujo|Kristan-Sociala Partio]] kaj estis en 1916/17 provizora ministroprezidanto de [[tirolo (regiono)|Tirolo]]. Li fondis la eldonejon [[Tyrolia]]. Post la [[Unua Mondmilito]] li estis ankaŭ parlamentano ĉe [[nacia Konsilio (Aŭstrio)|Nacia Konsilio]]. Estante filo de financoficisto kaj havante naŭ gefratojn li frue orfiĝis. Tiam ekzorgis pri li la ĉefo de la porlernanta hejmo ''Kassianeum'' en Brixen. Post trapaso de la abiturienta ekzameno en 1875, Schöpfer studis ĉe la teologia altlernejo de Brixen. Apogis lin tiutempe i.a. [[Simon Aichner]] kaj Franz Egger, kiuj ambaŭ poste iĝis episkopoj. De oktobro 1879 Schöpfer estis frekventanto de la viena seminario [[Frintaneum]]: en septembro 1880 estis lia [[ordinacio]], kun speciala papa permeso ordiniĝi eĉ antaŭ la kanonjure minimuma aĝo. Sekvis doktoriĝo en februaro 1883. Schöpfer fariĝis kortega kapelano en Brixen antaŭ unujara [[animzorganto|animzorganteco]] pasigita en [[Virgen]]. En 1887 li nomumiĝis profesoro pri biblia [[ekzegezo]] kaj orientalaj lingvoj por la altlernejo de Brixen. Apartan intereson li havis pri sociala politiko kaj la batalo por aktiva kaj pasiva balotrajto por ĉiuj. Kun aliaj samideanoj tirolaj li forlasis en 1898 la partion ''Katholische Volkspartei''.<ref>Josef Stifter: ''Dr. Aemilian Schöpfer und der Bruderstreit in Tyrol,'' Vieno 1949 (disertacio)</ref>. Tia malunuanimeco inter tirolaj katolikaj aktivuloj daŭris ĝis 1907.<ref>[https://books.google.de/books?id=JyryV6GmubYC&dq=Ämilian+Schöpfer&hl=de&source=gbs_navlinks_s John W. Boyer: ''Karl Lueger (1844–1910). Christlichsoziale Politik als Beruf''] - germana traduko de Otmar Binder, Böhlau, Wien 2010, p. 271, 287, 525.</ref> Kune kun [[Josef Schraffl]] li fondis la tirolan branĉon de la Kristan-Sociala Partio kaj ekpartiestris. Kelkvaj ekleziuloj plendis pri la fakto ke Schöpfer malagnoskis la politikan aŭtoritaton de la episkopoj de Brixen, [[trento|Tridento]] kaj [[Salcburgo]]. En 1890 li fondis en Brixen la intelektan librosocieton ''Katholisch-politischer Preßverein'' kaj en 1907 la eldonejon ''Tyrolia'' (kun prezidanteco tiea ĝismorte). Ankoraŭ samjare estiĝis filio insbruka. Schöpfer ankaŭ respondecis pri la apero de diversaj periodaĵoj: i.a. de "Brixener Chronik", "Der Tiroler Volksbote" kaj "Tiroler Anzeiger". Tiuj organoj ne malŝparis kontraŭliberalismajn kaj -judismajn komentojn. Schöpfer incitis la talentitan [[Michael Gamper]] al ĵurnalistado. Sekvis nomumiĝo je papa domprelateco. Inter 1896 kaj 1923 li estis deputito de la Tirola Landa Parlamento kaj inter 1897 kaj 1927 de la parlamento de Vieno. Kiam li provizore ministroprezidantis por tirolo (inter oktobro 1916 kaj majo 1917) li solene faris antaŭ imperiestro [[karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo]] la porĉiaman lojalecpromeson de la tirolanoj. Schöpfer, estante ŝatanto de la [[habsburgoj]], reklamis la memstarecon de Tirolo post 1919 por eble povi savi la teritorian unuecon de Tirolo. Schöpfer ankaŭ interesiĝis pri la ideoj kaj projektoj de [[Carl Schappeller]], viziulo de elspaca energifabrikado.<ref>[http://www.schaudorf.at/pdf/Pressebericht_schappeller.pdf "Scharlatan oder Genie?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240510144420/http://www.schaudorf.at/pdf/Pressebericht_schappeller.pdf |date=2024-05-10 }} - ĉe: ''Flachgauer Nachrichten,'' 25.11.2004</ref> En 1925 societo apogita de Schöpfer akiris la kadukan kastelon de [[Aurolzmünster]] por enstali tie energifabrikan esplorcentron. Anis ĉi societon ankaŭ la salcburga katedrala ĉefpastro [[Daniel Etter]] kaj diversaj aŭstraj entreprenistoj.<ref>Bernhard Iglhauser: "Genie oder Scharlatan? Die unglaubliche Karriere des Carl Schappeller" - ĉe: ''Der Bundschuh,'' volumo 8/2005, p. 44–53</ref> Schöpfer estis ankaŭ honora membro de la insbruka katolika [[studenta korporacio]] [[österreichischer Cartellverband|AV Raeto-Bavaria]]. == Literaturo == *[https://www.biographien.ac.at/oebl_11/105.pdf biografio ĉe ÖBL] * Anton Klotz: ''Aemilian Schoepfer. Priester und Volksmann,'' Tyrolia, Innsbruck 1936 *[https://oecv.at/Biolex/Detail/12900406 biografiaro ''Biolex'' de ÖCV] *[https://www.parlament.gv.at/person/1764 anoj de la parlamento viena] == Notoj == {{Projektoj}}<references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schopfer, Amilian}} [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de aŭstria federacia lando]] [[Kategorio:Aŭstraj eldonistoj]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1858]] [[Kategorio:Mortintoj en 1936]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Innsbruck]] [[kategorio:Hebreistoj]] [[kategorio:Aŭstraj profesoroj]] nmj9as44xoi3j3rt5mqnwjicdwc4o8t 9493711 9493709 2026-10-14T19:45:31Z Sj1mor 12103 9493711 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Aemilian Alois Ignaz SCHÖPFER''' (naskiĝinta al {{Daton|29|4|1858}} en [[Brixen]], mortinta la {{daton|24|3|1936}} en [[innsbruck|Insbruko]]<ref>[https://matriken.tirol.gv.at/Bilder/Pfarren%20I-O/Pfarren%20Innsbruck/Katholische%20Pfarrgemeinden/Innsbruck-Dreiheiligen/Totenbuch/Totenbuch%201929-1982_MF%201208-5/_MF%201208-05_Innsbruck%20Dreiheiligen%20-%20Dupl.%20TO%201_1929-_1982_0030.jpg registro de mortintoj ''Matricula Online'']{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - por Innsbruck-Dreiheiligen: Totenbuch, 1929–1982, p. 28, n-ro 30]</ref>) estis [[katolika Eklezio|romkatolika]] aŭstra sacerdoto, politikisto kaj publicisto. Li kunfondis la tirolan sekcion de la [[Kristan-Sociala Partio de Aŭstrujo|Kristan-Sociala Partio]] kaj estis en 1916/17 provizora ministroprezidanto de [[tirolo (regiono)|Tirolo]]. Li fondis la eldonejon [[Tyrolia]]. Post la [[Unua Mondmilito]] li estis ankaŭ parlamentano ĉe [[nacia Konsilio (Aŭstrio)|Nacia Konsilio]]. Estante filo de financoficisto kaj havante naŭ gefratojn li frue orfiĝis. Tiam ekzorgis pri li la ĉefo de la porlernanta hejmo ''Kassianeum'' en Brixen. Post trapaso de la abiturienta ekzameno en 1875, Schöpfer studis ĉe la teologia altlernejo de Brixen. Apogis lin tiutempe i.a. [[Simon Aichner]] kaj Franz Egger, kiuj ambaŭ poste iĝis episkopoj. De oktobro 1879 Schöpfer estis frekventanto de la viena seminario [[Frintaneum]]: en septembro 1880 estis lia [[ordinacio]], kun speciala papa permeso ordiniĝi eĉ antaŭ la kanonjure minimuma aĝo. Sekvis doktoriĝo en februaro 1883. Schöpfer fariĝis kortega kapelano en Brixen antaŭ unujara [[animzorganto|animzorganteco]] pasigita en [[Virgen]]. En 1887 li nomumiĝis profesoro pri biblia [[ekzegezo]] kaj orientalaj lingvoj por la altlernejo de Brixen. Apartan intereson li havis pri sociala politiko kaj la batalo por aktiva kaj pasiva balotrajto por ĉiuj. Kun aliaj samideanoj tirolaj li forlasis en 1898 la partion ''Katholische Volkspartei''.<ref>Josef Stifter: ''Dr. Aemilian Schöpfer und der Bruderstreit in Tyrol,'' Vieno 1949 (disertacio)</ref>. Tia malunuanimeco inter tirolaj katolikaj aktivuloj daŭris ĝis 1907.<ref>[https://books.google.de/books?id=JyryV6GmubYC&dq=Ämilian+Schöpfer&hl=de&source=gbs_navlinks_s John W. Boyer: ''Karl Lueger (1844–1910). Christlichsoziale Politik als Beruf''] - germana traduko de Otmar Binder, Böhlau, Wien 2010, p. 271, 287, 525.</ref> Kune kun [[Josef Schraffl]] li fondis la tirolan branĉon de la Kristan-Sociala Partio kaj ekpartiestris. Kelkaj ekleziuloj plendis pri la fakto ke Schöpfer malagnoskis la politikan aŭtoritaton de la episkopoj de Brixen, [[trento|Tridento]] kaj [[Salcburgo]]. En 1890 li fondis en Brixen la intelektan librosocieton ''Katholisch-politischer Preßverein'' kaj en 1907 la eldonejon ''Tyrolia'' (kun prezidanteco tiea ĝismorte). Ankoraŭ samjare estiĝis filio insbruka. Schöpfer ankaŭ respondecis pri la apero de diversaj periodaĵoj: i.a. de "Brixener Chronik", "Der Tiroler Volksbote" kaj "Tiroler Anzeiger". Tiuj organoj ne malŝparis kontraŭliberalismajn kaj -judismajn komentojn. Schöpfer incitis la talentitan [[Michael Gamper]] al ĵurnalistado. Sekvis nomumiĝo je papa domprelateco. Inter 1896 kaj 1923 li estis deputito de la Tirola Landa Parlamento kaj inter 1897 kaj 1927 de la parlamento de Vieno. Kiam li provizore ministroprezidantis por tirolo (inter oktobro 1916 kaj majo 1917) li solene faris antaŭ imperiestro [[karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo]] la porĉiaman lojalecpromeson de la tirolanoj. Schöpfer, estante ŝatanto de la [[habsburgoj]], reklamis la memstarecon de Tirolo post 1919 por eble povi savi la teritorian unuecon de Tirolo. Schöpfer ankaŭ interesiĝis pri la ideoj kaj projektoj de [[Carl Schappeller]], viziulo de elspaca energifabrikado.<ref>[http://www.schaudorf.at/pdf/Pressebericht_schappeller.pdf "Scharlatan oder Genie?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240510144420/http://www.schaudorf.at/pdf/Pressebericht_schappeller.pdf |date=2024-05-10 }} - ĉe: ''Flachgauer Nachrichten,'' 25.11.2004</ref> En 1925 societo apogita de Schöpfer akiris la kadukan kastelon de [[Aurolzmünster]] por enstali tie energifabrikan esplorcentron. Anis ĉi societon ankaŭ la salcburga katedrala ĉefpastro [[Daniel Etter]] kaj diversaj aŭstraj entreprenistoj.<ref>Bernhard Iglhauser: "Genie oder Scharlatan? Die unglaubliche Karriere des Carl Schappeller" - ĉe: ''Der Bundschuh,'' volumo 8/2005, p. 44–53</ref> Schöpfer estis ankaŭ honora membro de la insbruka katolika [[studenta korporacio]] [[österreichischer Cartellverband|AV Raeto-Bavaria]]. == Literaturo == *[https://www.biographien.ac.at/oebl_11/105.pdf biografio ĉe ÖBL] * Anton Klotz: ''Aemilian Schoepfer. Priester und Volksmann,'' Tyrolia, Innsbruck 1936 *[https://oecv.at/Biolex/Detail/12900406 biografiaro ''Biolex'' de ÖCV] *[https://www.parlament.gv.at/person/1764 anoj de la parlamento viena] == Notoj == {{Projektoj}}<references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schopfer, Amilian}} [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de aŭstria federacia lando]] [[Kategorio:Aŭstraj eldonistoj]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1858]] [[Kategorio:Mortintoj en 1936]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Innsbruck]] [[kategorio:Hebreistoj]] [[kategorio:Aŭstraj profesoroj]] 4d2sp00upmif4gtuok05npej40hih40 0 943812 9493803 9392046 2026-10-15T08:39:39Z VynelKroXernavex 259429 Tradukita kaj adaptita el la angla Vikipedio, artikolo [[en:AI slop]]; vidu ĝian historion por la aŭtoroj. 9493803 wikitext text/x-wiki '''AI-slopo''' (angle: ''AI slop''), ankaŭ priskribata kiel '''AI-rubaĵo''' aŭ '''malaltkvalita enhavo generita per artefarita intelekto''', estas cifereca enhavo kreita per [[genera artefarita intelekto]], kiun oni perceptas kiel malaltkvalitan, supraĵan, sensencan aŭ produktitan sen sufiĉa homa zorgo. Tia enhavo ofte estas produktata amase por altiri atenton, akiri ekonomian profiton aŭ trompi uzantojn.<ref name="Hern-2024">{{Cite web |last1=Hern |first1=Alex |last2=Milmo |first2=Dan |date=2024-05-19 |title=Spam, junk ... slop? The latest wave of AI behind the 'zombie internet' |url=https://www.theguardian.com/technology/article/2024/may/19/spam-junk-slop-the-latest-wave-of-ai-behind-the-zombie-internet |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260828052259/https://www.theguardian.com/technology/article/2024/may/19/spam-junk-slop-the-latest-wave-of-ai-behind-the-zombie-internet |archive-date=28 August 2026 |access-date=2024-09-28 |website=The Guardian}}</ref><ref name="Read-2024">{{Cite web |last=Read |first=Max |date=2024-09-25 |title=Drowning in Slop |url=https://nymag.com/intelligencer/article/ai-generated-content-internet-online-slop-spam.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307052703/https://nymag.com/intelligencer/article/ai-generated-content-internet-online-slop-spam.html |archive-date=2026-03-07 |access-date=2026-03-12 |website=Intelligencer |language=en}}</ref><ref name="NYT-2024">{{Cite web |date=July 24, 2024 |title=How Long Will A.I.'s 'Slop' Era Last? |url=https://www.nytimes.com/2024/07/24/opinion/ai-annoying-future.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725072623/https://www.nytimes.com/2024/07/24/opinion/ai-annoying-future.html |archive-date=25 July 2024 |website=The New York Times |last=Wallace-Wells |first=David}}</ref> La fenomeno estas formo de sinteza amaskomunikila enhavo kaj estas ofte ligita al la ekonomio de atento, la enspezigado de sociaj retoj kaj reta reklamado. La esprimo havas malestiman signifon, similan al tiu de [[spamo]], sed ĝi emfazas precipe la malaltan kvaliton, la amasan produktadon kaj la mankon de signifa enhavo.<ref name="Read-2024"/> La angla vorto ''slop'' estis elektita kiel la vorto de la jaro 2025 de la vortara eldonejo [[Merriam-Webster]] kaj de la [[American Dialect Society]].<ref>{{Cite web |title=2025 Word of the Year: Slop |url=https://www.merriam-webster.com/wordplay/word-of-the-year |access-date=2025-12-20 |website=merriam-webster.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://americandialect.org/2025-word-of-the-year-is-slop/ |title=2025 Word of the Year Is "Slop" |website=American Dialect Society |date=2026-01-10 |access-date=2026-01-10}}</ref> == Origino de la termino == Kun la disvastiĝo de [[granda lingvomodelo|grandaj lingvomodeloj]] kaj bildgeneraj modeloj, fariĝis eble produkti grandajn kvantojn da tekstoj kaj bildoj kun relative malmulta homa laboro. Ĵurnalistoj kaj retuzantoj komencis serĉi taŭgan esprimon por priskribi la kreskantan kvanton de malaltkvalita enhavo generita per artefarita intelekto. Inter la proponitaj anglaj esprimoj estis ''AI garbage'' (AI-rubaĵo), ''AI pollution'' (AI-poluado) kaj ''AI-generated dross'' (AI-generita senvaloraĵo). La uzo de ''slop'' por priskribi tian enhavon ŝajne komenciĝis ĉirkaŭ 2022, precipe inter uzantoj de interretaj komunumoj kiel [[4chan]], [[Hacker News]] kaj [[YouTube]].<ref name="NYT-2024"/><ref name="NYT-2024a">{{Cite web |date=2024-06-11 |title=First Came 'Spam.' Now, With A.I., We've Got 'Slop' |url=https://www.nytimes.com/2024/06/11/style/ai-search-slop.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617000019/https://www.nytimes.com/2024/06/11/style/ai-search-slop.html |archive-date=17 June 2024 |website=The New York Times |last=Hoffman |first=Benjamin}}</ref> La brita programisto [[Simon Willison]] estis unu el la unuaj personoj, kiuj popularigis la terminon ekster tiuj komunumoj. En majo 2024 li uzis ĝin en sia persona blogo por priskribi nedeziratan enhavon generitan per artefarita intelekto. Tamen li mem atentigis, ke la esprimo jam estis uzata antaŭ lia interveno.<ref>{{Cite web |title=Slop is the new name for unwanted AI-generated content |url=https://simonwillison.net/2024/May/8/slop/ |access-date=2024-10-04 |website=simonwillison.net |language=en-gb |date=2024-05-08 |last=Willison |first=Simon}}</ref> Dum 2024 la termino fariĝis pli vaste konata. Ĝia disvastiĝo estis parte ligita al kritikoj pri respondoj generitaj per la modelo [[Google Gemini]] en retaj serĉiloj kaj pri la kreskanta ĉeesto de AI-generita materialo en interretaj platformoj.<ref name="NYT-2024a"/><ref name="Hern-2024"/> == Difinoj kaj karakterizaĵoj == La esprimo ''AI-slopo'' ne havas ununuran universale akceptitan difinon. Ĝi povas rilati al tekstoj, bildoj, filmetoj, muziko, libroj, reklamoj kaj aliaj ciferecaj produktoj, kiuj estas perceptataj kiel supraĵaj, ripetemaj aŭ malbonkvalitaj. Oni priskribis ĝin kiel ciferecan malordon, plenigan enhavon kiu prioritatas rapidecon kaj kvanton super kvalito, aŭ nedeziratan AI-generitan materialon en sociaj retoj, arto, libroj kaj serĉrezultoj.<ref name="Hughes-2024">{{Cite web |last=Hughes |first=Johnny |date=2024-09-03 |title=How Businesses Can Avoid AI Slop |url=https://www.entrepreneur.com/growing-a-business/how-businesses-can-avoid-ai-slop/478715 |access-date=2024-09-28 |website=Entrepreneur |language=en}}</ref><ref name="NYT-2024a"/> Laŭ akademia studo publikigita en januaro 2026, AI-slopo ĝis tiam rezistis precizan formalan difinon. La esploristoj identigis tri karakterizajn ecojn: * '''Supraĵa kompetenteco''': la enhavo povas aspekti kredeble aŭ teknike akcepteble, kvankam ĝi malhavas profundon aŭ enhavan kvaliton. * '''Malsimetria penado''': la kreado postulas multe malpli da laboro ol la kontrolado, komprenado aŭ korektado de la rezulto. * '''Amasa produktebleco''': similaj produktoj povas esti generataj rapide kaj grandskale. La esploristoj ankaŭ distingis malsamajn celojn de tia enhavo, diversajn gradojn de personigo kaj malsamajn nivelojn de [[superrealismo]].<ref name="Kommers-2026">{{Cite journal |last1=Kommers |first1=Cody |last2=Duede |first2=Eamon |last3=Gordon |first3=Julia |last4=Holtzman |first4=Ari |last5=McNulty |first5=Tess |last6=Stewart |first6=Spencer |last7=Thomas |first7=Lindsay |last8=So |first8=Richard Jean |last9=Long |first9=Hoyt |date=2026-01-24 |title=Why Slop Matters |journal=ACM AI Letters |volume=1 |pages=1–6 |doi=10.1145/3786777 |doi-access=free}}</ref> Ne ĉiuj observantoj konsentas pri la maniero uzi la terminon. La arta kuratoro Francesco D'Isa argumentis, ke estas erare supozi, ke artefarita intelekto produktas nur senvaloran enhavon. Laŭ li, ankaŭ granda parto de homa kultura produktado ĉiam estis forgesebla, deriva aŭ seninteresa.<ref>{{Cite web |last=D'Isa |first=Francesco |date=2025-12-01 |title=The Idea of 'AI Slop' Is Slop |url=https://thephilosophicalsalon.com/the-idea-of-ai-slop-is-slop/ |website=The Philosophical Salon |access-date=2026-02-06}}</ref> == En sociaj retoj == [[Dosiero:Shrimp Jesus example.jpg|eta|Ekzemplo de la bildmotivo konata kiel ''Shrimp Jesus'', kiu disvastiĝis en sociaj retoj en 2024.]] AI-generitaj bildoj kaj filmetoj vaste disvastiĝis en sociaj retoj kiel [[Facebook]], [[Instagram]] kaj [[TikTok]]. Unu el la ĉefaj instigoj estas la eblo akiri reklamajn enspezojn per granda nombro da spektoj, reagoj kaj interagoj.<ref name="Koebler-2024">{{Cite web |last=Koebler |first=Jason |date=2024-08-06 |title=Where Facebook's AI Slop Comes From |url=https://www.404media.co/where-facebooks-ai-slop-comes-from/ |access-date=2024-09-29 |website=404 Media |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Tang |first1=Jiaru |last2=Wikström |first2=Patrik |date=2024-09-19 |title='Side job, self-employed, high-paid': behind the AI slop flooding TikTok and Facebook |url=https://theconversation.com/side-job-self-employed-high-paid-behind-the-ai-slop-flooding-tiktok-and-facebook-237638 |access-date=2024-09-29 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> Iuj produktantoj kreas bildojn celantajn specifajn publikojn, ekzemple uzantojn en Usono, kie reklamaj tarifoj povas esti pli altaj. Tiuj bildoj ofte uzas religiajn simbolojn, sentimentajn scenojn, nekutimajn bestojn aŭ emociajn mesaĝojn por instigi reagojn.<ref name="Koebler-2024"/> === Shrimp Jesus === Unu el la plej konataj ekzemploj estas la bildmotivo ''Shrimp Jesus'', kiu prezentas figurojn similajn al [[Jesuo]] kun elementoj de salikokoj kaj aliaj marbestoj. Tiaj AI-generitaj bildoj fariĝis oftaj en Facebook dum 2024 kaj estis vaste diskutataj kiel ekzemploj de absurda enhavo kreita por altiri atenton.<ref name="Hern-2024"/><ref>{{Cite news |last=Notopoulos |first=Katie |title=Why doesn't Facebook just ban AI slop like Shrimp Jesus? |url=https://www.businessinsider.com/meta-facebook-ban-ai-slop-images-shrimp-jesus-why-2024-6 |access-date=2024-10-04 |work=Business Insider}}</ref> === Misgvidaj kaj falsaj bildoj === AI-generita enhavo en sociaj retoj ne ĉiam estas nur absurda aŭ distra. Foje ĝi prezentas falsajn historiajn bildojn, elpensitajn rakontojn aŭ erarajn informojn kiel se ili estus aŭtentikaj. En 2025, raportoj priskribis la disvastiĝon de AI-generitaj bildoj pri viktimoj de [[Holokaŭsto]], akompanataj de falsaj personaj historioj. La muzeo de [[Aŭŝvico]] avertis, ke tia materialo povas danĝere distordi la historian memoron.<ref>{{Cite web |date=2025-08-29 |title=BBC reveals web of spammers profiting from AI Holocaust images |url=https://www.bbc.com/news/articles/ckg4xjk1g1xo |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250829110356/https://www.bbc.com/news/articles/ckg4xjk1g1xo |archive-date=2025-08-29 |access-date=2025-11-03 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> AI-generitaj bildoj de plantoj ankaŭ estis uzataj por disvastigi malĝustajn konsilojn pri plantoprizorgado aŭ por reklami semojn de plantoj, kiuj efektive ne ekzistas.<ref name="Froio-2025">{{Cite web |last=Froio |first=Nicole |date=2025-06-26 |title=AI is ruining houseplant communities online |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/691355/ai-is-ruining-houseplant-communities-online |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250626144648/https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/691355/ai-is-ruining-houseplant-communities-online |archive-date=2025-06-26 |access-date=2025-06-26 |website=The Verge |language=en-US}}</ref> === Efikoj sur kreintoj kaj spektantoj === La disvastiĝo de amase generita enhavo kaŭzis zorgojn inter artistoj kaj aliaj kreintoj. Iuj raportis, ke AI-generitaj bildoj imitas ilian laboron kaj ricevas atenton, dum la originalaj kreintoj ne ricevas konvenan agnoskon.<ref name="LastWeekTonight-2025">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=TWpg1RmzAbc |title=AI Slop: Last Week Tonight with John Oliver (HBO) |date=2025-06-22 |last=LastWeekTonight |access-date=2025-11-26 |via=YouTube}}</ref> En januaro 2026, la ĉefo de YouTube, [[Neal Mohan]], deklaris, ke limigado de AI-slopo kaj detektado de profundaj falsaĵoj estos prioritatoj de la platformo dum 2026.<ref>{{Cite web |last=Elias |first=Jennifer |date=2026-01-21 |title=YouTube chief says 'managing AI slop' is a priority for 2026 |url=https://www.cnbc.com/2026/01/21/youtube-chief-says-managing-ai-slop-is-a-priority-for-2026-.html |access-date=2026-02-05 |website=CNBC |language=en}}</ref> Raportoj ankaŭ atentigis pri la ĉeesto de malaltkvalitaj AI-generitaj filmetoj celantaj infanojn. Iuj prezentas sin kiel edukaj, sed enhavas sensencajn scenojn, erarajn informojn aŭ nekonvenajn kondutekzemplojn.<ref>{{Cite news |last=Landymore |first=Frank |title=YouTube Filling With Horrifying AI Slop for Children |url=https://futurism.com/artificial-intelligence/youtube-ai-slop-for-children |work=Futurism |date=2026-03-10}}</ref><ref>{{Cite news |last=Landymore |first=Frank |title="Educational" YouTube AI Slop Encourages Kids to Play in Traffic |url=https://futurism.com/artificial-intelligence/educational-youtube-ai-slop-play-in-traffic |work=Futurism |date=2026-03-19}}</ref> == En politiko == AI-slopo ankaŭ estas uzata en politika komunikado, propagando kaj disvastigado de misinformoj. Per generaj modeloj oni povas rapide produkti bildojn kaj filmetojn celantajn fortajn emociajn reagojn aŭ subtenon por politikaj mesaĝoj. === Usono === Dum la usona prezidenta elektokampanjo de 2024, AI-generitaj bildoj estis uzataj por politika propagando kaj por altiri atenton en sociaj retoj. En aŭgusto 2024, [[Donald Trump]] publikigis AI-generitajn bildojn, kiuj prezentis subtenantojn de la kantistino [[Taylor Swift]] kvazaŭ ili subtenus lian kandidatiĝon.<ref>{{Cite news |last=Robins-Early |first=Nick |date=2024-08-26 |title=How did Donald Trump end up posting Taylor Swift deepfakes? |url=https://www.theguardian.com/technology/article/2024/aug/24/trump-taylor-swift-deepfakes-ai |access-date=2025-03-23 |work=The Guardian}}</ref> Dum lia dua prezidenteco, Trump plurfoje publikigis AI-generitajn bildojn de si mem, interalie kiel papo kaj kiel fikcia heroo. Kelkaj ĵurnalistoj priskribis tiun uzon de generaj bildoj kiel karakterizan ekzemplon de politika AI-slopo.<ref>{{Cite magazine |last=Lahut |first=Jake |title=Donald Trump Is the First AI Slop President |url=https://www.wired.com/story/donald-trump-ai-slop-white-house/ |access-date=2025-11-26 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Post [[Uragano Helene]] en 2024, AI-generita bildo montranta knabineton kun hundido en inundita regiono estis disvastigita kun politika mesaĝo kritikanta la respondon de la administracio de [[Joe Biden]]. La bildo ne estis aŭtentika foto de la katastrofo.<ref>{{Cite web |last=Koebler |first=Jason |date=2024-10-08 |title=Hurricane Helene and the 'Fuck It' Era of AI-Generated Slop |url=https://www.404media.co/hurricane-helene-and-the-fuck-it-era-of-ai-generated-slop/ |website=404 Media |access-date=2024-10-15}}</ref> === Rusio kaj Ĉinio === Esploroj pri retaj informkampanjoj identigis uzon de AI-generitaj bildoj, videoj kaj fikciaj interretaj personecoj en propagandaj operacioj ligitaj al [[Rusio]] kaj [[Ĉinio]]. Tiaj kampanjoj povas celkonscie prezenti disputigajn politikajn temojn por influi publikan opinion aŭ intensigi sociajn konfliktojn.<ref>{{Cite news |last=Collier |first=Kevin |date=2025-11-19 |title=Large online propaganda campaigns are flooding the internet with 'AI slop,' researchers say |url=https://www.nbcnews.com/tech/security/online-propaganda-campaigns-are-using-ai-slop-researchers-say-rcna244618 |access-date=2025-11-26 |work=NBC News}}</ref> == En reklamado == [[Dosiero:Coca-Cola AI ad - truck with misspelled logo.png|eta|Bildo el AI-helpata reklamo de Coca-Cola, en kiu la markonomo aperis kun ortografia eraro.]] Komercaj entreprenoj ankaŭ uzas generajn modelojn por produkti reklamajn bildojn kaj filmetojn. Kelkaj reklamoj estis kritikitaj pro malalta kvalito, videblaj generaj eraroj aŭ perceptata manko de homa kreemo. En novembro 2024, [[The Coca-Cola Company]] uzis generajn AI-teknologiojn por produkti reklamojn kadre de sia ĉiujara kristnaska kampanjo. La reklamoj ricevis kritikojn de spektantoj kaj artistoj. La animaciisto [[Alex Hirsch]], kreinto de ''[[Gravity Falls]]'', kritikis la decidon ne dungi homajn artistojn por tiu laboro.<ref>{{Cite news |last=Horvath |first=Bruna |date=2024-11-18 |title=Coca-Cola causes controversy with AI-made ad |url=https://www.nbcnews.com/tech/innovation/coca-cola-causes-controversy-ai-made-ad-rcna180665 |access-date=2025-11-20 |work=NBC News}}</ref> La kompanio defendis sian uzon de AI, deklarante sian intencon kombini homan kreemon kun teknologia novigado.<ref>{{Cite news |last=Vadukul |first=Alex |date=2024-11-20 |title=Coca-Cola's Holiday Ads Trade the 'Real Thing' for Generative A.I. |url=https://www.nytimes.com/2024/11/20/style/coca-cola-holiday-ads-ai.html |access-date=2025-11-20 |work=The New York Times}}</ref> En decembro 2025, [[McDonald's]] en Nederlando publikigis AI-generitan kristnaskan reklamon titolitan ''It's the Most Terrible Time of the Year''. Post forta negativa reago, la kompanio malebligis komentadon ĉe YouTube kaj poste forigis la originalan filmeton el publika aliro.<ref>{{Cite news |last=Placido |first=Dani Di |title=McDonald's AI-Generated Ad Controversy, Explained |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2025/12/09/mcdonalds-ai-generated-ad-controversy-explained/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213051901/https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2025/12/09/mcdonalds-ai-generated-ad-controversy-explained/ |archive-date=2025-12-13 |access-date=2025-12-28 |work=Forbes |language=en |url-status=live |date=2025-12-09}}</ref> En marto 2026, esploristoj ĉe DoubleVerify identigis reton de pli ol 200 retejoj, kiuj uzis grandajn lingvomodelojn por amase produkti artikolojn kaj bildojn kun la ĉefa celo generi reklamajn enspezojn.<ref>{{Cite web |last=Sabin |first=Sam |date=2026-03-04 |title=Inside a network of more than 200 AI slop websites gaming advertisers |url=https://www.axios.com/2026/03/04/ai-slop-autobait-network-fraudsters-doubleverify |access-date=2026-03-07 |website=Axios |language=en}}</ref> == En eventoreklamoj == [[Dosiero:Willy's Chocolate Experience advertisement.png|eta|AI-generita reklama bildo por la evento ''Willy's Chocolate Experience''.]] En februaro 2024, la evento ''Willy's Chocolate Experience'' en [[Glasgovo]] fariĝis internacie konata pro la granda diferenco inter ĝiaj reklamaj bildoj kaj la reala aranĝo. La reklamoj uzis fantaziajn AI-generitajn bildojn por prezenti imponan ĉokoladan sperton. Tamen la efektiva evento okazis en malabunde ornamita magazeno, kio kaŭzis plendojn de partoprenantoj.<ref>{{Cite news |last=Currie |first=Richard |title=Willy Wonka event leaves bitter taste with artificially sweetened promises |url=https://www.theregister.com/2024/02/28/wonka_ai_hellhole/ |access-date=2024-11-04 |work=The Register |date=2024-02-28}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Murphy |first=Chris |title="Willy's Chocolate Experience" Nightmare: What Went Wrong? |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/willys-chocolate-experience-nightmare-what-went-wrong |access-date=2024-11-04 |magazine=Vanity Fair |date=2024-02-29}}</ref> En oktobro 2024, miloj da homoj kolektiĝis en [[Dublino]] atendante halovenan paradon, kiu efektive ne estis organizita. La informo pri la supozata evento aperis en retejo uzanta AI-generitan enhavon kaj poste disvastiĝis tra sociaj retoj.<ref>{{Cite news |last=Davis |first=Barney |date=2024-11-01 |title=Chaos in Dublin as thousands turn up for AI 'hoax' Halloween parade that didn't exist |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/dublin-fake-halloween-parade-ireland-ai-advert-b2639505.html |access-date=2024-11-01 |work=The Independent |language=en}}</ref> == En libroj == La kreskanta havebleco de generaj lingvomodeloj ebligis rapide produkti grandajn kvantojn da elektronikaj libroj. Raportoj dokumentis la aperon de libroj kun AI-generitaj tekstoj, falsaj aŭtoraj identecoj kaj dubinda enhava kvalito ĉe retaj librovendejoj kaj ciferecaj bibliotekaj servoj.<ref>{{Cite web |last=Maiberg |first=Emanuel |date=2025-02-04 |title=AI-Generated Slop Is Already In Your Public Library |url=https://www.404media.co/ai-generated-slop-is-already-in-your-public-library-3/ |access-date=2025-02-06 |website=404 Media |language=en}}</ref> Specialan zorgon kaŭzis AI-generitaj gvidlibroj pri kolektado de [[fungo]]j, ĉar malĝustaj priskriboj aŭ bildoj de manĝeblaj kaj venenaj specioj povas prezenti rektan danĝeron por la sano. En 2023, la New York Mycological Society avertis pri tiaj libroj, atentigante ke erara identigo de fungoj povas havi vivdanĝerajn konsekvencojn.<ref>{{Cite web |last=Cole |first=Samantha |date=2023-08-29 |title='Life or Death:' AI-Generated Mushroom Foraging Books Are All Over Amazon |url=https://www.404media.co/ai-generated-mushroom-foraging-books-amazon/ |access-date=2026-04-21 |website=404 Media |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Milmo |first=Dan |date=2023-09-01 |title=Mushroom pickers urged to avoid foraging books on Amazon that appear to be written by AI |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/sep/01/mushroom-pickers-urged-to-avoid-foraging-books-on-amazon-that-appear-to-be-written-by-ai |access-date=2026-04-21 |work=The Guardian |language=en-GB}}</ref> En februaro 2023, la sciencfikcia revuo ''Clarkesworld'' provizore ĉesigis akceptadon de novaj rakontoj pro la granda kvanto da suspektataj AI-generitaj kontribuaĵoj.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Benj |date=2023-02-21 |title=Sci-fi becomes real as renowned magazine closes submissions due to AI writers |url=https://arstechnica.com/information-technology/2023/02/sci-fi-becomes-real-as-renowned-magazine-closes-submissions-due-to-ai-writers/ |access-date=2025-11-16 |website=Ars Technica |language=en}}</ref> == En videoludoj == La uzo de generaj modeloj por krei bildojn kaj aliajn elementojn de videoludoj estigis debatojn pri kvalito kaj pri la rolo de homaj artistoj. La videoludo ''[[Call of Duty: Black Ops 6]]'' estis kritikata pro suspektataj AI-generitaj bildoj, interalie bildo de zombigita Patro Kristnasko kun nekutima nombro da fingroj. En februaro 2025, Activision konfirmis la uzon de generaj AI-iloj por helpi produkti iujn elementojn de la ludo.<ref>{{Cite web |last=Yin-Poole |first=Wesley |date=2024-12-09 |title=Call of Duty Fans Give Black Ops 6's Zombie Santa Loading Screen the Finger Amid 'AI Slop' Backlash |url=https://www.ign.com/articles/call-of-duty-fans-give-black-ops-6s-zombie-santa-loading-screen-the-finger-amid-ai-slop-backlash |access-date=2025-02-26 |website=IGN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Call Of Duty Discloses AI Slop After Months Of Players Complaining |url=https://kotaku.com/black-ops-6-ai-calling-card-loading-screen-blops-6-cod-1851766313 |access-date=2025-02-26 |website=Kotaku |language=en}}</ref> La termino ankaŭ estis uzata en kritikoj pri videoludoj, kiuj dependas forte de AI-generitaj bildoj, tekstoj kaj aliaj elementoj, precipe kiam la rezulto estas ripetema aŭ malaltkvalita.<ref>{{Cite web |last=Thompson |first=Tommy |title=A Failure of Platform Policy: The AI Shovelware Problem {{!}} 23/07/25 |url=https://www.aiandgames.com/p/a-failure-of-platform-policy-the |access-date=2025-11-26 |website=aiandgames.com |date=2025-07-23 |language=en}}</ref> == En kino kaj televido == Kelkaj filmoj kaj televidaj programoj ricevis kritikojn pro la uzo de AI-generitaj bildoj aŭ aliaj elementoj. La horora filmo ''[[Late Night with the Devil]]'' estis kritikata pro bildoj generitaj per artefarita intelekto, uzitaj inter scenoj. Unu el la bildoj prezentis skeleton kun anatomiaj eraroj.<ref>{{Cite web |date=2024-04-19 |title=Shudder Just Quietly Released the Most Controversial Thriller of the Year |url=https://www.inverse.com/entertainment/late-night-with-the-devil-shudder-streaming-ai-art |access-date=2025-03-24 |website=Inverse |language=en |last=Kleinman |first=Jake}}</ref> La fluservo [[Amazon Prime Video]] ankaŭ estis kritikata pro AI-generitaj afiŝoj kaj resumoj de filmoj. Ekzemple, afiŝo de la filmo ''[[12 Angry Men]]'' prezentis 19 virojn anstataŭ la 12 personoj aluditaj en la titolo.<ref>{{Cite web |last=John |first=Daniel |date=2024-06-12 |title=Not even Amazon is safe from the rise of AI 'slop' |url=https://www.creativebloq.com/news/amazon-ai-slop |access-date=2025-03-24 |website=Creative Bloq |language=en}}</ref> En 2025, Amazon retiris AI-generitan resumon de la unua sezono de la televida serio ''[[Fallout]]'' post kiam spektantoj rimarkis plurajn faktajn erarojn.<ref>{{Cite web |last=McMahon |first=Liv |date=2025-12-12 |title=Amazon pulls AI recap from Fallout TV show after it made several mistakes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3r77j5nze5o |access-date=2026-03-18 |website=bbc.com |language=en-GB}}</ref> == En muziko == La disvastiĝo de generaj muziksistemoj ebligis produkti grandajn kvantojn da kantoj kun relative malmulta homa laboro. Tio kaŭzis zorgojn pri la kvalito de muzika enhavo, la konkurenco inter homaj kaj AI-generitaj verkoj kaj la distribuo de enspezoj en muzikaj fluservoj. === Amasa produktado kaj fraŭdo === En septembro 2024, usona muzikisto Michael Smith estis akuzita pri fraŭdo post supozata uzado de centmiloj da AI-generitaj kantoj kaj aŭtomatigitaj aŭskultantoj por akiri pli ol dek milionojn da usonaj dolaroj en muzikaj tantiemoj.<ref>{{Cite web |date=2024-09-04 |title=Southern District of New York {{!}} North Carolina Musician Charged With Music Streaming Fraud Aided By Artificial Intelligence {{!}} United States Department of Justice |url=https://www.justice.gov/usao-sdny/pr/north-carolina-musician-charged-music-streaming-fraud-aided-artificial-intelligence |access-date=2025-11-13 |website=justice.gov |language=en}}</ref> En junio 2025, la muzikflua platformo [[Deezer]] taksis, ke ĝis 70 procentoj de la aŭskultoj de AI-generitaj kantoj en ĝia servo povus esti fraŭdaj.<ref>{{Cite news |date=2025-06-18 |title=Up to 70% of streams of AI-generated music on Deezer are fraudulent, says report |url=https://www.theguardian.com/technology/2025/jun/18/up-to-70-of-streams-of-ai-generated-music-on-deezer-are-fraudulent-says-report |access-date=2025-11-13 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> === AI-generitaj muzikaj projektoj === En julio 2025, la muzika projekto ''The Velvet Sundown'' altiris internacian atenton post kiam ĝiaj kantoj akiris centmilojn da aŭskultantoj ĉe [[Spotify]]. La projekto estis suspektata esti generita per AI pro la manko de konstateblaj koncertoj, nekutimaj reklamaj bildoj kaj aliaj indikoj. Post diversaj kontraŭdiraj deklaroj, ĝia Spotify-biografio estis ĝisdatigita por priskribi ĝin kiel sintezan muzikan projekton kreitan kun la subteno de artefarita intelekto.<ref name="BBC04072025">{{Cite web |date=2025-07-04 |title=AI claims and a hoax spokesman: Viral band confuses the world of music |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cp8mjnn7eqno |access-date=2025-07-04 |website=BBC News}}</ref><ref name="Hiatt-2025">{{Cite magazine |last=Hiatt |first=Brian |title=AI 'Band' the Velvet Sundown Officially Confirm They're AI — and a 'Provocation' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/ai-band-the-velvet-sundown-confirm-ai-1235379354/ |magazine=Rolling Stone |date=2025-07-05 |access-date=2025-08-14}}</ref> En novembro 2025, la AI-generita kanzono ''Walk My Walk'' de la projekto [[Breaking Rust]] atingis la unuan lokon en usona Billboard-listo pri ciferecaj vendoj de kontreaj kantoj. La projekto ankaŭ uzis AI-generitajn reklamajn filmetojn.<ref>{{Cite news |last=Tangermann |first=Victor |date=2025-11-12 |title=Billboard's Top Country Song Is Currently AI Slop |url=https://futurism.com/artificial-intelligence/billboard-top-country-song-ai-slop |access-date=2025-11-13 |work=Futurism}}</ref> === Imitado de muzikistoj === AI ankaŭ estis uzata por publikigi kantojn sub la nomoj de ekzistantaj muzikistoj sen ilia scio aŭ konsento. En aŭgusto 2025, pluraj muzikistoj, inter ili [[Jeff Tweedy]], [[Father John Misty]] kaj la jam mortinta [[Blaze Foley]], estis trafitaj de tiaj falsaĵoj. Spotify poste forigis la koncernajn registraĵojn, deklarante ke ili malobservis ĝian politikon kontraŭ imitado de personoj aŭ markoj.<ref>{{Cite web |last1=Youngs |first1=Ian |last2=Glynn |first2=Paul |title='AI slop': Emily Portman and musicians on the mystery of fraudsters releasing songs in their name |url=https://www.bbc.com/news/articles/clydz8d03dvo |website=bbc.com |date=2025-08-22}}</ref> == En scienco == [[Dosiero:AI generated figure published in a Frontiers journal.png|eta|AI-generita bildo kun anatomiaj eraroj, publikigita en scienca artikolo kiu poste estis retirita.]] AI-generitaj tekstoj kaj bildoj ankaŭ aperis en sciencaj publikaĵoj, inkluzive de artikoloj en akademiaj revuoj. En februaro 2024, artikolo en la revuo ''Frontiers in Cell and Developmental Biology'' altiris atenton pro AI-generita bildo de rato kun absurda anatomio kaj sensencaj tekstaj etikedoj. La artikolo poste estis retirita.<ref>{{Cite web |last=Mole |first=Beth |date=2024-02-15 |title=Scientists aghast at bizarre AI rat with huge genitals in peer-reviewed article |url=https://arstechnica.com/science/2024/02/scientists-aghast-at-bizarre-ai-rat-with-huge-genitals-in-peer-reviewed-article/ |access-date=2025-07-05 |website=Ars Technica |language=en}}</ref> Esploristoj atentigis, ke AI-generitaj eraroj en sciencaj tekstoj povas malfaciligi la kontroladon de scioj kaj malfortigi fidon je akademiaj publikaĵoj.<ref>{{Cite web |last=DeGeurin |first=Mack |date=2024-03-19 |title=AI-generated nonsense is leaking into scientific journals |url=https://www.popsci.com/technology/ai-generated-text-scientific-journals/ |access-date=2025-07-05 |website=Popular Science |language=en-US}}</ref> La esploristo Glen Berman priskribis la disvastiĝon de AI-generitaj akademiaj artikoloj kiel gravan riskon por la scia ekosistemo.<ref>{{Cite journal |last=Berman |first=Glen |date=2025-08-13 |title=GenAI is an epistemic carcinogen |url=https://link.springer.com/10.1007/s00146-025-02537-x |journal=AI & Society |volume=41 |issue=2 |pages=1353–1355 |language=en |doi=10.1007/s00146-025-02537-x |issn=0951-5666}}</ref> == En teknologio == AI-generitaj raportoj pri supozataj programaraj eraroj fariĝis problemo por iuj malfermfontaj projektoj. En januaro 2026, la projekto [[cURL]] ĉesigis sian programon de rekompencoj por raportado de sekurecaj vundeblecoj post ricevo de granda kvanto da malĝustaj kaj AI-generitaj raportoj. La ĉefa programisto [[Daniel Stenberg]] klarigis, ke multaj raportoj priskribis neekzistantajn vundeblecojn aŭ enhavis erarajn kodajn ekzemplojn, kaj ke ilia kontrolado postulis konsiderindan laboron de la sekureca teamo.<ref>{{Cite web |last=Abrams |first=Lawrence |title=Curl ending bug bounty program after flood of AI slop reports |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/curl-ending-bug-bounty-program-after-flood-of-ai-slop-reports/ |access-date=2026-01-23 |website=BleepingComputer}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharwood |first=Simon |title=Curl shutters bug bounty program to stop AI slop |url=https://www.theregister.com/2026/01/21/curl_ends_bug_bounty/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122062713/https://www.theregister.com/2026/01/21/curl_ends_bug_bounty/ |archive-date=2026-01-22 |access-date=2026-01-23 |url-status=live}}</ref> == En laboro kaj komerco == La termino ''workslop'' estis uzata por priskribi AI-generitan labormaterialon, kiu aspektas profesia sed malhavas utilan enhavon. Studo publikigita en ''[[Harvard Business Review]]'' en septembro 2025 trovis, ke tia materialo povas pliigi la laborŝarĝon de kolegoj, kiuj devas kontroli, korekti aŭ kompletigi ĝin. Laŭ la studo, 40 procentoj de la partoprenintaj dungitoj ricevis ian formon de tia enhavo, kaj ĉiu okazo postulis averaĝe proksimume du horojn por solvi la problemon.<ref>{{Cite journal |last1=Niederhoffer |first1=Kate |last2=Kellerman |first2=Gabriella Rosen |last3=Lee |first3=Angela |last4=Liebscher |first4=Alex |last5=Rapuano |first5=Kristina |last6=Hancock |first6=Jeffrey T. |title=AI-Generated "Workslop" Is Destroying Productivity |url=https://hbr.org/2025/09/ai-generated-workslop-is-destroying-productivity |journal=Harvard Business Review |date=2025-09-22}}</ref> La entrepreno BetterUp difinis ''workslop'' kiel AI-generitan enhavon, kiu aspektas bona sed ne havas sufiĉan substancon.<ref name="BetterUp">{{Cite web |title=Workslop |url=https://www.betterup.com/workslop |website=BetterUp}}</ref> En alia studo aperis la termino ''trendslop'', kiu rilatas al la tendenco de lingvomodeloj preferi popularajn komercajn ideojn anstataŭ bone pripensitajn solvojn.<ref>{{Cite journal |last1=Romasanta |first1=Angelo |last2=Thomas |first2=Llewellyn D. W. |last3=Levina |first3=Natalia |title=Researchers Asked LLMs for Strategic Advice. They Got "Trendslop" in Return. |url=https://hbr.org/2026/03/researchers-asked-llms-for-strategic-advice-they-got-trendslop-in-return |journal=Harvard Business Review |date=2026-03-16}}</ref> == En sporto == Dum la malferma ceremonio de la [[Vintraj Olimpikoj 2026]], AI-generita animacia sekvenco prezentanta historiajn gastigantajn urbojn ricevis kritikojn. Spektantoj kaj komentistoj kritikis ĝian kvaliton kaj la anstataŭigon de tradicia animacia laboro.<ref>{{Cite news |last=Patton |first=Tess |date=2026-02-06 |title=Winter Olympics Viewers Slam 'AI Slop' in Opening Ceremony Flashback Sequence |url=https://www.thewrap.com/media-platforms/tv/winter-olympics-opening-ceremony-ai-slop-sabrina-impacciatore/ |work=TheWrap}}</ref> Ankaŭ la uzo de AI-generita muziko en kelkaj prezentadoj estigis debatojn pri la kvalito kaj aŭtentikeco de la arta enhavo.<ref>{{Cite news |last=Pahwa |first=Nitish |date=2026-02-13 |title=Welcome to the First Sloplympics |url=https://slate.com/culture/2026/02/ai-slop-at-the-2026-olympics.html |access-date=2026-02-20 |work=Slate |language=en-US}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Artefarita intelekto]] * [[Spamo]] * [[Interreta memeo]] * [[Misinformado]] * [[Propagando]] * [[Maŝinlernado]] * [[Profunda falsaĵo]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Artefarita intelekto]] 3p7qyopoys88vv3cq88cjtjn6sp8t4l 9493818 9493803 2026-10-15T08:48:12Z VynelKroXernavex 259429 Mallongigis kaj reviziis la artikolon; plibonigis la lingvaĵon, referencojn, internajn ligilojn kaj tradukfontan atribuon. 9493818 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Shrimp Jesus example.jpg|eta|Ekzemplo de la bildmotivo ''Shrimp Jesus'', generita per artefarita intelekto.]] '''AI-slopo''' (angle: ''AI slop'', ankaŭ nomata ''maŝinaĵaĉo'' aŭ ''AI-aĵaĉo'') estas cifereca enhavo kreita per [[genera artefarita intelekto]], kiun oni konsideras malaltkvalita, supraĵa aŭ sensenca. Tia enhavo ofte estas produktata grandkvante por altiri atenton, akiri reklamajn enspezojn aŭ pliigi interagojn en [[sociaj retoj]]. La esprimo havas malestiman signifon, similan al tiu de [[spamo]].<ref name="Hern2024">{{Citaĵo el la reto |aŭtoro=Alex Hern kaj Dan Milmo |titolo=Spam, junk ... slop? The latest wave of AI behind the 'zombie internet' |url=https://www.theguardian.com/technology/article/2024/may/19/spam-junk-slop-the-latest-wave-of-ai-behind-the-zombie-internet |verko=The Guardian |dato=2024-05-19 |lingvo=en }}</ref> La termino ne rilatas al ĉiuj verkoj kreitaj helpe de artefarita intelekto, sed precipe al tiuj, kiuj estas perceptataj kiel senvaloraj, ripetemaj aŭ nesufiĉe prilaboritaj.<ref name="Kommers2026">{{Citaĵo el la reto |aŭtoro=Cody Kommers kaj aliaj |titolo=Why Slop Matters |url=https://arxiv.org/abs/2601.06060 |verko=arXiv |lingvo=en }}</ref> == Origino de la termino == La angla vorto ''slop'' komencis esti uzata por priskribi malaltkvalitan AI-generitan enhavon dum la 2020-aj jaroj. Ĝi populariĝis en 2024, kiam la rapida disvastiĝo de generaj AI-sistemoj ebligis amasproduktadon de tekstoj, bildoj kaj filmetoj.<ref name="Hern2024"/> La brita programisto [[Simon Willison]] estis inter la personoj, kiuj helpis popularigi la terminon. En majo 2024 li uzis ĝin en sia blogo por priskribi nedeziratan enhavon generitan per artefarita intelekto.<ref>{{Citaĵo el la reto |aŭtoro=Simon Willison |titolo=Slop is the new name for unwanted AI-generated content |url=https://simonwillison.net/2024/May/8/slop/ |verko=Simon Willison's Weblog |dato=2024-05-08 |lingvo=en }}</ref> En 2025, ''slop'' estis elektita kiel la vorto de la jaro de [[Merriam-Webster]] kaj la [[American Dialect Society]].<ref>{{Citaĵo el la reto |titolo=2025 Word of the Year: Slop |url=https://www.merriam-webster.com/wordplay/word-of-the-year |verko=Merriam-Webster |lingvo=en }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |titolo=2025 Word of the Year Is "Slop" |url=https://americandialect.org/2025-word-of-the-year-is-slop/ |verko=American Dialect Society |dato=2026-01-09 |lingvo=en }}</ref> == Karakterizaĵoj == La termino ne havas ununuran precizan difinon. En akademia studo pri AI-slopo, Cody Kommers kaj aliaj esploristoj identigis tri karakterizajn ecojn: * '''Supraĵa kompetenteco''': la enhavo povas ŝajni bonkvalita, kvankam ĝi malhavas profundon aŭ substancon. * '''Malsimetrio de penado''': produkti la enhavon postulas multe malpli da laboro ol krei ĝin sen AI, dum kontroli aŭ korekti ĝin povas postuli konsiderindan penadon. * '''Amasa produktebleco''': similaj enhavaĵoj povas esti kreataj rapide kaj grandkvante. La esploristoj ankaŭ atentigis, ke AI-slopo povas havi malsamajn celojn kaj formojn, kaj ke ĝi meritas seriozan esploradon kiel kultura fenomeno.<ref name="Kommers2026"/> == Ekzemploj kaj konsekvencoj == === Sociaj retoj === Unu el la konataj ekzemploj estas ''Shrimp Jesus'', serio de AI-generitaj bildoj prezentantaj figurojn similajn al [[Jesuo]] kun elementoj de salikokoj. Tiaj bildoj disvastiĝis en [[Facebook]] dum 2024 kaj estis uzataj por altiri reagojn kaj kundividojn.<ref name="Hern2024"/> La amasa produktado de AI-generita enhavo estas parte ligita al la ekonomiaj instigoj de sociaj platformoj. Kreintoj povas akiri reklamajn enspezojn per enhavo, kiu allogas grandan nombron da uzantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |aŭtoro=Jason Koebler |titolo=Where Facebook's AI Slop Comes From |url=https://www.404media.co/where-facebooks-ai-slop-comes-from/ |verko=404 Media |dato=2024-08-06 |lingvo=en }}</ref> === Misinformado === AI-slopo povas ankaŭ disvastigi malĝustajn aŭ misgvidajn informojn. Ekzemple, en 2023 aperis avertoj pri libroj pri kolektado de fungoj, kiuj ŝajnis esti verkitaj per AI kaj povus enhavi danĝerajn erarojn pri la identigo de venenaj specioj.<ref>{{Citaĵo el la reto |aŭtoro=Dan Milmo |titolo=Mushroom pickers urged to avoid foraging books on Amazon that appear to be written by AI |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/sep/01/mushroom-pickers-urged-to-avoid-foraging-books-on-amazon-that-appear-to-be-written-by-ai |verko=The Guardian |dato=2023-09-01 |lingvo=en }}</ref> == Diskuto kaj kritikoj == La disvastiĝo de AI-slopo kaŭzis zorgojn pri la kvalito de interretaj informoj, la ekonomiaj instigoj de sociaj platformoj kaj la rolo de homa kreemo. Tamen ne ĉiuj observantoj konsideras la fenomenon ekskluzive negativa. La arta kuratoro Francesco D'Isa argumentis, ke ankaŭ homa kultura produktado ĉiam enhavis grandajn kvantojn da forgeseblaj aŭ derivitaj verkoj. Laŭ tiu vidpunkto, malalta kvalito ne estas fenomeno unika al artefarita intelekto.<ref>{{Citaĵo el la reto |aŭtoro=Francesco D'Isa |titolo=The Idea of 'AI Slop' Is Slop |url=https://thephilosophicalsalon.com/the-idea-of-ai-slop-is-slop/ |verko=The Philosophical Salon |dato=2025-12-01 |lingvo=en }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Artefarita intelekto]] * [[Spamo]] * [[Interreta memeo]] * [[Misinformado]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|en|AI slop}} [[Kategorio:Artefarita intelekto]] [[Kategorio:Interreta kulturo]] pqfynhzfdmjty572hshzpktb3mkrayv 0 947888 9493593 9419767 2026-10-14T13:12:21Z Sj1mor 12103 9493593 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Wien14 Linzer Straße424 Kirche GD Denis 2019-06-22 GuentherZ 5270.jpg|thumb|epitafo vande de la Andrea Preĝejo de [[penzing (Vieno)|Hütteldorf]]]] '''Johann Nepomuk Cosmas Michael DENIS''', ankaŭ ''Sined der Barde'' (naskiĝinta la {{daton|27|9|1729}} en [[Schärding]], mortinta la {{daton|29|9|1800}} en [[Vieno]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pastro, verkisto, tradukisto, bibliotekisto kaj zoologo. == Vivo == De la patro li lernis frue la latinan. En 1739 li eniris la Leopoldan Gimnazion de la [[Jezuita kolegio (Passau)|jezuitoj de Passau]]. Fina ekzameniĝo estis en la 1747-a jaro. Samjare li mem eniris ĉi ordenon en Vieno. Post la novicado li aktivis kiel instruisto pri gramatiko kaj retroiko ĉe la jezuita kolegio de [[Graz]] kaj [[klagenfurt|Klaŭdiforumo]]. Ĉi-funkcie li elfaris latinlingvajn drametojn kaj la didaktikan epopeon ''Palatium Rhetoricae''. En 1757 estis li ordinacio sacerdota. En 1759 oni vokis lin al la Tereza Akademio je Vieno, kie li restis ĝis la ordena neniiĝo en 1773. De tiam ĝis la akademio malfondo li gvidis la Bibliotekon de Garelli. De 1784 li estis bibliotekisto ĉe la [[Aŭstria Nacia Biblioteko|Kortega Biblioteko]]. Inter la verkaro de Denis oni trovis, krom la jam menciitaj lernejaj dramoj, lirikaĵojn latinajn kaj germanlingvajn kaj ekleziajn kantojn nelatinajn. La poeziaĵojn li ofte kun la anagrama pseŭdonimo ''Sined der Barde'' publikigis. Krome li kreis biblioteksciencajn verkojn kaj lernolibrojn kaj en 1762 la unuan legolibron por aŭstraj lernantoj. En tuta [[Germanlingvio]] li famiĝis danke al traduko de la verkoj de [[Ossian]] (1768/69). Krome li estis aŭtoro de la konata adventa kanto ''Tauet, Himmel, den Gerechten'' kaj de la paska resurekta kanto ''Der Heiland ist erstanden''. Denis helpis dum pluraj jaroj la naturesploriston [[Johann Ignaz Schiffermüller]] en kolekto kaj ordigo de papiloj el la ĉirkaŭaĵo de Vieno. Rezulte povis eldoniĝi en 1775 ''Ankündung eines systematischen Werkes von den Schmetterlingen der Wienergegend'' kaj en 1776 ''Systematisches Verzeichnis der Schmetterlinge der Wienergegend''. Lia papila kolekto en la Kortega Malartefakta Kabineto brulkonsumiĝis en 1848.<ref>[https://www.zobodat.at/publikation_series.php?id=1610 "Denisia"] - ĉe: ''zobodat.at''</ref> En 1801/02 la postlasitaĵoj de li estis publikigitaj en du volumoj fare de [[Joseph Friedrich von Retzer]]. == Honoroj == *1874: nomo de la strato ''Denisgasse'' en [[Brigittenau]] *2001: komenco de eldono de la scienca skribaĵa serio ''Denisia'' == Verkoj == * ''Der Donaustrom: an Josephen von Baiern Auf Ihrer Hochzeitreise nach Wien'', Wien 1765 * ''Poetische Bilder der meisten kriegerischen Vorgänge in Europa seit dem Jahr 1756'', Wien 1760 * ''Die Gedichte Ossians, eines alten celtischen Dichters, aus dem Englischen übersetzt'', Wien 1768–1769 * ''Die Lieder Sineds des Barden'', Wien 1772 * ''Geistliche Lieder z. Gebrauch der hohen Metropolitankirche b. St. Stephan in Wien und d. ganzen Wiener Erzbistums'', Wien 1774 (darunter ''Der Heiland ist erstanden'') * ''Einleitung in die Bücherkunde'', Wien 1777–1778 * ''Systematisches Verzeichniß der Schmetterlinge der Wienergegend herausgegeben von einigen Lehrern am k. k. Theresianum'' (mit Schiffermüller), Wien 1776 * ''Grundriß der Bibliographie'', Wien 1777 * ''Die Merkwürdigkeiten der k. k. garellischen öffentlichen Bibliothek am Theresiano'', Wien 1780 * ''Bibliotheca typographica Vindobonensis ab anno 1482 usque ad annum 1560'', Wien 1782 bei Google Books), auch deutsch ''Wiens Buchdruckergeschichte bis 1560'', Wien 1782–1793 * ''Ossian und Sineds Lieder'', 5 Bände, 1784 * ''Kurze Erzählung der Streitigkeiten über die alten Urkunden'', Heidelberg 1785 * ''Zurückerinnerungen'', Wien 1794 * ''Carmina quaedam'', Wien 1794 ([https://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/denis1/te01.html interrete] apud ''Camena'' * ''Beschäftigungen mit Gott schon in dem 12. Jahrhundert gesammelt'', Wien 1799 == Literaturo == * [https://de.wikisource.org/wiki/BLK%C3%96:Denis,_Johann_Michael_Kosmas_Peter leksika artikolo ĉe BLKÖ] * Paul von Hofmann-Wellenhof: ''Michael Denis. Ein Beitrag zur deutsch-oesterreichischen Literaturgeschichte des XVIII. Jahrhunderts''. Wagner, Innsbruck 1881 *Bietak, Wilhelm: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd116071532.html#ndbcontent "Denis, Johann Nepomuk Cosmas Michael (Pseudonym Sined der Barde)"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 3 (1957), p. 598-599 * Ludwig Fladerer: ''Michael Denis (1729–1800) – Lateinische Sprache und Literatur im Leben eines österreichischen Aufklärers.'' Ĉe: ''Neulateinisches Jahrbuch'' 10 (2008), p. 61–86. * Ludwig Fladerer: ''An der Schwelle zur Moderne: Die lateinische Autobiographie des Jesuiten Michael Denis (1729–1800). Teil I.'' Ĉe: ''Neulateinisches Jahrbuch'' 14 (2012), p. 53–111 * Ekkehard Ehrmann von Falkenau: ''Michael Denis, ein naturbegeisterter Dichter des 18. Jahrhunderts.'' Ĉe: ''Apollo.'' Volumo 20, 1970, p. 5 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Denis,+Michael verkoj ĉe ''Zeno.org''] * [http://www.literaturportal-bayern.de/autorenlexikon?task=lpbauthor.default&pnd=116071532 pri Denis je ''Literaturportal Bayern''] * [http://www.stifter-haus.at/lib/publication_read.php?articleID=278 priaŭtoraj informoj je ''Stifterhaus''] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Denis, Michael}} [[Kategorio:Entomologoj]] [[Kategorio:Zoologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Poetoj]] [[Kategorio:Dramistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Jezuitoj]] [[Kategorio:Passau]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1729]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Distrikto Schärding]] eax0s4zgmnwg68mmx6ql4bzikcbw3ry 0 948738 9493728 9421471 2026-10-14T20:05:13Z Sj1mor 12103 9493728 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Internacie kuiri | aŭtoro = Maria Becker-Meisberger | eldonjaro = 1990 | eldonurbo = Antverpeno | eldoninto = Flandra Esperanto-Ligo | paĝoj = 168 | isbn = | bildo = Internacie kuiri 1990.jpg }} '''''Internacie kuiri''''' de la aŭtorino [[Maria Becker-Meisberger]] estis la unua<ref>Poste sekvis iuj pliaj, komencite de la verkaĵo [[Kiel kuiri sen viando]] de [[Gilbert Ledon]] en 1994.</ref> profesiece presita kaj eldonita [[kuirlibro]] en Esperanto. Ĝi eldoniĝis ĉe [[Flandra Esperanto-Ligo]] en [[1990]], estis diplomita de [[OSIEK]] en [[1998]],<ref name="La Gazeto 1998">[[La Gazeto]] [http://osiek.org/lagazeto/LG-77/osiek-premio-1998.html 77, junio 1998, p. 16] ({{eo}})</ref> kaj dua eldono sekvis en [[2000]],<ref>[https://retbutiko.be/eo/ero/ikui informo pri la dua eldono de 2000 en la retbutiko de] [[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]] ({{eo}})</ref> post kiam la aŭtorino mortis la 1-an de majo 1999, ĵus fininte la redaktadon por tiu dua eldono. {{Citaĵo |teksto = Ĉu la receptoj estas facile realigeblaj por eŭropanoj? Ĉu ĉiuj necesaj elementoj estas haveblaj ĉe ni? - Ho jes, ili estas facile realigeblaj por eŭropanoj. Unue, ĉar la plej multaj venis el Eŭropo kaj Ameriko. Due, ĉar la sendintoj aŭ mi mem donis variantojn se necesis. Kaj trie, ĉar en ĉiuj grandmagazenoj en okcidentaj landoj ekzistas sekcio por ekzotikaj nutraĵoj. Sed, mi devas konfesi, ke tri receptojn, verŝajne tre interesaj, el Ĉinio kaj Koreio, mi ne publikigis, ĉar mi ne kapablis kompreni la procedon de la kuirmetodo aŭ tute ne konas la bazajn materialojn, ekz. al mi tute ne konata fiŝo. - Apenaŭ oni volas kredi, ke tiom da receptoj vi mem elprovis hejme. Ĉu ili estas nur ‘oferto’, kiun vi proponas je la respondeco de aliaj homoj? - Escepte de la [[bujabeso]] mi elprovis ĉiujn kaj mia edzo kaj foje ankaŭ gastoj manĝis ilin senriske. Tute ne plaĉis al mi la ‘manioka torto’, farita laŭ mia maniero. Por doni al vi ideon kial mi okaze ne elprovas recepton, mi volas citi ekzemplon. En Monato 1990/1 ni publikigis italan specialaĵon, nomatan Napola sangokremaĵo. Temas pri dolĉa karnavala kremaĵo kun ĉokolado en kiun oni miksas porkan sangon. Kvankam mi manĝas [[budeno]]n, mi ne kapablas labori per sango en la kuirejo. |aŭtoro = en [[La Gazeto]] 77,<ref name="La Gazeto 1998"/> junio 1998, p. 16, okaze de la diplomiĝo de [[OSIEK]] en [[1998]] |verko = intervjuo de [[Maria Becker-Meisberger]] }} == Strukturo == La enhavo de la unua eldono de 1990 estas bone strukturita, kaj estas pli-malpli kiel oni atendas ĝin. Komence estas 8 paĝoj da sugestoj pri sana nutrado, sekvite de listo pri kutimaj mezurindikoj, ekzemple atentante ke internacie unu "[[funto]]" ne estas sama kvanto de gramoj en Francio/Germanio, Anglio aŭ Rusio. Tamen ĝenerale uziĝas la unuoj de la [[Sistemo Internacia de Unuoj]] (SI), kaj ne estas ampleksaj listegoj por transkalkulo de kaj al apartaj naciaj unuoj en Usono kaj Britio, kalkulante ke esperantistaj kuiristoj en tiuj landoj estas sufiĉe internaciaj por povi transkalkuli al SI-unuoj. Sekvas ekde :p. 19 [[supo]]j :p. 31 [[antaŭmanĝaĵo]]j :p. 39 [[fiŝaĵo]]j :p. 51 [[viandaĵo]]j :p. 75 [[legomo]]j kaj [[terpomo]]j :p. 87 [[salato]]j :p. 97 [[farunaĵo|farun-]], [[ovaĵo|ov-]] kaj [[pastaĵo]]j :p. 111 [[deserto]]j kaj [[dolĉaĵo|sukeraĵo]]j :p. 135 [[bakaĵo]]j, [[kuko]]j, [[torto]]j :p. 165 [[saŭco]]j :p. 173 [[trinkaĵo]]j :p. 181 specialaj [[plado]]j (ekzemple en p. 183 ''bigos'', [[bigoso]], el [[Pollando]] kaj en p. 186 ''paella'', [[paeljo]], el [[Valencilando]]) == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://retbutiko.be/eo/ero/ikui prezento en la retbutiko de] [[Flandra Esperanto-Ligo]] de la dua eldono de [[2000]] ({{eo}}) <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Kuirlibroj]] bh2lq3ytiwd3gzw1tkfpvauwha2xha6 0 949693 9493630 9473483 2026-10-14T16:20:22Z Aidas 3488 9493630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[File:WerteUnion Logo.svg|thumb|partia emblemo de WU]] '''WerteUnion''' (mallongiĝo ''WU'') estas [[germanio|germana]] frakcio estinte klubo ene de la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (de 2017). En januaro 2024 la simpatiantoj decidis transpreni la nomon por fondota partio. Tio okazis en la 17-a de februaro 2024. En 2026 partiestras Bernd Pfeiffer. Kiel partiestro elektiĝis [[Hans-Georg Maaßen]], kiu mem eksmembriĝis en oktobro 2025. Danke al la membriĝo de la [[reichstag (institucio)|parlamentano]] [[Dirk Spaniel]] (antaŭa ano de [[alternativo por Germanio|AfD]]) ĉi partio intertempe apartenis al [[Bundestag]] (ĝis marto 2025). La intenco de Maaßen estis sukcesi ĉe [[turingia Landa Parlamento|balotadoj je Turingujo]], Saksujo kaj [[Brandenburgio]] (ĉiuj en la 2024-a jaro).<ref>[https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ "WerteUnion-Parteigründung auf den Weg gebracht"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240122130118/https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ |date=2024-01-22 }} - ĉe: ''werteunion.de,'' 19.1.2024</ref> Solenaĵo okaze de la partifondo okazis sur ŝipo je [[Rejno]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/werteunion-partei-maassen-100.html "Verein um Maaßen: WerteUnion als Partei gegründet"] - ĉe: tagesschau.de,'' 17.2.2024</ref> Intenco de la fondintoj estis reiro al ideoj de la [[bonn|Bonna]] ''dua germana respubliko''.<ref>[https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 "Werteunion ist Partei: Lücke zwischen Union und AfD füllen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240222130237/https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 |date=2024-02-22 }} - ĉe: ''ga.de,'' 17.2.2024</ref> En Turingujo anoj de la regiona partio ''Bürger für Thüringen'' tuj pretis grupe aliĝi al ''WerteUnion''.<ref>[https://www.buerger-fuer-thueringen.de/blog/fusion-mit-der-werteunion/ "Fusion mit der WerteUnion"] - ĉe: ''buerger-fuer-thueringen.de,'' 25.3.2024</ref> [[Jörg Meuthen]] deponis la vicestrecon post la malsukcesa balotado je Badeno-Virtembergo en marto 2026.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_101164082/baden-wuerttemberg-ex-afd-chef-meuthen-verlaesst-die-politik.html "Weitere personelle Konsequenzen nach Stuttgart-Wahl"] - ĉe: ''t-online.de,'' 10.3.2026. </ref> En aŭgusto 2025 kvazaŭ puĉo okazis en al estraro. Maaßen kritikis la potencprenon de aliaj gravuloj.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_100886996/hans-georg-maassen-nur-noch-fruehstuecksdirektor-putsch-in-werteunion.html "Maaßen machtlos in der Werteunion: Sie lassen ihn nicht mal die Tagesordnung regeln"] - ĉe: ''t-online.de,'' 27.8.2025</ref> Enpartia kontraŭulo de li estis ekz. [[Sylvia Pantel]]. Junula organizo titoliĝas ''Junge WerteUnion'' gvidata de aŭtuno 2024 de Nico Röhrs.<ref>[https://www.presseportal.de/pm/175094/5873715 "Nico Röhrs führt Junge WerteUnion"] - ĉe: ''presseportal.de,'' 26.9.2024</ref> == Estroj laŭ federaciaj landoj== {{div col|2}} * [[Baden-Virtembergo]]: Dirk Spaniel * Bavarujo/[[Bavario]]: Jörg Uhlig * [[Berlino]]: Bernd Pfeiffer * [[Brandenburgio]]: Heiko Michael Müller * [[Hamburgo]]: Aaron Jöcker * [[Hesio]]: Amelie Alpert * [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]: N.N. * Malsupra Saksujo/[[Malsupra Saksio]]: Steffen Grüner * Nordrejn-Vestfalujo/[[Nordrejn-Vestfalio]]: Sylvia Pantel * [[Rejnlando-Palatinato]]: Peter Scholze * [[Sarlando]]: Thorsten Schwarz * Saksujo/[[Saksio]]: René Dittrich * Saksujo-Anhalto/[[Saksio-Anhalto]]: Josef von Beverfoerde * [[Ŝlesvigo-Holstinio]]: Martin Fröber * Turingujo/[[Turingio]]: Hans Pistner {{div col end}} == Estroj sur nacia nivelo == * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} ==Partneraj organizaĵoj== *''Aktion Linkstrend stoppen'' *''Christdemokraten für das Leben'' *''Konrads Erben''<ref>[https://werteunion.net/wer-wir-sind/ "Wer wir sind"] - ĉe: ''werteunion.net,'' 10.2.2020</ref> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://werteunion.de/ partia hejmpaĝo] ({{de}}) * [https://werteunion-ev.de/ amikaro de WU] ({{de}}) * Almut Cieschinger: [https://www.spiegel.de/politik/deutschland/cdu-was-ist-die-werteunion-a-78b0a223-c922-4b5a-95ca-b6576b30f2c0 "Krise der CDU: Was ist die WerteUnion?"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 12.2.2020 (same {{de}}) == Notoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konservativistoj]] [[kategorio:Politikaj partioj de Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 2024]] 9g5tngmbt4ooy8986bq978h7t2bwv4c 9493632 9493630 2026-10-14T16:24:19Z Aidas 3488 9493632 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[File:WerteUnion Logo.svg|thumb|partia emblemo de WU]] '''WerteUnion''' (mallongiĝo ''WU'') estas [[germanio|germana]] frakcio estinte klubo ene de la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (de 2017). En januaro 2024 la simpatiantoj decidis transpreni la nomon por fondota partio. Tio okazis en la 17-a de februaro 2024. En 2026 partiestras Bernd Pfeiffer. Kiel partiestro elektiĝis [[Hans-Georg Maaßen]], kiu mem eksmembriĝis en oktobro 2025. Danke al la membriĝo de la [[reichstag (institucio)|parlamentano]] [[Dirk Spaniel]] (antaŭa ano de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] [[AfD]]) ĉi tiu partio intertempe apartenis al la nacia parlamento ''[[Bundestag]]'' (ĝis marto 2025). La intenco de Maaßen estis sukcesi ĉe [[turingia Landa Parlamento|balotadoj je Turingujo]]/Turingio, Saksujo/[[Saksio]] kaj [[Brandenburgio]] (ĉiuj en la 2024-a jaro).<ref>[https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ "WerteUnion-Parteigründung auf den Weg gebracht"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240122130118/https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ |date=2024-01-22 }} - ĉe: ''werteunion.de,'' 19.1.2024</ref> Solenaĵo okaze de la partifondo okazis sur ŝipo je [[Rejno]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/werteunion-partei-maassen-100.html "Verein um Maaßen: WerteUnion als Partei gegründet"] - ĉe: tagesschau.de,'' 17.2.2024</ref> Intenco de la fondintoj estis reiro al ideoj de la [[Bonno|Bonna]] ''dua germana respubliko''.<ref>[https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 "Werteunion ist Partei: Lücke zwischen Union und AfD füllen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240222130237/https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 |date=2024-02-22 }} - ĉe: ''ga.de,'' 17.2.2024</ref> En Turingujo anoj de la regiona partio ''Bürger für Thüringen'' tuj pretis grupe aliĝi al ''WerteUnion''.<ref>[https://www.buerger-fuer-thueringen.de/blog/fusion-mit-der-werteunion/ "Fusion mit der WerteUnion"] - ĉe: ''buerger-fuer-thueringen.de,'' 25.3.2024</ref> [[Jörg Meuthen]] deponis la vicestrecon post la malsukcesa balotado je Badeno-Virtembergo en marto 2026.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_101164082/baden-wuerttemberg-ex-afd-chef-meuthen-verlaesst-die-politik.html "Weitere personelle Konsequenzen nach Stuttgart-Wahl"] - ĉe: ''t-online.de,'' 10.3.2026. </ref> En aŭgusto 2025 kvazaŭ puĉo okazis en al estraro. Maaßen kritikis la potencprenon de aliaj gravuloj.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_100886996/hans-georg-maassen-nur-noch-fruehstuecksdirektor-putsch-in-werteunion.html "Maaßen machtlos in der Werteunion: Sie lassen ihn nicht mal die Tagesordnung regeln"] - ĉe: ''t-online.de,'' 27.8.2025</ref> Enpartia kontraŭulo de li estis ekz. [[Sylvia Pantel]]. Junula organizo titoliĝas ''Junge WerteUnion'' gvidata de aŭtuno 2024 de Nico Röhrs.<ref>[https://www.presseportal.de/pm/175094/5873715 "Nico Röhrs führt Junge WerteUnion"] - ĉe: ''presseportal.de,'' 26.9.2024</ref> == Estroj laŭ federaciaj landoj== {{div col|2}} * [[Baden-Virtembergo]]: Dirk Spaniel * Bavarujo/[[Bavario]]: Jörg Uhlig * [[Berlino]]: Bernd Pfeiffer * [[Brandenburgio]]: Heiko Michael Müller * [[Hamburgo]]: Aaron Jöcker * [[Hesio]]: Amelie Alpert * [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]: N.N. * Malsupra Saksujo/[[Malsupra Saksio]]: Steffen Grüner * Nordrejn-Vestfalujo/[[Nordrejn-Vestfalio]]: Sylvia Pantel * [[Rejnlando-Palatinato]]: Peter Scholze * [[Sarlando]]: Thorsten Schwarz * Saksujo/[[Saksio]]: René Dittrich * Saksujo-Anhalto/[[Saksio-Anhalto]]: Josef von Beverfoerde * [[Ŝlesvigo-Holstinio]]: Martin Fröber * Turingujo/[[Turingio]]: Hans Pistner {{div col end}} == Estroj sur nacia nivelo == * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} ==Partneraj organizaĵoj== *''Aktion Linkstrend stoppen'' *''Christdemokraten für das Leben'' *''Konrads Erben''<ref>[https://werteunion.net/wer-wir-sind/ "Wer wir sind"] - ĉe: ''werteunion.net,'' 10.2.2020</ref> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://werteunion.de/ partia hejmpaĝo] ({{de}}) * [https://werteunion-ev.de/ amikaro de WU] ({{de}}) * Almut Cieschinger: [https://www.spiegel.de/politik/deutschland/cdu-was-ist-die-werteunion-a-78b0a223-c922-4b5a-95ca-b6576b30f2c0 "Krise der CDU: Was ist die WerteUnion?"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 12.2.2020 (same {{de}}) == Notoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konservativistoj]] [[kategorio:Politikaj partioj de Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 2024]] 1naft1kkfv6ym21s8j8nx1yh65dtbx2 9493633 9493632 2026-10-14T16:25:34Z Aidas 3488 La emblemo ne povas aperi dufoje unu post la alia en la paĝo... 9493633 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''WerteUnion''' (mallongiĝo ''WU'') estas [[germanio|germana]] frakcio estinte klubo ene de la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (de 2017). En januaro 2024 la simpatiantoj decidis transpreni la nomon por fondota partio. Tio okazis en la 17-a de februaro 2024. En 2026 partiestras Bernd Pfeiffer. Kiel partiestro elektiĝis [[Hans-Georg Maaßen]], kiu mem eksmembriĝis en oktobro 2025. Danke al la membriĝo de la [[reichstag (institucio)|parlamentano]] [[Dirk Spaniel]] (antaŭa ano de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] [[AfD]]) ĉi tiu partio intertempe apartenis al la nacia parlamento ''[[Bundestag]]'' (ĝis marto 2025). La intenco de Maaßen estis sukcesi ĉe [[turingia Landa Parlamento|balotadoj je Turingujo]]/Turingio, Saksujo/[[Saksio]] kaj [[Brandenburgio]] (ĉiuj en la 2024-a jaro).<ref>[https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ "WerteUnion-Parteigründung auf den Weg gebracht"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240122130118/https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ |date=2024-01-22 }} - ĉe: ''werteunion.de,'' 19.1.2024</ref> Solenaĵo okaze de la partifondo okazis sur ŝipo je [[Rejno]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/werteunion-partei-maassen-100.html "Verein um Maaßen: WerteUnion als Partei gegründet"] - ĉe: tagesschau.de,'' 17.2.2024</ref> Intenco de la fondintoj estis reiro al ideoj de la [[Bonno|Bonna]] ''dua germana respubliko''.<ref>[https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 "Werteunion ist Partei: Lücke zwischen Union und AfD füllen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240222130237/https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 |date=2024-02-22 }} - ĉe: ''ga.de,'' 17.2.2024</ref> En Turingujo anoj de la regiona partio ''Bürger für Thüringen'' tuj pretis grupe aliĝi al ''WerteUnion''.<ref>[https://www.buerger-fuer-thueringen.de/blog/fusion-mit-der-werteunion/ "Fusion mit der WerteUnion"] - ĉe: ''buerger-fuer-thueringen.de,'' 25.3.2024</ref> [[Jörg Meuthen]] deponis la vicestrecon post la malsukcesa balotado je Badeno-Virtembergo en marto 2026.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_101164082/baden-wuerttemberg-ex-afd-chef-meuthen-verlaesst-die-politik.html "Weitere personelle Konsequenzen nach Stuttgart-Wahl"] - ĉe: ''t-online.de,'' 10.3.2026. </ref> En aŭgusto 2025 kvazaŭ puĉo okazis en al estraro. Maaßen kritikis la potencprenon de aliaj gravuloj.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_100886996/hans-georg-maassen-nur-noch-fruehstuecksdirektor-putsch-in-werteunion.html "Maaßen machtlos in der Werteunion: Sie lassen ihn nicht mal die Tagesordnung regeln"] - ĉe: ''t-online.de,'' 27.8.2025</ref> Enpartia kontraŭulo de li estis ekz. [[Sylvia Pantel]]. Junula organizo titoliĝas ''Junge WerteUnion'' gvidata de aŭtuno 2024 de Nico Röhrs.<ref>[https://www.presseportal.de/pm/175094/5873715 "Nico Röhrs führt Junge WerteUnion"] - ĉe: ''presseportal.de,'' 26.9.2024</ref> == Estroj laŭ federaciaj landoj== {{div col|2}} * [[Baden-Virtembergo]]: Dirk Spaniel * Bavarujo/[[Bavario]]: Jörg Uhlig * [[Berlino]]: Bernd Pfeiffer * [[Brandenburgio]]: Heiko Michael Müller * [[Hamburgo]]: Aaron Jöcker * [[Hesio]]: Amelie Alpert * [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]: N.N. * Malsupra Saksujo/[[Malsupra Saksio]]: Steffen Grüner * Nordrejn-Vestfalujo/[[Nordrejn-Vestfalio]]: Sylvia Pantel * [[Rejnlando-Palatinato]]: Peter Scholze * [[Sarlando]]: Thorsten Schwarz * Saksujo/[[Saksio]]: René Dittrich * Saksujo-Anhalto/[[Saksio-Anhalto]]: Josef von Beverfoerde * [[Ŝlesvigo-Holstinio]]: Martin Fröber * Turingujo/[[Turingio]]: Hans Pistner {{div col end}} == Estroj sur nacia nivelo == * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} ==Partneraj organizaĵoj== *''Aktion Linkstrend stoppen'' *''Christdemokraten für das Leben'' *''Konrads Erben''<ref>[https://werteunion.net/wer-wir-sind/ "Wer wir sind"] - ĉe: ''werteunion.net,'' 10.2.2020</ref> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://werteunion.de/ partia hejmpaĝo] ({{de}}) * [https://werteunion-ev.de/ amikaro de WU] ({{de}}) * Almut Cieschinger: [https://www.spiegel.de/politik/deutschland/cdu-was-ist-die-werteunion-a-78b0a223-c922-4b5a-95ca-b6576b30f2c0 "Krise der CDU: Was ist die WerteUnion?"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 12.2.2020 (same {{de}}) == Notoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konservativistoj]] [[kategorio:Politikaj partioj de Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 2024]] 1d66rpmplp8uz7kort74exdya8o5ylg 9493641 9493633 2026-10-14T16:47:52Z Aidas 3488 Vidu la diskutpaĝan noton 9493641 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''WerteUnion''' (mallongiĝo ''WU'') estas [[germanio|germana]] frakcio estinte klubo ene de la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (de 2017). En januaro 2024 la simpatiantoj decidis transpreni la nomon por fondota partio. Tio okazis en la 17-a de februaro 2024. En 2026 partiestras Bernd Pfeiffer. Kiel partiestro elektiĝis [[Hans-Georg Maaßen]], kiu mem eksmembriĝis en oktobro 2025. Danke al la membriĝo de la [[reichstag (institucio)|parlamentano]] [[Dirk Spaniel]] (antaŭa ano de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] [[AfD]]) ĉi tiu partio intertempe apartenis al la nacia parlamento ''[[Bundestag]]'' (ĝis marto 2025). La intenco de Maaßen estis sukcesi ĉe [[turingia Landa Parlamento|balotadoj je Turingujo]]/Turingio, Saksujo/[[Saksio]] kaj [[Brandenburgio]] (ĉiuj en la 2024-a jaro).<ref>[https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ "WerteUnion-Parteigründung auf den Weg gebracht"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240122130118/https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ |date=2024-01-22 }} - ĉe: ''werteunion.de,'' 19.1.2024</ref> Solenaĵo okaze de la partifondo okazis sur ŝipo je [[Rejno]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/werteunion-partei-maassen-100.html "Verein um Maaßen: WerteUnion als Partei gegründet"] - ĉe: tagesschau.de,'' 17.2.2024</ref> Intenco de la fondintoj estis reiro al ideoj de la [[Bonno|Bonna]] ''dua germana respubliko''.<ref>[https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 "Werteunion ist Partei: Lücke zwischen Union und AfD füllen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240222130237/https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 |date=2024-02-22 }} - ĉe: ''ga.de,'' 17.2.2024</ref> En Turingujo anoj de la regiona partio ''Bürger für Thüringen'' tuj pretis grupe aliĝi al ''WerteUnion''.<ref>[https://www.buerger-fuer-thueringen.de/blog/fusion-mit-der-werteunion/ "Fusion mit der WerteUnion"] - ĉe: ''buerger-fuer-thueringen.de,'' 25.3.2024</ref> [[Jörg Meuthen]] deponis la vicestrecon post la malsukcesa balotado je Badeno-Virtembergo en marto 2026.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_101164082/baden-wuerttemberg-ex-afd-chef-meuthen-verlaesst-die-politik.html "Weitere personelle Konsequenzen nach Stuttgart-Wahl"] - ĉe: ''t-online.de,'' 10.3.2026. </ref> En aŭgusto 2025 kvazaŭ puĉo okazis en al estraro. Maaßen kritikis la potencprenon de aliaj gravuloj.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_100886996/hans-georg-maassen-nur-noch-fruehstuecksdirektor-putsch-in-werteunion.html "Maaßen machtlos in der Werteunion: Sie lassen ihn nicht mal die Tagesordnung regeln"] - ĉe: ''t-online.de,'' 27.8.2025</ref> Enpartia kontraŭulo de li estis ekz. [[Sylvia Pantel]]. Junula organizo titoliĝas ''Junge WerteUnion'' gvidata de aŭtuno 2024 de Nico Röhrs.<ref>[https://www.presseportal.de/pm/175094/5873715 "Nico Röhrs führt Junge WerteUnion"] - ĉe: ''presseportal.de,'' 26.9.2024</ref> == Estroj laŭ federaciaj landoj== {{div col|2}} * [[Baden-Virtembergo]]: Dirk Spaniel * Bavarujo/[[Bavario]]: Jörg Uhlig * [[Berlino]]: Bernd Pfeiffer * [[Brandenburgio]]: Heiko Michael Müller * [[Hamburgo]]: Aaron Jöcker * [[Hesio]]: Amelie Alpert * [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]: N.N. * Malsupra Saksujo/[[Malsupra Saksio]]: Steffen Grüner * Nordrejn-Vestfalujo/[[Nordrejn-Vestfalio]]: Sylvia Pantel * [[Rejnlando-Palatinato]]: Peter Scholze * [[Sarlando]]: Thorsten Schwarz * Saksujo/[[Saksio]]: René Dittrich * Saksujo-Anhalto/[[Saksio-Anhalto]]: Josef von Beverfoerde * [[Ŝlesvigo-Holstinio]]: Martin Fröber * Turingujo/[[Turingio]]: Hans Pistner {{div col end}} == Estroj sur nacia nivelo == * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) ==Partneraj organizaĵoj== *''Aktion Linkstrend stoppen'' *''Christdemokraten für das Leben'' *''Konrads Erben''<ref>[https://werteunion.net/wer-wir-sind/ "Wer wir sind"] - ĉe: ''werteunion.net,'' 10.2.2020</ref> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://werteunion.de/ partia hejmpaĝo] ({{de}}) * [https://werteunion-ev.de/ amikaro de WU] ({{de}}) * Almut Cieschinger: [https://www.spiegel.de/politik/deutschland/cdu-was-ist-die-werteunion-a-78b0a223-c922-4b5a-95ca-b6576b30f2c0 "Krise der CDU: Was ist die WerteUnion?"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 12.2.2020 (same {{de}}) == Notoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konservativistoj]] [[kategorio:Politikaj partioj de Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 2024]] tnaupov1a9vmuojgfr5v8793nz8iq3t 9493643 9493641 2026-10-14T16:50:21Z Aidas 3488 Tre eta rimarko: sube de la pago, devas unue esti Referencoj, poste ĉapitro "Vidu ankaŭ" kaj nur tiam Eksteraj ligiloj, en tiu sinsekvo. 9493643 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''WerteUnion''' (mallongiĝo ''WU'') estas [[germanio|germana]] frakcio estinte klubo ene de la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (de 2017). En januaro 2024 la simpatiantoj decidis transpreni la nomon por fondota partio. Tio okazis en la 17-a de februaro 2024. En 2026 partiestras Bernd Pfeiffer. Kiel partiestro elektiĝis [[Hans-Georg Maaßen]], kiu mem eksmembriĝis en oktobro 2025. Danke al la membriĝo de la [[reichstag (institucio)|parlamentano]] [[Dirk Spaniel]] (antaŭa ano de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] [[AfD]]) ĉi tiu partio intertempe apartenis al la nacia parlamento ''[[Bundestag]]'' (ĝis marto 2025). La intenco de Maaßen estis sukcesi ĉe [[turingia Landa Parlamento|balotadoj je Turingujo]]/Turingio, Saksujo/[[Saksio]] kaj [[Brandenburgio]] (ĉiuj en la 2024-a jaro).<ref>[https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ "WerteUnion-Parteigründung auf den Weg gebracht"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240122130118/https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ |date=2024-01-22 }} - ĉe: ''werteunion.de,'' 19.1.2024</ref> Solenaĵo okaze de la partifondo okazis sur ŝipo je [[Rejno]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/werteunion-partei-maassen-100.html "Verein um Maaßen: WerteUnion als Partei gegründet"] - ĉe: tagesschau.de,'' 17.2.2024</ref> Intenco de la fondintoj estis reiro al ideoj de la [[Bonno|Bonna]] ''dua germana respubliko''.<ref>[https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 "Werteunion ist Partei: Lücke zwischen Union und AfD füllen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240222130237/https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 |date=2024-02-22 }} - ĉe: ''ga.de,'' 17.2.2024</ref> En Turingujo anoj de la regiona partio ''Bürger für Thüringen'' tuj pretis grupe aliĝi al ''WerteUnion''.<ref>[https://www.buerger-fuer-thueringen.de/blog/fusion-mit-der-werteunion/ "Fusion mit der WerteUnion"] - ĉe: ''buerger-fuer-thueringen.de,'' 25.3.2024</ref> [[Jörg Meuthen]] deponis la vicestrecon post la malsukcesa balotado je Badeno-Virtembergo en marto 2026.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_101164082/baden-wuerttemberg-ex-afd-chef-meuthen-verlaesst-die-politik.html "Weitere personelle Konsequenzen nach Stuttgart-Wahl"] - ĉe: ''t-online.de,'' 10.3.2026. </ref> En aŭgusto 2025 kvazaŭ puĉo okazis en al estraro. Maaßen kritikis la potencprenon de aliaj gravuloj.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_100886996/hans-georg-maassen-nur-noch-fruehstuecksdirektor-putsch-in-werteunion.html "Maaßen machtlos in der Werteunion: Sie lassen ihn nicht mal die Tagesordnung regeln"] - ĉe: ''t-online.de,'' 27.8.2025</ref> Enpartia kontraŭulo de li estis ekz. [[Sylvia Pantel]]. Junula organizo titoliĝas ''Junge WerteUnion'' gvidata de aŭtuno 2024 de Nico Röhrs.<ref>[https://www.presseportal.de/pm/175094/5873715 "Nico Röhrs führt Junge WerteUnion"] - ĉe: ''presseportal.de,'' 26.9.2024</ref> == Estroj laŭ federaciaj landoj== {{div col|2}} * [[Baden-Virtembergo]]: Dirk Spaniel * Bavarujo/[[Bavario]]: Jörg Uhlig * [[Berlino]]: Bernd Pfeiffer * [[Brandenburgio]]: Heiko Michael Müller * [[Hamburgo]]: Aaron Jöcker * [[Hesio]]: Amelie Alpert * [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]: N.N. * Malsupra Saksujo/[[Malsupra Saksio]]: Steffen Grüner * Nordrejn-Vestfalujo/[[Nordrejn-Vestfalio]]: Sylvia Pantel * [[Rejnlando-Palatinato]]: Peter Scholze * [[Sarlando]]: Thorsten Schwarz * Saksujo/[[Saksio]]: René Dittrich * Saksujo-Anhalto/[[Saksio-Anhalto]]: Josef von Beverfoerde * [[Ŝlesvigo-Holstinio]]: Martin Fröber * Turingujo/[[Turingio]]: Hans Pistner {{div col end}} == Estroj sur nacia nivelo == * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) ==Partneraj organizaĵoj== *''Aktion Linkstrend stoppen'' *''Christdemokraten für das Leben'' *''Konrads Erben''<ref>[https://werteunion.net/wer-wir-sind/ "Wer wir sind"] - ĉe: ''werteunion.net,'' 10.2.2020</ref> == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://werteunion.de/ partia hejmpaĝo] ({{de}}) * [https://werteunion-ev.de/ amikaro de WU] ({{de}}) * Almut Cieschinger: [https://www.spiegel.de/politik/deutschland/cdu-was-ist-die-werteunion-a-78b0a223-c922-4b5a-95ca-b6576b30f2c0 "Krise der CDU: Was ist die WerteUnion?"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 12.2.2020 (same {{de}}) {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Konservativistoj]] [[kategorio:Politikaj partioj de Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 2024]] 18oi3xyv33tg21ppessvu0xyxksxsi8 9493646 9493643 2026-10-14T16:52:24Z Aidas 3488 /* Estroj laŭ federaciaj landoj */ 9493646 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''WerteUnion''' (mallongiĝo ''WU'') estas [[germanio|germana]] frakcio estinte klubo ene de la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (de 2017). En januaro 2024 la simpatiantoj decidis transpreni la nomon por fondota partio. Tio okazis en la 17-a de februaro 2024. En 2026 partiestras Bernd Pfeiffer. Kiel partiestro elektiĝis [[Hans-Georg Maaßen]], kiu mem eksmembriĝis en oktobro 2025. Danke al la membriĝo de la [[reichstag (institucio)|parlamentano]] [[Dirk Spaniel]] (antaŭa ano de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] [[AfD]]) ĉi tiu partio intertempe apartenis al la nacia parlamento ''[[Bundestag]]'' (ĝis marto 2025). La intenco de Maaßen estis sukcesi ĉe [[turingia Landa Parlamento|balotadoj je Turingujo]]/Turingio, Saksujo/[[Saksio]] kaj [[Brandenburgio]] (ĉiuj en la 2024-a jaro).<ref>[https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ "WerteUnion-Parteigründung auf den Weg gebracht"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240122130118/https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ |date=2024-01-22 }} - ĉe: ''werteunion.de,'' 19.1.2024</ref> Solenaĵo okaze de la partifondo okazis sur ŝipo je [[Rejno]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/werteunion-partei-maassen-100.html "Verein um Maaßen: WerteUnion als Partei gegründet"] - ĉe: tagesschau.de,'' 17.2.2024</ref> Intenco de la fondintoj estis reiro al ideoj de la [[Bonno|Bonna]] ''dua germana respubliko''.<ref>[https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 "Werteunion ist Partei: Lücke zwischen Union und AfD füllen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240222130237/https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 |date=2024-02-22 }} - ĉe: ''ga.de,'' 17.2.2024</ref> En Turingujo anoj de la regiona partio ''Bürger für Thüringen'' tuj pretis grupe aliĝi al ''WerteUnion''.<ref>[https://www.buerger-fuer-thueringen.de/blog/fusion-mit-der-werteunion/ "Fusion mit der WerteUnion"] - ĉe: ''buerger-fuer-thueringen.de,'' 25.3.2024</ref> [[Jörg Meuthen]] deponis la vicestrecon post la malsukcesa balotado je Badeno-Virtembergo en marto 2026.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_101164082/baden-wuerttemberg-ex-afd-chef-meuthen-verlaesst-die-politik.html "Weitere personelle Konsequenzen nach Stuttgart-Wahl"] - ĉe: ''t-online.de,'' 10.3.2026. </ref> En aŭgusto 2025 kvazaŭ puĉo okazis en al estraro. Maaßen kritikis la potencprenon de aliaj gravuloj.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_100886996/hans-georg-maassen-nur-noch-fruehstuecksdirektor-putsch-in-werteunion.html "Maaßen machtlos in der Werteunion: Sie lassen ihn nicht mal die Tagesordnung regeln"] - ĉe: ''t-online.de,'' 27.8.2025</ref> Enpartia kontraŭulo de li estis ekz. [[Sylvia Pantel]]. Junula organizo titoliĝas ''Junge WerteUnion'' gvidata de aŭtuno 2024 de Nico Röhrs.<ref>[https://www.presseportal.de/pm/175094/5873715 "Nico Röhrs führt Junge WerteUnion"] - ĉe: ''presseportal.de,'' 26.9.2024</ref> == Estroj laŭ federaciaj landoj== {{div col|2}} * [[Baden-Virtembergo]]: Dirk Spaniel * Bavarujo/[[Bavario]]: Jörg Uhlig * [[Berlino]]: Bernd Pfeiffer * [[Brandenburgio]]: Heiko Michael Müller * [[Hamburgo]]: Aaron Jöcker * [[Hesio]]: Amelie Alpert * [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]: N.N. (= ne estas) * Malsupra Saksujo/[[Malsupra Saksio]]: Steffen Grüner * Nordrejn-Vestfalujo/[[Nordrejn-Vestfalio]]: Sylvia Pantel * [[Rejnlando-Palatinato]]: Peter Scholze * [[Sarlando]]: Thorsten Schwarz * Saksujo/[[Saksio]]: René Dittrich * Saksujo-Anhalto/[[Saksio-Anhalto]]: Josef von Beverfoerde * [[Ŝlesvigo-Holstinio]]: Martin Fröber * Turingujo/[[Turingio]]: Hans Pistner {{div col end}} == Estroj sur nacia nivelo == * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) ==Partneraj organizaĵoj== *''Aktion Linkstrend stoppen'' *''Christdemokraten für das Leben'' *''Konrads Erben''<ref>[https://werteunion.net/wer-wir-sind/ "Wer wir sind"] - ĉe: ''werteunion.net,'' 10.2.2020</ref> == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://werteunion.de/ partia hejmpaĝo] ({{de}}) * [https://werteunion-ev.de/ amikaro de WU] ({{de}}) * Almut Cieschinger: [https://www.spiegel.de/politik/deutschland/cdu-was-ist-die-werteunion-a-78b0a223-c922-4b5a-95ca-b6576b30f2c0 "Krise der CDU: Was ist die WerteUnion?"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 12.2.2020 (same {{de}}) {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Konservativistoj]] [[kategorio:Politikaj partioj de Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 2024]] o2tf5w2c11juad6d76r79livl7tk1av 9493647 9493646 2026-10-14T16:57:15Z Aidas 3488 Estroj en Brandenburgio, Bremeno kaj Ŝlesvigo-Holstinio: laŭ la germana vikipedio laŭ stato de hodiaŭ 9493647 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''WerteUnion''' (mallongiĝo ''WU'') estas [[germanio|germana]] frakcio estinte klubo ene de la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (de 2017). En januaro 2024 la simpatiantoj decidis transpreni la nomon por fondota partio. Tio okazis en la 17-a de februaro 2024. En 2026 partiestras Bernd Pfeiffer. Kiel partiestro elektiĝis [[Hans-Georg Maaßen]], kiu mem eksmembriĝis en oktobro 2025. Danke al la membriĝo de la [[reichstag (institucio)|parlamentano]] [[Dirk Spaniel]] (antaŭa ano de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] [[AfD]]) ĉi tiu partio intertempe apartenis al la nacia parlamento ''[[Bundestag]]'' (ĝis marto 2025). La intenco de Maaßen estis sukcesi ĉe [[turingia Landa Parlamento|balotadoj je Turingujo]]/Turingio, Saksujo/[[Saksio]] kaj [[Brandenburgio]] (ĉiuj en la 2024-a jaro).<ref>[https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ "WerteUnion-Parteigründung auf den Weg gebracht"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240122130118/https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ |date=2024-01-22 }} - ĉe: ''werteunion.de,'' 19.1.2024</ref> Solenaĵo okaze de la partifondo okazis sur ŝipo je [[Rejno]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/werteunion-partei-maassen-100.html "Verein um Maaßen: WerteUnion als Partei gegründet"] - ĉe: tagesschau.de,'' 17.2.2024</ref> Intenco de la fondintoj estis reiro al ideoj de la [[Bonno|Bonna]] ''dua germana respubliko''.<ref>[https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 "Werteunion ist Partei: Lücke zwischen Union und AfD füllen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240222130237/https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 |date=2024-02-22 }} - ĉe: ''ga.de,'' 17.2.2024</ref> En Turingujo anoj de la regiona partio ''Bürger für Thüringen'' tuj pretis grupe aliĝi al ''WerteUnion''.<ref>[https://www.buerger-fuer-thueringen.de/blog/fusion-mit-der-werteunion/ "Fusion mit der WerteUnion"] - ĉe: ''buerger-fuer-thueringen.de,'' 25.3.2024</ref> [[Jörg Meuthen]] deponis la vicestrecon post la malsukcesa balotado je Badeno-Virtembergo en marto 2026.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_101164082/baden-wuerttemberg-ex-afd-chef-meuthen-verlaesst-die-politik.html "Weitere personelle Konsequenzen nach Stuttgart-Wahl"] - ĉe: ''t-online.de,'' 10.3.2026. </ref> En aŭgusto 2025 kvazaŭ puĉo okazis en al estraro. Maaßen kritikis la potencprenon de aliaj gravuloj.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_100886996/hans-georg-maassen-nur-noch-fruehstuecksdirektor-putsch-in-werteunion.html "Maaßen machtlos in der Werteunion: Sie lassen ihn nicht mal die Tagesordnung regeln"] - ĉe: ''t-online.de,'' 27.8.2025</ref> Enpartia kontraŭulo de li estis ekz. [[Sylvia Pantel]]. Junula organizo titoliĝas ''Junge WerteUnion'' gvidata de aŭtuno 2024 de Nico Röhrs.<ref>[https://www.presseportal.de/pm/175094/5873715 "Nico Röhrs führt Junge WerteUnion"] - ĉe: ''presseportal.de,'' 26.9.2024</ref> == Estroj laŭ federaciaj landoj== {{div col|2}} * [[Baden-Virtembergo]]: Dirk Spaniel * Bavarujo/[[Bavario]]: Jörg Uhlig * [[Berlino]]: Bernd Pfeiffer * [[Brandenburgio]]: N.N. (= ne estas) * [[Bremeno]]: Ingo Wendelken * [[Hamburgo]]: Aaron Jöcker * [[Hesio]]: Amelie Alpert * [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]: N.N. (= ne estas) * Malsupra Saksujo/[[Malsupra Saksio]]: Steffen Grüner * Nordrejn-Vestfalujo/[[Nordrejn-Vestfalio]]: Sylvia Pantel * [[Rejnlando-Palatinato]]: Peter Scholze * [[Sarlando]]: Thorsten Schwarz * Saksujo/[[Saksio]]: René Dittrich * Saksujo-Anhalto/[[Saksio-Anhalto]]: Josef von Beverfoerde * [[Ŝlesvigo-Holstinio]]: N.N. (= ne estas) * Turingujo/[[Turingio]]: Hans Pistner {{div col end}} == Estroj sur nacia nivelo == * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) ==Partneraj organizaĵoj== *''Aktion Linkstrend stoppen'' *''Christdemokraten für das Leben'' *''Konrads Erben''<ref>[https://werteunion.net/wer-wir-sind/ "Wer wir sind"] - ĉe: ''werteunion.net,'' 10.2.2020</ref> == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://werteunion.de/ partia hejmpaĝo] ({{de}}) * [https://werteunion-ev.de/ amikaro de WU] ({{de}}) * Almut Cieschinger: [https://www.spiegel.de/politik/deutschland/cdu-was-ist-die-werteunion-a-78b0a223-c922-4b5a-95ca-b6576b30f2c0 "Krise der CDU: Was ist die WerteUnion?"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 12.2.2020 (same {{de}}) {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Konservativistoj]] [[kategorio:Politikaj partioj de Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 2024]] i0o3071oo6fio3zg0jd4mlauneydz7f 9493675 9493647 2026-10-14T17:53:20Z Arbarulo 135469 kompromiso pri landnomoj 9493675 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''WerteUnion''' (mallongiĝo ''WU'') estas [[germanio|germana]] frakcio estinte klubo ene de la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (de 2017). En januaro 2024 la simpatiantoj decidis transpreni la nomon por fondota partio. Tio okazis en la 17-a de februaro 2024. En 2026 partiestras Bernd Pfeiffer. Kiel partiestro elektiĝis [[Hans-Georg Maaßen]], kiu mem eksmembriĝis en oktobro 2025. Danke al la membriĝo de la [[reichstag (institucio)|parlamentano]] [[Dirk Spaniel]] (antaŭa ano de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] [[AfD]]) ĉi tiu partio intertempe apartenis al la nacia parlamento ''[[Bundestag]]'' (ĝis marto 2025). La intenco de Maaßen estis sukcesi ĉe [[turingia Landa Parlamento|balotadoj je Turingujo]], [[Saksujo]] kaj [[Brandenburgio]] (ĉiuj en la 2024-a jaro).<ref>[https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ "WerteUnion-Parteigründung auf den Weg gebracht"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240122130118/https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ |date=2024-01-22 }} - ĉe: ''werteunion.de,'' 19.1.2024</ref> Solenaĵo okaze de la partifondo okazis sur ŝipo je [[Rejno]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/werteunion-partei-maassen-100.html "Verein um Maaßen: WerteUnion als Partei gegründet"] - ĉe: tagesschau.de,'' 17.2.2024</ref> Intenco de la fondintoj estis reiro al ideoj de la [[Bonno|Bonna]] ''dua germana respubliko''.<ref>[https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 "Werteunion ist Partei: Lücke zwischen Union und AfD füllen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240222130237/https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 |date=2024-02-22 }} - ĉe: ''ga.de,'' 17.2.2024</ref> En Turingujo anoj de la regiona partio ''Bürger für Thüringen'' tuj pretis grupe aliĝi al ''WerteUnion''.<ref>[https://www.buerger-fuer-thueringen.de/blog/fusion-mit-der-werteunion/ "Fusion mit der WerteUnion"] - ĉe: ''buerger-fuer-thueringen.de,'' 25.3.2024</ref> [[Jörg Meuthen]] deponis la vicestrecon post la malsukcesa balotado je Badeno-Virtembergo en marto 2026.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_101164082/baden-wuerttemberg-ex-afd-chef-meuthen-verlaesst-die-politik.html "Weitere personelle Konsequenzen nach Stuttgart-Wahl"] - ĉe: ''t-online.de,'' 10.3.2026. </ref> En aŭgusto 2025 kvazaŭ puĉo okazis en al estraro. Maaßen kritikis la potencprenon de aliaj gravuloj.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_100886996/hans-georg-maassen-nur-noch-fruehstuecksdirektor-putsch-in-werteunion.html "Maaßen machtlos in der Werteunion: Sie lassen ihn nicht mal die Tagesordnung regeln"] - ĉe: ''t-online.de,'' 27.8.2025</ref> Enpartia kontraŭulo de li estis ekz. [[Sylvia Pantel]]. Junula organizo titoliĝas ''Junge WerteUnion'' gvidata de aŭtuno 2024 de Nico Röhrs.<ref>[https://www.presseportal.de/pm/175094/5873715 "Nico Röhrs führt Junge WerteUnion"] - ĉe: ''presseportal.de,'' 26.9.2024</ref> == Estroj laŭ federaciaj landoj== {{div col|2}} * [[Baden-Virtembergo]]: Dirk Spaniel * [[Bavarujo]]: Jörg Uhlig * [[Berlino]]: Bernd Pfeiffer * [[Brandenburgio]]: N.N. (= ne estas) * [[Bremeno]]: Ingo Wendelken * [[Hamburgo]]: Aaron Jöcker * [[Heslando]]: Amelie Alpert * [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]: N.N. (= ne estas) * Malsupra Saksujo/[[Malsupra Saksio]]: Steffen Grüner * [[Nordrejn-Vestfalio]]: Sylvia Pantel * [[Rejnlando-Palatinato]]: Peter Scholze * [[Sarlando]]: Thorsten Schwarz * [[Saksujo]]: René Dittrich * [[Saksujo-Anhalto]]: Josef von Beverfoerde * [[Ŝlesvigo-Holstinio]]: N.N. (= ne estas) * [[Turingujo]]: Hans Pistner {{div col end}} == Estroj sur nacia nivelo == * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) ==Partneraj organizaĵoj== *''Aktion Linkstrend stoppen'' *''Christdemokraten für das Leben'' *''Konrads Erben''<ref>[https://werteunion.net/wer-wir-sind/ "Wer wir sind"] - ĉe: ''werteunion.net,'' 10.2.2020</ref> == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://werteunion.de/ partia hejmpaĝo] ({{de}}) * [https://werteunion-ev.de/ amikaro de WU] ({{de}}) * Almut Cieschinger: [https://www.spiegel.de/politik/deutschland/cdu-was-ist-die-werteunion-a-78b0a223-c922-4b5a-95ca-b6576b30f2c0 "Krise der CDU: Was ist die WerteUnion?"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 12.2.2020 (same {{de}}) {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Konservativistoj]] [[kategorio:Politikaj partioj de Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 2024]] 0iclm4vp3p5h6lygcwax3onwjxtzeuj 9493676 9493675 2026-10-14T17:53:46Z Arbarulo 135469 /* Estroj laŭ federaciaj landoj */ 9493676 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''WerteUnion''' (mallongiĝo ''WU'') estas [[germanio|germana]] frakcio estinte klubo ene de la [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] (de 2017). En januaro 2024 la simpatiantoj decidis transpreni la nomon por fondota partio. Tio okazis en la 17-a de februaro 2024. En 2026 partiestras Bernd Pfeiffer. Kiel partiestro elektiĝis [[Hans-Georg Maaßen]], kiu mem eksmembriĝis en oktobro 2025. Danke al la membriĝo de la [[reichstag (institucio)|parlamentano]] [[Dirk Spaniel]] (antaŭa ano de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] [[AfD]]) ĉi tiu partio intertempe apartenis al la nacia parlamento ''[[Bundestag]]'' (ĝis marto 2025). La intenco de Maaßen estis sukcesi ĉe [[turingia Landa Parlamento|balotadoj je Turingujo]], [[Saksujo]] kaj [[Brandenburgio]] (ĉiuj en la 2024-a jaro).<ref>[https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ "WerteUnion-Parteigründung auf den Weg gebracht"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240122130118/https://werteunion.de/werteunion-parteigruendung-auf-den-weg-gebracht/ |date=2024-01-22 }} - ĉe: ''werteunion.de,'' 19.1.2024</ref> Solenaĵo okaze de la partifondo okazis sur ŝipo je [[Rejno]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/werteunion-partei-maassen-100.html "Verein um Maaßen: WerteUnion als Partei gegründet"] - ĉe: tagesschau.de,'' 17.2.2024</ref> Intenco de la fondintoj estis reiro al ideoj de la [[Bonno|Bonna]] ''dua germana respubliko''.<ref>[https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 "Werteunion ist Partei: Lücke zwischen Union und AfD füllen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240222130237/https://ga.de/news/nrw/werteunion-ist-partei-luecke-zwischen-union-und-afd-fuellen_aid-107255015 |date=2024-02-22 }} - ĉe: ''ga.de,'' 17.2.2024</ref> En Turingujo anoj de la regiona partio ''Bürger für Thüringen'' tuj pretis grupe aliĝi al ''WerteUnion''.<ref>[https://www.buerger-fuer-thueringen.de/blog/fusion-mit-der-werteunion/ "Fusion mit der WerteUnion"] - ĉe: ''buerger-fuer-thueringen.de,'' 25.3.2024</ref> [[Jörg Meuthen]] deponis la vicestrecon post la malsukcesa balotado je Badeno-Virtembergo en marto 2026.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_101164082/baden-wuerttemberg-ex-afd-chef-meuthen-verlaesst-die-politik.html "Weitere personelle Konsequenzen nach Stuttgart-Wahl"] - ĉe: ''t-online.de,'' 10.3.2026. </ref> En aŭgusto 2025 kvazaŭ puĉo okazis en al estraro. Maaßen kritikis la potencprenon de aliaj gravuloj.<ref>[https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_100886996/hans-georg-maassen-nur-noch-fruehstuecksdirektor-putsch-in-werteunion.html "Maaßen machtlos in der Werteunion: Sie lassen ihn nicht mal die Tagesordnung regeln"] - ĉe: ''t-online.de,'' 27.8.2025</ref> Enpartia kontraŭulo de li estis ekz. [[Sylvia Pantel]]. Junula organizo titoliĝas ''Junge WerteUnion'' gvidata de aŭtuno 2024 de Nico Röhrs.<ref>[https://www.presseportal.de/pm/175094/5873715 "Nico Röhrs führt Junge WerteUnion"] - ĉe: ''presseportal.de,'' 26.9.2024</ref> == Estroj laŭ federaciaj landoj== {{div col|2}} * [[Baden-Virtembergo]]: Dirk Spaniel * [[Bavarujo]]: Jörg Uhlig * [[Berlino]]: Bernd Pfeiffer * [[Brandenburgio]]: N.N. (= ne estas) * [[Bremeno]]: Ingo Wendelken * [[Hamburgo]]: Aaron Jöcker * [[Heslando]]: Amelie Alpert * [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]: N.N. (= ne estas) * [[Malsupra Saksujo]]: Steffen Grüner * [[Nordrejn-Vestfalio]]: Sylvia Pantel * [[Rejnlando-Palatinato]]: Peter Scholze * [[Sarlando]]: Thorsten Schwarz * [[Saksujo]]: René Dittrich * [[Saksujo-Anhalto]]: Josef von Beverfoerde * [[Ŝlesvigo-Holstinio]]: N.N. (= ne estas) * [[Turingujo]]: Hans Pistner {{div col end}} == Estroj sur nacia nivelo == * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) ==Partneraj organizaĵoj== *''Aktion Linkstrend stoppen'' *''Christdemokraten für das Leben'' *''Konrads Erben''<ref>[https://werteunion.net/wer-wir-sind/ "Wer wir sind"] - ĉe: ''werteunion.net,'' 10.2.2020</ref> == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://werteunion.de/ partia hejmpaĝo] ({{de}}) * [https://werteunion-ev.de/ amikaro de WU] ({{de}}) * Almut Cieschinger: [https://www.spiegel.de/politik/deutschland/cdu-was-ist-die-werteunion-a-78b0a223-c922-4b5a-95ca-b6576b30f2c0 "Krise der CDU: Was ist die WerteUnion?"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 12.2.2020 (same {{de}}) {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Konservativistoj]] [[kategorio:Politikaj partioj de Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 2024]] fu2b9ccx7d2plgxj6qz2i3zsbx21pla 0 950211 9493741 9492604 2026-10-14T21:38:41Z Eternanpacon 235392 9493741 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo |parko |nomo = Pacparko Nagasaki |propra nomo = 長崎市平和公園 |bildo = Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg |priskribo de bildo = Statuo Deziranta-Pacon |lando = Japanio |regiono = Nagasaki |urbo = Nagasaki |Estiĝo = la 1-a de aŭgusto 1950 |Poŝtkodo = 852-8118 |Koordinatoj = 32° 46′ 31″ N, 129° 51′ 52″ E |Retpaĝo = [https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 長崎市平和公園] }} '''Pacparko Nagasaki''' estas urba parko en [[Nagasako|Nagasaki]] de [[Gubernio_Nagasako|Gubernio Nagasaki]] por pripreĝi pacon. Ĝi situas en ĉirkaŭejo de la eksplodcentro "[[Ground Zero]] (grundo nulo)" de la faligita nuklea bombo al Nagasaki (la 9-an de aŭgusto 1945). La parko konsistas ĉefe el 3 zonoj (plus 2), en kiuj multaj monumentoj kaj establejoj staras. == 1. Zono por Deziri = Kvartalo de "Statuo Deziranta-Pacon" == ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6808.html 願いのゾーン 祈念像地区]) (urba retejo) * Statuo Deziranta-Pacon ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%83%8F 平和祈念像]) ([https://www.google.co.jp/maps/@32.7767648,129.8638785,25a,75y,27.29h,96.24t/data=!3m7!1e1!3m5!1sZkpSUhcnjOGrQfmWtHkQgA!2e0!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.clients6.google.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D-6.239166102456821%26panoid%3DZkpSUhcnjOGrQfmWtHkQgA%26yaw%3D27.29489315146665!7i13312!8i6656?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MTAxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Mapo]) [[Dosiero:Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg|maldekstre|eta|Statuo Deziranta-Pacon]] La Statuo estas kreita de skulptisto KITAMURA Seibo ([[:ja:%E5%8C%97%E6%9D%91%E8%A5%BF%E6%9C%9B|北村西望]]). La statuo simbolas "La Amo de [[Dio]]"-n kaj "Favoro kaj Kompato de [[Budho]]"-n. La ĉielen-streĉita dekstra mano esprimas minacon de Atombombo, kaj la horizonten-streĉita maldekstra mano esprimas Pacon, kaj la iomete fermitaj okuloj pripreĝas savon de la Viktimaj Animoj. Ĉiujare la 9-an de aŭgusto, antaŭ la Statuo okazas "Ceremonio por Deziri Pacon kaj por la Animoj de Viktimoj pro Atombombado al Nagasaki. * Paro da turoj de Orizuru (papergruo) [[File:Peace_Park_of_Nagasaki_11.JPG|maldekstre|200px|eta|Turo-Orizuru (papergruo)]] Paro da turoj staras apdu "Statuo Deziranta-Pacon". Sub la turoj multaj [[Mil_gruoj|Milgruoj]] enkolektiĝas. [[Orizuru]] estas fama kiel [[Pacsimbolo]], pro tio popoloj dediĉas ĝin esperante pacon. (fotoj de Turoj-Orizuru / [https://www.photo-ac.com/main/search?q=%E6%8A%98%E3%82%8A%E9%B6%B4%E3%81%AE%E5%A1%94&qt=&qid=&creator=&ngcreator=&nq=&srt=dlrank&orientation=all&sizesec=all&color=all&model_count=-1&age=all&mdlrlrsec=all&sl=ja&utm_source=tag ACworks]) * Sonorilo de Nagasaki [[File:Water ceremony in peace park - panoramio.jpg|maldekstre|200px|eta|Sonorilo de Nagasaki]] La Sonorilo establiĝis por konsoli "Atombombitajn Mortintojn", kiuj estis laborantaj en municiaj fabrikoj, en kiuj ankaŭ junaj geknaboj estis laborantaj. * Paca Fontano [[Dosiero: Nagasaki Fountain of Peace.jpg|dekstre|eta|Paca Fontano]] La Fontano establiĝis por "Konsoli la Atombombitojn", kiuj serĉadis akvon sub la fajrego tra Atombombita Nagasaki. * Monumentoj Donacitaj de Eksterlandoj kiel Simbolo de Internacia Paco / Ĉirkaŭ la Fontano staras multaj monumentoj ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92#%E4%B8%96%E7%95%8C%E5%B9%B3%E5%92%8C%E3%82%B7%E3%83%B3%E3%83%9C%E3%83%AB%E3%82%BE%E3%83%BC%E3%83%B3 世界平和シンボルゾーン]). * "Muropartoj de Atombombita Karcero" troviĝas ĉirkau "Zono por Deziri ". ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%88%91%E5%8B%99%E6%89%80%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E5%88%91%E5%8B%99%E6%94%AF%E6%89%80%E8%B7%A1 長崎刑務所浦上刑務支所跡]). * Urba Preĝhalo por "Funebri Neidentiĝintajn Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki" ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]) / La halo tenadas ostojn de "Neidentiĝintaj Pereintoj". Kaj tenadas ankaŭ ostojn, kies nomo identiĝas sed ne troviĝas familiano, kiu povos akcepti ĝin. La halo serĉadas tiujn familianojn. == 2. Zono por Preĝi = Eksplodcentra Kvartalo == ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]) (urba retejo) * Ground Zero (grundo nulo) [[Dosiero:NagasakiHypocentre.jpg|maldekstre|500px|eta|Ground Zero (grundo nulo)]] La Grundo estas la Eksplodcentro de la faligita Atombombo. La centra Turo estas Memoriga-Monumento por la eksplodo, kaj antaŭ ĝi instaliĝis Oferada Skatolo enmetita elektronika matrikulo de mortintaj Atombombitoj. Al la matrikulo ankaŭ nun daŭre aldoniĝas la nomoj de Atombombitoj kiuj mortis en postaj tagoj. La originalan matrikulon konservas "Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki" (ĝi staras en "Zono por Lerni"). Kaj dekstra Turo estas muroparto de Atombombita malnova templo de "Katedralo Urakami" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%AB%E3%83%88%E3%83%AA%E3%83%83%E3%82%AF%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E6%95%99%E4%BC%9A カトリック浦上教会]). * Monumento por funebri viktimojn de "Perforte Laborigitaj Koreanoj" fare de la Atombombado al Nagasaki, kaj ankaŭ la familianojn. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2036.html 長崎原爆朝鮮人犠牲者追悼碑]). * Monumento por "Funebri Alilandana-Milit-Viktimo-jn", kaj por "Tutaboli Nuklea-Armilo-jn", kaj por "Sen-Homara-Milito". ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2031.html 外国人戦争犠牲者追悼核廃絶人類不戦碑]). == 3. Zono por Lerni = Kvartalo de "Muzeo Nagasaki por Atombombo" == ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])(urba retejo) * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] [[Dosiero:Nagasakigenbaku.jpg|maldekstre|eta|Muzeo Nagasaki por Atombombo]] La muzeo estas urba muzeo de Nagasaki, kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al Atombombado al Nagasaki. * Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]) / La subteraĵo estas "Dokumentad-Centro por Historio kaj Folkloro de Nagasaki" ([https://nabmuseum.jp/heiwa/rekishi/ 長崎市歴史民俗資料館]). * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]) / La halo establiĝis por funebri ĉiujn pereintojn. == 4. Zono por Sporto == Basbalo, Rugbeo, Futbalo, Naĝado. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2018.html スポーツのゾーン] - urba retejo) == 5. Zono de Placo == Atletikejo, Tenisejo, Softbalejo, Arkpafadejo. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2017.html 広場のゾーン] - urba retejo) En la parko troviĝas aliaj monumentoj. == Mapo de Pacparko Nagasaki == [[Dosiero:NAGASAKI-PACPARKO.jpeg|center|500px|eta]] {{-}} == Tradukfonto == {{Trad|ja|平和公園}} == Vidu ankaŭ == * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] * [[Pacmuzeo Hiroŝimo]] * [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] == Referencoj == * oficiala retejo : Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園-長崎市]). * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]). * Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]). * Urba Preĝhalo por Funebri Neidentiĝintaj-Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]). [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Parkoj en Japanio]] opzqbmz74pddefih4uiotz1jxybriy9 0 953017 9493662 9492498 2026-10-14T17:27:49Z Aidas 3488 9493662 wikitext text/x-wiki {{orfa|biografio}} {{Informkesto homo |dosiero = (2026) AfD Ulrich Siegmund 160856370.jpg }} '''Ulrich SIEGMUND''' (naskiĝinta la {{Daton|25|10|1990}} en [[Havelberg]]) estas [[germanio|germana]] komercisto kaj politikisto de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] [[politika partio]] [[Alternativo por Germanio|AfD]]. Por ĝi li sukcesege kandidatis en septembro 2026 kiel pintkandidato por la baloto de la nova parlamento de la orienta [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]].<ref>[https://orf.at/stories/3441397/ "AfD-Erdrutschsieg bei Landtagswahl"] - ĉe: ''orf.at,'' 6.9.2026</ref> Post trejniĝaj jaroj li estis de 2011 komercisto pri grandkvanta kaj ekstera komercado. Inter 2011-12 li administris entreprenon tiurilate kaj laboris inter 2011-14 por okulista kliniko je [[Berlino]]. Inter 2013-16 li studis ekonomikan [[psikologio]]n kaj [[entrepren-ekonomiko]]n kun bakalaŭriĝo fine. De 2014 li estis memstara entreprenisto en la kampo de [[reklamado]]. Manaĝeradon li plue lernis en 2015 en faklernejo en [[Pekino]]. Por la [[distrikto Stendal]] li ekpolitikistis. Li estas kunedzina kaj havas filinon. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.landtag.sachsen-anhalt.de/landtag/abgeordnete/abgeordnetensuche/biografien/abgeordneter/ulrich-siegmund/8-wahlperiode/ etbiografio ĉe la parlamenta paĝaro de Saksio-Anhalto] ==Notoj== {{projektoj}} {{referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Siegmund, Ulrich}} [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Germanaj komercistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1990]] [[Kategorio:Politiko de Saksio-Anhalto]] [[kategorio:Alternativo por Germanio]] {{Ĝermo|politikisto}} mepkkjrvmsgcatjutxnqufk7i44aygs 9493663 9493662 2026-10-14T17:28:13Z Aidas 3488 9493663 wikitext text/x-wiki {{orfa|biografio}} {{Informkesto homo |dosiero = (2026) AfD Ulrich Siegmund 160856370.jpg }} '''Ulrich SIEGMUND''' (naskiĝinta la {{Daton|25|10|1990}} en [[Havelberg]]) estas [[germanio|germana]] komercisto kaj politikisto de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] [[politika partio]] [[Alternativo por Germanio|AfD]]. Por ĝi li sukcesege kandidatis en septembro 2026 kiel pintkandidato por la baloto de la nova parlamento de la orienta [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]].<ref>[https://orf.at/stories/3441397/ "AfD-Erdrutschsieg bei Landtagswahl"] - ĉe: ''orf.at,'' 6.9.2026</ref> Post trejniĝaj jaroj li estis de 2011 komercisto pri grandkvanta kaj ekstera komercado. Inter 2011-12 li administris entreprenon tiurilate kaj laboris inter 2011-14 por okulista kliniko je [[Berlino]]. Inter 2013-16 li studis ekonomikan [[psikologio]]n kaj [[entrepren-ekonomiko]]n kun bakalaŭriĝo fine. De 2014 li estis memstara entreprenisto en la kampo de [[reklamado]]. Manaĝeradon li plue lernis en 2015 en faklernejo en [[Pekino]]. Por la [[distrikto Stendal]] li ekpolitikistis. Li estas kunedzina kaj havas filinon. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.landtag.sachsen-anhalt.de/landtag/abgeordnete/abgeordnetensuche/biografien/abgeordneter/ulrich-siegmund/8-wahlperiode/ etbiografio ĉe la parlamenta paĝaro de Saksio-Anhalto] ==Notoj== {{projektoj}} {{referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Siegmund, Ulrich}} [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:komercistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1990]] [[Kategorio:Politiko de Saksio-Anhalto]] [[kategorio:Alternativo por Germanio]] {{Ĝermo|politikisto}} iga0cuk5cyzdc09h4d07xkc45x46tk4 0 954508 9493862 9488850 2026-10-15T11:04:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493862 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrabrova pego |koloro = pink |dosiero = West Indian woodpecker (Melanerpes superciliaris superciliaris) male.JPG |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = West Indian woodpecker (Melanerpes superciliaris superciliaris) female.JPG |priskribo de dosiero2 = Ino<br />Ambaŭ ''M. s. superciliaris''<br />en [[Kubo]] | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Nigrabrova pego''' ''M. superciliaris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=West Indian Woodpecker ''Melanerpes superciliaris'' |volume=2021 |article-number=e.T22680859A197964327|access-date=20a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes superciliaris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1827) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes superciliaris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrabrova melanerpo''' aŭ '''Nigrabrova pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes superciliaris'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en [[Bahamoj]], [[Kajmanoj]] kaj [[Kubo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigrabrova pego estis origine priskribita kiel ''Picus superciliaris'' kaj ankaŭ estis klasifikita en la genron ''Centurus''.<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =336 }}</ref> Gravaj taksonomiaj sistemoj atribuas jenajn kvin subspeciojn al la Nigrabrova pego:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [https://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> *''M. s. nyeanus'' <small>([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1886)</small> *''M. s. blakei'' <small>(Ridgway, 1886)</small> *''M. s. superciliaris'' <small>([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1827)</small> *''M. s. murceus'' <small>([[Outram Bangs|Bangs]], 1910)</small> *''M. s. caymanensis'' <small>([[Charles B. Cory|Cory]], 1886)</small> Populacioj sur du malgrandaj kubaj insuloj estis traktataj kiel kromaj subspecioj ''M. s. florentinoi'' kaj ''M. s. sanfelipensis''.<ref>Orlando H. Garrido kaj Arturo H. Kirkconnell, ''Birds of Cuba'', Christopher Helm, Cornell 2000 {{ISBN|0-7136-5784-7}}</ref> Tiu klasifiko baziĝis sur nur kelkaj specimenoj, kaj tiuj populacioj verŝajne formortis. La populacio sur la insulo Grand-Bahamo estis ankaŭ foje konsiderata kiel subspecio ''M. s. bahamensis''; ĝi ŝajne formortis. Neniu el tiuj subspecioj ricevis vastan akcepton.<ref name=WIWO-BOW>Askins, R. A., M. E. Akresh, kaj W. K. Hayes (2020). West Indian Woodpecker (''Melanerpes superciliaris''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg kaj B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.weiwoo1.02] Alirita la 20an de Januaro, 2023</ref> ==Aspekto== La Nigrabrova pego longas proksimume 27 ĝis 32 cm kaj pezas 48 ĝis 126 g. Individuoj sur grandaj insuloj estas pli grandaj ol tiuj sur malgrandaj insuloj, kaj maskloj estas ĝenerale pli pezaj kaj iomete pli grandaj ol inoj. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom la bildo sur la kapo. Plenkreskaj maskloj de la [[nomiga subspecio]] ''M. s. superciliaris'' havas ruĝajn kronon, nukon kaj dorsan parton de la kolo, kaj nigran superokulan strion, kiu etendiĝas ĝis la ruĝa areo. Plenkreskaj inoj havas blankecan kronon, kaj la nigra superokula strio etendiĝas ĉirkaŭe por apartigi la kronon de la ruĝa nuko. Ĉe plenkreskuloj de ambaŭ seksoj, la cetera parto de la kapo estas blanka ĝis sabloblanka. Iliaj supraj partoj estas plejparte striecaj per nigra kaj sabla aŭ flaveca blanko, kun blankaj suprvostaj kovrilplumoj, kiuj havas kelkajn nigrajn markojn. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun blankaj strioj kaj pintoj ĉe la unuarangaj kaj duarangaj flugilplumoj. Ilia vosto estas plejparte nigra kun larĝaj blankaj strioj ĉe la plej internaj kaj plej eksteraj paroj da plumoj. Iliaj subaj partoj estas grizecaj kun nuanco de sablobruna ĝis palflav-oliva koloro ĉe la brusto; ili havas blankecajn flankojn kaj subvostajn kovrilplumojn kun nigraj strioj, kaj ruĝan ĝis oranĝruĝan makulon sur la ventro. Iliaj irisoj estas ruĝaj ĝis ruĝecbrunaj, la beko estas nigra, kaj la kruroj kaj piedoj estas oliveckoloraj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilkoloraj ol plenkreskuloj; ili havas malklaran striecon kaj ofte ruĝecan nuancon sur la supraj partoj, kaj ili havas pli grandan sed malpli difinitan ruĝan makulon sur la ventro. Maskloj havas ruĝan makulon sur la krono, dum inoj havas ruĝan kronon kun kelkaj nigraj plumoj.<ref name=WIWO-BOW/> Subspecio ''M. s. nyeanus'' estas multe pli malgranda ol la nomiga subspecio. Ĝi havas nur tre malgrandan nigran superokulon kaj iometan verdan nuancon en la subaj partoj. Ankaŭ ''M. s. blakei'' estas multe pli malgranda ol la nomiga subspecio. Ĝi havas pli malhelan kaj pli grizan vizaĝon kaj subajn partojn kaj verdec-flavbrunan nuancon en la palaj strioj de la supra dorso. ''M. s. murceus'' estas dua laŭ grandeco post la nomiga subspecio kaj havas esence la saman plumaron. ''M. s. caymanensis'' estas pli malgranda ol ''murceus'', sed iom pli granda ol ''nyeanus'' kaj ''blakei''. Ĝia vizaĝo ne havas nigran koloron kaj la malantaŭa krono de la femalo estas grizeca. La palaj strioj sur ĝia dorso estas forte flavecbrunaj kaj la nigraj pli mallarĝaj ol tiuj de la nomiga subspecio. Ĝia vosto havas pli da blanko.<ref name=WIWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Nigrabrova pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=WIWO-BOW/> *''M. s. nyeanus'', insuloj [[Insulo San-Salvadoro|San-Salvadoro]] kaj iame ankaŭ en [[Granda Bahamo]] en Bahamoj *''M. s. blakei'', insuloj Granda kaj Malgranda Abakoj islands en [[Bahamoj]] *''M. s. superciliaris'', ĉeftera Kubo kaj multaj ĉebordaj insuloj kaj insuletoj *''M. s. murceus'', [[Isla de la Juventud]] (Insulo de Pinoj); [[Cayo Largo del Sur|Cayo Largo]] kaj Cayo Real kvankam eble formortinta tie *''M. s. caymanensis'', insulo [[Granda Kajmano]] La subspecioj de la Nigrabrova pego sur la ĉefinsulo Kubo kaj Isla de la Juventud loĝas en diversaj arbarkovritaj pejzaĝoj, precipe tiuj kun abundaj [[reĝa palmo|reĝaj palmoj]] (''Roystonea regia''), je altoj inter marnivelo kaj 1 000 m. La subspecio ''M. s. nyeanus'' sur San-Salvadoro estas preskaŭ tute limigita al densaj foliarbaraj [[Kopsado|kreskaĵaroj]] kun mortintaj sabal-palmoj (specioj de genro ''Sabal''). ''M. s. caymanensis'' loĝas en la plej multaj arbarkovritaj pejzaĝoj sur Grand-Kajmano, sed estas plej abunda en arbaroj sur kalkoŝtonaj terenoj kun malmulte da grundo, kie la vegetaĵaro estas malabunda kaj malalta. Ĝi evitas loĝatajn kaj malfermajn areojn kaj mangrovejojn. ''M. s. blakei'' loĝas en la plej multaj specoj de disponeblaj arbaroj sur la insuloj Abako kaj estas ofta en loĝataj areoj.<ref name=WIWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Ĉiuj subspecioj de la Nigrabrova pego estas tutjaraj loĝantoj de siaj respektivaj arealoj.<ref name=WIWO-BOW/> ===Manĝado=== La dieto de la Nigrabrova pego inkluzivas [[artikuloj]]n (ĉefe [[insektoj]]n kaj [[araneoj]]n), [[vertebruloj]]n kiel [[rano]]jn kaj [[lacerto]]jn, kaj ankaŭ semojn kaj fruktojn de multaj familioj. Ĝi serĉas manĝaĵon surgrunde kaj ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro, kaj akiras ĝin per kolektado de surfacaj predoj, bekado kaj sondado. Kaj la dieto kaj la manĝoserĉa tekniko iom varias inter la subspecioj.<ref name=WIWO-BOW/> ===Reproduktado=== La Nigrabrova pego nestas inter februaro kaj aŭgusto kaj foje produktas du idarojn jare. La specio kutime restas en paro tutjare kaj defendas sian teritorion eĉ ekster la nestsezono. Ambaŭ seksoj elfosas la nestotruon, kutime en mortinta palmo aŭ alia arbo, kaj foje en fostoj. La nesto situas tipe inter 5 kaj 30 metrojn super la grundo. La ovaro konsistas el kvin aŭ ses ovoj. La kovoperiodo daŭras averaĝe 12 tagojn; la tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konata. Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn kaj nutras la nestidojn kaj elnestiĝintajn idojn. La plej multaj paroj estas monogamaj, sed ekzistas unu raporto pri ino, kiu demetis ovojn fekundigitajn de malsamaj maskloj en du diversaj nestoj.<ref name=WIWO-BOW/><ref>{{cite journal |last1=Willimont |first1=L.A. |last2=Jackson |first2=J.A. |last3=Jackson |first3=B.J.S. |date=1991 |title=Classical polyandry in the West Indian woodpecker on Abaco, Bahamas |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v103n01/p0124-p0125.pdf |journal=Wilson Bulletin |volume=103 |issue=1 |pages=124–125 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527191239/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v103n01/p0124-p0125.pdf |access-date=January 20, 2023 |archive-date=2012-05-27 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120527191239/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v103n01/p0124-p0125.pdf |date=2012-05-27 }}</ref> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-superciliaris |species=Nigrabrova pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Nigrabrovan pegon kiel specion "[[malplej zorgiga]]". Ĝi havas vastan arealon, sed la grandeco de ĝia populacio estas nekonata kaj supozeble malkreskas. Oni ne identigis tujan minacon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=West Indian Woodpecker ''Melanerpes superciliaris'' |volume=2021 |article-number=e.T22680859A197964327|access-date=20a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas ofta en Kubo kaj Granda Kajmano, sed "populacioj sur kelkaj malgrandaj insuloj estas vundeblaj". La specio ĝenerale bone rezistis post [[uragano]]j, sed la kreskanta nombro kaj intenseco de la ŝtormoj pro [[klimata ŝanĝiĝo]] eble malhelpos ĝian resaniĝon. "La plej grava prioritato por protekti vundeblajn populaciojn de Nigrabrovaj pegoj estas la protektado de la vivejo."<ref name=WIWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes superciliaris|''Melanerpes superciliaris''}} *{{Commons category|Melanerpes superciliaris|''Melanerpes superciliaris''}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=west+indian+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 fotaro]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] [[Kategorio:Birdoj de Kubo]] avddzh2ijswb8kbmhodumym6n45sv9l 0 954551 9493859 9489133 2026-10-15T10:17:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9493859 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AQ|zomo=neniu}} [[File:IceCube_drill_camp_2009.jpg|dekstra|eta|500x500ra| IceCube-borturo kaj hosbobeno en decembro 2009]] [[File:ICECUBE_dom_taklampa.jpg|dekstra|eta| "Taklampa," unu el la Ciferecaj Optikaj Moduloj de la truo numero 85 de IceCube]] [[File:The_IceCube_Neutrino_Observatory.jpg|eta| Tridimensia aranĝo de la neŭtrindetektilo]] La '''Neŭtrina Observatorio IceCube''' (aŭ simple '''IceCube''', signifante [[glacikubo]]) estas neŭtrina observatorio evoluigita de la [[Universitato de Viskonsino en Madisono|Universitato de Viskonsino-Madison]] kaj konstruita ĉe la [[Polusa stacio Amundsen-Scott|Suda Polusa Stacio Amundsen-Scott]] en [[Antarkto]]. <ref name="Abbasi et al 2009 The IceCube data acquisition system2">{{cite journal|last1=Abbasi|first1=R.|display-authors=etal|title=The IceCube data acquisition system: Signal capture, digitization, and timestamping|journal=Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section A: Accelerators, Spectrometers, Detectors and Associated Equipment|date=April 2009|volume=601|issue=3|pages=294–316|doi=10.1016/j.nima.2009.01.001|arxiv=0810.4930|bibcode=2009NIMPA.601..294A}}</ref> La projekto estas agnoskita [[CERN|CERN-]] eksperimento (RE10).<ref>{{cite web|url=http://committees.web.cern.ch/rec/welcome.html|title=Recognized Experiments at CERN|website=The CERN Scientific Committees|publisher=CERN|access-date=21 January 2020|archive-date=13 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190613150251/http://committees.web.cern.ch/rec/welcome.html}}</ref><ref>{{cite web|url=https://greybook.cern.ch/greybook/experiment/detail?id=RE10|title=RE10/ICECUBE: IceCube|website=The CERN Experimental Programme|publisher=CERN|access-date=21 January 2020}}</ref> Ĝiaj miloj da sensiloj troviĝas sub la antarkta glacio, distribuitaj trans [[Kubmetro|kuba kilometro]]. Simile al sia antaŭulo, la Antarkta Muona Kaj Neŭtrina Detektila Aro (AMANDA), IceCube konsistas el sferaj optikaj sensiloj nomataj ''ciferecaj optikaj moduloj'' (DOM-oj), ĉiu kun fotomultiplika tubo (PMT) <ref>{{cite journal|author=R. Abbasi|display-authors=etal|collaboration=IceCube Collaboration|year=2010|title=Calibration and Characterization of the IceCube Photomultiplier Tube|journal=Nuclear Instruments and Methods A|volume=618|issue=1–3|pages=139–152|arxiv=1002.2442|bibcode=2010NIMPA.618..139A|doi=10.1016/j.nima.2010.03.102|s2cid=44013013}}</ref> kaj unu-plata datenakira komputilo, kiu sendas ciferecajn datumojn al la kalkulejo sur la surfaco super la aro. <ref name="Abbasi et al 2009 The IceCube data acquisition system2" /> DOM-oj estas deplojitaj sur ĉenoj de 60 moduloj ĉiu je profundoj inter 1 450 kaj 2 450 metroj en truojn fanditajn en la glacio uzante varmakvan borilon. IceCube estas desegnita por serĉi punktfontojn de [[Neŭtrino|neŭtrinoj]] en la [[Elektronvolto|teraelektronvolta]] (TeV) gamo por esplori la plej alt-energiajn astrofizikajn procezojn. IceCube estis kompletigita la 18-an de decembro 2010. <ref>{{Cite web|url=https://icecube.wisc.edu/|title=IceCube Neutrino Observatory|date=20 December 2023}}</ref> Ĝisdatigo por la observatorio IceCube estis aprobita en 2019 kaj anoncita la 12-an de februaro 2026 kiel sukcese deplojita, markante ĝian unuan signifan vastiĝon ekde la komenco antaŭ 15 jaroj. <ref name=":52">{{Cite web|title=The IceCube Neutrino Observatory gets a major upgrade beneath the ice|url=https://icecube.wisc.edu/news/press-releases/2026/02/the-icecube-neutrino-observatory-gets-a-major-upgrade-beneath-the-ice/}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://icecube.wisc.edu/}} * [http://amanda.uci.edu/ AMANDA] la 11-an de aŭgusto 2005 at the Wayback Machine at [[Universitato de Kalifornio en Irvine|UCI]] * [https://inspirehep.net/experiments/1108514 IceCube experiment] record on INSPIRE-HEP {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Astronomiaj teleskopoj kaj observatorioj en Antarkto]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] 8njtfxixpv38hclueai6mj8nlyp1w1r 0 954911 9493735 9493418 2026-10-14T20:23:16Z ~2026-55355-39 264971 9493735 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Francis George STEINER''', <ref name="Janus2">{{cite web|title=The Papers of George Steiner|url=https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/repositories/9/resources/1598|access-date=October 6, 2021|work=Archivesearch|quote=[Steiner] has not used the name Francis since his undergraduate days.}}</ref> (naskiĝis la [[23-an de aprilo]] [[1929]] en [[Neuilly-sur-Seine]] apud [[Parizo]] – mortis la [[3-an de februaro]] [[2020]] en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) <ref name="Contem2">{{cite web|url=http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth234|title=George Steiner|work=Contemporary Writers in the UK|first=Daniel|last=Hahn|access-date=March 26, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001130147/http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth234|archive-date=October 1, 2007}}</ref><ref name="Lehmann-Haupt">{{cite news|last1=Lehmann-Haupt|first1=Christopher|last2=Grimes|first2=William|url=https://www.nytimes.com/2020/02/03/books/george-steiner-dead.html|title=George Steiner, Prodigious Literary Critic, Dies at 90|newspaper=[[The New York Times]]|date=February 3, 2020|access-date=February 4, 2020}}</ref> estis franca kaj usona literatura kritikisto, eseisto, filozofo, romanisto kaj edukisto. <ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/checkup/rexstein.html|title=ERRATA: An Examined Life by George Steiner|work=[[Canadian Broadcasting Corporation]], January 3, 1998|first=Rex|last=Murphy|access-date=March 26, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124123136/http://www.cbc.ca/checkup/rexstein.html <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=January 24, 2008}}</ref> Li verkis amplekse pri la rilato inter lingvo, literaturo kaj socio, kaj ankaŭ pri la efiko de [[Holokaŭsto|la Holokaŭsto]]. <ref>{{cite web|url=http://muse.jhu.edu/demo/jewish_social_studies/v005/5.3cheyette.html|title=Between Repulsion and Attraction: George Steiner's Post-Holocaust Fiction|work=Jewish Social Studies|first=Bryan|last=Cheyette|access-date=March 26, 2008|archive-date=February 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218113056/https://muse.jhu.edu/demo/jewish_social_studies/v005/5.3cheyette.html|url-status=dead}}</ref> Artikolo en ''[[The Guardian]]'' el la jaro 2001 priskribis Steiner kiel " [[Plurlingveco|poligloton]] kaj [[Multfakulo|multfakulon]] ". <ref name="Guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/Archive/Article/0,4273,4153494,00.html|title=George and his dragons|work=[[The Guardian]]|first=Maya|last=Jaggi|author-link=Maya Jaggi|access-date=March 27, 2008|location=London|date=March 17, 2001}}</ref> Por liaj admirantoj, Steiner estas "inter la grandaj mensoj en la hodiaŭa literatura mondo". <ref name="Contem3">{{cite web|url=http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth234|title=George Steiner|work=Contemporary Writers in the UK|first=Daniel|last=Hahn|access-date=March 26, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001130147/http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth234|archive-date=October 1, 2007}}</ref> La angla romanisto [[A. S. Byatt]] priskribis lin kiel "malfruan, malfruan, malfruan renesancan homon... eŭropan metafizikiston kun instinkto por la movaj ideoj de nia tempo". <ref name="Guardian2" /> Harriet Harvey-Wood, iama literatura direktoro de la [[British Council]], priskribis lin kiel "grandiozan preleganto - profeta kaj fatala [kiu] aperus kun duona paĝo da skribitaj notoj, kaj neniam aludus al ili". <ref name="Guardian2" /> Steiner estis Profesoro pri Angla kaj [[Kompara literaturscienco|Kompara Literaturo]] en la [[Universitato de Ĝenevo]] (1974–94), Profesoro pri Kompara Literaturo kaj membro en la [[Universitato de Oksfordo]] (1994–95), Profesoro pri Poezio en [[Universitato Harvard|la Universitato Harvard]] (2001–02) kaj Eksterordinara Membro de Churchill College, Kembriĝo. <ref name="Janus2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite journal|url=http://www.theparisreview.org/interviews/1506/the-art-of-criticism-no-2-george-steiner|title=George Steiner, The Art of Criticism No. 2|author=Ronald A. Sharp|journal=The Paris Review|date=Winter 1995|volume=Winter 1995|issue=137}} * [https://literature.britishcouncil.org/writer/george-steiner George Steiner] at ContemporaryWriters.com. * [https://www.theguardian.com/Archive/Article/0,4273,4153494,00.html George and his dragons]. ''[[The Guardian]]'', March 17, 2001. * [https://web.archive.org/web/20070811045224/http://www.jasoncowley.net/interviews/I19970922_T.html A traveller in the realm of the mind]. Interview with George Steiner, ''[[The Times]]'', September 22, 1997. * [http://en.copian.ca/library/research/ltonword/part4/steiner/steiner.pdf ''Grammars of Creation'']. Full text of Steiner's 2001 lecture. * [http://muse.jhu.edu/demo/jewish_social_studies/v005/5.3cheyette.html "Between Repulsion and Attraction: George Steiner's Post-Holocaust Fiction"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218113056/https://muse.jhu.edu/demo/jewish_social_studies/v005/5.3cheyette.html|date=February 18, 2020}} February 18, 2020, at the Wayback Machine. ''Jewish Social Studies'', 1999. * [http://www.azure.org.il/download/magazine/1147az15_Sagiv.pdf "George Steiner's Jewish Problem"]. ''Azure: Ideas for the Jewish Nation''. * {{IMDb nomo|0825934}} * (in French) [https://web.archive.org/web/20070517182242/http://stalker.hautetfort.com/archive/2006/02/13/george-steiner-integralite-des-extraits-de-mon-essai.html About George Steiner, by Juan Asensio, L'Harmattan, 2001] * [http://www.fantasticfiction.co.uk/s/george-steiner/ George Steiner bibliography]. ''Fantastic Fiction'' * [https://web.archive.org/web/20090905025349/http://www.literalmagazine.com/es/archive-L08.php?section=archive&lang=es George Steiner in Literal] – features an essay by Steiner * [https://www.sms.cam.ac.uk/media/1130599 Interviewed by Alan Macfarlane 23rd July 2007 (video)] * [https://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1246_the_forum/page31.shtml Audio: George Steiner in conversation on the BBC World Service discussion show] <nowiki><i id="mwBAo">The Forum</i></nowiki>. * [https://web.archive.org/web/20100814220547/http://www.giffordlectures.org/Author.asp?AuthorID=239 Biography and summary of Gifford Lectures] by Dr Brannon Hancock * The Rest is Silence: On George Steiner,1929–2020. ''Ben Hutchinson'', [[The Times Literary Supplement|Times Literary Supplement]], 2020 [https://www.the-tls.co.uk/articles/george-steiner-ben-hutchinson/] * [https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/repositories/9/resources/1598 The Papers of George Steiner] held at Churchill Archives Centre * Video [https://www.youtube.com/watch?v=EH0MXdeGwSE George Steiner on the History of Literacy], November 2002 at York University in Toronto {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Steiner, George Francis}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Judaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Judaj filozofoj]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Usonaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Usonaj filologoj]] jgdy0t3fzb9pwsklp540ct9ihd1e6nm 9493736 9493735 2026-10-14T20:24:42Z ~2026-55355-39 264971 9493736 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Francis George STEINER''' <ref name="Janus2">{{cite web|title=The Papers of George Steiner|url=https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/repositories/9/resources/1598|access-date=October 6, 2021|work=Archivesearch|quote=[Steiner] has not used the name Francis since his undergraduate days.}}</ref> (naskiĝis la [[23-an de aprilo]] [[1929]] en [[Neuilly-sur-Seine]] apud [[Parizo]] – mortis la [[3-an de februaro]] [[2020]] en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) <ref name="Contem2">{{cite web|url=http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth234|title=George Steiner|work=Contemporary Writers in the UK|first=Daniel|last=Hahn|access-date=March 26, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001130147/http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth234|archive-date=October 1, 2007}}</ref><ref name="Lehmann-Haupt">{{cite news|last1=Lehmann-Haupt|first1=Christopher|last2=Grimes|first2=William|url=https://www.nytimes.com/2020/02/03/books/george-steiner-dead.html|title=George Steiner, Prodigious Literary Critic, Dies at 90|newspaper=[[The New York Times]]|date=February 3, 2020|access-date=February 4, 2020}}</ref> estis franca kaj usona literatura kritikisto, eseisto, filozofo, romanisto kaj edukisto. <ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/checkup/rexstein.html|title=ERRATA: An Examined Life by George Steiner|work=[[Canadian Broadcasting Corporation]], January 3, 1998|first=Rex|last=Murphy|access-date=March 26, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124123136/http://www.cbc.ca/checkup/rexstein.html <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=January 24, 2008}}</ref> Li verkis amplekse pri la rilato inter lingvo, literaturo kaj socio, kaj ankaŭ pri la efiko de [[Holokaŭsto|la Holokaŭsto]]. <ref>{{cite web|url=http://muse.jhu.edu/demo/jewish_social_studies/v005/5.3cheyette.html|title=Between Repulsion and Attraction: George Steiner's Post-Holocaust Fiction|work=Jewish Social Studies|first=Bryan|last=Cheyette|access-date=March 26, 2008|archive-date=February 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218113056/https://muse.jhu.edu/demo/jewish_social_studies/v005/5.3cheyette.html|url-status=dead}}</ref> Artikolo en ''[[The Guardian]]'' el la jaro 2001 priskribis Steiner kiel " [[Plurlingveco|poligloton]] kaj [[Multfakulo|multfakulon]] ". <ref name="Guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/Archive/Article/0,4273,4153494,00.html|title=George and his dragons|work=[[The Guardian]]|first=Maya|last=Jaggi|author-link=Maya Jaggi|access-date=March 27, 2008|location=London|date=March 17, 2001}}</ref> Por liaj admirantoj, Steiner estas "inter la grandaj mensoj en la hodiaŭa literatura mondo". <ref name="Contem3">{{cite web|url=http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth234|title=George Steiner|work=Contemporary Writers in the UK|first=Daniel|last=Hahn|access-date=March 26, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001130147/http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth234|archive-date=October 1, 2007}}</ref> La angla romanisto [[A. S. Byatt]] priskribis lin kiel "malfruan, malfruan, malfruan renesancan homon... eŭropan metafizikiston kun instinkto por la movaj ideoj de nia tempo". <ref name="Guardian2" /> Harriet Harvey-Wood, iama literatura direktoro de la [[British Council]], priskribis lin kiel "grandiozan preleganto - profeta kaj fatala [kiu] aperus kun duona paĝo da skribitaj notoj, kaj neniam aludus al ili". <ref name="Guardian2" /> Steiner estis Profesoro pri Angla kaj [[Kompara literaturscienco|Kompara Literaturo]] en la [[Universitato de Ĝenevo]] (1974–94), Profesoro pri Kompara Literaturo kaj membro en la [[Universitato de Oksfordo]] (1994–95), Profesoro pri Poezio en [[Universitato Harvard|la Universitato Harvard]] (2001–02) kaj Eksterordinara Membro de Churchill College, Kembriĝo. <ref name="Janus2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite journal|url=http://www.theparisreview.org/interviews/1506/the-art-of-criticism-no-2-george-steiner|title=George Steiner, The Art of Criticism No. 2|author=Ronald A. Sharp|journal=The Paris Review|date=Winter 1995|volume=Winter 1995|issue=137}} * [https://literature.britishcouncil.org/writer/george-steiner George Steiner] at ContemporaryWriters.com. * [https://www.theguardian.com/Archive/Article/0,4273,4153494,00.html George and his dragons]. ''[[The Guardian]]'', March 17, 2001. * [https://web.archive.org/web/20070811045224/http://www.jasoncowley.net/interviews/I19970922_T.html A traveller in the realm of the mind]. Interview with George Steiner, ''[[The Times]]'', September 22, 1997. * [http://en.copian.ca/library/research/ltonword/part4/steiner/steiner.pdf ''Grammars of Creation'']. Full text of Steiner's 2001 lecture. * [http://muse.jhu.edu/demo/jewish_social_studies/v005/5.3cheyette.html "Between Repulsion and Attraction: George Steiner's Post-Holocaust Fiction"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218113056/https://muse.jhu.edu/demo/jewish_social_studies/v005/5.3cheyette.html|date=February 18, 2020}} February 18, 2020, at the Wayback Machine. ''Jewish Social Studies'', 1999. * [http://www.azure.org.il/download/magazine/1147az15_Sagiv.pdf "George Steiner's Jewish Problem"]. ''Azure: Ideas for the Jewish Nation''. * {{IMDb nomo|0825934}} * (in French) [https://web.archive.org/web/20070517182242/http://stalker.hautetfort.com/archive/2006/02/13/george-steiner-integralite-des-extraits-de-mon-essai.html About George Steiner, by Juan Asensio, L'Harmattan, 2001] * [http://www.fantasticfiction.co.uk/s/george-steiner/ George Steiner bibliography]. ''Fantastic Fiction'' * [https://web.archive.org/web/20090905025349/http://www.literalmagazine.com/es/archive-L08.php?section=archive&lang=es George Steiner in Literal] – features an essay by Steiner * [https://www.sms.cam.ac.uk/media/1130599 Interviewed by Alan Macfarlane 23rd July 2007 (video)] * [https://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1246_the_forum/page31.shtml Audio: George Steiner in conversation on the BBC World Service discussion show] <nowiki><i id="mwBAo">The Forum</i></nowiki>. * [https://web.archive.org/web/20100814220547/http://www.giffordlectures.org/Author.asp?AuthorID=239 Biography and summary of Gifford Lectures] by Dr Brannon Hancock * The Rest is Silence: On George Steiner,1929–2020. ''Ben Hutchinson'', [[The Times Literary Supplement|Times Literary Supplement]], 2020 [https://www.the-tls.co.uk/articles/george-steiner-ben-hutchinson/] * [https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/repositories/9/resources/1598 The Papers of George Steiner] held at Churchill Archives Centre * Video [https://www.youtube.com/watch?v=EH0MXdeGwSE George Steiner on the History of Literacy], November 2002 at York University in Toronto {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Steiner, George Francis}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Judaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Judaj filozofoj]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Usonaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Usonaj filologoj]] kcfojfhy5u6eydax8hxds0lx4o4ej92 0 954917 9493523 9493522 2026-10-14T12:00:09Z Kani 670 9493523 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kokarda pego |koloro = pink |dosiero = Picoides borealis USMC2005729133853B.jpg |priskribo de dosiero = Ino kun insekta predaĵo beke. | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kokarda pego''' ''L. borealis'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucnredlist">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Leuconotopicus borealis'' |article-number=e.T22681158A179376787 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681158A179376787.en |access-date=5a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus borealis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1809) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *Picoides borealis hylonomus (Wetmore, 1941) *Dryobates borealis (Vieillot, 1809) *Dendrocopos borealis hylonomus (Wetmore, 1941) *Picoides borealis borealis (Vieillot, 1809) *Dendrocopos borealis (Vieillot, 1809) *Picoides borealis (Vieillot, 1809) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Dryobates borealis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kokarda pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus borealis'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Sudokcidenta Usono]].<ref>{{Cite web|url=http://checklist.americanornithology.org/taxa/13001|title=species: ''Dryobates borealis'' (Red-cockaded Woodpecker, Pic à face blanche)|website=AOS Checklist of North and Middle American Birds|publisher=American Ornithological Society|access-date=20a de Marto 2023}}</ref><ref name=pool>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Picoides_borealis.html|website=Animal Diversity Web|title=''Picoides borealis''|last=Pool|first=Nathan|year=2014|editor-last1=Powers|editor-first1=Karen|editor-last2=Siciliano Martina|editor-first2=Leila|access-date=20a de Marto 2023}}</ref> Ĝi estas [[minacata specio]] laŭ la [[Traktato pri Endanĝeritaj Specioj]] de 1973.<ref>{{cite web|url=https://ecos.fws.gov/ecp/species/7614|title=Red-cockaded woodpecker (''Picoides borealis'')|website=Environmental Conservation Online System|publisher=U.S. Fish & Wildlife Service|access-date=22a de Aprilo 2024}}</ref><ref name="auto"> 35 FR [https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-1970-10-13/pdf/FR-1970-10-13.pdf#page=1 16047]</ref><ref>{{Cite news |date=2025-11-28 |title=Elusive orchid plays key role in plan to bring bird back after 30 years |first=Brady |last=Dennis |url=https://www.washingtonpost.com/climate-solutions/2025/11/28/rare-red-cockaded-woodpecker-tennessee-plan/ |access-date=2025-11-28 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> == Aspekto == [[Image:Picoides borealisEHP10CC1.jpg|thumb|maldekstre|Kapodetalo]] La Kokarda pego estas specio de malgranda ĝis meza grandeco, intermeza inter la du plej disvastigitaj pegoj de Nordameriko (nome la [[Lanuga pego]] kaj la [[Vila pego]]). Ĉi tiu specio longas 18–23 cm, havas enverguron de 34–41 cm kaj pezas 40–56 g.<ref name=pool/><ref>{{cite web |url=http://www.fact-sheets.com/science-nature/animals/cockaded_woodpecker/|website=fact-sheets.com|title=Red-Cockaded Woodpecker (''Picoides borealis'')|archive-url=https://web.archive.org/web/20080515220144/http://www.fact-sheets.com/science-nature/animals/cockaded_woodpecker/|archive-date=2008-05-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.allaboutbirds.org/guide/Red-cockaded_Woodpecker/lifehistory|title=Red-cockaded Woodpecker: Life History|website=All About Birds, TheCornellLab of Ornithology|publisher=Cornell University|access-date=20a de Marto 2023|year=2023}}</ref> Inter la normaj mezuroj, la flugillongo estas 9,5–12,6 cm, la vosto longas 7–8,2 cm, la beko 1,9–2,3 cm kaj la tarso 1,8–2,2 cm.<ref>''Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World'' by Hans Winkler, David A. Christie & David Nurney. Houghton Mifflin (1995), {{ISBN|978-0395720431}}</ref> Ĝia dorso havas nigrajn kaj blankajn horizontalajn striojn. La plej distinga trajto de la Kokarda pego estas nigraj krono kaj nuko, kiuj ĉirkaŭas grandajn blankajn vangareojn. Malofte videbla – krom eble dum la reprodukta sezono kaj periodoj de teritoria defendo – la masklo havas malgrandan ruĝan strion ĉiuflanke de sia nigra krono, nomatan "[[kokardo]]" (angle ''cockade''), de kio devenas ĝia nomo. La specio estas klasifikita kiel "[[Preskaŭ Minacata]]" fare de la [[IUCN]]<ref name="iucnredlist">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Leuconotopicus borealis'' |article-number=e.T22681158A179376787 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681158A179376787.en |access-date=5a de Januaro 2023}}</ref> kaj kiel "Minacata" fare de la Usona Servo pri Fiŝoj kaj Faŭno.<ref>{{cite web|url=https://ecos.fws.gov/ecp/species/7614|title=Red-cockaded woodpecker (''Picoides borealis'')|website=Environmental Conservation Online System|publisher=U.S. Fish & Wildlife Service|access-date=20 March 2023}}</ref><ref name="auto"/> == Kutimaro == La Kokarda pego manĝas ĉefe [[formiko]]jn, [[skarabo]]jn, [[blato]]jn, [[raŭpo]]jn, lignoborantajn [[insekto]]jn kaj [[araneo]]jn, kaj foje [[frukto]]jn kaj [[bero]]jn. Ĝi serĉas manĝaĵon plejparte sur [[pino]]j, kun forta prefero por grandaj arboj, kvankam ĝi foje serĉas manĝaĵon sur foliarboj kaj eĉ ĉasas maiz-orel-vermojn (''Helicoverpa zea'') en maizkampoj.<ref name="birdsna">Jackson, J. A. (1994). Red-cockaded Woodpecker (Dryobates borealis), version 2.0. In The Birds of North America (A. F. Poole kaj F. B. Gill, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bna.85</ref> La Kokarda pego estas teritoriema, [[birdomigrado|nemigranta]] specio de kunlabora reproduktado, kiu ofte konservas la saman partneron dum pluraj jaroj. La [[reprodukta sezono]] daŭras de aprilo ĝis junio. La reproduktanta ino demetas tri ĝis kvar ovojn en la ripoztruon de la reproduktanta masklo. La grupanoj kovas la malgrandajn blankajn ovojn dum 10–13 tagoj. Post eloviĝo, la idoj restas en la nestotruo dum ĉirkaŭ 26–29 tagoj. Post kiam ili ekflugas, la idoj ofte restas kun la gepatroj, formante grupojn de ĝis naŭ aŭ pli da membroj, kvankam pli ofte ili konsistas el tri ĝis kvar membroj. En ĉiu grupo estas nur unu reproduktanta paro, kaj ili kutime kreskigas nur unu idaron jare. La aliaj grupanoj – nomataj helpantoj, kutime maskloj el la antaŭa reprodukta sezono – helpas kovi la ovojn kaj kreskigi la idojn. Junaj inoj ĝenerale forlasas la grupon antaŭ la sekva reprodukta sezono por serĉi grupojn de solaj maskloj. La ĉefaj predantoj de la nestoj de la Kokarda pego estas rato-serpentoj, kvankam ankaŭ maiz-serpentoj (''Pantherophis guttatus'') prezentas minacon.<ref name=longleaf>{{Cite web|url=http://www.auburn.edu:80/academic/forestry_wildlife/longleafalliance/teachers/teacherkit/woodpecker.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131106131637/http://www.auburn.edu/academic/forestry_wildlife/longleafalliance/teachers/teacherkit/woodpecker.htm|url-status=dead|title=Red-Cockaded Woodpecker in Longleaf Pine Forest|archivedate=2013-11-06|website=www.auburn.edu|accessdate=2025-11-29}}</ref> Studoj ankaŭ esploris la eblon, ke sudaj flugsciuroj povus negative efiki sur la populaciojn de la Kokarda pego pro konkurado pri nestotruoj kaj predado de ovoj kaj idoj.<ref name="Conner-1996">Conner, Richard N.; Rudolph, D. Craig; Saenz, Daniel; Schaefer, Richard R. 1996. Red-cockaded woodpecker nesting success, forest structure, and southern flying squirrels in Texas. ''Wilson Bulletin''. 108(4): 697-711.</ref> == Distribuado kaj habitato == Historie, la disvastiĝareo de tiu ĉi pegedo etendiĝis tra [[Sudorienta Usono]] de [[Florido]] ĝis [[Nov-Ĵerzejo]] kaj [[Marilando]], okcidenten ĝis orienta [[Teksaso]] kaj [[Oklahomo]], kaj enlanden ĝis [[Misurio]], [[Kentukio]] kaj [[Tenesio]]. Nuntempe oni taksas, ke ekzistas ĉirkaŭ 5 000 grupoj de tiu specio – aŭ 12 500 birdoj – de Florido ĝis [[Virginio]] kaj okcidenten ĝis sudorienta Oklahomo kaj orienta Teksaso; tio reprezentas proksimume unu procenton de la origina populacio (kiu iam superis unu milionon da individuoj). La specio [[Loka formorto|loke formortis]] en Kentukio, Marilando, Misurio, Nov-Ĵerzejo kaj Tenesio.<ref name=FWS>{{Cite web |url=https://www.fws.gov/rcwrecovery/rcw.html |title=U.S. Fish and Wildlife Service ''Red-cockaded Woodpecker'' |access-date=2017-03-19 |archive-date=2021-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318105328/https://www.fws.gov/rcwrecovery/rcw.html }}</ref><ref name="walters1990">{{cite journal |last1=Walters |first1=J. R. |editor1-last=Stacey |editor1-first=Peter B. |editor2-last=Koenig |editor2-first=Walter D. |editor1-link=Cooperative Breeding in Birds |title=Red-cockaded Woodpeckers: a ‘primitive’ cooperative breeder |journal=Cooperative breeding in birds |date=1990 |pages=67-102 |doi=10.1017/CBO9780511752452.004 |url=https://www.cambridge.org/core/books/cooperative-breeding-in-birds/redcockaded-woodpeckers-a-primitive-cooperative-breeder/66FA957A143B12C5FA13BFE398B2ACF7 |access-date=5 February 2026|url-access=subscription }}</ref> La Kokarda pego loĝas en pinaraj [[savano]]j, kiuj dependas de incendioj.<ref name=FWS /><ref name="walters1990" /> Ĝi plej ofte preferas [[Longfolia pino|longfoliajn pinojn]] (''Pinus palustris''), sed ankaŭ aliaj specioj de sudaj pinoj taŭgas.<ref name="walters1990" /> Dum aliaj pegoj elfosas kavojn en mortintaj arboj, kie la ligno estas putra kaj mola, la Kokarda pego estas la sola, kiu elfosas kavojn ekskluzive en vivantaj pinoj. La pli maljunaj pinoj, preferataj de la Kokarda pego, ofte suferas pro [[fungo|funga infekto]] nomata "ruĝkora putro", kiu atakas la centron de la trunko kaj kaŭzas, ke la interna ligno – la kernligno – moliĝas. La kavoj estas kutime elfosataj dum periodo de unu ĝis tri jaroj.<ref name=FWS/> == Ekologio == La Kkarda pego estas [[Supra-volbŝtona specio|ŝlosila specio]] en la ekosistemoj de sudaj pinarbaroj.<ref name="FWS2">{{Cite web |title=U.S. Fish and Wildlife Service ''Red-cockaded Woodpecker'' |url=https://www.fws.gov/rcwrecovery/rcw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318105328/https://www.fws.gov/rcwrecovery/rcw.html |archive-date=2021-03-18 |access-date=2017-03-19}}</ref><ref name="jusino2016">{{cite journal |last1=Jusino |first1=Michelle A. |last2=Lindner |first2=Daniel L. |last3=Banik |first3=Mark T. |last4=Rose |first4=Kevin R. |last5=Walters |first5=Jeffery R. |title=Experimental evidence of a symbiosis between red-cockaded woodpeckers and fungi |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |date=30 March 2016 |volume=283 |issue=1827 |doi=10.1098/rspb.2016.0106 |url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/283/1827/20160106/84398/Experimental-evidence-of-a-symbiosis-between-red |access-date=5 February 2026|hdl=10919/97887 |hdl-access=free |pmc=4822467 }}</ref> Iliajn kavojn uzas duarange almenaŭ 27 specioj de vertebruloj, inkluzive de malgrandaj birdoj (ekz. [[Orienta blubirdo|orientaj blubirdoj]], [[Dukolora paruo|dukoloraj paruoj]] kaj [[Kresta tirano|krestaj tiranoj]]),<ref name="FWS2" /><ref name="Rudolph-1990">{{Cite journal |last1=Rudolph |first1=D. Craig |last2=Conner |first2=Richard N. |last3=Turner |first3=Janet |date=1990 |title=Competition for Red-Cockaded Woodpecker Roost and Nest Cavities: Effects of Resin Age and Entrance Diameter |journal=The Wilson Bulletin |volume=102 |issue=1 |pages=23–36|jstor=4162822 }}</ref> mamuloj (ekz. vespervespertoj ''Nycticeius humeralis''),<ref name="Rudolph-1990" /> herpetofaŭno (ekz. larĝkapaj skinkoj ''Plestiodon laticeps'', grizaj arboranoj ''Dryophytes versicolor''),<ref name="Conner-1996" / kaj senvertebruloj (ekz. [[vespo]]j, [[abelo]]j, [[tineo]]j kaj [[formiko]]j).<ref name="Conner-1996" /> [[Blankvizaĝa nigropego|Tufpegoj]] (''Dryocopus pileatus'') ofte pligrandigas kavojn kreitajn de Kokardaj pegoj, kio igas la arbon neloĝebla por la Kokarda pego, sed provizas vivejon por pli grandaj birdoj kiel [[Orienta kriĉostrigo|orientaj kriĉostrigoj]], [[arbanaso]]j kaj [[Amerika turfalko|amerikaj turfalkoj]].<ref>{{Cite book|jstor=4163960|title=The Wilson Bulletin|volume=110|issue=3|last1=Saenz|first1=Daniel|last2=Conner|first2=Richard N.|last3=Shackelford|first3=Clifford E.|last4=Rudolph|first4=Craig D.|publisher=Wilson Ornithological Society|year=1998|pages=362–367}}</ref> Pli malgrandaj bestoj, kiel la [[Karolina melanerpo]], la [[Ruĝkapa melanerpo]] kaj la [[suda flugosciuro]], povas konkuri kun Kokardaj pegoj pri nepligrandigitaj nestoj.<ref name="Conner-1996" /> == Konservado == La Kokarda pego suferas pro [[Habitata fragmentado|fragmentiĝo de vivejo]], kiam oni forigas taŭgajn [[pino]]jn. Kiam pli granda grupo da birdoj disiĝas, por la idoj malfacilas trovi partnerojn, kaj tio fine fariĝas problemo rilate al la [[Biologia disiĝo|disvastiĝo de la specio]].<ref name="Conner-1991">{{Cite journal|jstor=4163048|journal=The Wilson Bulletin|volume=103|issue=3|last1=Conner|first1=Richard N.|last2=Rudolph|first2=D. Craig|publisher=Wilson Ornithological Society|year=1991|pages=446–457|title=Forest Habitat Loss, Fragmentation, and Red-Cockaded Woodpecker Populations}}</ref> Disvastiĝante serĉe de novaj lokoj por ekloĝi, la Kokarda pego trafas vivejojn de konkurantaj pegospecioj. La Kokarda pego estis la fokuso de naturprotektaj klopodoj eĉ antaŭ la adopto de la [[Leĝo pri Endanĝerigitaj Specioj]] en 1973. En Florido, paroj estas liberigataj en la Administra Areo DuPuis kaj sur aliaj private posedataj terenoj. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * {{cite web|url=http://rcwrecovery.fws.gov/rcw.htm|publisher=US Fish and Wildlife Service|title=Red-cockaded woodpecker|archive-url=https://web.archive.org/web/20040406061401/http://rcwrecovery.fws.gov/rcw.htm|archive-date=2004-04-06}} * {{cite web|url=https://ebird.org/species/recwoo |work=eBird |title=Red-cockaded Woodpecker US Distribution}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus borealis|''Leuconotopicus borealis''}} *{{Commons category|Leuconotopicus borealis|''Leuconotopicus borealis''}} *[http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=653&m=0 BirdLife Species Factsheet.] *[https://web.archive.org/web/20171023000853/https://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/red-cockaded-woodpecker.xml The Nature Conservancy's Species page: Red Cockaded woodpecker] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=red-cockaded+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Red-cockaded woodpecker photo gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807001152/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=red-cockaded+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2020-08-07 }} VIREO*[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3880 Red-cockaded woodpecker videos] on the Internet Bird Collection *[https://web.archive.org/web/20080512055714/http://www.visitcitrus.com/protected-birds.asp A little bit more about the red-cockaded woodpecker and a few other endangered birds] * [http://ecos.fws.gov/speciesProfile/profile/speciesProfile.action?spcode=B04F Ecos.fws.gov], Species Profile * [http://tfsweb.tamu.edu/newsroom/fullstory.aspx?id=1092 W.G.Jones State Forest, Conroe, Texas] * [https://longleafalliance.org/species/red-cockaded-woodpecker/ Red-cockaded woodpecker ] at Longleaf Alliance {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] c578psp0san1x9ix5fc3w4v5toqa33r 0 954922 9493525 2026-10-14T12:05:41Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizbruna pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis fumigatus -NW Ecuador-6.jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nordokcidenta Ekvadoro | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo..." 9493525 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizbruna pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis fumigatus -NW Ecuador-6.jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nordokcidenta Ekvadoro | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Grizbruna pego''' ''L. fumigatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus fumigatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Veniliornis fumigatus''<br />''Picoides fumigatus''<br />''Dryobates fumigatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Dryobates fumigatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizbruna pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus fumigatus'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en Argentino, Belizo, Bolivio, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The species was first described by the French naturalist [[Alcide d'Orbigny]] as ''Picus fumigatus'', based on individuals observed in the [[Corrientes Province|Province of Corrientes]] in Argentina, and later in [[Santa Cruz de la Sierra]] in Bolivia.<ref>{{cite book |last1=d'Orbigny |first1=Alcide |title=Voyage dans l'Amérique méridionale: (le Brésil, la république orientale de l'Uruguay, la République argentine, la Patagonie, la république du Chili, la république de Bolivia, la république du Pérou),... |date=1835–1844 |publisher=Chez Pitois-Levrault et ce., libraires-éditeurs |location=Paris |page=380 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43586280 |access-date=25 February 2021}}</ref> Since its original description it has successively been placed in genus ''[[Leuconotopicus]]'' and ''[[Picoides]]'' and then returned to ''Leuconopticus''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved 24 July 2022</ref><ref name=53Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, F. Keith Barker, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, and Kevin Winker. "Fifty-third supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2012, vol. 129:573-588 retrieved 13 December 2022</ref> The [[International Ornithological Committee]] and [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retain it in that genus.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW and BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Available at: http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip retrieved 13 December 2022</ref> However, starting in 2018, the [[American Ornithological Society]] and the [[Clements taxonomy]] moved all species of genus ''Leuconotopicus'' into genus ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, and Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 retrieved 13 December 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved 24 July 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved 10 November 2022</ref> The genus name ''Leuconotopicus'' derives from the [[Ancient Greek]] ''leukos'' (white), ''noton'' (back) and ''pikos'' (woodpecker). The [[specific epithet]] ''fumigatus'' is [[Latin]] for smoked.<ref>{{cite book |last1=Jobling |first1=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=224, 166}}</ref> The taxonomic systems recognize these five [[subspecies]]:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''L. f. oleagineus'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''L. f. sanguinolentus'' <small>([[Philip Sclater|Sclater, P.L.]], 1859)</small> *''L. f. reichenbachi'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''L. f. fumigatus'' <small>([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840)</small> *''L. f. obscuratus'' <small>([[Frank Chapman (ornithologist)|Chapman]], 1927)</small> [[File:Smoky-brown Woodpecker (male).jpg|thumb|left|Male in Colombia]] ==Aspekto== The smoky-brown woodpecker is about {{convert|18|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|31|to|50|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Males are red from forehead to nape with dark feather bases showing through. The female's forehead to nape is dark brown with an olive tinge and occasionally some white speckles. Adults of both sexes of the nominate subspecies ''fumigatus'' have a mostly olive-brown face with whitish [[Lore (anatomy)|lores]], a thin white [[supercilium]], and a black "moustache" with a thin white line above it. Their upperparts are mostly brown to olive-brown with a red tinge on the shoulders and duller brown rump and uppertail [[Covert feather|coverts]]. Their flight feathers are dark brown with pale bars on the inner webs. Their tail is blackish brown that is paler on the outer feathers. Their underparts are olive-brown that sometimes is paler on the belly with faint darker bars. Their longish beak is blackish with a paler [[mandible]], their iris deep brown to red-brown, and the legs grayish. Juveniles are duller and more sooty brown than adults, without the red tinge on the back, and with white bars on some flight feathers. Males have a dull red crown and females a dull red forehead.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Smoky-brown Woodpecker (''Dryobates fumigatus''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.smbwoo1.01 retrieved 26 January 2023</ref> Subspecies ''oleagineus'' has longer wings than the nominate and much white around the eyes. Subspecies ''sanguinolentus'' is smaller and has shorter wings than ''oleagineus''; it is a richer brown than the nominate and has a paler face and no white around the eye. Subspecies ''reichenbachi'' is similar to ''sanguinolentus'' but is a duller brown and has slightly longer wings. Subspecies ''obscuratus'' has the longest wings of all subspecies. It is otherwise similar to ''sanguinolentus'' but has darker and more gray-brown plumage.<ref name=SBWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of smoky-brown woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=SBWO-BOW/> *''L.'' (or ''D.'') ''f. oleagineus'', southwestern and eastern Mexico *''L.'' (or ''D.'') ''f. sanguinolentus'', from southern Mexico to western Panama *''L.'' (or ''D.'') ''f. reichenbachi'', northern and northeastern Venezuela *''L.'' (or ''D.'') ''f. fumigatus'', from eastern Panama through Colombia east into northwestern Venezuela and south through Ecuador and eastern Peru into western Bolivia and northwestern Argentina *''L.'' (or ''D.'') ''f. obscuratus'', southwestern Ecuador and northwestern Peru The smoky-brown woodpecker inhabits a wide variety of landscapes, most of them wooded. These include humid and [[Forest#Tropical moist|wet forest]], [[cloudforest]], dry montane and alder woodlands, [[gallery forest]], and [[secondary forest]]. It also occurs in the dense understory at the edges of forest and in coffee plantations. In elevation it ranges from near sea level to {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} in Mexico, to {{convert|750|m|ft|-2|abbr=on}} and locally to {{convert|1850|m|ft|-2|abbr=on}} in Central America, between {{convert|800|and|2700|m|ft|-2|abbr=on}} in Venezuela, mostly between {{convert|1200|and|2800|m|ft|-2|abbr=on}} in Colombia and Peru, mostly between {{convert|1000|and|1800|m|ft|-2|abbr=on}} in Ecuador, and between {{convert|1200|and|2500|m|ft|-2|abbr=on}} in Argentina.<ref name=SBWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The smoky-brown woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=SBWO-BOW/> ===Manĝado=== The smoky-brown woodpecker forages singly, in pairs, or in family groups, and often joins [[mixed species feeding flock]]s. Most of its diet is adult and larval wood-boring beetles but includes small amounts of fruit. It usually hunts the middle and low levels of the forest, often in dense foliage and vine tangles, but will feed in the canopy and at isolated trees. It mostly finds its prey by pecking and hammering but infrequently probes or gleans.<ref name=SBWO-BOW/> ===Reproduktado=== The smoky-brown woodpecker's breeding season varies geographically, being February to June in Central America, February and March in Venezuela, and October to April in Colombia. Both sexes excavate the nest cavity, usually in a dead branch or trunk or sometimes in a fence post, and typically between {{convert|1.5|and|8|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground. The clutch size is four eggs. The incubation period, time to fledging, and details of parental care are not known.<ref name=SBWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Leuconotopicus-fumigatus |species=Grizbruna pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the smoky-brown woodpecker as being of Least Concern. It has a very large range and an estimated population of at least 50,000 mature individuals, though the latter is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered uncommon to common in various parts of its range and occurs in many protected areas. "Probably reasonably secure."<ref name=SBWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} *{{Commons category|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] bumecj6pmnwzirre5uoqxavyho51628 9493528 9493525 2026-10-14T12:24:56Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9493528 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizbruna pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis fumigatus -NW Ecuador-6.jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nordokcidenta Ekvadoro | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Grizbruna pego''' ''L. fumigatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus fumigatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Veniliornis fumigatus''<br />''Picoides fumigatus''<br />''Dryobates fumigatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Dryobates fumigatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizbruna pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus fumigatus'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en Argentino, Belizo, Bolivio, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La specion priskribis la unua la franca natursciencisto [[Alcide d'Orbigny]] kiel ''Picus fumigatus'', surbaze de individuoj observitaj en la [[Provinco Corrientes]] en Argentino, kaj poste en [[Santa Cruz de la Sierra]] en Bolivio.<ref>{{cite book |last1=d'Orbigny |first1=Alcide |title=Voyage dans l'Amérique méridionale: (le Brésil, la république orientale de l'Uruguay, la République argentine, la Patagonie, la république du Chili, la république de Bolivia, la république du Pérou),... |date=1835–1844 |publisher=Chez Pitois-Levrault et ce., libraires-éditeurs |location=Paris |page=380 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43586280 |access-date=25a de Februaro 2021}}</ref> Ekde ĝis dekomenca priskribo ĝi estis laŭvice metita en la genroj ''[[Leuconotopicus]]'' kaj ''[[Picoides]]'' kaj poste remetita en ''Leuconopticus''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=53Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, F. Keith Barker, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-third supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2012, vol. 129:573-588 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> La [[International Ornithological Committee]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en tiu ĉi genro.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> Taen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Leuconotopicus'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro 2022</ref> La genronomo ''Leuconotopicus'' devenas el la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''leukos'' (blanka), ''noton'' (dorso) kaj ''pikos'' (pego). La [[specia epiteto]] ''fumigatus'' estas [[Latina]] por fumita.<ref>{{cite book |last1=Jobling |first1=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=224, 166}}</ref> La taksonomiaj sistemoj agnoskas jenajn kvin [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''L. f. oleagineus'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''L. f. sanguinolentus'' <small>([[Philip Sclater|Sclater, P.L.]], 1859)</small> *''L. f. reichenbachi'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''L. f. fumigatus'' <small>([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840)</small> *''L. f. obscuratus'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1927)</small> [[File:Smoky-brown Woodpecker (male).jpg|thumb|left|Masklo en Kolombio]] ==Aspekto== The smoky-brown woodpecker is about {{convert|18|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|31|to|50|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Males are red from forehead to nape with dark feather bases showing through. The female's forehead to nape is dark brown with an olive tinge and occasionally some white speckles. Adults of both sexes of the nominate subspecies ''fumigatus'' have a mostly olive-brown face with whitish [[Lore (anatomy)|lores]], a thin white [[supercilium]], and a black "moustache" with a thin white line above it. Their upperparts are mostly brown to olive-brown with a red tinge on the shoulders and duller brown rump and uppertail [[Covert feather|coverts]]. Their flight feathers are dark brown with pale bars on the inner webs. Their tail is blackish brown that is paler on the outer feathers. Their underparts are olive-brown that sometimes is paler on the belly with faint darker bars. Their longish beak is blackish with a paler [[mandible]], their iris deep brown to red-brown, and the legs grayish. Juveniles are duller and more sooty brown than adults, without the red tinge on the back, and with white bars on some flight feathers. Males have a dull red crown and females a dull red forehead.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Smoky-brown Woodpecker (''Dryobates fumigatus''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.smbwoo1.01 retrieved 26 January 2023</ref> Subspecies ''oleagineus'' has longer wings than the nominate and much white around the eyes. Subspecies ''sanguinolentus'' is smaller and has shorter wings than ''oleagineus''; it is a richer brown than the nominate and has a paler face and no white around the eye. Subspecies ''reichenbachi'' is similar to ''sanguinolentus'' but is a duller brown and has slightly longer wings. Subspecies ''obscuratus'' has the longest wings of all subspecies. It is otherwise similar to ''sanguinolentus'' but has darker and more gray-brown plumage.<ref name=SBWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of smoky-brown woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=SBWO-BOW/> *''L.'' (or ''D.'') ''f. oleagineus'', southwestern and eastern Mexico *''L.'' (or ''D.'') ''f. sanguinolentus'', from southern Mexico to western Panama *''L.'' (or ''D.'') ''f. reichenbachi'', northern and northeastern Venezuela *''L.'' (or ''D.'') ''f. fumigatus'', from eastern Panama through Colombia east into northwestern Venezuela and south through Ecuador and eastern Peru into western Bolivia and northwestern Argentina *''L.'' (or ''D.'') ''f. obscuratus'', southwestern Ecuador and northwestern Peru The smoky-brown woodpecker inhabits a wide variety of landscapes, most of them wooded. These include humid and [[Forest#Tropical moist|wet forest]], [[cloudforest]], dry montane and alder woodlands, [[gallery forest]], and [[secondary forest]]. It also occurs in the dense understory at the edges of forest and in coffee plantations. In elevation it ranges from near sea level to {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} in Mexico, to {{convert|750|m|ft|-2|abbr=on}} and locally to {{convert|1850|m|ft|-2|abbr=on}} in Central America, between {{convert|800|and|2700|m|ft|-2|abbr=on}} in Venezuela, mostly between {{convert|1200|and|2800|m|ft|-2|abbr=on}} in Colombia and Peru, mostly between {{convert|1000|and|1800|m|ft|-2|abbr=on}} in Ecuador, and between {{convert|1200|and|2500|m|ft|-2|abbr=on}} in Argentina.<ref name=SBWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The smoky-brown woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=SBWO-BOW/> ===Manĝado=== The smoky-brown woodpecker forages singly, in pairs, or in family groups, and often joins [[mixed species feeding flock]]s. Most of its diet is adult and larval wood-boring beetles but includes small amounts of fruit. It usually hunts the middle and low levels of the forest, often in dense foliage and vine tangles, but will feed in the canopy and at isolated trees. It mostly finds its prey by pecking and hammering but infrequently probes or gleans.<ref name=SBWO-BOW/> ===Reproduktado=== The smoky-brown woodpecker's breeding season varies geographically, being February to June in Central America, February and March in Venezuela, and October to April in Colombia. Both sexes excavate the nest cavity, usually in a dead branch or trunk or sometimes in a fence post, and typically between {{convert|1.5|and|8|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground. The clutch size is four eggs. The incubation period, time to fledging, and details of parental care are not known.<ref name=SBWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Leuconotopicus-fumigatus |species=Grizbruna pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the smoky-brown woodpecker as being of Least Concern. It has a very large range and an estimated population of at least 50,000 mature individuals, though the latter is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered uncommon to common in various parts of its range and occurs in many protected areas. "Probably reasonably secure."<ref name=SBWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} *{{Commons category|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] mor87qz3d21pf5r793mwfecojblik3t 9493529 9493528 2026-10-14T12:31:35Z Kani 670 /* Aspekto */ 9493529 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizbruna pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis fumigatus -NW Ecuador-6.jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nordokcidenta Ekvadoro | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Grizbruna pego''' ''L. fumigatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus fumigatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Veniliornis fumigatus''<br />''Picoides fumigatus''<br />''Dryobates fumigatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Dryobates fumigatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizbruna pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus fumigatus'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en Argentino, Belizo, Bolivio, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La specion priskribis la unua la franca natursciencisto [[Alcide d'Orbigny]] kiel ''Picus fumigatus'', surbaze de individuoj observitaj en la [[Provinco Corrientes]] en Argentino, kaj poste en [[Santa Cruz de la Sierra]] en Bolivio.<ref>{{cite book |last1=d'Orbigny |first1=Alcide |title=Voyage dans l'Amérique méridionale: (le Brésil, la république orientale de l'Uruguay, la République argentine, la Patagonie, la république du Chili, la république de Bolivia, la république du Pérou),... |date=1835–1844 |publisher=Chez Pitois-Levrault et ce., libraires-éditeurs |location=Paris |page=380 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43586280 |access-date=25a de Februaro 2021}}</ref> Ekde ĝis dekomenca priskribo ĝi estis laŭvice metita en la genroj ''[[Leuconotopicus]]'' kaj ''[[Picoides]]'' kaj poste remetita en ''Leuconopticus''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=53Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, F. Keith Barker, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-third supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2012, vol. 129:573-588 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> La [[International Ornithological Committee]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en tiu ĉi genro.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> Taen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Leuconotopicus'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro 2022</ref> La genronomo ''Leuconotopicus'' devenas el la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''leukos'' (blanka), ''noton'' (dorso) kaj ''pikos'' (pego). La [[specia epiteto]] ''fumigatus'' estas [[Latina]] por fumita.<ref>{{cite book |last1=Jobling |first1=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=224, 166}}</ref> La taksonomiaj sistemoj agnoskas jenajn kvin [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''L. f. oleagineus'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''L. f. sanguinolentus'' <small>([[Philip Sclater|Sclater, P.L.]], 1859)</small> *''L. f. reichenbachi'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''L. f. fumigatus'' <small>([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840)</small> *''L. f. obscuratus'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1927)</small> [[File:Smoky-brown Woodpecker (male).jpg|thumb|left|Masklo en Kolombio]] ==Aspekto== La Grizbruna pego longas ĉirkaŭ 18 cm kaj pezas inter 31 kaj 50 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe maskloj, la areo de la frunto ĝis la nuko estas ruĝa, kun videblaj malhelaj bazoj de la plumoj. Ĉe la femalo, tiu sama areo estas malhelbruna kun oliveckolora nuanco kaj foje kelkaj blankaj makuletoj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj de la nomiga subspecio ''fumigatus'' havas plejparte olivwxbrunan vizaĝon kun blankecaj areoj inter la beko kaj la okulo (bridoj), maldikan blankan superokulan strion, kaj nigran "liphararon" kun maldika blanka linio super ĝi. Iliaj supraj partoj estas plejparte brunaj ĝis olivbrunaj, kun ruĝa nuanco ĉe la ŝultroj kaj pli malbrilbruna koloro ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun helaj strioj sur la internaj flankoj. Ilia vosto estas nigrecbruna, pli hela ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecbrunaj – foje pli helaj ĉe la ventro – kun svagaj pli malhelaj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela malsupra makzelo, la irisoj malhelbrunaj ĝis ruĝbrunaj, kaj la kruroj grizecaj. Junuloj estas pli malbrilaj kaj havas pli fulgobrunan koloron ol plenkreskuloj; mankas al ili la ruĝa nuanco sur la dorso, kaj ili havas blankajn striojn sur iuj flugilplumoj. Maskloj havas malbrilruĝan kronon, kaj femaloj malbrilruĝan frunton.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Smoky-brown Woodpecker (''Dryobates fumigatus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.smbwoo1.01] Alirita la 26an de Januaro 2023</ref> Subspecio ''oleagineus'' havas pli longajn flugilojn ol la nomiga subspecio kaj multe da blanko ĉirkaŭ la okuloj. Subspecio ''sanguinolentus'' estas pli malgranda kaj havas pli mallongajn flugilojn ol ''oleagineus''; ĝi estas pli bruna ol la nomiga kaj havas pli palan vizaĝon kaj neniun blankon ĉirkaŭ la okulo. Subspecio ''reichenbachi'' similas al ''sanguinolentus'' sed estas pli obtuze bruna kaj havas iomete pli longajn flugilojn. Subspecio ''obscuratus'' havas la plej longajn flugilojn el ĉiuj subspecioj. Ĝi alie similas al ''sanguinolentus'' sed havas pli malhelan kaj pli grizbrunan plumaron.<ref name=SBWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of smoky-brown woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=SBWO-BOW/> *''L.'' (or ''D.'') ''f. oleagineus'', southwestern and eastern Mexico *''L.'' (or ''D.'') ''f. sanguinolentus'', from southern Mexico to western Panama *''L.'' (or ''D.'') ''f. reichenbachi'', northern and northeastern Venezuela *''L.'' (or ''D.'') ''f. fumigatus'', from eastern Panama through Colombia east into northwestern Venezuela and south through Ecuador and eastern Peru into western Bolivia and northwestern Argentina *''L.'' (or ''D.'') ''f. obscuratus'', southwestern Ecuador and northwestern Peru The smoky-brown woodpecker inhabits a wide variety of landscapes, most of them wooded. These include humid and [[Forest#Tropical moist|wet forest]], [[cloudforest]], dry montane and alder woodlands, [[gallery forest]], and [[secondary forest]]. It also occurs in the dense understory at the edges of forest and in coffee plantations. In elevation it ranges from near sea level to {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} in Mexico, to {{convert|750|m|ft|-2|abbr=on}} and locally to {{convert|1850|m|ft|-2|abbr=on}} in Central America, between {{convert|800|and|2700|m|ft|-2|abbr=on}} in Venezuela, mostly between {{convert|1200|and|2800|m|ft|-2|abbr=on}} in Colombia and Peru, mostly between {{convert|1000|and|1800|m|ft|-2|abbr=on}} in Ecuador, and between {{convert|1200|and|2500|m|ft|-2|abbr=on}} in Argentina.<ref name=SBWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The smoky-brown woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=SBWO-BOW/> ===Manĝado=== The smoky-brown woodpecker forages singly, in pairs, or in family groups, and often joins [[mixed species feeding flock]]s. Most of its diet is adult and larval wood-boring beetles but includes small amounts of fruit. It usually hunts the middle and low levels of the forest, often in dense foliage and vine tangles, but will feed in the canopy and at isolated trees. It mostly finds its prey by pecking and hammering but infrequently probes or gleans.<ref name=SBWO-BOW/> ===Reproduktado=== The smoky-brown woodpecker's breeding season varies geographically, being February to June in Central America, February and March in Venezuela, and October to April in Colombia. Both sexes excavate the nest cavity, usually in a dead branch or trunk or sometimes in a fence post, and typically between {{convert|1.5|and|8|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground. The clutch size is four eggs. The incubation period, time to fledging, and details of parental care are not known.<ref name=SBWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Leuconotopicus-fumigatus |species=Grizbruna pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the smoky-brown woodpecker as being of Least Concern. It has a very large range and an estimated population of at least 50,000 mature individuals, though the latter is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered uncommon to common in various parts of its range and occurs in many protected areas. "Probably reasonably secure."<ref name=SBWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} *{{Commons category|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 1ax3t13vza7sfk1e9t8q9yd7s82xcv0 9493536 9493529 2026-10-14T12:38:36Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9493536 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizbruna pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis fumigatus -NW Ecuador-6.jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nordokcidenta Ekvadoro | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Grizbruna pego''' ''L. fumigatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus fumigatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Veniliornis fumigatus''<br />''Picoides fumigatus''<br />''Dryobates fumigatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Dryobates fumigatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizbruna pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus fumigatus'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en Argentino, Belizo, Bolivio, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La specion priskribis la unua la franca natursciencisto [[Alcide d'Orbigny]] kiel ''Picus fumigatus'', surbaze de individuoj observitaj en la [[Provinco Corrientes]] en Argentino, kaj poste en [[Santa Cruz de la Sierra]] en Bolivio.<ref>{{cite book |last1=d'Orbigny |first1=Alcide |title=Voyage dans l'Amérique méridionale: (le Brésil, la république orientale de l'Uruguay, la République argentine, la Patagonie, la république du Chili, la république de Bolivia, la république du Pérou),... |date=1835–1844 |publisher=Chez Pitois-Levrault et ce., libraires-éditeurs |location=Paris |page=380 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43586280 |access-date=25a de Februaro 2021}}</ref> Ekde ĝis dekomenca priskribo ĝi estis laŭvice metita en la genroj ''[[Leuconotopicus]]'' kaj ''[[Picoides]]'' kaj poste remetita en ''Leuconopticus''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=53Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, F. Keith Barker, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-third supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2012, vol. 129:573-588 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> La [[International Ornithological Committee]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en tiu ĉi genro.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> Taen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Leuconotopicus'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro 2022</ref> La genronomo ''Leuconotopicus'' devenas el la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''leukos'' (blanka), ''noton'' (dorso) kaj ''pikos'' (pego). La [[specia epiteto]] ''fumigatus'' estas [[Latina]] por fumita.<ref>{{cite book |last1=Jobling |first1=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=224, 166}}</ref> La taksonomiaj sistemoj agnoskas jenajn kvin [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''L. f. oleagineus'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''L. f. sanguinolentus'' <small>([[Philip Sclater|Sclater, P.L.]], 1859)</small> *''L. f. reichenbachi'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''L. f. fumigatus'' <small>([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840)</small> *''L. f. obscuratus'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1927)</small> [[File:Smoky-brown Woodpecker (male).jpg|thumb|left|Masklo en Kolombio]] ==Aspekto== La Grizbruna pego longas ĉirkaŭ 18 cm kaj pezas inter 31 kaj 50 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe maskloj, la areo de la frunto ĝis la nuko estas ruĝa, kun videblaj malhelaj bazoj de la plumoj. Ĉe la femalo, tiu sama areo estas malhelbruna kun oliveckolora nuanco kaj foje kelkaj blankaj makuletoj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj de la nomiga subspecio ''fumigatus'' havas plejparte olivwxbrunan vizaĝon kun blankecaj areoj inter la beko kaj la okulo (bridoj), maldikan blankan superokulan strion, kaj nigran "liphararon" kun maldika blanka linio super ĝi. Iliaj supraj partoj estas plejparte brunaj ĝis olivbrunaj, kun ruĝa nuanco ĉe la ŝultroj kaj pli malbrilbruna koloro ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun helaj strioj sur la internaj flankoj. Ilia vosto estas nigrecbruna, pli hela ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecbrunaj – foje pli helaj ĉe la ventro – kun svagaj pli malhelaj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela malsupra makzelo, la irisoj malhelbrunaj ĝis ruĝbrunaj, kaj la kruroj grizecaj. Junuloj estas pli malbrilaj kaj havas pli fulgobrunan koloron ol plenkreskuloj; mankas al ili la ruĝa nuanco sur la dorso, kaj ili havas blankajn striojn sur iuj flugilplumoj. Maskloj havas malbrilruĝan kronon, kaj femaloj malbrilruĝan frunton.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Smoky-brown Woodpecker (''Dryobates fumigatus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.smbwoo1.01] Alirita la 26an de Januaro 2023</ref> Subspecio ''oleagineus'' havas pli longajn flugilojn ol la nomiga subspecio kaj multe da blanko ĉirkaŭ la okuloj. Subspecio ''sanguinolentus'' estas pli malgranda kaj havas pli mallongajn flugilojn ol ''oleagineus''; ĝi estas pli bruna ol la nomiga kaj havas pli palan vizaĝon kaj neniun blankon ĉirkaŭ la okulo. Subspecio ''reichenbachi'' similas al ''sanguinolentus'' sed estas pli obtuze bruna kaj havas iomete pli longajn flugilojn. Subspecio ''obscuratus'' havas la plej longajn flugilojn el ĉiuj subspecioj. Ĝi alie similas al ''sanguinolentus'' sed havas pli malhelan kaj pli grizbrunan plumaron.<ref name=SBWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Grizbruna pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=SBWO-BOW/> *''L.'' (or ''D.'') ''f. oleagineus'', sudokcidenta kaj orienta Meksiko *''L.'' (or ''D.'') ''f. sanguinolentus'', el suda Meksiko ĝis okcidenta Panamo *''L.'' (or ''D.'') ''f. reichenbachi'', norda kaj nordorienta Venezuelo *''L.'' (or ''D.'') ''f. fumigatus'', el orienta Panamo tra Kolombio orienten ĝis nordokcidenta Venezuelo kaj suden tro Ekvadoro kaj orienta Peruo ĝis okcidenta Bolivio kaj nordokcidenta Argentino *''L.'' (or ''D.'') ''f. obscuratus'', sudokcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo La Grizbruna pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, el kiuj la plej multaj estas arbarkovritaj. Tiuj inkluzivas humidajn kaj malsekajn [[arbaro]]jn, [[nubarbaro]]jn, sekajn montarajn kaj [[alno|alnajn]] arbarojn, [[ĉerivera arbaro|galeriajn arbarojn]] kaj sekundarajn arbarojn. Ĝi ankaŭ troviĝas en la densa subarbaro ĉe arbarrandoj kaj en kafplantejoj. Koncerne altecon, ĝi vivas de proksime de marnivelo ĝis 1 500 m en Meksiko; ĝis 750 m kaj surloke ĝis 1 850 m en Mezameriko; inter 800 kaj 2 700 m en Venezuelo; plejparte inter 1 200 kaj 2 800 m en Kolombio kaj Peruo; plejparte inter 1 000 kaj 1 800 m en Ekvadoro; kaj inter 1 200 kaj 2 500 m en Argentino.<ref name=SBWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The smoky-brown woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=SBWO-BOW/> ===Manĝado=== The smoky-brown woodpecker forages singly, in pairs, or in family groups, and often joins [[mixed species feeding flock]]s. Most of its diet is adult and larval wood-boring beetles but includes small amounts of fruit. It usually hunts the middle and low levels of the forest, often in dense foliage and vine tangles, but will feed in the canopy and at isolated trees. It mostly finds its prey by pecking and hammering but infrequently probes or gleans.<ref name=SBWO-BOW/> ===Reproduktado=== The smoky-brown woodpecker's breeding season varies geographically, being February to June in Central America, February and March in Venezuela, and October to April in Colombia. Both sexes excavate the nest cavity, usually in a dead branch or trunk or sometimes in a fence post, and typically between {{convert|1.5|and|8|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground. The clutch size is four eggs. The incubation period, time to fledging, and details of parental care are not known.<ref name=SBWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Leuconotopicus-fumigatus |species=Grizbruna pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the smoky-brown woodpecker as being of Least Concern. It has a very large range and an estimated population of at least 50,000 mature individuals, though the latter is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered uncommon to common in various parts of its range and occurs in many protected areas. "Probably reasonably secure."<ref name=SBWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} *{{Commons category|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 4vvuwxj1rqoi0m49bb4o4anzd9mv3jm 9493546 9493536 2026-10-14T12:41:37Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9493546 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizbruna pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis fumigatus -NW Ecuador-6.jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nordokcidenta Ekvadoro | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Grizbruna pego''' ''L. fumigatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus fumigatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Veniliornis fumigatus''<br />''Picoides fumigatus''<br />''Dryobates fumigatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Dryobates fumigatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizbruna pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus fumigatus'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en Argentino, Belizo, Bolivio, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La specion priskribis la unua la franca natursciencisto [[Alcide d'Orbigny]] kiel ''Picus fumigatus'', surbaze de individuoj observitaj en la [[Provinco Corrientes]] en Argentino, kaj poste en [[Santa Cruz de la Sierra]] en Bolivio.<ref>{{cite book |last1=d'Orbigny |first1=Alcide |title=Voyage dans l'Amérique méridionale: (le Brésil, la république orientale de l'Uruguay, la République argentine, la Patagonie, la république du Chili, la république de Bolivia, la république du Pérou),... |date=1835–1844 |publisher=Chez Pitois-Levrault et ce., libraires-éditeurs |location=Paris |page=380 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43586280 |access-date=25a de Februaro 2021}}</ref> Ekde ĝis dekomenca priskribo ĝi estis laŭvice metita en la genroj ''[[Leuconotopicus]]'' kaj ''[[Picoides]]'' kaj poste remetita en ''Leuconopticus''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=53Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, F. Keith Barker, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-third supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2012, vol. 129:573-588 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> La [[International Ornithological Committee]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en tiu ĉi genro.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> Taen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Leuconotopicus'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro 2022</ref> La genronomo ''Leuconotopicus'' devenas el la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''leukos'' (blanka), ''noton'' (dorso) kaj ''pikos'' (pego). La [[specia epiteto]] ''fumigatus'' estas [[Latina]] por fumita.<ref>{{cite book |last1=Jobling |first1=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=224, 166}}</ref> La taksonomiaj sistemoj agnoskas jenajn kvin [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''L. f. oleagineus'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''L. f. sanguinolentus'' <small>([[Philip Sclater|Sclater, P.L.]], 1859)</small> *''L. f. reichenbachi'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''L. f. fumigatus'' <small>([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840)</small> *''L. f. obscuratus'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1927)</small> [[File:Smoky-brown Woodpecker (male).jpg|thumb|left|Masklo en Kolombio]] ==Aspekto== La Grizbruna pego longas ĉirkaŭ 18 cm kaj pezas inter 31 kaj 50 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe maskloj, la areo de la frunto ĝis la nuko estas ruĝa, kun videblaj malhelaj bazoj de la plumoj. Ĉe la femalo, tiu sama areo estas malhelbruna kun oliveckolora nuanco kaj foje kelkaj blankaj makuletoj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj de la nomiga subspecio ''fumigatus'' havas plejparte olivwxbrunan vizaĝon kun blankecaj areoj inter la beko kaj la okulo (bridoj), maldikan blankan superokulan strion, kaj nigran "liphararon" kun maldika blanka linio super ĝi. Iliaj supraj partoj estas plejparte brunaj ĝis olivbrunaj, kun ruĝa nuanco ĉe la ŝultroj kaj pli malbrilbruna koloro ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun helaj strioj sur la internaj flankoj. Ilia vosto estas nigrecbruna, pli hela ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecbrunaj – foje pli helaj ĉe la ventro – kun svagaj pli malhelaj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela malsupra makzelo, la irisoj malhelbrunaj ĝis ruĝbrunaj, kaj la kruroj grizecaj. Junuloj estas pli malbrilaj kaj havas pli fulgobrunan koloron ol plenkreskuloj; mankas al ili la ruĝa nuanco sur la dorso, kaj ili havas blankajn striojn sur iuj flugilplumoj. Maskloj havas malbrilruĝan kronon, kaj femaloj malbrilruĝan frunton.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Smoky-brown Woodpecker (''Dryobates fumigatus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.smbwoo1.01] Alirita la 26an de Januaro 2023</ref> Subspecio ''oleagineus'' havas pli longajn flugilojn ol la nomiga subspecio kaj multe da blanko ĉirkaŭ la okuloj. Subspecio ''sanguinolentus'' estas pli malgranda kaj havas pli mallongajn flugilojn ol ''oleagineus''; ĝi estas pli bruna ol la nomiga kaj havas pli palan vizaĝon kaj neniun blankon ĉirkaŭ la okulo. Subspecio ''reichenbachi'' similas al ''sanguinolentus'' sed estas pli obtuze bruna kaj havas iomete pli longajn flugilojn. Subspecio ''obscuratus'' havas la plej longajn flugilojn el ĉiuj subspecioj. Ĝi alie similas al ''sanguinolentus'' sed havas pli malhelan kaj pli grizbrunan plumaron.<ref name=SBWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Grizbruna pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=SBWO-BOW/> *''L.'' (or ''D.'') ''f. oleagineus'', sudokcidenta kaj orienta Meksiko *''L.'' (or ''D.'') ''f. sanguinolentus'', el suda Meksiko ĝis okcidenta Panamo *''L.'' (or ''D.'') ''f. reichenbachi'', norda kaj nordorienta Venezuelo *''L.'' (or ''D.'') ''f. fumigatus'', el orienta Panamo tra Kolombio orienten ĝis nordokcidenta Venezuelo kaj suden tro Ekvadoro kaj orienta Peruo ĝis okcidenta Bolivio kaj nordokcidenta Argentino *''L.'' (or ''D.'') ''f. obscuratus'', sudokcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo La Grizbruna pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, el kiuj la plej multaj estas arbarkovritaj. Tiuj inkluzivas humidajn kaj malsekajn [[arbaro]]jn, [[nubarbaro]]jn, sekajn montarajn kaj [[alno|alnajn]] arbarojn, [[ĉerivera arbaro|galeriajn arbarojn]] kaj sekundarajn arbarojn. Ĝi ankaŭ troviĝas en la densa subarbaro ĉe arbarrandoj kaj en kafplantejoj. Koncerne altecon, ĝi vivas de proksime de marnivelo ĝis 1 500 m en Meksiko; ĝis 750 m kaj surloke ĝis 1 850 m en Mezameriko; inter 800 kaj 2 700 m en Venezuelo; plejparte inter 1 200 kaj 2 800 m en Kolombio kaj Peruo; plejparte inter 1 000 kaj 1 800 m en Ekvadoro; kaj inter 1 200 kaj 2 500 m en Argentino.<ref name=SBWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Grizbruna pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=SBWO-BOW/> ===Manĝado=== La Grizbruna pego serĉas manĝaĵon sola, en paroj aŭ en familiaj grupoj, kaj ofte aliĝas al [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]]. Ĝia dieto konsistas ĉefe el plenkreskaj kaj larvaj lignoborantaj [[skarabo]]j, sed inkluzivas ankaŭ malgrandajn kvantojn da fruktoj. Ĝi kutime serĉas manĝaĵon en la mezaj kaj malsupraj tavoloj de la arbaro, ofte inter densa foliaro kaj implikaĵoj de grimpoplantoj, sed manĝas ankaŭ en la [[kanopeo]]j kaj ĉe izolaj arboj. Ĝi plejparte trovas sian predon per bekado kaj martelado, sed malofte esploras fendojn per la beko aŭ kolektas manĝaĵon de surfacoj.<ref name=SBWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Grizbruna pego varias laŭ la geografia loko: de februaro ĝis junio en Mezameriko, februaro kaj marto en Venezuelo, kaj oktobro ĝis aprilo en Kolombio. Ambaŭ seksoj elfosas la nestokavaĵon, kutime en mortinta branĉo aŭ trunketo – aŭ foje en barilfosto – kaj tipe inter 1,5 kaj 8 metrojn super la grundo. La ovodemetado konsistas el kvar ovoj. La kovoperiodo, la tempo ĝis [[elnestiĝo]] kaj detaloj pri la gepatra zorgado ne estas konataj.<ref name=SBWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Leuconotopicus-fumigatus |species=Grizbruna pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the smoky-brown woodpecker as being of Least Concern. It has a very large range and an estimated population of at least 50,000 mature individuals, though the latter is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered uncommon to common in various parts of its range and occurs in many protected areas. "Probably reasonably secure."<ref name=SBWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} *{{Commons category|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] e0syqwf0sg0xt2eiu4gub6xw5rkc2eb 9493548 9493546 2026-10-14T12:43:43Z Kani 670 /* Statuso */ 9493548 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizbruna pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis fumigatus -NW Ecuador-6.jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nordokcidenta Ekvadoro | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Grizbruna pego''' ''L. fumigatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus fumigatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Veniliornis fumigatus''<br />''Picoides fumigatus''<br />''Dryobates fumigatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Dryobates fumigatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizbruna pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus fumigatus'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en Argentino, Belizo, Bolivio, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La specion priskribis la unua la franca natursciencisto [[Alcide d'Orbigny]] kiel ''Picus fumigatus'', surbaze de individuoj observitaj en la [[Provinco Corrientes]] en Argentino, kaj poste en [[Santa Cruz de la Sierra]] en Bolivio.<ref>{{cite book |last1=d'Orbigny |first1=Alcide |title=Voyage dans l'Amérique méridionale: (le Brésil, la république orientale de l'Uruguay, la République argentine, la Patagonie, la république du Chili, la république de Bolivia, la république du Pérou),... |date=1835–1844 |publisher=Chez Pitois-Levrault et ce., libraires-éditeurs |location=Paris |page=380 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43586280 |access-date=25a de Februaro 2021}}</ref> Ekde ĝis dekomenca priskribo ĝi estis laŭvice metita en la genroj ''[[Leuconotopicus]]'' kaj ''[[Picoides]]'' kaj poste remetita en ''Leuconopticus''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=53Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, F. Keith Barker, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-third supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2012, vol. 129:573-588 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> La [[International Ornithological Committee]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en tiu ĉi genro.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> Taen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Leuconotopicus'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro 2022</ref> La genronomo ''Leuconotopicus'' devenas el la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''leukos'' (blanka), ''noton'' (dorso) kaj ''pikos'' (pego). La [[specia epiteto]] ''fumigatus'' estas [[Latina]] por fumita.<ref>{{cite book |last1=Jobling |first1=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=224, 166}}</ref> La taksonomiaj sistemoj agnoskas jenajn kvin [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''L. f. oleagineus'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''L. f. sanguinolentus'' <small>([[Philip Sclater|Sclater, P.L.]], 1859)</small> *''L. f. reichenbachi'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''L. f. fumigatus'' <small>([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840)</small> *''L. f. obscuratus'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1927)</small> [[File:Smoky-brown Woodpecker (male).jpg|thumb|left|Masklo en Kolombio]] ==Aspekto== La Grizbruna pego longas ĉirkaŭ 18 cm kaj pezas inter 31 kaj 50 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe maskloj, la areo de la frunto ĝis la nuko estas ruĝa, kun videblaj malhelaj bazoj de la plumoj. Ĉe la femalo, tiu sama areo estas malhelbruna kun oliveckolora nuanco kaj foje kelkaj blankaj makuletoj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj de la nomiga subspecio ''fumigatus'' havas plejparte olivwxbrunan vizaĝon kun blankecaj areoj inter la beko kaj la okulo (bridoj), maldikan blankan superokulan strion, kaj nigran "liphararon" kun maldika blanka linio super ĝi. Iliaj supraj partoj estas plejparte brunaj ĝis olivbrunaj, kun ruĝa nuanco ĉe la ŝultroj kaj pli malbrilbruna koloro ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun helaj strioj sur la internaj flankoj. Ilia vosto estas nigrecbruna, pli hela ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecbrunaj – foje pli helaj ĉe la ventro – kun svagaj pli malhelaj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela malsupra makzelo, la irisoj malhelbrunaj ĝis ruĝbrunaj, kaj la kruroj grizecaj. Junuloj estas pli malbrilaj kaj havas pli fulgobrunan koloron ol plenkreskuloj; mankas al ili la ruĝa nuanco sur la dorso, kaj ili havas blankajn striojn sur iuj flugilplumoj. Maskloj havas malbrilruĝan kronon, kaj femaloj malbrilruĝan frunton.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Smoky-brown Woodpecker (''Dryobates fumigatus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.smbwoo1.01] Alirita la 26an de Januaro 2023</ref> Subspecio ''oleagineus'' havas pli longajn flugilojn ol la nomiga subspecio kaj multe da blanko ĉirkaŭ la okuloj. Subspecio ''sanguinolentus'' estas pli malgranda kaj havas pli mallongajn flugilojn ol ''oleagineus''; ĝi estas pli bruna ol la nomiga kaj havas pli palan vizaĝon kaj neniun blankon ĉirkaŭ la okulo. Subspecio ''reichenbachi'' similas al ''sanguinolentus'' sed estas pli obtuze bruna kaj havas iomete pli longajn flugilojn. Subspecio ''obscuratus'' havas la plej longajn flugilojn el ĉiuj subspecioj. Ĝi alie similas al ''sanguinolentus'' sed havas pli malhelan kaj pli grizbrunan plumaron.<ref name=SBWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Grizbruna pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=SBWO-BOW/> *''L.'' (or ''D.'') ''f. oleagineus'', sudokcidenta kaj orienta Meksiko *''L.'' (or ''D.'') ''f. sanguinolentus'', el suda Meksiko ĝis okcidenta Panamo *''L.'' (or ''D.'') ''f. reichenbachi'', norda kaj nordorienta Venezuelo *''L.'' (or ''D.'') ''f. fumigatus'', el orienta Panamo tra Kolombio orienten ĝis nordokcidenta Venezuelo kaj suden tro Ekvadoro kaj orienta Peruo ĝis okcidenta Bolivio kaj nordokcidenta Argentino *''L.'' (or ''D.'') ''f. obscuratus'', sudokcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo La Grizbruna pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, el kiuj la plej multaj estas arbarkovritaj. Tiuj inkluzivas humidajn kaj malsekajn [[arbaro]]jn, [[nubarbaro]]jn, sekajn montarajn kaj [[alno|alnajn]] arbarojn, [[ĉerivera arbaro|galeriajn arbarojn]] kaj sekundarajn arbarojn. Ĝi ankaŭ troviĝas en la densa subarbaro ĉe arbarrandoj kaj en kafplantejoj. Koncerne altecon, ĝi vivas de proksime de marnivelo ĝis 1 500 m en Meksiko; ĝis 750 m kaj surloke ĝis 1 850 m en Mezameriko; inter 800 kaj 2 700 m en Venezuelo; plejparte inter 1 200 kaj 2 800 m en Kolombio kaj Peruo; plejparte inter 1 000 kaj 1 800 m en Ekvadoro; kaj inter 1 200 kaj 2 500 m en Argentino.<ref name=SBWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Grizbruna pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=SBWO-BOW/> ===Manĝado=== La Grizbruna pego serĉas manĝaĵon sola, en paroj aŭ en familiaj grupoj, kaj ofte aliĝas al [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]]. Ĝia dieto konsistas ĉefe el plenkreskaj kaj larvaj lignoborantaj [[skarabo]]j, sed inkluzivas ankaŭ malgrandajn kvantojn da fruktoj. Ĝi kutime serĉas manĝaĵon en la mezaj kaj malsupraj tavoloj de la arbaro, ofte inter densa foliaro kaj implikaĵoj de grimpoplantoj, sed manĝas ankaŭ en la [[kanopeo]]j kaj ĉe izolaj arboj. Ĝi plejparte trovas sian predon per bekado kaj martelado, sed malofte esploras fendojn per la beko aŭ kolektas manĝaĵon de surfacoj.<ref name=SBWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Grizbruna pego varias laŭ la geografia loko: de februaro ĝis junio en Mezameriko, februaro kaj marto en Venezuelo, kaj oktobro ĝis aprilo en Kolombio. Ambaŭ seksoj elfosas la nestokavaĵon, kutime en mortinta branĉo aŭ trunketo – aŭ foje en barilfosto – kaj tipe inter 1,5 kaj 8 metrojn super la grundo. La ovodemetado konsistas el kvar ovoj. La kovoperiodo, la tempo ĝis [[elnestiĝo]] kaj detaloj pri la gepatra zorgado ne estas konataj.<ref name=SBWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Leuconotopicus-fumigatus |species=Grizbruna pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Grizbrunan pegon kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n". Ĝi havas tre vastan arealon kaj taksitan populacion de almenaŭ 50 000 maturaj individuoj, kvankam oni kredas, ke tiu nombro malkreskas. Oni ne identigis tujan minacon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas konsiderata de malofta ĝis ofta en diversaj partoj de sia arealo kaj troviĝas en multaj protektataj areoj. "Verŝajne sufiĉe sekura."<ref name=SBWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} *{{Commons category|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] emkygspxpfdds48ze4mt9pndozteyh3 9493551 9493548 2026-10-14T12:45:14Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9493551 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizbruna pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis fumigatus -NW Ecuador-6.jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nordokcidenta Ekvadoro | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Grizbruna pego''' ''L. fumigatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus fumigatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Veniliornis fumigatus''<br />''Picoides fumigatus''<br />''Dryobates fumigatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Dryobates fumigatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizbruna pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus fumigatus'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en Argentino, Belizo, Bolivio, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La specion priskribis la unua la franca natursciencisto [[Alcide d'Orbigny]] kiel ''Picus fumigatus'', surbaze de individuoj observitaj en la [[Provinco Corrientes]] en Argentino, kaj poste en [[Santa Cruz de la Sierra]] en Bolivio.<ref>{{cite book |last1=d'Orbigny |first1=Alcide |title=Voyage dans l'Amérique méridionale: (le Brésil, la république orientale de l'Uruguay, la République argentine, la Patagonie, la république du Chili, la république de Bolivia, la république du Pérou),... |date=1835–1844 |publisher=Chez Pitois-Levrault et ce., libraires-éditeurs |location=Paris |page=380 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43586280 |access-date=25a de Februaro 2021}}</ref> Ekde ĝia dekomenca priskribo ĝi estis laŭvice metita en la genroj ''[[Leuconotopicus]]'' kaj ''[[Picoides]]'' kaj poste remetita en ''Leuconopticus''.<ref name=SACClist/><ref name=53Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, F. Keith Barker, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-third supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2012, vol. 129:573-588 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> La [[International Ornithological Committee]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en tiu ĉi genro.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> Taen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Leuconotopicus'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro 2022</ref> La genronomo ''Leuconotopicus'' devenas el la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''leukos'' (blanka), ''noton'' (dorso) kaj ''pikos'' (pego). La [[specia epiteto]] ''fumigatus'' estas [[Latina]] por fumita.<ref>{{cite book |last1=Jobling |first1=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=224, 166}}</ref> La taksonomiaj sistemoj agnoskas jenajn kvin [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''L. f. oleagineus'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''L. f. sanguinolentus'' <small>([[Philip Sclater|Sclater, P.L.]], 1859)</small> *''L. f. reichenbachi'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''L. f. fumigatus'' <small>([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840)</small> *''L. f. obscuratus'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1927)</small> [[File:Smoky-brown Woodpecker (male).jpg|thumb|left|Masklo en Kolombio]] ==Aspekto== La Grizbruna pego longas ĉirkaŭ 18 cm kaj pezas inter 31 kaj 50 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe maskloj, la areo de la frunto ĝis la nuko estas ruĝa, kun videblaj malhelaj bazoj de la plumoj. Ĉe la femalo, tiu sama areo estas malhelbruna kun oliveckolora nuanco kaj foje kelkaj blankaj makuletoj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj de la nomiga subspecio ''fumigatus'' havas plejparte olivwxbrunan vizaĝon kun blankecaj areoj inter la beko kaj la okulo (bridoj), maldikan blankan superokulan strion, kaj nigran "liphararon" kun maldika blanka linio super ĝi. Iliaj supraj partoj estas plejparte brunaj ĝis olivbrunaj, kun ruĝa nuanco ĉe la ŝultroj kaj pli malbrilbruna koloro ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun helaj strioj sur la internaj flankoj. Ilia vosto estas nigrecbruna, pli hela ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecbrunaj – foje pli helaj ĉe la ventro – kun svagaj pli malhelaj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela malsupra makzelo, la irisoj malhelbrunaj ĝis ruĝbrunaj, kaj la kruroj grizecaj. Junuloj estas pli malbrilaj kaj havas pli fulgobrunan koloron ol plenkreskuloj; mankas al ili la ruĝa nuanco sur la dorso, kaj ili havas blankajn striojn sur iuj flugilplumoj. Maskloj havas malbrilruĝan kronon, kaj femaloj malbrilruĝan frunton.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Smoky-brown Woodpecker (''Dryobates fumigatus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.smbwoo1.01] Alirita la 26an de Januaro 2023</ref> Subspecio ''oleagineus'' havas pli longajn flugilojn ol la nomiga subspecio kaj multe da blanko ĉirkaŭ la okuloj. Subspecio ''sanguinolentus'' estas pli malgranda kaj havas pli mallongajn flugilojn ol ''oleagineus''; ĝi estas pli bruna ol la nomiga kaj havas pli palan vizaĝon kaj neniun blankon ĉirkaŭ la okulo. Subspecio ''reichenbachi'' similas al ''sanguinolentus'' sed estas pli obtuze bruna kaj havas iomete pli longajn flugilojn. Subspecio ''obscuratus'' havas la plej longajn flugilojn el ĉiuj subspecioj. Ĝi alie similas al ''sanguinolentus'' sed havas pli malhelan kaj pli grizbrunan plumaron.<ref name=SBWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Grizbruna pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=SBWO-BOW/> *''L.'' (or ''D.'') ''f. oleagineus'', sudokcidenta kaj orienta Meksiko *''L.'' (or ''D.'') ''f. sanguinolentus'', el suda Meksiko ĝis okcidenta Panamo *''L.'' (or ''D.'') ''f. reichenbachi'', norda kaj nordorienta Venezuelo *''L.'' (or ''D.'') ''f. fumigatus'', el orienta Panamo tra Kolombio orienten ĝis nordokcidenta Venezuelo kaj suden tro Ekvadoro kaj orienta Peruo ĝis okcidenta Bolivio kaj nordokcidenta Argentino *''L.'' (or ''D.'') ''f. obscuratus'', sudokcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo La Grizbruna pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, el kiuj la plej multaj estas arbarkovritaj. Tiuj inkluzivas humidajn kaj malsekajn [[arbaro]]jn, [[nubarbaro]]jn, sekajn montarajn kaj [[alno|alnajn]] arbarojn, [[ĉerivera arbaro|galeriajn arbarojn]] kaj sekundarajn arbarojn. Ĝi ankaŭ troviĝas en la densa subarbaro ĉe arbarrandoj kaj en kafplantejoj. Koncerne altecon, ĝi vivas de proksime de marnivelo ĝis 1 500 m en Meksiko; ĝis 750 m kaj surloke ĝis 1 850 m en Mezameriko; inter 800 kaj 2 700 m en Venezuelo; plejparte inter 1 200 kaj 2 800 m en Kolombio kaj Peruo; plejparte inter 1 000 kaj 1 800 m en Ekvadoro; kaj inter 1 200 kaj 2 500 m en Argentino.<ref name=SBWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Grizbruna pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=SBWO-BOW/> ===Manĝado=== La Grizbruna pego serĉas manĝaĵon sola, en paroj aŭ en familiaj grupoj, kaj ofte aliĝas al [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]]. Ĝia dieto konsistas ĉefe el plenkreskaj kaj larvaj lignoborantaj [[skarabo]]j, sed inkluzivas ankaŭ malgrandajn kvantojn da fruktoj. Ĝi kutime serĉas manĝaĵon en la mezaj kaj malsupraj tavoloj de la arbaro, ofte inter densa foliaro kaj implikaĵoj de grimpoplantoj, sed manĝas ankaŭ en la [[kanopeo]]j kaj ĉe izolaj arboj. Ĝi plejparte trovas sian predon per bekado kaj martelado, sed malofte esploras fendojn per la beko aŭ kolektas manĝaĵon de surfacoj.<ref name=SBWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Grizbruna pego varias laŭ la geografia loko: de februaro ĝis junio en Mezameriko, februaro kaj marto en Venezuelo, kaj oktobro ĝis aprilo en Kolombio. Ambaŭ seksoj elfosas la nestokavaĵon, kutime en mortinta branĉo aŭ trunketo – aŭ foje en barilfosto – kaj tipe inter 1,5 kaj 8 metrojn super la grundo. La ovodemetado konsistas el kvar ovoj. La kovoperiodo, la tempo ĝis [[elnestiĝo]] kaj detaloj pri la gepatra zorgado ne estas konataj.<ref name=SBWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Leuconotopicus-fumigatus |species=Grizbruna pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Grizbrunan pegon kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n". Ĝi havas tre vastan arealon kaj taksitan populacion de almenaŭ 50 000 maturaj individuoj, kvankam oni kredas, ke tiu nombro malkreskas. Oni ne identigis tujan minacon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas konsiderata de malofta ĝis ofta en diversaj partoj de sia arealo kaj troviĝas en multaj protektataj areoj. "Verŝajne sufiĉe sekura."<ref name=SBWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} *{{Commons category|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] f8kx8z28iaambu0rkdf2pkyvazzflbe 9493584 9493551 2026-10-14T13:02:34Z Kani 670 9493584 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Grizbruna pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis fumigatus -NW Ecuador-6.jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nordokcidenta Ekvadoro | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Grizbruna pego''' ''L. fumigatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus fumigatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Veniliornis fumigatus''<br />''Picoides fumigatus''<br />''Dryobates fumigatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Dryobates fumigatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizbruna pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus fumigatus'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en Argentino, Belizo, Bolivio, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La specion priskribis la unua la franca natursciencisto [[Alcide d'Orbigny]] kiel ''Picus fumigatus'', surbaze de individuoj observitaj en la [[Provinco Corrientes]] en Argentino, kaj poste en [[Santa Cruz de la Sierra]] en Bolivio.<ref>{{cite book |last1=d'Orbigny |first1=Alcide |title=Voyage dans l'Amérique méridionale: (le Brésil, la république orientale de l'Uruguay, la République argentine, la Patagonie, la république du Chili, la république de Bolivia, la république du Pérou),... |date=1835–1844 |publisher=Chez Pitois-Levrault et ce., libraires-éditeurs |location=Paris |page=380 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43586280 |access-date=25a de Februaro 2021}}</ref> Ekde ĝia dekomenca priskribo ĝi estis laŭvice metita en la genroj ''[[Leuconotopicus]]'' kaj ''[[Picoides]]'' kaj poste remetita en ''Leuconopticus''.<ref name=SACClist/><ref name=53Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, F. Keith Barker, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-third supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2012, vol. 129:573-588 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> La [[International Ornithological Committee]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en tiu ĉi genro.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> Taen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Leuconotopicus'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro 2022</ref> La genronomo ''Leuconotopicus'' devenas el la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''leukos'' (blanka), ''noton'' (dorso) kaj ''pikos'' (pego). La [[specia epiteto]] ''fumigatus'' estas [[Latina]] por fumita.<ref>{{cite book |last1=Jobling |first1=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=224, 166}}</ref> La taksonomiaj sistemoj agnoskas jenajn kvin [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''L. f. oleagineus'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''L. f. sanguinolentus'' <small>([[Philip Sclater|Sclater, P.L.]], 1859)</small> *''L. f. reichenbachi'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''L. f. fumigatus'' <small>([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840)</small> *''L. f. obscuratus'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1927)</small> [[File:Smoky-brown Woodpecker (male).jpg|thumb|left|Masklo en Kolombio]] ==Aspekto== La Grizbruna pego longas ĉirkaŭ 18 cm kaj pezas inter 31 kaj 50 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe maskloj, la areo de la frunto ĝis la nuko estas ruĝa, kun videblaj malhelaj bazoj de la plumoj. Ĉe la femalo, tiu sama areo estas malhelbruna kun oliveckolora nuanco kaj foje kelkaj blankaj makuletoj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj de la nomiga subspecio ''fumigatus'' havas plejparte olivwxbrunan vizaĝon kun blankecaj areoj inter la beko kaj la okulo (bridoj), maldikan blankan superokulan strion, kaj nigran "liphararon" kun maldika blanka linio super ĝi. Iliaj supraj partoj estas plejparte brunaj ĝis olivbrunaj, kun ruĝa nuanco ĉe la ŝultroj kaj pli malbrilbruna koloro ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun helaj strioj sur la internaj flankoj. Ilia vosto estas nigrecbruna, pli hela ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecbrunaj – foje pli helaj ĉe la ventro – kun svagaj pli malhelaj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela malsupra makzelo, la irisoj malhelbrunaj ĝis ruĝbrunaj, kaj la kruroj grizecaj. Junuloj estas pli malbrilaj kaj havas pli fulgobrunan koloron ol plenkreskuloj; mankas al ili la ruĝa nuanco sur la dorso, kaj ili havas blankajn striojn sur iuj flugilplumoj. Maskloj havas malbrilruĝan kronon, kaj femaloj malbrilruĝan frunton.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Smoky-brown Woodpecker (''Dryobates fumigatus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.smbwoo1.01] Alirita la 26an de Januaro 2023</ref> Subspecio ''oleagineus'' havas pli longajn flugilojn ol la nomiga subspecio kaj multe da blanko ĉirkaŭ la okuloj. Subspecio ''sanguinolentus'' estas pli malgranda kaj havas pli mallongajn flugilojn ol ''oleagineus''; ĝi estas pli bruna ol la nomiga kaj havas pli palan vizaĝon kaj neniun blankon ĉirkaŭ la okulo. Subspecio ''reichenbachi'' similas al ''sanguinolentus'' sed estas pli obtuze bruna kaj havas iomete pli longajn flugilojn. Subspecio ''obscuratus'' havas la plej longajn flugilojn el ĉiuj subspecioj. Ĝi alie similas al ''sanguinolentus'' sed havas pli malhelan kaj pli grizbrunan plumaron.<ref name=SBWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Grizbruna pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=SBWO-BOW/> *''L.'' (or ''D.'') ''f. oleagineus'', sudokcidenta kaj orienta Meksiko *''L.'' (or ''D.'') ''f. sanguinolentus'', el suda Meksiko ĝis okcidenta Panamo *''L.'' (or ''D.'') ''f. reichenbachi'', norda kaj nordorienta Venezuelo *''L.'' (or ''D.'') ''f. fumigatus'', el orienta Panamo tra Kolombio orienten ĝis nordokcidenta Venezuelo kaj suden tro Ekvadoro kaj orienta Peruo ĝis okcidenta Bolivio kaj nordokcidenta Argentino *''L.'' (or ''D.'') ''f. obscuratus'', sudokcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo La Grizbruna pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, el kiuj la plej multaj estas arbarkovritaj. Tiuj inkluzivas humidajn kaj malsekajn [[arbaro]]jn, [[nubarbaro]]jn, sekajn montarajn kaj [[alno|alnajn]] arbarojn, [[ĉerivera arbaro|galeriajn arbarojn]] kaj sekundarajn arbarojn. Ĝi ankaŭ troviĝas en la densa subarbaro ĉe arbarrandoj kaj en kafplantejoj. Koncerne altecon, ĝi vivas de proksime de marnivelo ĝis 1 500 m en Meksiko; ĝis 750 m kaj surloke ĝis 1 850 m en Mezameriko; inter 800 kaj 2 700 m en Venezuelo; plejparte inter 1 200 kaj 2 800 m en Kolombio kaj Peruo; plejparte inter 1 000 kaj 1 800 m en Ekvadoro; kaj inter 1 200 kaj 2 500 m en Argentino.<ref name=SBWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Grizbruna pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=SBWO-BOW/> ===Manĝado=== La Grizbruna pego serĉas manĝaĵon sola, en paroj aŭ en familiaj grupoj, kaj ofte aliĝas al [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]]. Ĝia dieto konsistas ĉefe el plenkreskaj kaj larvaj lignoborantaj [[skarabo]]j, sed inkluzivas ankaŭ malgrandajn kvantojn da fruktoj. Ĝi kutime serĉas manĝaĵon en la mezaj kaj malsupraj tavoloj de la arbaro, ofte inter densa foliaro kaj implikaĵoj de grimpoplantoj, sed manĝas ankaŭ en la [[kanopeo]]j kaj ĉe izolaj arboj. Ĝi plejparte trovas sian predon per bekado kaj martelado, sed malofte esploras fendojn per la beko aŭ kolektas manĝaĵon de surfacoj.<ref name=SBWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Grizbruna pego varias laŭ la geografia loko: de februaro ĝis junio en Mezameriko, februaro kaj marto en Venezuelo, kaj oktobro ĝis aprilo en Kolombio. Ambaŭ seksoj elfosas la nestokavaĵon, kutime en mortinta branĉo aŭ trunketo – aŭ foje en barilfosto – kaj tipe inter 1,5 kaj 8 metrojn super la grundo. La ovodemetado konsistas el kvar ovoj. La kovoperiodo, la tempo ĝis [[elnestiĝo]] kaj detaloj pri la gepatra zorgado ne estas konataj.<ref name=SBWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Leuconotopicus-fumigatus |species=Grizbruna pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Grizbrunan pegon kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n". Ĝi havas tre vastan arealon kaj taksitan populacion de almenaŭ 50 000 maturaj individuoj, kvankam oni kredas, ke tiu nombro malkreskas. Oni ne identigis tujan minacon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=Smoky-brown Woodpecker ''Leuconotopicus fumigatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681193A141047835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681193A141047835.en |access-date=26a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas konsiderata de malofta ĝis ofta en diversaj partoj de sia arealo kaj troviĝas en multaj protektataj areoj. "Verŝajne sufiĉe sekura."<ref name=SBWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} *{{Commons category|Leuconotopicus fumigatus|''Leuconotopicus fumigatus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 28c67a65h49iosyhbrjtgyypmxa8uwu 0 954923 9493526 2026-10-14T12:06:37Z Kani 670 Alidirektigis al [[Grizbruna pego]] 9493526 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grizbruna pego]] 0bvly8s3vw7r0jd8lhodecio153eqfg 0 954924 9493530 2026-10-14T12:34:26Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Rejnlando-Palatinato]] | dosiero = Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg | periodo = [[2026]] – nun | antaŭ = [[Alexander Schweitzer]] | post = }} }} '''Gordon Schnieder''' (naskita la en, Do nun -aĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[CDU]].. Li elektiĝs [[ministroprezidanto]] de la federacia lando (G..." 9493530 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Rejnlando-Palatinato]] | dosiero = Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg | periodo = [[2026]] – nun | antaŭ = [[Alexander Schweitzer]] | post = }} }} '''Gordon Schnieder''' (naskita la en, Do nun -aĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[CDU]].. Li elektiĝs [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]] la 18-an de majo 2026, sukcesante la socialdemokraton [[Alexander Schweitzer]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- el vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Rejnlando-Palatinato}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schnieder, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] sk1kldlhlmtoicljarl71bcl5k87naw 9493533 9493530 2026-10-14T12:38:10Z Aidas 3488 9493533 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Rejnlando-Palatinato]] | dosiero = Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg | periodo = [[2026]] – nun | antaŭ = [[Alexander Schweitzer]] | post = }} }} '''Gordon Schnieder''' (naskita la 8-an de julio 1975 en [[Treviro]] ({{l-de|Trier}}), do nun {{aĝo|1975|7|8}}-aĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[CDU]]. Li elektiĝis [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]] la 18-an de majo 2026, sukcesante la socialdemokraton [[Alexander Schweitzer]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- el vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Rejnlando-Palatinato}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schnieder, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] bep9wqu4em0hejg6946v57e1a4ks8zi 9493571 9493533 2026-10-14T12:52:37Z Aidas 3488 9493571 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Rejnlando-Palatinato]] | dosiero = Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg | periodo = [[2026]] – nun | antaŭ = [[Alexander Schweitzer]] | post = }} }} '''Gordon Schnieder''' (naskita la 8-an de julio 1975 en [[Treviro]] ({{l-de|Trier}}), do nun {{aĝo|1975|7|8}}-aĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] ({{l-de|Christlich Demokratische Union Deutschlands}}, CDU). Li elektiĝis [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]] la 18-an de majo 2026, sukcesante la socialdemokraton [[Alexander Schweitzer]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- el vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Rejnlando-Palatinato}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schnieder, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] ff6r2rcso6k4yzubtarccer8sjblktp 9493605 9493571 2026-10-14T13:46:31Z Aidas 3488 9493605 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Rejnlando-Palatinato]] | dosiero = Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg | periodo = [[2026]] – nun | antaŭ = [[Alexander Schweitzer]] | post = }} }} '''Gordon Schnieder''' (naskita la 8-an de julio 1975 en [[Treviro]] ({{l-de|Trier}}), do nun {{aĝo|1975|7|8}}-jaraĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] ({{l-de|Christlich Demokratische Union Deutschlands}}, CDU). Li elektiĝis [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]] la 18-an de majo 2026, sukcesante la socialdemokraton [[Alexander Schweitzer]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- el vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Rejnlando-Palatinato}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schnieder, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] pzy7x2ttwybs63wxgc57xbohtjyir5q 1 954925 9493587 2026-10-14T13:06:35Z Sj1mor 12103 /* ekstingiĝo */ nova sekcio 9493587 wikitext text/x-wiki == [[ekstingiĝo]] == ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:06, 14 okt. 2026 (UTC) 3f5mbi4c6l4xmdtbdqjrom601jz0qut 9493589 9493587 2026-10-14T13:07:02Z Sj1mor 12103 /* ekstingiĝo */ Respondo 9493589 wikitext text/x-wiki == [[ekstingiĝo]] == ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:06, 14 okt. 2026 (UTC) :aŭ [[estingiĝo]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:07, 14 okt. 2026 (UTC) 1ej08g6x9yw8qvagwl09yrmuu4lsmvv 0 954926 9493590 2026-10-14T13:07:04Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Arizona pego |koloro = pink |dosiero = Arizona Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Arizona pego''' ''L..." 9493590 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Arizona pego |koloro = pink |dosiero = Arizona Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Arizona pego''' ''L. arizonae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{Cite journal | author = BirdLife International | title = ''Leuconotopicus arizonae'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | page = e.T22729044A95004073 | publisher = [[IUCN]] | date = 2016 | url = http://www.iucnredlist.org/details/22729044/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729044A95004073.en | access-date = 13a de Januaro 2018| doi-access = free }}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus arizonae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1886) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = * ''Picoides arizonae'' * ''Dryobates arizonae'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Picoides arizonae et Picoides stricklandi distr.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Arizona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus arizonae'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en southern [[Arizona]] and [[New Mexico]] and the [[Sierra Madre Occidental]] of western Mexico. The species' northernmost range in southeastern Arizona, extreme southwestern New Mexico, and northern [[Sonora]] is the region of the [[Madrean Sky Islands]], a region of higher [[Sonoran Desert]] mountain ranges. ==Taksonomio== This species is known in older field guides as a subspecies of [[Strickland's woodpecker]]. The 42nd supplement of the [[American Ornithologists Union]] checklist officially split Strickland's woodpecker into two species: the northern population in the Sierra Madre Occidental region (Arizona, ''L. arizonae'') and the southern population in central Mexico (Strickland's, ''L. stricklandi''). Some taxonomic authorities, including the [[American Ornithological Society]], continue to place this species in the genus ''[[Picoides]]''. ==Aspekto== [[File:Arizona Woodpecker female.jpg|thumb|left|Female]] Arizona woodpeckers are nearly identical to Strickland's woodpeckers, growing to be about {{Convert|7 to 8|in|cm|abbr=out}} in length. Their plumage is mainly brown and white in coloration, brown on top with a dark rump with white underparts speckled with brown spots. Arizona woodpeckers usually have white bars on their wings, and have two white stripes across their face which join with another white bar on their neck. Male Arizona woodpeckers also have a red patch on the nape of their head which is lacking on females. The call of the Arizona woodpecker is a sharp, squeaky ''keech'', and this species also gives a rattle call of descending, grating notes. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * Sibley, David Allen. ''The Sibley Field Guide to Birds of Western North America'', {{ISBN|0-679-45121-8}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus arizonae|''Leuconotopicus arizonae''}} *{{Commons category|Leuconotopicus arizonae|''Leuconotopicus arizonae''}} * [http://www.bsc-eoc.org/avibase/avibase.jsp?pg=summary&lang=EN&id=31E01242D87341A3&ts=1141077756687 Arizona woodpecker] at AviBase * [https://web.archive.org/web/20060221220808/http://www.enature.com/flashcard/show_flash_card.asp?recordNumber=BD0524 Arizona woodpecker] at eNature * [http://hikearizona.com/dexcoder.php?dex=2&PID=383 Arizona woodpecker] at HikeArizona.COM * [https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3980id.html Arizona woodpecker] at USGS *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=arizona+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Arizona woodpecker photo gallery] VIREO *[https://web.archive.org/web/20070928145500/http://www.friendsofmaderacanyon.org/images/0967arwoGVNews_000.jpg Phote-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070928145509/http://www.friendsofmaderacanyon.org/CanyonNoteFive.htm Article] "friends of Madera Canyon" friendsofmaderacanyon.org {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] bfrvrqtb0sobc4bq5pmpinided12x95 9493889 9493590 2026-10-15T11:50:41Z Kani 670 9493889 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Arizona pego |koloro = pink |dosiero = Arizona Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Arizona pego''' ''L. arizonae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{Cite journal | author = BirdLife International | title = ''Leuconotopicus arizonae'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | page = e.T22729044A95004073 | publisher = [[IUCN]] | date = 2016 | url = http://www.iucnredlist.org/details/22729044/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729044A95004073.en | access-date = 13a de Januaro 2018| doi-access = free }}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus arizonae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1886) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = * ''Picoides arizonae'' * ''Dryobates arizonae'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Picoides arizonae et Picoides stricklandi distr.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Arizona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus arizonae'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en suda [[Arizono]] kaj [[Nov-Meksiko]], kaj la [[Sierra Madre Occidental|Okcidenta Sierra Madre]] en okcidenta Meksiko. La plej norda disvastiĝa areo de la specio – en sudorienta Arizono, la ekstrema sudokcidento de Nov-Meksiko kaj norda Sonora – estas la regiono de la "[[Madreaj Ĉielinsuloj]]", regiono de pli altaj montaroj en la [[Sonora Dezerto]]. ==Taksonomio== This species is known in older field guides as a subspecies of [[Strickland's woodpecker]]. The 42nd supplement of the [[American Ornithologists Union]] checklist officially split Strickland's woodpecker into two species: the northern population in the Sierra Madre Occidental region (Arizona, ''L. arizonae'') and the southern population in central Mexico (Strickland's, ''L. stricklandi''). Some taxonomic authorities, including the [[American Ornithological Society]], continue to place this species in the genus ''[[Picoides]]''. ==Aspekto== [[File:Arizona Woodpecker female.jpg|thumb|left|Female]] Arizona woodpeckers are nearly identical to Strickland's woodpeckers, growing to be about {{Convert|7 to 8|in|cm|abbr=out}} in length. Their plumage is mainly brown and white in coloration, brown on top with a dark rump with white underparts speckled with brown spots. Arizona woodpeckers usually have white bars on their wings, and have two white stripes across their face which join with another white bar on their neck. Male Arizona woodpeckers also have a red patch on the nape of their head which is lacking on females. The call of the Arizona woodpecker is a sharp, squeaky ''keech'', and this species also gives a rattle call of descending, grating notes. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * Sibley, David Allen. ''The Sibley Field Guide to Birds of Western North America'', {{ISBN|0-679-45121-8}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus arizonae|''Leuconotopicus arizonae''}} *{{Commons category|Leuconotopicus arizonae|''Leuconotopicus arizonae''}} * [http://www.bsc-eoc.org/avibase/avibase.jsp?pg=summary&lang=EN&id=31E01242D87341A3&ts=1141077756687 Arizona woodpecker] at AviBase * [https://web.archive.org/web/20060221220808/http://www.enature.com/flashcard/show_flash_card.asp?recordNumber=BD0524 Arizona woodpecker] at eNature * [http://hikearizona.com/dexcoder.php?dex=2&PID=383 Arizona woodpecker] at HikeArizona.COM * [https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3980id.html Arizona woodpecker] at USGS *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=arizona+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Arizona woodpecker photo gallery] VIREO *[https://web.archive.org/web/20070928145500/http://www.friendsofmaderacanyon.org/images/0967arwoGVNews_000.jpg Phote-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070928145509/http://www.friendsofmaderacanyon.org/CanyonNoteFive.htm Article] "friends of Madera Canyon" friendsofmaderacanyon.org {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] 11xekmnqqrxr68i456yqqi2m1953epq 9493893 9493889 2026-10-15T11:53:47Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9493893 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Arizona pego |koloro = pink |dosiero = Arizona Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Arizona pego''' ''L. arizonae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{Cite journal | author = BirdLife International | title = ''Leuconotopicus arizonae'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | page = e.T22729044A95004073 | publisher = [[IUCN]] | date = 2016 | url = http://www.iucnredlist.org/details/22729044/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729044A95004073.en | access-date = 13a de Januaro 2018| doi-access = free }}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus arizonae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1886) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = * ''Picoides arizonae'' * ''Dryobates arizonae'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Picoides arizonae et Picoides stricklandi distr.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Arizona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus arizonae'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en suda [[Arizono]] kaj [[Nov-Meksiko]], kaj la [[Sierra Madre Occidental|Okcidenta Sierra Madre]] en okcidenta Meksiko. La plej norda disvastiĝa areo de la specio – en sudorienta Arizono, la ekstrema sudokcidento de Nov-Meksiko kaj norda Sonora – estas la regiono de la "[[Madreaj Ĉielinsuloj]]", regiono de pli altaj montaroj en la [[Sonora Dezerto]]. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estas konata en pli malnovaj gvidlibroj kiel subspecio de la [[Striklanda pego]]. La 42-a suplemento de la kontrollisto de la [[Usona Ornitologa Unuiĝo]] oficiale disigis la striklandan pegon en du speciojn: la nordan populacion en la regiono Sierra Madre Occidental (Arizono, ''L. arizonae'') kaj la sudan populacion en centra Meksiko (la Striklanda pego, ''L. stricklandi''). Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj, inkluzive de la [[Usona Ornitologa Societo]], daŭre klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Picoides]]''. ==Aspekto== [[File:Arizona Woodpecker female.jpg|thumb|left|Female]] Arizona woodpeckers are nearly identical to Strickland's woodpeckers, growing to be about {{Convert|7 to 8|in|cm|abbr=out}} in length. Their plumage is mainly brown and white in coloration, brown on top with a dark rump with white underparts speckled with brown spots. Arizona woodpeckers usually have white bars on their wings, and have two white stripes across their face which join with another white bar on their neck. Male Arizona woodpeckers also have a red patch on the nape of their head which is lacking on females. The call of the Arizona woodpecker is a sharp, squeaky ''keech'', and this species also gives a rattle call of descending, grating notes. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * Sibley, David Allen. ''The Sibley Field Guide to Birds of Western North America'', {{ISBN|0-679-45121-8}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus arizonae|''Leuconotopicus arizonae''}} *{{Commons category|Leuconotopicus arizonae|''Leuconotopicus arizonae''}} * [http://www.bsc-eoc.org/avibase/avibase.jsp?pg=summary&lang=EN&id=31E01242D87341A3&ts=1141077756687 Arizona woodpecker] at AviBase * [https://web.archive.org/web/20060221220808/http://www.enature.com/flashcard/show_flash_card.asp?recordNumber=BD0524 Arizona woodpecker] at eNature * [http://hikearizona.com/dexcoder.php?dex=2&PID=383 Arizona woodpecker] at HikeArizona.COM * [https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3980id.html Arizona woodpecker] at USGS *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=arizona+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Arizona woodpecker photo gallery] VIREO *[https://web.archive.org/web/20070928145500/http://www.friendsofmaderacanyon.org/images/0967arwoGVNews_000.jpg Phote-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070928145509/http://www.friendsofmaderacanyon.org/CanyonNoteFive.htm Article] "friends of Madera Canyon" friendsofmaderacanyon.org {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] lvs2vkr33c7kq47c77cozj6fxb40pcx 9493894 9493893 2026-10-15T11:54:23Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9493894 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Arizona pego |koloro = pink |dosiero = Arizona Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Arizona pego''' ''L. arizonae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{Cite journal | author = BirdLife International | title = ''Leuconotopicus arizonae'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | page = e.T22729044A95004073 | publisher = [[IUCN]] | date = 2016 | url = http://www.iucnredlist.org/details/22729044/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729044A95004073.en | access-date = 13a de Januaro 2018| doi-access = free }}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus arizonae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1886) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = * ''Picoides arizonae'' * ''Dryobates arizonae'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Picoides arizonae et Picoides stricklandi distr.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Arizona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus arizonae'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en suda [[Arizono]] kaj [[Nov-Meksiko]], kaj la [[Sierra Madre Occidental|Okcidenta Sierra Madre]] en okcidenta Meksiko. La plej norda disvastiĝa areo de la specio – en sudorienta Arizono, la ekstrema sudokcidento de Nov-Meksiko kaj norda Sonora – estas la regiono de la "[[Madreaj Ĉielinsuloj]]", regiono de pli altaj montaroj en la [[Sonora Dezerto]]. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estas konata en pli malnovaj gvidlibroj kiel subspecio de la [[Striklanda pego]]. La 42-a suplemento de la kontrollisto de la [[Usona Ornitologia Unuiĝo]] oficiale disigis la striklandan pegon en du speciojn: la nordan populacion en la regiono Sierra Madre Occidental (Arizono, ''L. arizonae'') kaj la sudan populacion en centra Meksiko (la Striklanda pego, ''L. stricklandi''). Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj, inkluzive de la [[Usona Ornitologia Societo]], daŭre klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Picoides]]''. ==Aspekto== [[File:Arizona Woodpecker female.jpg|thumb|left|Female]] Arizona woodpeckers are nearly identical to Strickland's woodpeckers, growing to be about {{Convert|7 to 8|in|cm|abbr=out}} in length. Their plumage is mainly brown and white in coloration, brown on top with a dark rump with white underparts speckled with brown spots. Arizona woodpeckers usually have white bars on their wings, and have two white stripes across their face which join with another white bar on their neck. Male Arizona woodpeckers also have a red patch on the nape of their head which is lacking on females. The call of the Arizona woodpecker is a sharp, squeaky ''keech'', and this species also gives a rattle call of descending, grating notes. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * Sibley, David Allen. ''The Sibley Field Guide to Birds of Western North America'', {{ISBN|0-679-45121-8}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus arizonae|''Leuconotopicus arizonae''}} *{{Commons category|Leuconotopicus arizonae|''Leuconotopicus arizonae''}} * [http://www.bsc-eoc.org/avibase/avibase.jsp?pg=summary&lang=EN&id=31E01242D87341A3&ts=1141077756687 Arizona woodpecker] at AviBase * [https://web.archive.org/web/20060221220808/http://www.enature.com/flashcard/show_flash_card.asp?recordNumber=BD0524 Arizona woodpecker] at eNature * [http://hikearizona.com/dexcoder.php?dex=2&PID=383 Arizona woodpecker] at HikeArizona.COM * [https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3980id.html Arizona woodpecker] at USGS *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=arizona+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Arizona woodpecker photo gallery] VIREO *[https://web.archive.org/web/20070928145500/http://www.friendsofmaderacanyon.org/images/0967arwoGVNews_000.jpg Phote-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070928145509/http://www.friendsofmaderacanyon.org/CanyonNoteFive.htm Article] "friends of Madera Canyon" friendsofmaderacanyon.org {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] g2t502scjt4sjoa2ci0zwxtfk67vyin 0 954927 9493591 2026-10-14T13:07:52Z Kani 670 Alidirektigis al [[Arizona pego]] 9493591 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Arizona pego]] 3cu6qjgu2vlstpaal025s17gpvf40b1 1 954928 9493602 2026-10-14T13:26:18Z Sj1mor 12103 /* malfermegitaj */ nova sekcio 9493602 wikitext text/x-wiki == malfermegitaj == "malfermegitaj flugiloj " Ĉu malfermigitaj ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:26, 14 okt. 2026 (UTC) 5ffve376q5cu3j5g5ecbg85vvq3bwst 0 954929 9493606 2026-10-14T13:53:21Z Crosstor 3176 kuracisto 9493606 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1864|8|6}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Sombor|Zombor]] |dato de morto = {{mortotago|1959|10|4}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Jozefo|József]] Thim''' [jOĵef tim], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Thim József Rudolf''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[historiisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Thimm'', lia serba nomvarianto latinlitere: ''Josif Tim''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM82658 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=668521&date=2026-10-14 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1864|8|6}} en [[Sombor|Zombor]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Sombor]] en [[Serbio]]), li mortis {{mortotago|1959|10|4}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li studis en [[Universitato de Vieno]], [[Berlino]] kaj [[Graz]] (laŭ alia informo en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]]). Li akiris medicinan diplomon en [[1889]], poste li estis kuracisto en [[Titel]], inter 1893-1917 en Zombor. Intertempe en 1895 li akiris licencon pri magistrata kuracisto. Ekde 1917 li laboris en Vieno, precipe li okupiĝis pri [[trakomo]]. Inter 1921 – 1936 li estis kuracisto de hungara kolegio en Vieno, poste li vivis en Budapeŝto. Krom sia medicina agado li okupiĝis pri la serba historiisto jam ekde 1884. Li kandidatiĝis (CSc) en 1952 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]] el historio. Li ricevis [[premio]]n de la reĝo de Serbio en 1896. == Elektitaj kontribuoj == * ''Délmagyarország önvédelmi harcza 1848-1849-ben.'' (1-a volumo; 1887) * ''A szerbek története a legrégibb kortól 1848-ig''. (3 volumoj, 1892; denove: 1893) * ''Az egészségügyi közigazgatás kézikönyve, különös tekintettel a gyakorlati eljárásra.'' (manlibro, 2 volumoj, 1897) * ''Magyar orvosi Utmutató.'' (1905) * ''A Magyarországi 1848–49-i szerb fölkelés története'' (3 volumoj, 1930–1940) * ''Ätiologisch-morphologische Forschungsergebnisse über Trachom und verwandte Einschlusskrankheiten.'' (1930) * ''Bibliografiâ srpskog pokrete u Ugarskoj 1848-1849.'' (1931) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/15679.htm biografio hungare] * [https://huszarvagasblog.hu/tortenelmi_arckepcsarnok_thim_jozsef.html biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/100/pc010065.html#1 Leksikono Pallas] * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm biografio hungare] * [https://www.scribd.com/document/367958529/Magyar-orvoseletrajzi-lexikon-pdf Medicina Leksikono (legebla en la 594-a paĝo)] * [https://real-j.mtak.hu/13710/1/Szazadok_1960.pdf nekrologo legebla en la 454-a paĝo] * [http://adattar.vmmi.org/konyvek/25/kalapis_zoltan_eletrajzi_kalauz_p-zs.pdf biografio hungare (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Thim Jozsef}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} mhbk3w6l4ti71kepv24ocp0tn9zjgfo 0 954930 9493613 2026-10-14T15:39:01Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de ĉeĥaj esperantistoj]] 9493613 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de ĉeĥaj esperantistoj]] bvyk6q0v4u0o6p6kq92sbebd2gjcsvf 9493614 9493613 2026-10-14T15:41:58Z Roberto 609 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Ĝermolisto de ĉeĥaj esperantistoj]] al [[Ĝermolisto de slovakaj esperantistoj]] 9493614 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de slovakaj esperantistoj]] j4knvpwqcz0tcu0sc15onan9ynt4irf 0 954931 9493616 2026-10-14T15:45:59Z Arbarulo 135469 traduko de la germanlingva artikolo de:Special:Permalink/271193202 9493616 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Daiki Ito JPN.JPG|eta|Daiki Itō en la Mondopokalo en Oslo, marto 2010]] '''ITŌ Daiki ''' ([[japane]] {{lang|ja-Hani|伊東 大貴}}, * [[27-a de decembro]] [[1985]] en [[Shimokawa (Hokajdo)|Shimokawa]]) estas eksa [[Japanujo|japana]] [[Skisaltado|skisaltisto]]. Li estis ano de la japana teamo, kiu gajnis la gean teaman konkurson en la [[Nordia Skia Mondoĉampionumo 2013]], la unuan fojon ke tiu konkurso organiziĝis. == Kariero == La 26-an de januaro 2002 Itō gajnis la arĝentan medalon en la [[Nordia Junula Skia Mondoĉampionumo 2002|Junula Mondoĉampionumo]] en [[Schonach im Schwarzwald|Schonach]] (Germanujo) post la finno [[Janne Happonen]]. Li konkuradis ekde 2002 en la [[Skisalta Mondopokalo|Mondopokalo]]. En la [[Nordia Junula Ska Mondoĉampionumo 2003|Junula Mondoĉampionumo 2003]] en la sveda urbo [[Sollefteå]] li ne povis ripeti la sukceson de la antaŭa jaro kaj en la unuopa konkurso lokiĝis nur 23-a, sed naŭa en la teama. En la sezono 2003/04 li gajnis sian unuan mondopokalan poenton kaj lokiĝis 37-a en la mondopokala rezultlisto, en 2004/05 li lokiĝis 13-a kaj estis la plej bona japano, kaj en 2005/06 li atingis la 19-an lokon. En la [[Skifluga Mondoĉampionumo 2004]] en [[Letalnica bratov Gorišek|Planica]], Slovenujo, li gajnis la kvinan lokon kun la japana nacia teamo, kune kun [[Kasai Noriaki]], [[Higashi Akira]] kaj [[Miyahira Hideharu]], kaj la 20-an unuope. La 6-an de januaro 2005 li surpodiiĝis por la unua fojo en Mondopokalo kiel tria en la fina salto de la [[Vierschanzentournee 2004/05|Vierschanzentournee]] ĉe la [[Skisaltejo Paul Außerleitner]] en [[Bischofshofen]]. En la [[Nordia Skia Mondoĉampionumo 2005]] en Oberstdorf li lokiĝis 31-a en la unuopa konkurso pri granda salto kaj 36-a pri normala salto, kaj naŭa kun la japana teamo en la teama konkurso. La sekvan jaron, nome la 22-an de januaro 2006, en sia patruja Mondopokalo, li unuafoje atingis la duan lokon ĉe la [[Skisaltejo Ōkurayama]] en [[Saporo]]. Ĉe la [[Vintra Olimpiko 2006]] en [[Torino]] li atingis la 18-an lokon en la unuopa konkurso pri normala salto<ref>[http://data.fis-ski.com/dynamic/results.html?sector=JP&raceid=2019]</ref> kaj la 42-an pri la granda salto.<ref>[http://data.fis-ski.com/dynamic/results.html?sector=JP&raceid=2021]</ref> Kun la japana teamo li atingis la sesan lokon.<ref>[http://data.fis-ski.com/dynamic/results.html?sector=JP&raceid=2022]</ref> Liaj unuaj medaloj en plenkreskula konkurso okazis en la [[Nordia Skia Mondoĉampionumo 2007|Mondoĉampionumo 2007]] en [[Saporo]] kaj la [[Nordia Skia Mondoĉampionumo 2009|Mondoĉampionumo 2009]] en [[Liberec]] li gajnis la teaman bronzon pri granda salto kune kun [[Tochimoto Shōhei]], [[Okabe Takanobu]] kaj [[Kasai Noriaki]]. Unuope li atingis en Saporo la 20-an lokon pri normala salto kaj la 29-an pri granda salto, kaj en Liberec la 20-an pri granda salto kaj la 22-an pri normala salto. Intertempe en la [[Skifluga Mondoĉampionumo 2008]] en [[Oberstdorf]] li gajnis la sepan lokon teame kaj la 27-an unuope. En la [[Vintra Olimpiko 2010]] en [[Vankuvero]] li atingis la 15-an lokon pri normala salto,<ref>[http://data.fis-ski.com/dynamic/results.html?sector=JP&raceid=2836]</ref> kaj la kvinan kun la nacia teamo.<ref>[http://data.fis-ski.com/dynamic/results.html?sector=JP&raceid=2836]</ref> En la sekva [[Skifluga Mondoĉampionumo 2010]] en la slovena urbo Planica li lokiĝis 20-a en la unuopa konkurso. La sukcesado de Itō daŭris en la somero de 2010. En la skisalta somera serio li frue antaŭkuris, interalie per tri venkoj en [[Courchevel]], [[Einsiedeln]] und [[Hakuba]]. Kvankam li rezignis pri la du lastaj konkursoj kaj tiel endanĝerigis sian tutserian rezulton, fine li ĉampioniĝis de la [[Grand Prix de Skisaltado 2010|Somera ''Grand Prix'']].<ref>{{cite web |url=http://www.skijumping.de/news,id486,daiki_ito_verzichtet_liberec_klingenthal.html |title=Daiki Ito verzichtet auf Liberec und Klingenthal |publisher=www.skijumping.de |accessdate=2010-09-23}}</ref> En la [[Nordia Skia Mondoĉampionumo 2011|Mondoĉampionumo 2011]] en Oslo (Norvegujo) li estis 13-a pri normala salto kaj 18-a pri la granda salto. En la teama konkurso la japanoj ne atingis la podion, sed lokiĝis kvinaj pri normala salto kaj sesaj pri grand salto. Tamen la 15-an de januaro 2012 Itō atingis sian unuan surpodiiĝon en skiflugado ĉe [[Skiflugejo de Kulm|Kulm]], gajnante la duan lokon post la norvego [[Anders Bardal]].<ref>[https://berkutschi.com/de/front/news/1939 Nachricht bei www.berkutschi.com], alirita 15-an de januaro 2012.</ref> Nur du semajnojn poste li gajnis sian unuan mondopakalan venkon en Saporo, superante Bardal je nur 0,1 poentoj.<ref>[https://berkutschi.com/de/front/news/1974 Nachricht bei www.berkutschi.com], alirita 28-an de januaro 2012.</ref> Jam la sekvan tagon li povis festi duan venkon.<ref>[https://berkutschi.com/de/front/news/1977 Nachricht bei www.berkutschi.com], alirita 29-an de decembro 2012.</ref> Entute li gajnis kvar venkojn en tiu sezono kaj sian tutkariere plej bonan mondopokalan rezulton kiel kvara de la konkurso. En la [[Skifluga Mondoĉampionumo 2012]] en Vikersund (Norvegujo) li lokiĝis kvina kaj en la unuopa konkurso kaj kun la japana nacia teamo. En la [[Nordia Skia Mondoĉampionumo 2013]] en [[Val di Fiemme]] (Italujo) li gajnis la oran medalon de la gea teama konkurso, tiam unuafoje organizata, kune kun [[Itō Yūki]], [[Takanashi Sara]] kaj [[Takeuchi Taku]].<ref>[https://berkutschi.com/de/front/news/2723 „Japan erster Mixed-Team-Weltmeister“] bei www.berkutschi.com, alirita la 25-an de februaro 2013.</ref> Kun la vira japana nacia teamo li estis kvina pri granda salto, kaj unuope deka pri granda salto kaj dekkvina pri normala salto. La sekvan jaron li gajnis bronzan medalon en la teama konkurso de la [[Vintra Olimpiko 2014]] en [[Soĉi]] kun [[Shimizu Reruhi]], Takeuchi Taku kaj [[Kasai Noriaki]].<ref>[https://berkutschi.com/de/front/news/3539-deutschland-entthront-oesterreich „Deutschland entthront Österreich“] bei www.berkutschi.com, alirita 18-an de februaro 2014.</ref><ref>[http://data.fis-ski.com/dynamic/results.html?sector=JP&raceid=3855]</ref> En la unuopa konkurso li gajnis naŭan lokon pri granda salto,<ref>[http://data.fis-ski.com/dynamic/results.html?sector=JP&raceid=3854]</ref> sed en normala salto ne partoprenis. En la [[Nordia Skia Mondoĉampionumo 2015|Mondoĉampionumo 2015]] en la sveda urbo Falun li nur iomete maltrafis medalon kun la japana nacia teamo, kiu lokiĝis kvara pri granda salto post Polujo. Unuope li atingis la 12-an lokon en normala salto kaj la 28-an pri granda salto. En la [[Nordia Skia Mondoĉampionumo 2017]] en [[Lahtio]] li gajnis la bronzan medalon en la gea teama konkurso, kvankam la vira teamo estis nur sepa pri granda salto. En la unuopa konkurso la atingis la dekan lokon pri normala salto kaj dekkvinan pri granda salto. La 19-an de marto 2017 en [[Vikersundbakken]] li faris novan [[Listo de naciaj skisaltaj rekordoj|japanan rekordon]] de skiflugado kun longo de 243 metroj. En februaro li partoprenis du el la tri konkursoj en sia [[Vintra Olimpiko 2018|kvara vintra olimpiko]] en [[Pjonĉango]]. En la unuopa konkurso pri normala salto li atingis la 20-an lokon<ref>[http://data.fis-ski.com/dynamic/results.html?sector=JP&raceid=4963]</ref> kaj kun la japana teamo la sesan pri granda salto.<ref>[https://de.wikipedia.org/wiki/Daiki_It%C5%8D#cite_note-16]</ref> En la [[Nordia Skia Mondoĉampionumo 2019|Mondoĉampionumo 2019]] en [[Seefeld (Tirolo)]] li kaj liaj samteamanoj [[Satō Yukiya]], [[Kobayashi Junshirō]] kaj [[Kobayashi Ryōyū]] gajnis la bronzan teaman medalon. En la unuopa konkurso li lokiĝis 20-a pri granda salto kaj 34-a pri normala salto. La 26-an de marto 2022 Itō faris sian lastan konkurson en la teama skifluga evento en Planica.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.skispringen.com/daiki-ito-verkuendet-karriereende/ |aŭtoro=Luis Holuch |titolo=Daiki Ito verkündet Karriereende |verko=skispringen.com |dato=2022-03-08 |alirdato=2022-03-26}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.sportschau.de/wintersport/skispringen/video-daiki-itos-abschied-in-planica-100.html |titolo=Daiki Itos Abschied in Planica |verko=sportschau.de |dato=2022-03-26 |alirdato=2022-03-26}}</ref> == Rezultoj == === Unuopaj mondopokalaj venkoj === {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! width="25px"| Nr. !! width="125px" | Dato !! width="150px" | Loko !! width="125px" | Speco |- | style="text-align:center" | 1. || style="text-align:center" | 28-a de januaro 2012 || {{JPN|li=Skisaltejo Ōkurayama|te=Saporo}} || Granda salto |- | style="text-align:center" | 2. || style="text-align:center" | 29-a de januaro 2012 || {{JPN|li=Skisaltejo Ōkurayama|te=Saporo}} || Granda salto |- | style="text-align:center" | 3. || style="text-align:center" | 4-a de marto 2012 || {{FIN|li=Skisaltejo Salpausselkä|te=Lahtio}} || Granda salto |- | style="text-align:center" | 4. || style="text-align:center" | 8-a de marto 2012 || {{NOR|li=Granåsen Skisenter|te=Trondheim}} || Granda salto |} === Teamaj mondopokalaj venkoj === {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! width="25px"| Nr. !! width="125px" | Datum !! width="150px" | Loko !! width="125px" | Speco |- | style="text-align:center" | 1. || style="text-align:center" | 6-a de decembro 2013 || {{NOR|li=Lysgårdsbakken|te=Lillehammer}} || Normala salto<br />gea |} === Unuopaj ''Grand Prix''-aj venkoj === {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! width="25px"| Nr. !! width="125px" | Datum !! width="150px" | Loko !! width="125px" | Speco |- | style="text-align:center" | 1. || style="text-align:center" | 13. August 2010 || {{FRA|li=Tremplin du Praz|te=Courchevel}} || Granda salto |- | style="text-align:center" | 2. || style="text-align:center" | 15. August 2010 || {{CHE|li=Skisaltejo de Einsiedeln|te=Einsiedeln}} || Granda salto |- | style="text-align:center" | 3. || style="text-align:center" | 28. August 2010 || {{JPN|li=Skisaltejo de Hakuba|te=Hakuba}} || Granda salto |} === Unuopaj kontinentpokalaj venkoj === {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! width="25px"| Nr. !! width="125px" | Datum !! width="150px" | Loko !! width="125px" | Speco |- | style="text-align:center" | 1. || style="text-align:center" | 4. Januar 2004 || {{SVN|li=Srednja Bloudkova|te=Planica}} || Normala salto |} === Mondopokalaj rezultoj === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- class="hintergrundfarbe5" ! width="60px"| Jaro !! width="40px" | Rango !! width="60px" | Poentoj |- | [[Skisalta Mondopokalo 2003/04|2003/04]] || 37 || {{0|00}}91 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2004/05|2004/05]] || 13 || {{0}}511 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2005/06|2005/06]] || 19 || {{0}}267 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2006/07|2006/07]] || 60 || {{0|00}}26 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2007/08|2007/08]] || 31 || {{0}}133 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2008/09|2008/09]] || 29 || {{0}}193 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2009/10|2009/10]] || 16 || {{0}}359 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2010/11|2010/11]] || 15 || {{0}}413 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2011/12|2011/12]] || {{0}}4 || 1131 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2012/13|2012/13]] || 26 || {{0}}298 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2013/14|2013/14]] || 21 || {{0}}335 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2014/15|2014/15]] || 16 || {{0}}513 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2015/16|2015/16]] || 16 || {{0}}476 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2016/17|2016/17]] || 24 || {{0}}294 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2017/18|2017/18]] || 63 || {{0|000}}8 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2018/19|2018/19]] || 32 || {{0}}145 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2019/20|2019/20]] || 24 || {{0}}285 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2020/21|2020/21]] || 55 || {{0|00}}21 |- | [[Skisalta Mondopokalo 2021/22|2021/22]] || 39 || {{0|00}}88 |} === Rezultoj en ''Grand Prix'' === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- class="hintergrundfarbe5" ! width="60px"| Jaro !! width="40px" | Rango !! width="60px" | Poentoj |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2004|2004]] || 15 || 116 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2005|2005]] || 42 || {{0}}29 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2006|2006]] || 20 || 109 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2007|2007]] || 20 || 107 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2008|2008]] || {{0}}6 || 264 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2009|2009]] || {{0}}7 || 251 |- style="background:#F7F6A8" | [[Grand Prix de Skisaltado 2010|2010]] || {{0}}1 || 530 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2011|2011]] || 16 || 164 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2013|2013]] || 51 || {{0}}46 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2015|2015]] || 45 || {{0}}53 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2016|2016]] || 20 || 102 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2017|2017]] || 37 || {{0}}49 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2018|2018]] || 16 || 110 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2019|2019]] || 27 || {{0}}85 |- | [[Grand Prix de Skisaltado 2021|2021]] || 21 || {{0}}95 |} === Rekordoj === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- class="hintergrundfarbe5" ! width="150px"| Loko !! width="125px" | Lando !! width="125px" | Longo !! width="125px" | Dato !! width="125px" | Rompodato |- | style="text-align:left" | [[Skisaltejo Paul Außerleitner|Bischofshofen]] || style="text-align:left" | {{AUT|2=uj}} || 143,0 m<br />([[Deklivgrando|DG]]: 140 m) || 6-a de januaro 2005 || 5-a de januaro 2017 |- | style="text-align:left" | [[Granåsen Skisenter|Trondheim]] || style="text-align:left" | {{NOR|2=uj}} || 141,0 m<br />([[Deklivgrando|DG]]: 140 m) || 8-a de marto 2012 || 6-a de marto 2014 |} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.wyniki-skoki.hostingasp.pl/Zawodnik.aspx?name=ITO%20Daiki Itō Daiki] en datumbazo wyniki-skoki.hostingasp.pl (pole) == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Japanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1985]] [[Kategorio:Viroj]] 7ejosbzahw4ubfc9u3dm0l8pkcz31so 1 954932 9493617 2026-10-14T15:49:56Z Arbarulo 135469 Kreis novan paĝon kun "==Enhavo== Kiel kutime ĉe sportistaj biografioj, ĉi tio estas tre detala listo de rezultoj haveblaj el datumbazoj, sed bedaŭrinde mankas sportaj analizoj aŭ persona kunteksto. --~~~~" 9493617 wikitext text/x-wiki ==Enhavo== Kiel kutime ĉe sportistaj biografioj, ĉi tio estas tre detala listo de rezultoj haveblaj el datumbazoj, sed bedaŭrinde mankas sportaj analizoj aŭ persona kunteksto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 okt. 2026 (UTC) gqe8jzdmwyxjxomk6sfvfo7p3s0qofp 0 954933 9493624 2026-10-14T16:12:57Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Coat of arms of Saxony-Anhalt.svg | periodo = [[2026]] – 2026 | antaŭ = [[Reiner Haseloff]] | post = }} }} '''Sven Schulze''' (naskita la en [[o]] ({{l-de|r}}), do nun {{aĝo|19||}}-jaraĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] ({{l-de|Christlich D..." 9493624 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Coat of arms of Saxony-Anhalt.svg | periodo = [[2026]] – 2026 | antaŭ = [[Reiner Haseloff]] | post = }} }} '''Sven Schulze''' (naskita la en [[o]] ({{l-de|r}}), do nun {{aĝo|19||}}-jaraĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] ({{l-de|Christlich Demokratische Union Deutschlands}}, CDU). Li transprenis la postenon de [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] en februaro 2026 de la sampartiano [[Reiner Haseloff]], sed en la sekva kvar-jara baloto de septembro 2026 ne ricevis sufiĉajn voĉojn kaj tial nur provizore pluoficos ĝis nomumo de nova postenulo en decembro - en tiu baloto, internacie aparte atentita, unuafoje la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[populismo|populisma|]] partio [[AfD]] ricevis plej da voĉoj, sed tamen ne absolutan plimulton kiu sufiĉus por transpreni la regadon en la subŝtato. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- el vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Rejnlando-Palatinato}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schulze, S}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] n2726zib61emmgd8klwli8wo3ht272g 9493627 9493624 2026-10-14T16:14:46Z Aidas 3488 9493627 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Wappen Sachsen-Anhalt.svg | periodo = [[2026]] – 2026 | antaŭ = [[Reiner Haseloff]] | post = }} }} '''Sven Schulze''' (naskita la en [[o]] ({{l-de|r}}), do nun {{aĝo|19||}}-jaraĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] ({{l-de|Christlich Demokratische Union Deutschlands}}, CDU). Li transprenis la postenon de [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] en februaro 2026 de la sampartiano [[Reiner Haseloff]], sed en la sekva kvar-jara baloto de septembro 2026 ne ricevis sufiĉajn voĉojn kaj tial nur provizore pluoficos ĝis nomumo de nova postenulo en decembro - en tiu baloto, internacie aparte atentita, unuafoje la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[populismo|populisma|]] partio [[AfD]] ricevis plej da voĉoj, sed tamen ne absolutan plimulton kiu sufiĉus por transpreni la regadon en la subŝtato. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- el vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Saksio-Anhalto}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schulze, S}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] jkjwinyxr6ymt2qu1z6bwrp904e27ob 9493652 9493627 2026-10-14T17:12:08Z Aidas 3488 9493652 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Wappen Sachsen-Anhalt.svg | periodo = [[2026]] – 2026 | antaŭ = [[Reiner Haseloff]] | post = }} }} '''Sven Schulze''' (naskita la 31-an de julio 1979 en [[Quedlinburg]], do nun {{aĝo|1979|7|31}}-jaraĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] ({{l-de|Christlich Demokratische Union Deutschlands}}, CDU). Li transprenis la postenon de [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] en februaro 2026 de la sampartiano [[Reiner Haseloff]], sed en la sekva kvar-jara baloto de septembro 2026 ne ricevis sufiĉajn voĉojn kaj tial nur provizore pluoficos ĝis nomumo de nova postenulo en decembro - en tiu baloto, internacie aparte atentita, unuafoje la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[populismo|populisma|]] partio [[AfD]] ricevis plej da voĉoj, sed tamen ne absolutan plimulton kiu sufiĉus por transpreni la regadon en la subŝtato. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- el vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Saksio-Anhalto}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schulze, S}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] plwy6bxotgsnvpuk4k3dbuxa4a5sfqz 9493661 9493652 2026-10-14T17:26:20Z Aidas 3488 9493661 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Wappen Sachsen-Anhalt.svg | periodo = [[2026]] – 2026 | antaŭ = [[Reiner Haseloff]] | post = }} }} '''Sven Schulze''' (naskita la 31-an de julio 1979 en [[Quedlinburg]], do nun {{aĝo|1979|7|31}}-jaraĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] ({{l-de|Christlich Demokratische Union Deutschlands}}, CDU). Li transprenis la postenon de [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] en februaro 2026 de la sampartiano [[Reiner Haseloff]], sed en la sekva kvar-jara baloto de septembro 2026 ne ricevis sufiĉajn voĉojn kaj tial nur provizore pluoficos ĝis nomumo de nova postenulo en decembro - en tiu baloto, internacie aparte atentita, unuafoje la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[populismo|populisma|]] partio [[AfD]] ricevis plej da voĉoj, sed tamen ne absolutan plimulton kiu sufiĉus por transpreni la regadon en la subŝtato. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- el vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Saksio-Anhalto}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schulze, S}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Politiko de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] syistqoz4seeclc4basj1b60ya3hdmb 9493665 9493661 2026-10-14T17:31:31Z Aidas 3488 9493665 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Saksio-Anhalto]] | dosiero = Wappen Sachsen-Anhalt.svg | periodo = [[2026]] – 2026 | antaŭ = [[Reiner Haseloff]] | post = }} }} '''Sven Schulze''' (naskita la 31-an de julio 1979 en [[Quedlinburg]], do nun {{aĝo|1979|7|31}}-jaraĝa) estas [[germana]] [[politikisto]]. Lia [[politika partio]] estas la konservativa [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] ({{l-de|Christlich Demokratische Union Deutschlands}}, CDU). Li transprenis la postenon de [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] la 28-an de januaro 2026 de la sampartiano [[Reiner Haseloff]], sed en la sekva kvar-jara baloto de septembro 2026 ne ricevis sufiĉajn voĉojn kaj tial nur provizore pluoficos ĝis nomumo de nova postenulo en decembro - en tiu baloto, internacie aparte atentita, unuafoje la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[populismo|populisma|]] partio [[AfD]] ricevis plej da voĉoj, sed tamen ne absolutan plimulton kiu sufiĉus por transpreni la regadon en la subŝtato. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- el vikidatumoj --> {{projektoj}} {{ĝermo|Saksio-Anhalto}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schulze, S}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Politiko de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] nwdntgsyjbociozmkk4il1opcgfrcrk 0 954934 9493626 2026-10-14T16:14:05Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de esperantistoj de nekonata aŭ duba nacieco]] 9493626 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de esperantistoj de nekonata aŭ duba nacieco]] gnnhpe09vium98zss6odojlkaxqp8v0 1 954935 9493634 2026-10-14T16:32:26Z Aidas 3488 /* == */ nova sekcio 9493634 wikitext text/x-wiki Laŭ la germana vikipedio kaj ankaŭ ĉiuj aliaj fontoj kiujn mi sukcesis atingi, naciaj partiestroj ĝis la hodiaŭa tago estis ==== Bundesvorsitzende ==== Alexander Mitsch (März 2017 bis Mai 2021) Max Otte (Mai 2021 bis Januar 2022) Simone Baum (Sprecherin von Januar 2022 bis Januar 2023) Hans-Georg Maaßen (28. Januar 2023 bis 4. Oktober 2025) Kay-Achim Schönbach (seit 4. Oktober 2025 [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:32, 14 okt. 2026 (UTC) 1b08jcrlt8l768s9cu716tjtzftpmw3 9493635 9493634 2026-10-14T16:41:44Z Aidas 3488 9493635 wikitext text/x-wiki Laŭ la germana vikipedio kaj ankaŭ ĉiuj aliaj fontoj kiujn mi sukcesis atingi, naciaj partiestroj ĝis la hodiaŭa tago estis ==== Bundesvorsitzende ==== * Alexander Mitsch (März 2017 bis Mai 2021) * Max Otte (Mai 2021 bis Januar 2022) * Simone Baum (Sprecherin von Januar 2022 bis Januar 2023) * Hans-Georg Maaßen (28. Januar 2023 bis 4. Oktober 2025) * Kay-Achim Schönbach Tute kontraŭe, tre dubinda aserto en nia teksto asertas == Estroj sur nacia nivelo == * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} Pri tiu "Bernd Pfeiffer" mi en la germana vikipedio trovis eĉ ne minimuman vivsignon. Do mi konjektas, ke la alvoko "klarigu!" ne sufiĉas, sed necesas provizore tute forviŝi tiun nefidindaj aserton "Bernd Pfeiffer (en 2026)". Mi petas, antaŭ reenmeto, listigi almenaŭ du eksterajn referencojn por kredigi de la aserto ĉi tie diskutpsĝe, kaj ankaŭ enmeti la saman aserton same kun eksteraj referencoj al la germana kaj unu plia alilingva teksto pri la partieto! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:41, 14 okt. 2026 (UTC) ql9720qa3hl27aq10aw144ds8mrq2zt 9493636 9493635 2026-10-14T16:42:11Z Aidas 3488 9493636 wikitext text/x-wiki Laŭ la germana vikipedio kaj ankaŭ ĉiuj aliaj fontoj kiujn mi sukcesis atingi, naciaj partiestroj ĝis la hodiaŭa tago estis ==== Bundesvorsitzende ==== * Alexander Mitsch (März 2017 bis Mai 2021) * Max Otte (Mai 2021 bis Januar 2022) * Simone Baum (Sprecherin von Januar 2022 bis Januar 2023) * Hans-Georg Maaßen (28. Januar 2023 bis 4. Oktober 2025) * Kay-Achim Schönbach Tute kontraŭe, tre dubinda aserto en nia teksto asertas ==== Estroj sur nacia nivelo ==== * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} Pri tiu "Bernd Pfeiffer" mi en la germana vikipedio trovis eĉ ne minimuman vivsignon. Do mi konjektas, ke la alvoko "klarigu!" ne sufiĉas, sed necesas provizore tute forviŝi tiun nefidindaj aserton "Bernd Pfeiffer (en 2026)". Mi petas, antaŭ reenmeto, listigi almenaŭ du eksterajn referencojn por kredigi de la aserto ĉi tie diskutpsĝe, kaj ankaŭ enmeti la saman aserton same kun eksteraj referencoj al la germana kaj unu plia alilingva teksto pri la partieto! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:41, 14 okt. 2026 (UTC) 4a0hbjbjqc1rhsgy0ir345a9g7hjtf2 9493638 9493636 2026-10-14T16:44:35Z Aidas 3488 9493638 wikitext text/x-wiki Laŭ la germana vikipedio kaj ankaŭ ĉiuj aliaj fontoj kiujn mi sukcesis atingi, naciaj partiestroj ĝis la hodiaŭa tago estis ==== Bundesvorsitzende ==== * Alexander Mitsch (März 2017 bis Mai 2021) * Max Otte (Mai 2021 bis Januar 2022) * Simone Baum (Sprecherin von Januar 2022 bis Januar 2023) * Hans-Georg Maaßen (28. Januar 2023 bis 4. Oktober 2025) * Kay-Achim Schönbach Tute kontraŭe, tre dubinda aserto en nia teksto asertas ==== Estroj sur nacia nivelo ==== * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} Pri tiu "Bernd Pfeiffer" mi en la germana vikipedio trovis eĉ ne minimuman vivsignon. Do mi konjektas, ke la alvoko "klarigu!" ne sufiĉas, sed necesas provizore tute forviŝi tiun nefidindaj aserton "Bernd Pfeiffer (en 2026)". Mi petas, antaŭ reenmeto, listigi almenaŭ du eksterajn referencojn por kredigi de la aserto ĉi tie diskutpsĝe, kaj ankaŭ enmeti la saman aserton same kun eksteraj referencoj al la germana kaj unu plia alilingva teksto pri la partieto! Kaj krome en kazo de reenmeto al la almenaŭ tri lingvoversioj necesus pli konkreta tempoindiko ol la tre malkonkreta dato "en 2026"! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:41, 14 okt. 2026 (UTC) tr17biw7dhko8j99jooynxznd020d42 9493639 9493638 2026-10-14T16:47:00Z Aidas 3488 9493639 wikitext text/x-wiki Laŭ la germana vikipedio kaj ankaŭ ĉiuj aliaj fontoj kiujn mi sukcesis atingi, naciaj partiestroj ĝis la hodiaŭa tago estis ==== Bundesvorsitzende ==== * Alexander Mitsch (März 2017 bis Mai 2021) * Max Otte (Mai 2021 bis Januar 2022) * Simone Baum (Sprecherin von Januar 2022 bis Januar 2023) * Hans-Georg Maaßen (28. Januar 2023 bis 4. Oktober 2025) * Kay-Achim Schönbach (seit 4. Oktober 2025) Tute kontraŭe, tre dubinda aserto en nia teksto asertas ==== Estroj sur nacia nivelo ==== * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} Pri tiu "Bernd Pfeiffer" mi en la germana vikipedio trovis eĉ ne minimuman vivsignon. Do mi konjektas, ke la alvoko "klarigu!" ne sufiĉas, sed necesas provizore tute forviŝi tiun nefidindaj aserton "Bernd Pfeiffer (en 2026)". Mi petas, antaŭ reenmeto, listigi almenaŭ du eksterajn referencojn por kredigi de la aserto ĉi tie diskutpsĝe, kaj ankaŭ enmeti la saman aserton same kun eksteraj referencoj al la germana kaj unu plia alilingva teksto pri la partieto! Kaj krome en kazo de reenmeto al la almenaŭ tri lingvoversioj necesus pli konkreta tempoindiko ol la tre malkonkreta dato "en 2026"! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:41, 14 okt. 2026 (UTC) tn9vzkte8gcsbt50l2y92hiuirko43x 9493644 9493639 2026-10-14T16:51:16Z Aidas 3488 9493644 wikitext text/x-wiki Laŭ la germana vikipedio kaj ankaŭ ĉiuj aliaj fontoj kiujn mi sukcesis atingi, naciaj partiestroj ĝis la hodiaŭa tago estis ==== Bundesvorsitzende ==== * Alexander Mitsch (März 2017 bis Mai 2021) * Max Otte (Mai 2021 bis Januar 2022) * Simone Baum (Sprecherin von Januar 2022 bis Januar 2023) * Hans-Georg Maaßen (28. Januar 2023 bis 4. Oktober 2025) * Kay-Achim Schönbach (seit 4. Oktober 2025) Tute kontraŭe, tre dubinda aserto en nia teksto asertas ==== Estroj sur nacia nivelo ==== * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} Pri tiu "Bernd Pfeiffer" mi en la germana vikipedio trovis eĉ ne minimuman vivsignon. Do mi konjektas, ke la alvoko "klarigu!" ne sufiĉas, sed necesas provizore tute forviŝi tiun nefidindaj aserton "Bernd Pfeiffer (en 2026)". Mi petas, antaŭ reenmeto, listigi almenaŭ du eksterajn referencojn por kredigi de la aserto ĉi tie diskutpsĝe, kaj ankaŭ enmeti la saman aserton same kun eksteraj referencoj al la germana kaj unu plia alilingva teksto pri la partieto! Kaj krome en kazo de reenmeto al la almenaŭ tri lingvoversioj necesus pli konkreta tempoindiko ol la tre malkonkreta dato "en 2026"! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:41, 14 okt. 2026 (UTC) :PS: Tre eta rimarko: sube de la paĝo, devas unue esti Referencoj, poste ĉapitro "Vidu ankaŭ" kaj nur tiam Eksteraj ligiloj, en tiu sinsekvo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:51, 14 okt. 2026 (UTC) srr0lrv7lylbnsun000i1v16qjwflf6 9493648 9493644 2026-10-14T17:07:06Z Aidas 3488 9493648 wikitext text/x-wiki Laŭ la germana vikipedio kaj ankaŭ ĉiuj aliaj fontoj kiujn mi sukcesis atingi, naciaj partiestroj ĝis la hodiaŭa tago estis ==== Bundesvorsitzende ==== * Alexander Mitsch (März 2017 bis Mai 2021) * Max Otte (Mai 2021 bis Januar 2022) * Simone Baum (Sprecherin von Januar 2022 bis Januar 2023) * Hans-Georg Maaßen (28. Januar 2023 bis 4. Oktober 2025) * Kay-Achim Schönbach (seit 4. Oktober 2025) Tute kontraŭe, tre dubinda aserto en nia teksto asertas ==== Estroj sur nacia nivelo ==== * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} Pri tiu "Bernd Pfeiffer" mi en la germana vikipedio trovis eĉ ne minimuman vivsignon. Do mi konjektas, ke la alvoko "klarigu!" ne sufiĉas, sed necesas provizore tute forviŝi tiun nefidindaj aserton "Bernd Pfeiffer (en 2026)". Mi petas, antaŭ reenmeto, listigi almenaŭ du eksterajn referencojn por kredigi de la aserto ĉi tie diskutpsĝe, kaj ankaŭ enmeti la saman aserton same kun eksteraj referencoj al la germana kaj unu plia alilingva teksto pri la partieto! Kaj krome en kazo de reenmeto al la almenaŭ tri lingvoversioj necesus pli konkreta tempoindiko ol la tre malkonkreta dato "en 2026"! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:41, 14 okt. 2026 (UTC) :PS: Tre eta rimarko: sube de la paĝo, devas unue esti Referencoj, poste ĉapitro "Vidu ankaŭ" kaj nur tiam Eksteraj ligiloj, en tiu sinsekvo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:51, 14 okt. 2026 (UTC) == Baza demando == Mi lasas la tri ruĝajn ligilojn [[Dirk Spaniel]], [[Jörg Meuthen]] kaj [[Sylvia Pantel]], ĉar almenaŭ en unu lingva versio de Vikipedio ŝajnas esti artikoletoj pri tiuj homoj - kvankam mi ne certas pri ilia menciindeco. Almenaŭ mi ekster Germanio neniam vidis tiujn nomojn. Sed kion mi baze ne scias, estas ĉu tiun partieton oni povas aŭ devas ankaŭ klasifiki [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]], kiel la pli larĝan partion [[AfD]]??? Almenaŭ pri s-ro Maaßen, pri kiu mi jam legis, mi jam legis karakterizon de dekstra ekstremisto. Sed mi kompreneble nun ne memoras ekzakte la artikolon kie mi legis tion kaj tial simple malferme demandas ĉiujn, aparte la germaniajn vikipedianojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:07, 14 okt. 2026 (UTC) 3msbon5r3yw7yrfttpja72q6behkzcj 9493650 9493648 2026-10-14T17:07:50Z Aidas 3488 /* Baza demando */ 9493650 wikitext text/x-wiki Laŭ la germana vikipedio kaj ankaŭ ĉiuj aliaj fontoj kiujn mi sukcesis atingi, naciaj partiestroj ĝis la hodiaŭa tago estis ==== Bundesvorsitzende ==== * Alexander Mitsch (März 2017 bis Mai 2021) * Max Otte (Mai 2021 bis Januar 2022) * Simone Baum (Sprecherin von Januar 2022 bis Januar 2023) * Hans-Georg Maaßen (28. Januar 2023 bis 4. Oktober 2025) * Kay-Achim Schönbach (seit 4. Oktober 2025) Tute kontraŭe, tre dubinda aserto en nia teksto asertas ==== Estroj sur nacia nivelo ==== * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} Pri tiu "Bernd Pfeiffer" mi en la germana vikipedio trovis eĉ ne minimuman vivsignon. Do mi konjektas, ke la alvoko "klarigu!" ne sufiĉas, sed necesas provizore tute forviŝi tiun nefidindaj aserton "Bernd Pfeiffer (en 2026)". Mi petas, antaŭ reenmeto, listigi almenaŭ du eksterajn referencojn por kredigi de la aserto ĉi tie diskutpsĝe, kaj ankaŭ enmeti la saman aserton same kun eksteraj referencoj al la germana kaj unu plia alilingva teksto pri la partieto! Kaj krome en kazo de reenmeto al la almenaŭ tri lingvoversioj necesus pli konkreta tempoindiko ol la tre malkonkreta dato "en 2026"! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:41, 14 okt. 2026 (UTC) :PS: Tre eta rimarko: sube de la paĝo, devas unue esti Referencoj, poste ĉapitro "Vidu ankaŭ" kaj nur tiam Eksteraj ligiloj, en tiu sinsekvo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:51, 14 okt. 2026 (UTC) == Baza demando == Mi lasas la tri ruĝajn ligilojn [[Dirk Spaniel]], [[Jörg Meuthen]] kaj [[Sylvia Pantel]], ĉar almenaŭ en unu lingva versio de Vikipedio ŝajnas esti artikoletoj pri tiuj homoj - kvankam mi ne certas kaj dubas pri ilia menciindeco. Almenaŭ mi ekster Germanio neniam vidis tiujn nomojn. Sed kion mi baze ne scias, estas ĉu tiun partieton oni povas aŭ devas ankaŭ klasifiki [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]], kiel la pli larĝan partion [[AfD]]??? Almenaŭ pri s-ro Maaßen, pri kiu mi jam legis, mi jam legis karakterizon de dekstra ekstremisto. Sed mi kompreneble nun ne memoras ekzakte la artikolon kie mi legis tion kaj tial simple malferme demandas ĉiujn, aparte la germaniajn vikipedianojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:07, 14 okt. 2026 (UTC) 5f9gxksch0yfwgo7v3etpotvhliov78 9493651 9493650 2026-10-14T17:08:40Z Aidas 3488 /* Baza demando */ 9493651 wikitext text/x-wiki Laŭ la germana vikipedio kaj ankaŭ ĉiuj aliaj fontoj kiujn mi sukcesis atingi, naciaj partiestroj ĝis la hodiaŭa tago estis ==== Bundesvorsitzende ==== * Alexander Mitsch (März 2017 bis Mai 2021) * Max Otte (Mai 2021 bis Januar 2022) * Simone Baum (Sprecherin von Januar 2022 bis Januar 2023) * Hans-Georg Maaßen (28. Januar 2023 bis 4. Oktober 2025) * Kay-Achim Schönbach (seit 4. Oktober 2025) Tute kontraŭe, tre dubinda aserto en nia teksto asertas ==== Estroj sur nacia nivelo ==== * Alexander Mitsch (marto 2017 ĝis majo 2021) * Max Otte (majo 2021 ĝis januaro 2022) * Simone Baum (porparolantino de januaro 2022 ĝis januaro 2023) * [[Hans-Georg Maaßen]] (januaro 2023 ĝis oktobro 2025) * Kay-Achim Schönbach (de oktobro 2025) * Bernd Pfeiffer (en 2026){{klarigu}} Pri tiu "Bernd Pfeiffer" mi en la germana vikipedio trovis eĉ ne minimuman vivsignon. Do mi konjektas, ke la alvoko "klarigu!" ne sufiĉas, sed necesas provizore tute forviŝi tiun nefidindaj aserton "Bernd Pfeiffer (en 2026)". Mi petas, antaŭ reenmeto, listigi almenaŭ du eksterajn referencojn por kredigi de la aserto ĉi tie diskutpsĝe, kaj ankaŭ enmeti la saman aserton same kun eksteraj referencoj al la germana kaj unu plia alilingva teksto pri la partieto! Kaj krome en kazo de reenmeto al la almenaŭ tri lingvoversioj necesus pli konkreta tempoindiko ol la tre malkonkreta dato "en 2026"! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:41, 14 okt. 2026 (UTC) :PS: Tre eta rimarko: sube de la paĝo, devas unue esti Referencoj, poste ĉapitro "Vidu ankaŭ" kaj nur tiam Eksteraj ligiloj, en tiu sinsekvo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:51, 14 okt. 2026 (UTC) == Baza demando == Mi lasas la tri ruĝajn ligilojn [[Dirk Spaniel]], [[Jörg Meuthen]] kaj [[Sylvia Pantel]], ĉar almenaŭ en unu lingva versio de Vikipedio ŝajnas esti artikoletoj pri tiuj homoj - kvankam mi ne certas kaj dubas pri ilia menciindeco. Almenaŭ mi ekster Germanio neniam vidis tiujn nomojn. Sed kion mi baze ne scias, estas: ĉu tiun partieton oni povas aŭ devas ankaŭ klasifiki [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]], kiel la pli larĝan partion [[AfD]]??? Almenaŭ pri s-ro Maaßen, pri kiu mi jam legis, mi jam legis karakterizon de dekstra ekstremisto. Sed mi kompreneble nun ne memoras ekzakte la artikolon kie mi legis tion kaj tial simple malferme demandas ĉiujn, aparte la germaniajn vikipedianojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:07, 14 okt. 2026 (UTC) quubdtv1yoscrj090bew2lh4a9ojjs8 2 954936 9493654 2026-10-14T17:15:27Z FrojtikIm 264665 Kreis novan paĝon kun "Saluton kaj bonvenon al mia uzantopaĝo! Mia nomo estas Kálmán Frojtik. Mi estas emerita matematika instruisto, interesita pri matematiko, edukado kaj kundividado de scioj. Mi alte taksas la gravecon de edukado kaj la alireblecon de fidindaj informoj. Per Vikipedio mi esperas kontribui al la disvastigo de scioj kaj subteni la liberan kundividon de informoj. Dankon pro via vizito al mia paĝo!" 9493654 wikitext text/x-wiki Saluton kaj bonvenon al mia uzantopaĝo! Mia nomo estas Kálmán Frojtik. Mi estas emerita matematika instruisto, interesita pri matematiko, edukado kaj kundividado de scioj. Mi alte taksas la gravecon de edukado kaj la alireblecon de fidindaj informoj. Per Vikipedio mi esperas kontribui al la disvastigo de scioj kaj subteni la liberan kundividon de informoj. Dankon pro via vizito al mia paĝo! su6zoo0v4my9ycgv72207pjvmgvh13p 14 954937 9493659 2026-10-14T17:20:36Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Saksio-Anhalto]]" 9493659 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Saksio-Anhalto]] i6r6dx6wh136pmavwfp16pkug9d55bw 0 954938 9493686 2026-10-14T19:06:46Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1380206859|Hasbro]]" 9493686 wikitext text/x-wiki '''Hasbro, Inc.''' <ref name="justia2">{{Cite web|url=https://trademarks.justia.com/721/38/hasbro-72138502.html|title=HASBRO - Trademark Details|website=[[Justia]] Trademarks|access-date=February 23, 2026}}</ref> ( /ˈhæzbroʊ/ ; [[Mallongigo|silaba mallongigo]] de ĝia originala nomo, '''Hassenfeld Brothers''') estas usona [[Transnacia firmao|multnacia]] [[Fabrikado|ludilfabrikisto]] kaj amaskomunikila kompanio kun sidejo en [[Pawtucket (Rod-Insulo)|Pawtucket, Rod-Insulo]]. Fondita la 6-an de decembro 1923, de Henry, Hillel kaj Herman Hassenfeld, la kompanio disvolvas kaj vendas ludilojn, ludojn kaj distrajn erojn. <ref>{{cite web|website=10-K|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/46080/000004608020000028/0000046080-20-000028-index.htm|title=10-K|access-date=July 29, 2020|ref={{harvid|10-K|2019}}|archive-date=February 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203192213/https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/46080/000004608020000028/0000046080-20-000028-index.htm|url-status=live}}</ref> Hasbro posedas plurajn markojn, inkluzive de ''[[Transformers]]'', ''GI Joe'', ''[[Monopolo (ludo)|Monopoly]]'', ''[[Peppa Pig]]'', [[Furby]], Nerf, [[Play-Doh]], kaj ''My Little Pony.'' Hasbro ekspansiiĝis en distron per televido kaj filmprojektoj. En 2019, la kompanio akiris Entertainment One (nun Lionsgate Kanado) akirante proprieton de franĉizoj kiel ''[[Peppa Pig]]'' kaj ''PJ Masks''. En 2023, Hasbro vendis la filmajn kaj televidajn kompanioj de Entertainment One al Lionsgate (nun Starz Entertainment), retenante siajn familiajn markojn kaj rilatajn aktivaĵojn. <ref name=":32">{{Cite web|last1=Jackson|first1=Angelique|last2=Shafer|first2=Ellise|date=2023-08-03|title=Lionsgate Closes Deal to Acquire E1 From Hasbro for $500 Million|url=https://variety.com/2023/film/news/lionsgate-acquires-eone-hasbro-1235686602/|access-date=2023-11-20|website=Variety|language=en-US}}</ref> Hasbro konkurencas kun aliaj ludil- kaj distraĵfirmaoj, inkluzive de [[Mattel]]. [[Kategorio:Hasbro]] [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Ludiloproduktantoj]] [[Kategorio:Ludilaj varomarkoj]] [[Kategorio:Kulturo de Rod-Insulo]] qwe2v2aj8juvupyhp7mymadqstsge3t 9493687 9493686 2026-10-14T19:07:17Z Sj1mor 12103 9493687 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} '''Hasbro, Inc.''' <ref name="justia2">{{Cite web|url=https://trademarks.justia.com/721/38/hasbro-72138502.html|title=HASBRO - Trademark Details|website=[[Justia]] Trademarks|access-date=February 23, 2026}}</ref> ( /ˈhæzbroʊ/ ; [[Mallongigo|silaba mallongigo]] de ĝia originala nomo, '''Hassenfeld Brothers''') estas usona [[Transnacia firmao|multnacia]] [[Fabrikado|ludilfabrikisto]] kaj amaskomunikila kompanio kun sidejo en [[Pawtucket (Rod-Insulo)|Pawtucket, Rod-Insulo]]. Fondita la 6-an de decembro 1923, de Henry, Hillel kaj Herman Hassenfeld, la kompanio disvolvas kaj vendas ludilojn, ludojn kaj distrajn erojn. <ref>{{cite web|website=10-K|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/46080/000004608020000028/0000046080-20-000028-index.htm|title=10-K|access-date=July 29, 2020|ref={{harvid|10-K|2019}}|archive-date=February 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203192213/https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/46080/000004608020000028/0000046080-20-000028-index.htm|url-status=live}}</ref> Hasbro posedas plurajn markojn, inkluzive de ''[[Transformers]]'', ''GI Joe'', ''[[Monopolo (ludo)|Monopoly]]'', ''[[Peppa Pig]]'', [[Furby]], Nerf, [[Play-Doh]], kaj ''My Little Pony.'' Hasbro ekspansiiĝis en distron per televido kaj filmprojektoj. En 2019, la kompanio akiris Entertainment One (nun Lionsgate Kanado) akirante proprieton de franĉizoj kiel ''[[Peppa Pig]]'' kaj ''PJ Masks''. En 2023, Hasbro vendis la filmajn kaj televidajn kompanioj de Entertainment One al Lionsgate (nun Starz Entertainment), retenante siajn familiajn markojn kaj rilatajn aktivaĵojn. <ref name=":32">{{Cite web|last1=Jackson|first1=Angelique|last2=Shafer|first2=Ellise|date=2023-08-03|title=Lionsgate Closes Deal to Acquire E1 From Hasbro for $500 Million|url=https://variety.com/2023/film/news/lionsgate-acquires-eone-hasbro-1235686602/|access-date=2023-11-20|website=Variety|language=en-US}}</ref> Hasbro konkurencas kun aliaj ludil- kaj distraĵfirmaoj, inkluzive de [[Mattel]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hasbro]] [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Ludiloproduktantoj]] [[Kategorio:Ludilaj varomarkoj]] [[Kategorio:Kulturo de Rod-Insulo]] c667drzr9xyp28lykgmymhmnrcdcwo2 9493689 9493687 2026-10-14T19:08:43Z Sj1mor 12103 9493689 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} '''Hasbro, Inc.''' <ref name="justia2">{{Cite web|url=https://trademarks.justia.com/721/38/hasbro-72138502.html|title=HASBRO - Trademark Details|website=[[Justia]] Trademarks|access-date=February 23, 2026}}</ref> ( /ˈhæzbroʊ/ ; [[Mallongigo|silaba mallongigo]] de ĝia originala nomo, '''Hassenfeld Brothers''') estas usona [[Transnacia firmao|multnacia]] [[Fabrikado|ludilfabrikisto]] kaj amaskomunikila kompanio kun sidejo en [[Pawtucket (Rod-Insulo)|Pawtucket, Rod-Insulo]]. Fondita la 6-an de decembro 1923, de Henry, Hillel kaj Herman Hassenfeld, la kompanio disvolvas kaj vendas ludilojn, ludojn kaj distrajn erojn. <ref>{{cite web|website=10-K|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/46080/000004608020000028/0000046080-20-000028-index.htm|title=10-K|access-date=July 29, 2020|ref={{harvid|10-K|2019}}|archive-date=February 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203192213/https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/46080/000004608020000028/0000046080-20-000028-index.htm|url-status=live}}</ref> Hasbro posedas plurajn markojn, inkluzive de ''[[Transformers]]'', ''GI Joe'', ''[[Monopolo (ludo)|Monopoly]]'', ''[[Peppa Pig]]'', [[Furby]], Nerf, [[Play-Doh]], kaj ''My Little Pony.'' Hasbro ekspansiiĝis en distron per televido kaj filmprojektoj. En 2019, la kompanio akiris Entertainment One (nun Lionsgate Kanado) akirante proprieton de franĉizoj kiel ''[[Peppa Pig]]'' kaj ''PJ Masks''. En 2023, Hasbro vendis la filmajn kaj televidajn kompanioj de Entertainment One al Lionsgate (nun Starz Entertainment), retenante siajn familiajn markojn kaj rilatajn aktivaĵojn. <ref name=":32">{{Cite web|last1=Jackson|first1=Angelique|last2=Shafer|first2=Ellise|date=2023-08-03|title=Lionsgate Closes Deal to Acquire E1 From Hasbro for $500 Million|url=https://variety.com/2023/film/news/lionsgate-acquires-eone-hasbro-1235686602/|access-date=2023-11-20|website=Variety|language=en-US}}</ref> Hasbro konkurencas kun aliaj ludil- kaj distraĵfirmaoj, inkluzive de [[Mattel]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hasbro| ]] [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Ludiloproduktantoj]] [[Kategorio:Ludilaj varomarkoj]] [[Kategorio:Kulturo de Rod-Insulo]] oy0ayztiqwwyxoglr7iwlirbms17bbi 14 954939 9493688 2026-10-14T19:07:49Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{PliPri}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Ludiloproduktantoj]] [[Kategorio:Ludilaj varomarkoj]]" 9493688 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Ludiloproduktantoj]] [[Kategorio:Ludilaj varomarkoj]] i7j1d986qi9hj1ejnwdxtyk0oob88cw 3 954940 9493717 2026-10-14T19:54:14Z Tlustulimu 1543 bonvenon 9493717 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code>. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:53, 14 okt. 2026 (UTC) t4z4ye2bkq5ugl7f3cdhse4ziw8sp9x 0 954941 9493765 2026-10-15T04:41:43Z Crosstor 3176 historiisto 9493765 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Thoroczkay''' [torockai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Thoroczkay Gábor''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM1803897/faec63b9-202a-4956-b646-44626b94333a/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=696196&date=2026-10-15 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1971|1|4}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. [[Dosiero:Gabor Thoroczkay.png|eta|maldekstre|Gábor Thoroczkay (dekstre)]] == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1989, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1994]]. Jam inter 1993 kaj 1998 li instruis en la universitato, poste en ties instituto. En 2004 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en [[Scienca Universitato de Szeged]]. Lia [[habilitiĝo]] okazis en 2014. Lia ĉefa esplorfako estis la ŝtata kaj eklezia historio de la Árpád-epoko. Lia edzino naskis 3 filinojn (2011, 2013, 2015). Li ricevis [[premio]]n en 2006. == Elektitaj kontribuoj == * ''Észrevételek A katolikus egyházszervezet változásai Trianon óta című tanulmányhoz'' (1992) * ''Szent István egyházmegyéi – Szent István püspökei'' (2002) * ''Egyháztörténeti és forrástanulmányok a XI. századi magyar történelemről'' ([[disertaĵo]], 2004) * ''A székesfehérvári prépostság és bazilika korai története'' (disertaĵo, 2014) * ''The Bishoprics and Bishops of King Saint Stephen of Hungary'' (2025) == Fontoj == * [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/6222/ datenoj kun foto] * [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=18166 biografio akademia paĝo] * [https://moly.hu/konyvek/thoroczkay-gabor-ismeretlen-arpad-kor datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Thoroczkay Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 8bcvtabcnrcjzd08sduit063auywgik 9493766 9493765 2026-10-15T04:43:55Z Crosstor 3176 9493766 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Thoroczkay''' [torockai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Thoroczkay Gábor''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM1803897/faec63b9-202a-4956-b646-44626b94333a/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=696196&date=2026-10-15 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1971|1|4}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. [[Dosiero:Gabor Thoroczkay.png|eta|maldekstre|Gábor Thoroczkay (dekstre) en 2019]] == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1989, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1994]]. Jam inter 1993 kaj 1998 li instruis en la universitato, poste en ties instituto. En 2004 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en [[Scienca Universitato de Szeged]]. Lia [[habilitiĝo]] okazis en 2014. Lia ĉefa esplorfako estis la ŝtata kaj eklezia historio de la Árpád-epoko. Lia edzino naskis 3 filinojn (2011, 2013, 2015). Li ricevis [[premio]]n en 2006. == Elektitaj kontribuoj == * ''Észrevételek A katolikus egyházszervezet változásai Trianon óta című tanulmányhoz'' (1992) * ''Szent István egyházmegyéi – Szent István püspökei'' (2002) * ''Egyháztörténeti és forrástanulmányok a XI. századi magyar történelemről'' ([[disertaĵo]], 2004) * ''A székesfehérvári prépostság és bazilika korai története'' (disertaĵo, 2014) * ''The Bishoprics and Bishops of King Saint Stephen of Hungary'' (2025) == Fontoj == * [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/6222/ datenoj kun foto] * [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=18166 biografio akademia paĝo] * [https://moly.hu/konyvek/thoroczkay-gabor-ismeretlen-arpad-kor datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Thoroczkay Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} m9frfyi6m5ipou4x64zy4960l2xoeib 0 954942 9493776 2026-10-15T05:12:44Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1378886064|Deconstructivism]]" 9493776 wikitext text/x-wiki '''Dekonstruismo''' aŭ '''Malkonstruktivismo''' estas [[Postmoderna arkitekturo|postmoderna arkitektura]] movado kiu aperis en la 1980-aj jaroj. Ĝi donas la impreson de fragmentiĝo de la konstruita konstruaĵo, ofte karakterizita per foresto de evidenta harmonio, kontinueco aŭ simetrio. {{Sfn|Taschen|Taschen|2016|page=148}} Ĝia nomo estas [[Vortokunfando|miksvorto]] de Konstruktivismo kaj " Malkonstruado ", formo de [[Semiotiko|semiotika]] analizo evoluigita de la franca filozofo [[Jacques Derrida]] . Arkitektoj, kies laboro ofte estas priskribita kiel malkonstruista (kvankam en multaj kazoj la arkitektoj mem malakceptas la etikedon), inkluzivas [[Zaha Hadid]], Peter Eisenman, [[Frank Gehry]], [[Rem Koolhaas]], [[Daniel Libeskind]], [[Bernard Tschumi]], kaj Coop Himmelb(l)au . {{Mallonga piednoto|Taschen|Taschen|2016}} La termino ne esence rilatas al la ''malkonstruitaj'' bildoj de la stilo, kiel la angla adjektivo sugestas, sed anstataŭe devenas de la fundamentoj de la movado kontraste al la rusa konstruisma movado dum la [[Unua Mondmilito]], kiu "rompis la regulojn" de klasika arkitekturo per la franca lingvo. <ref>{{Citaĵo el la reto|date=2018-08-12|url=https://www.archdaily.com/899645/what-is-deconstructivism|retejo=ArchDaily|lingvo=en-US}}</ref> Krom fragmentiĝo, malkonstruismo ofte manipulas la surfacan haŭton de la strukturo kaj deplojas ne- rektliniajn formojn, kiuj ŝajnas distordi kaj ŝanceli establitajn elementojn de arkitekturo . La preta vida aspekto estas karakterizita per neantaŭvidebleco kaj kontrolita kaoso. [[File:Wien_-_Wotrubakirche_(5b).JPG|eta| La preĝejo Wotrubakirche en Vieno, konstruita en 1976, estas frua ekzemplo de malkonstruismo en la historio de arkitekturo. <ref>Wotruba sixpackfilm Vienna, Austria 2014 https://www.sixpackfilm.com/de/catalogue/2118/</ref>]] [[File:Seattle_Central_Library,_Seattle,_Washington_-_20060418.jpg|eta|346x346ra| [[Seatla Centra Biblioteko|Centra Biblioteko de Seatlo]] de [[Rem Koolhaas]] kaj OMA]] [[File:ImperialWarMuseumNorth01.jpg|maldekstra|eta| La Imperia Militmuzeo Norda de [[Daniel Libeskind|Libeskind]] en [[Trafford]], [[Granda Manĉestro]] (2002). Arketipo de malkonstruisma arkitekturo, ĝi konsistas el tri fragmentaj, intersekcantaj kurbaj volumoj, simbolante la detruon de milito.]] == Galerio == <gallery> File:JewishMuseumBerlin.jpg|alternative=Jewish Museum, Berlin, Germany| [[Juda muzeo de Berlino|Juda Muzeo, Berlino]], [[Germanio]] File:Bodenlos.jpg|alternative=Alpine Deconstructivism in Kitzbühel, Austria, by Christine & Horst Lechner| Alpa Malkonstruktivismo en [[Kitzbühel]], [[Aŭstrio]], de [[mw:de:Christine Lechner|Christine]] kaj [[mw:de:Horst Lechner|Horst Lechner]] File:Steinhaus_Steindorf.jpg|alternative=Günter Domenig' s "Steinhaus" at Lake Ossiach, Austria| "Steinhaus" de Günter Domenig ĉe [[Ossiacher See|Lago Ossiach]], [[Aŭstrio]] File:Vitra_Design_Museum,_Weil_am_Rhein_2002.jpg|alternative=Vitra Design Museum by Frank Gehry, Weil am Rhein, Germany| Vitra Design Museum de [[Frank Gehry]], [[Weil am Rhein]], [[Germanio]] File:Prag_ginger_u_fred_gehry.jpg|alternative=Dancing House by Vlado Milunić and Frank Gehry, Prague, Czech Republic| [[Dancanta domo|Dancanta Domo]] de Vlado Milunić kaj [[Frank Gehry]], [[Prago]], [[Ĉeĥio]] File:Capital-city-towers-moscow-indexxrus.JPG|alternative=City of Capitals in Moscow IBC, Russia| [[Ĉefurboj (nubskrapuloj)|Urbo de Ĉefurboj]] en [[Moskva-Siti|Moskvo IBC]], [[Rusio]] File:Dresden-Kristallpalast-nigh.jpg|alternative=UFA-Palast in Dresden, Dresden, Germany, by Coop Himmelb(l)au| UFA-Palast en [[Dresdeno]], [[Dresdeno]], Germanio, de Coop Himmelb(l)au File:Image-Disney_Concert_Hall_by_Carol_Highsmith_edit-2.jpg|alternative=Walt Disney Concert Hall by Frank Gehry, Los Angeles, California| Koncertejo Walt Disney de [[Frank Gehry]], [[Los-Anĝeleso|Los-Anĝeleso, Kalifornio]] File:Guggenheim_Bilbao_may-2006.jpg|alternative=The Guggenheim Museum Bilbao by Frank Gehry, in Bilbao, Spain| La [[Muzeo Guggenheim Bilbao]] de [[Frank Gehry]], en [[Bilbao]], [[Hispanio]] File:Estación_Paseo_de_Gracia_(1991-2014)_Daniel_Navas,_Neus_Solé._Arquitectos_-3.jpg|alternative=Paseo de Gracia Station, Barcelona (1991) by Daniel Navas, Neus Solé. Arch.| Paseo de Gracia Station, [[Barcelono]] (1991) de Daniel Navas, Neus Solé. Arch. File:Gymnázium_v_Orlové.jpg|alternative=The Gymnasium by Josef Kiszka and Barbara Potysz, in Orlová, Czech Republic| La Gimnazio de Josef Kiszka kaj Barbara Potysz, en [[Orlová]], [[Ĉeĥio]] File:Barcelona_2010_August_005_Hotel.JPG|alternative=Hotel Porta Fira (left) in Barcelona, Spain, by Toyo Ito| Hotelo Porta Fira (maldekstre) en [[Barcelono]], Hispanio, de Toyo Ito File:McCormick_Tribune_060304.jpg|alternative=The McCormick Tribune Campus Center at Chicago's IIT Campus by Rem Koolhaas| La McCormick Tribune Kampusa Centro ĉe la [[Ilinojsa Instituto de Teknologio|IIT Kampuso]] de [[Ĉikago]] de [[Rem Koolhaas]] File:Puente_de_la_mujer,_Buenos_Aires_(32008).jpg|alternative=Puente de la Mujer, Argentina by Santiago Calatrava| [[Puente de la Mujer]], [[Argentino]] de [[Santiago Calatrava]] File:Synagogue_Mainz_Exterior1.jpg|alternative=New synagogue in Mainz by Manuel Herz| [[Nova sinagogo de Majenco|Nova sinagogo]] en [[Majenco]] de Manuel Herz File:Siedziba_Telewizji_Polskiej_w_Warszawie_2017.jpg|alternative=Telewizja Polska headquarters| Ĉefsidejo de [[Telewizja Polska]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Günter Behnisch]] * [[Konstruktivismo (arto)|Konstruismo (arto)]] * Dekonstruado (modo) * [[Futurismo|Futurismo (arto)]] * Khôra * Thom Mayne * Novaĵa arkitekturo * [[Rekonstruado (arĥitekturo)|Rekonstruo (arkitekturo)]] * Tegmenta Renovigo Falkestrasse * Strukturismo (arkitekturo) * Vorticismo * [https://web.archive.org/web/20051028034138/http://web.utanet.at/gack/Wiener%20Postmoderne.htm Wiener Postmoderne] ({{De}}) * Vicente Esteban Medina (2003). [http://oa.upm.es/481/ ''Forma y composición en la Arquitectura deconstructivista''] ({{Es}}) * [http://www.coop-himmelblau.at/ Kooperativo Himmelblau] * [https://web.archive.org/web/20161202185430/http://www.eisenmanarchitects.com/firm-profile.html Kompanio Eisenman Arkitektoj] * [http://www.zaha-hadid.com/archive Kompanio Zaha Hadid Arkitektoj] * [http://www.charlesjencks.com/ Retejo de Charles Jencks] * [http://libeskind.com/work Retejo de Libeskind] * [http://oma.eu/ Oficejo por Metropola Arkitekturo, la firmao de Rem Koolhaas] [[Kategorio:Postmoderna arkitekturo]] [[Kategorio:Artaj movadoj]] [[Kategorio:Arkitekturaj stiloj]] 6wer3tjs4urwtispl9y556nkt0rs7zu 9493777 9493776 2026-10-15T05:15:13Z Sj1mor 12103 9493777 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Dekonstruismo''' aŭ '''Malkonstruktivismo''' estas [[Postmoderna arkitekturo|postmoderna arkitektura]] movado kiu aperis en la 1980-aj jaroj. Ĝi donas la impreson de fragmentiĝo de la konstruita konstruaĵo, ofte karakterizita per foresto de evidenta harmonio, kontinueco aŭ simetrio. <ref name=":1">Taschen & Taschen 2016, p. 148.</ref> Ĝia nomo estas [[Vortokunfando|miksvorto]] de Konstruktivismo kaj " Malkonstruado ", formo de [[Semiotiko|semiotika]] analizo evoluigita de la franca filozofo [[Jacques Derrida]] . Arkitektoj, kies laboro ofte estas priskribita kiel malkonstruista (kvankam en multaj kazoj la arkitektoj mem malakceptas la etikedon), inkluzivas [[Zaha Hadid]], Peter Eisenman, [[Frank Gehry]], [[Rem Koolhaas]], [[Daniel Libeskind]], [[Bernard Tschumi]], kaj Coop Himmelb(l)au . <ref name=":1" /> La termino ne esence rilatas al la ''malkonstruitaj'' bildoj de la stilo, kiel la angla adjektivo sugestas, sed anstataŭe devenas de la fundamentoj de la movado kontraste al la rusa konstruisma movado dum la [[Unua Mondmilito]], kiu "rompis la regulojn" de klasika arkitekturo per la franca lingvo. <ref name=":1" /> Krom fragmentiĝo, malkonstruismo ofte manipulas la surfacan haŭton de la strukturo kaj deplojas ne- rektliniajn formojn, kiuj ŝajnas distordi kaj ŝanceli establitajn elementojn de arkitekturo . La preta vida aspekto estas karakterizita per neantaŭvidebleco kaj kontrolita kaoso. [[File:Wien_-_Wotrubakirche_(5b).JPG|eta| La preĝejo Wotrubakirche en Vieno, konstruita en 1976, estas frua ekzemplo de malkonstruismo en la historio de arkitekturo. <ref>Wotruba sixpackfilm Vienna, Austria 2014 https://www.sixpackfilm.com/de/catalogue/2118/</ref>]] [[File:Seattle_Central_Library,_Seattle,_Washington_-_20060418.jpg|eta|346x346ra| [[Seatla Centra Biblioteko|Centra Biblioteko de Seatlo]] de [[Rem Koolhaas]] kaj OMA]] [[File:ImperialWarMuseumNorth01.jpg|dekstra|eta| La Imperia Militmuzeo Norda de [[Daniel Libeskind|Libeskind]] en [[Trafford]], [[Granda Manĉestro]] (2002). Arketipo de malkonstruisma arkitekturo, ĝi konsistas el tri fragmentaj, intersekcantaj kurbaj volumoj, simbolante la detruon de milito.]] == Galerio == <gallery> File:JewishMuseumBerlin.jpg|alternative=Jewish Museum, Berlin, Germany| [[Juda muzeo de Berlino|Juda Muzeo, Berlino]], [[Germanio]] File:Bodenlos.jpg|alternative=Alpine Deconstructivism in Kitzbühel, Austria, by Christine & Horst Lechner| Alpa Malkonstruktivismo en [[Kitzbühel]], [[Aŭstrio]], de [[mw:de:Christine Lechner|Christine]] kaj [[mw:de:Horst Lechner|Horst Lechner]] File:Steinhaus_Steindorf.jpg|alternative=Günter Domenig' s "Steinhaus" at Lake Ossiach, Austria| "Steinhaus" de Günter Domenig ĉe [[Ossiacher See|Lago Ossiach]], [[Aŭstrio]] File:Vitra_Design_Museum,_Weil_am_Rhein_2002.jpg|alternative=Vitra Design Museum by Frank Gehry, Weil am Rhein, Germany| Vitra Design Museum de [[Frank Gehry]], [[Weil am Rhein]], [[Germanio]] File:Prag_ginger_u_fred_gehry.jpg|alternative=Dancing House by Vlado Milunić and Frank Gehry, Prague, Czech Republic| [[Dancanta domo|Dancanta Domo]] de Vlado Milunić kaj [[Frank Gehry]], [[Prago]], [[Ĉeĥio]] File:Capital-city-towers-moscow-indexxrus.JPG|alternative=City of Capitals in Moscow IBC, Russia| [[Ĉefurboj (nubskrapuloj)|Urbo de Ĉefurboj]] en [[Moskva-Siti|Moskvo IBC]], [[Rusio]] File:Dresden-Kristallpalast-nigh.jpg|alternative=UFA-Palast in Dresden, Dresden, Germany, by Coop Himmelb(l)au| UFA-Palast en [[Dresdeno]], [[Dresdeno]], Germanio, de Coop Himmelb(l)au File:Image-Disney_Concert_Hall_by_Carol_Highsmith_edit-2.jpg|alternative=Walt Disney Concert Hall by Frank Gehry, Los Angeles, California| Koncertejo Walt Disney de [[Frank Gehry]], [[Los-Anĝeleso|Los-Anĝeleso, Kalifornio]] File:Guggenheim_Bilbao_may-2006.jpg|alternative=The Guggenheim Museum Bilbao by Frank Gehry, in Bilbao, Spain| La [[Muzeo Guggenheim Bilbao]] de [[Frank Gehry]], en [[Bilbao]], [[Hispanio]] File:Estación_Paseo_de_Gracia_(1991-2014)_Daniel_Navas,_Neus_Solé._Arquitectos_-3.jpg|alternative=Paseo de Gracia Station, Barcelona (1991) by Daniel Navas, Neus Solé. Arch.| Paseo de Gracia Station, [[Barcelono]] (1991) de Daniel Navas, Neus Solé. Arch. File:Gymnázium_v_Orlové.jpg|alternative=The Gymnasium by Josef Kiszka and Barbara Potysz, in Orlová, Czech Republic| La Gimnazio de Josef Kiszka kaj Barbara Potysz, en [[Orlová]], [[Ĉeĥio]] File:Barcelona_2010_August_005_Hotel.JPG|alternative=Hotel Porta Fira (left) in Barcelona, Spain, by Toyo Ito| Hotelo Porta Fira (maldekstre) en [[Barcelono]], Hispanio, de Toyo Ito File:McCormick_Tribune_060304.jpg|alternative=The McCormick Tribune Campus Center at Chicago's IIT Campus by Rem Koolhaas| La McCormick Tribune Kampusa Centro ĉe la [[Ilinojsa Instituto de Teknologio|IIT Kampuso]] de [[Ĉikago]] de [[Rem Koolhaas]] File:Puente_de_la_mujer,_Buenos_Aires_(32008).jpg|alternative=Puente de la Mujer, Argentina by Santiago Calatrava| [[Puente de la Mujer]], [[Argentino]] de [[Santiago Calatrava]] File:Synagogue_Mainz_Exterior1.jpg|alternative=New synagogue in Mainz by Manuel Herz| [[Nova sinagogo de Majenco|Nova sinagogo]] en [[Majenco]] de Manuel Herz File:Siedziba_Telewizji_Polskiej_w_Warszawie_2017.jpg|alternative=Telewizja Polska headquarters| Ĉefsidejo de [[Telewizja Polska]] </gallery> == Fontoj == * Taschen, Aurelia; Taschen, Balthazar (2016). L'Architecture Moderne de A à Z ({{Fr}}). Bibliotheca Universalis. <nowiki>ISBN 978-3-8365-5630-9</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Günter Behnisch]] * [[Konstruktivismo (arto)|Konstruismo (arto)]] * Dekonstruado (modo) * [[Futurismo|Futurismo (arto)]] * Khôra * Thom Mayne * Novaĵa arkitekturo * [[Rekonstruado (arĥitekturo)|Rekonstruo (arkitekturo)]] * Tegmenta Renovigo Falkestrasse * Strukturismo (arkitekturo) * Vorticismo == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20051028034138/http://web.utanet.at/gack/Wiener%20Postmoderne.htm Wiener Postmoderne] ({{De}}) * Vicente Esteban Medina (2003). [http://oa.upm.es/481/ ''Forma y composición en la Arquitectura deconstructivista''] ({{Es}}) * [http://www.coop-himmelblau.at/ Kooperativo Himmelblau] * [https://web.archive.org/web/20161202185430/http://www.eisenmanarchitects.com/firm-profile.html Kompanio Eisenman Arkitektoj] * [http://www.zaha-hadid.com/archive Kompanio Zaha Hadid Arkitektoj] * [http://www.charlesjencks.com/ Retejo de Charles Jencks] * [http://libeskind.com/work Retejo de Libeskind] * [http://oma.eu/ Oficejo por Metropola Arkitekturo, la firmao de Rem Koolhaas] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Postmoderna arkitekturo]] [[Kategorio:Artaj movadoj]] [[Kategorio:Arkitekturaj stiloj]] qktvn2t6ws5svw8f53f7sj8d2x24865 9493780 9493777 2026-10-15T05:55:57Z Sj1mor 12103 9493780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Dekonstruismo''' aŭ '''Malkonstruktivismo''' estas [[Postmoderna arkitekturo|postmoderna arkitektura]] movado kiu aperis en la 1980-aj jaroj. Ĝi donas la impreson de fragmentiĝo de la konstruita konstruaĵo, ofte karakterizita per foresto de evidenta harmonio, kontinueco aŭ simetrio. <ref name=":1">Taschen & Taschen 2016, p. 148.</ref> Ĝia nomo estas [[Vortokunfando|miksvorto]] de Konstruktivismo kaj " Malkonstruado ", formo de [[Semiotiko|semiotika]] analizo evoluigita de la franca filozofo [[Jacques Derrida]] . Arkitektoj, kies laboro ofte estas priskribita kiel malkonstruista (kvankam en multaj kazoj la arkitektoj mem malakceptas la etikedon), inkluzivas [[Zaha Hadid]], Peter Eisenman, [[Frank Gehry]], [[Rem Koolhaas]], [[Daniel Libeskind]], [[Bernard Tschumi]], kaj Coop Himmelb(l)au . <ref name=":1" /> La termino ne esence rilatas al la ''malkonstruitaj'' bildoj de la stilo, kiel la angla adjektivo sugestas, sed anstataŭe devenas de la fundamentoj de la movado kontraste al la rusa konstruisma movado ({{Q|Q841977}}) dum la [[Unua Mondmilito]], kiu "rompis la regulojn" de klasika arkitekturo per la franca lingvo. <ref name=":1" /> Krom fragmentiĝo, malkonstruismo ofte manipulas la surfacan haŭton de la strukturo kaj deplojas ne- rektliniajn formojn, kiuj ŝajnas distordi kaj ŝanceli establitajn elementojn de arkitekturo . La preta vida aspekto estas karakterizita per neantaŭvidebleco kaj kontrolita kaoso. [[File:Wien_-_Wotrubakirche_(5b).JPG|eta| La preĝejo Wotrubakirche en Vieno, konstruita en 1976, estas frua ekzemplo de malkonstruismo en la historio de arkitekturo. <ref>Wotruba sixpackfilm Vienna, Austria 2014 https://www.sixpackfilm.com/de/catalogue/2118/</ref>]] [[File:Seattle_Central_Library,_Seattle,_Washington_-_20060418.jpg|eta|346x346ra| [[Seatla Centra Biblioteko|Centra Biblioteko de Seatlo]] de [[Rem Koolhaas]] kaj OMA]] [[File:ImperialWarMuseumNorth01.jpg|dekstra|eta| La Imperia Militmuzeo Norda de [[Daniel Libeskind|Libeskind]] en [[Trafford]], [[Granda Manĉestro]] (2002). Arketipo de malkonstruisma arkitekturo, ĝi konsistas el tri fragmentaj, intersekcantaj kurbaj volumoj, simbolante la detruon de milito.]] == Famaj arkitektoj == * [[Peter Eisenman]] * [[Frank Gehry]] * [[Zaha Hadid|Zahid Hadid]] * [[Daniel Libeskind]] * [[Rem Koolhaas]] * [[Thom Mayne]] * [[Bernard Tschumi]] == Galerio == <gallery> File:JewishMuseumBerlin.jpg|alternative=Jewish Museum, Berlin, Germany| [[Juda muzeo de Berlino|Juda Muzeo, Berlino]], [[Germanio]] File:Bodenlos.jpg|alternative=Alpine Deconstructivism in Kitzbühel, Austria, by Christine & Horst Lechner| Alpa Malkonstruktivismo en [[Kitzbühel]], [[Aŭstrio]], de [[mw:de:Christine Lechner|Christine]] kaj [[mw:de:Horst Lechner|Horst Lechner]] File:Steinhaus_Steindorf.jpg|alternative=Günter Domenig' s "Steinhaus" at Lake Ossiach, Austria| "Steinhaus" de Günter Domenig ĉe [[Ossiacher See|Lago Ossiach]], [[Aŭstrio]] File:Vitra_Design_Museum,_Weil_am_Rhein_2002.jpg|alternative=Vitra Design Museum by Frank Gehry, Weil am Rhein, Germany| Vitra Design Museum de [[Frank Gehry]], [[Weil am Rhein]], [[Germanio]] File:Prag_ginger_u_fred_gehry.jpg|alternative=Dancing House by Vlado Milunić and Frank Gehry, Prague, Czech Republic| [[Dancanta domo|Dancanta Domo]] de Vlado Milunić kaj [[Frank Gehry]], [[Prago]], [[Ĉeĥio]] File:Capital-city-towers-moscow-indexxrus.JPG|alternative=City of Capitals in Moscow IBC, Russia| [[Ĉefurboj (nubskrapuloj)|Urbo de Ĉefurboj]] en [[Moskva-Siti|Moskvo IBC]], [[Rusio]] File:Dresden-Kristallpalast-nigh.jpg|alternative=UFA-Palast in Dresden, Dresden, Germany, by Coop Himmelb(l)au| UFA-Palast en [[Dresdeno]], [[Dresdeno]], Germanio, de Coop Himmelb(l)au File:Image-Disney_Concert_Hall_by_Carol_Highsmith_edit-2.jpg|alternative=Walt Disney Concert Hall by Frank Gehry, Los Angeles, California| Koncertejo Walt Disney de [[Frank Gehry]], [[Los-Anĝeleso|Los-Anĝeleso, Kalifornio]] File:Guggenheim_Bilbao_may-2006.jpg|alternative=The Guggenheim Museum Bilbao by Frank Gehry, in Bilbao, Spain| La [[Muzeo Guggenheim Bilbao]] de [[Frank Gehry]], en [[Bilbao]], [[Hispanio]] File:Estación_Paseo_de_Gracia_(1991-2014)_Daniel_Navas,_Neus_Solé._Arquitectos_-3.jpg|alternative=Paseo de Gracia Station, Barcelona (1991) by Daniel Navas, Neus Solé. Arch.| Paseo de Gracia Station, [[Barcelono]] (1991) de Daniel Navas, Neus Solé. Arch. File:Gymnázium_v_Orlové.jpg|alternative=The Gymnasium by Josef Kiszka and Barbara Potysz, in Orlová, Czech Republic| La Gimnazio de Josef Kiszka kaj Barbara Potysz, en [[Orlová]], [[Ĉeĥio]] File:Barcelona_2010_August_005_Hotel.JPG|alternative=Hotel Porta Fira (left) in Barcelona, Spain, by Toyo Ito| Hotelo Porta Fira (maldekstre) en [[Barcelono]], Hispanio, de Toyo Ito File:McCormick_Tribune_060304.jpg|alternative=The McCormick Tribune Campus Center at Chicago's IIT Campus by Rem Koolhaas| La McCormick Tribune Kampusa Centro ĉe la [[Ilinojsa Instituto de Teknologio|IIT Kampuso]] de [[Ĉikago]] de [[Rem Koolhaas]] File:Puente_de_la_mujer,_Buenos_Aires_(32008).jpg|alternative=Puente de la Mujer, Argentina by Santiago Calatrava| [[Puente de la Mujer]], [[Argentino]] de [[Santiago Calatrava]] File:Synagogue_Mainz_Exterior1.jpg|alternative=New synagogue in Mainz by Manuel Herz| [[Nova sinagogo de Majenco|Nova sinagogo]] en [[Majenco]] de Manuel Herz File:Siedziba_Telewizji_Polskiej_w_Warszawie_2017.jpg|alternative=Telewizja Polska headquarters| Ĉefsidejo de [[Telewizja Polska]] </gallery> == Fontoj == * Taschen, Aurelia; Taschen, Balthazar (2016). L'Architecture Moderne de A à Z ({{Fr}}). Bibliotheca Universalis. <nowiki>ISBN 978-3-8365-5630-9</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Günter Behnisch]] * [[Konstruktivismo (arto)|Konstruismo (arto)]] * Dekonstruado (modo) * [[Futurismo|Futurismo (arto)]] * Khôra * Novaĵa arkitekturo * [[Rekonstruado (arĥitekturo)|Rekonstruo (arkitekturo)]] * Tegmenta Renovigo Falkestrasse * Strukturismo (arkitekturo) * Vorticismo == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20051028034138/http://web.utanet.at/gack/Wiener%20Postmoderne.htm Wiener Postmoderne] ({{De}}) * Vicente Esteban Medina (2003). [http://oa.upm.es/481/ ''Forma y composición en la Arquitectura deconstructivista''] ({{Es}}) * [http://www.coop-himmelblau.at/ Kooperativo Himmelblau] * [https://web.archive.org/web/20161202185430/http://www.eisenmanarchitects.com/firm-profile.html Kompanio Eisenman Arkitektoj] * [http://www.zaha-hadid.com/archive Kompanio Zaha Hadid Arkitektoj] * [http://www.charlesjencks.com/ Retejo de Charles Jencks] * [http://libeskind.com/work Retejo de Libeskind] * [http://oma.eu/ Oficejo por Metropola Arkitekturo, la firmao de Rem Koolhaas] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Postmoderna arkitekturo]] [[Kategorio:Artaj movadoj]] [[Kategorio:Arkitekturaj stiloj]] q1b4xrkejb6fvdjyy2j742wmxglsyvj 0 954943 9493785 2026-10-15T07:00:01Z Crosstor 3176 historiisto 9493785 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [lorAnt tilkovski], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Tilkovszky Loránt''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM96907 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1927|3|19}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2021|1|13}}. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1945, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1950]]. Post la diplomo li instruis jaron en lernejo, inter 1951–1954 li estis aspiranto en historia instituto, poste li gvidis sciencan societon. Ekde 1961 ĝis sia pensiuliĝo li laboris en historia instituto, sed inter 1982-1997 li ankaŭ instruis en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato Janus Pannonius]] laŭ instrua rango [[profesoro]]. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1955, li doktoriĝis en 1977 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ĉefe li traktis historion de la germana minoritato en Hungario inter la du mondmilitoj. Li ricevis [[premio]]jn inter 1963-2002. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az 1831. évi parasztfelkelés'' (1955) * ''A csehszlovák földreform magyar revíziója.'' (1964) * ''Ez volt a Volksbund. A német népcsoport-politika és Magyarország 1938–1945'' (1978) * ''Hét évtized a magyarországi németek történetéből. 1919–1989.'' (1989) * ''Német nemzetiség– magyar hazafiság. Tanulmányok a magyarországi németség történetéből'' (1997) * ''Gratz Gusztáv és a "Népinémet Bajtársak" viszonya történetéhez – 1935-1936. évi dokumentumok Gratz irathagyatékából.'' (2006) == Fontoj == * [https://www.abtk.hu/rolunk/in-memoriam/tilkovszky-lorant-1927-2021 biografio hungare kun foto] * [https://ujkor.hu/content/tilkovszky-lorant-1927-2021-emlekere biografio hungare kun foto] * [https://journals.lib.pte.hu/index.php/pontes/article/view/5632/5433 biografio hungare kun foto] * [https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/nemet_nemzetiseg_magyar_hazafisag/pages/001_koszonto.htm biografio hungare] * [https://tti.abtk.hu/images/kiadvanyok/folyoiratok/tsz/tsz_2021_1/TSZ_2021-1_Szarka.pdf biografio hungare (legebla en la 147-a paĝo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tilkovszky Lorant}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} nf7pkhve9qpq112vrjjuomibtf9z099 1 954944 9493799 2026-10-15T08:34:38Z Sj1mor 12103 /* procizore */ nova sekcio 9493799 wikitext text/x-wiki == procizore == "Por plenumi subtrahon sufiĉas procizore apudmeti precize? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:34, 15 okt. 2026 (UTC) npwhjbxy2juhu8kq7v5i1g5mhhlw10a 9493869 9493799 2026-10-15T11:32:40Z Filozofo 3592 /* procizore */ Respondo 9493869 wikitext text/x-wiki == procizore == "Por plenumi subtrahon sufiĉas procizore apudmeti precize? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:34, 15 okt. 2026 (UTC) :Tio estas mistajpaĵo. Devas esti "provizore". Mi ĵus korektis. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:32, 15 okt. 2026 (UTC) igy4eqqntxp418c3aebemzmuobapfjb 14 954945 9493802 2026-10-15T08:39:17Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Pontoj|Partoj]] [[Kategorio:Komponantoj]]" 9493802 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Pontoj|Partoj]] [[Kategorio:Komponantoj]] k9gymemf6q4onpl8r2prgv31sog6w8h 0 954946 9493857 2026-10-15T10:02:14Z Crosstor 3176 presisto 9493857 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Timkó''' [djordj timkO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Timkó György''' estis [[Hungario|hungara]] [[presisto]], [[tipografo]], staĥanovisto. György Timkó<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM656093 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=704972&date=2026-10-15 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1928|4|5}} en [[Rakamaz]], li mortis en [[2022]]. == Biografio == György Timkó eklaboris en [[presejo]] en [[Rákospalota (iama urbo)]] en 1944, 3 jarojn poste li akiris presistan licencon, sed poste li estis [[ĵurnalisto]]. Ekde [[1951]] li eklaboris en presejo en Budapeŝto, kie paŝo post paŝo li havis pli altajn postenojn ĝis sia pensiuliĝo en 1989. Li respondecis pri produktado de altkvalitaj libroj. Poste li esploris historion de la presado, krome li kontribuis en presgazetoj. Li ricevis [[premio]]jn inter 1954-2004. Lia edzino naskis filinon. == Elektitaj kontribuoj == * ''Fischfach – avagy vegyes rekesz.'' (1999) * ''A százéves ofszetnyomtatás előélete.'' (2004) * ''A halál himnusza. Kner Albert ólommetszete.'' (2007) == Fontoj == * [https://mgonline.hu/system/articles/2737/articles_2737_original.pdf?1657722736 biografio hungare kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Timko Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj presistoj]] [[Kategorio:Hungaraj tipografoj]] [[Kategorio:Hungaraj staĥanovistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} kj8fr7dn0ppdw44m6c1d8b6j39aofa0 0 954947 9493884 2026-10-15T11:47:11Z Tiguliano 34250 Tiguliano movis paĝon [[Ortonovo]] al [[Luni (urbo)]]: De la 20-a de aprilo 2017, la antaŭa municipo Ortonovo, kiu enhavas en ĝia teritorio la restaĵoj de la antikva urbo Luni, ŝanĝis sian nomon ĝuste al Luni 9493884 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Luni (urbo)]] csshrenozomn6qpbmdst6ljxo86io4l 1 954948 9493885 2026-10-15T11:47:29Z Sj1mor 12103 /* loĝkvartalo k. kvartalloĝo */ nova sekcio 9493885 wikitext text/x-wiki == loĝkvartalo k. kvartalloĝo == Ĉu la dua estas erara? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:47, 15 okt. 2026 (UTC) 0tvyc062oaoydincciroltchfb19lwq 0 954949 9493890 2026-10-15T11:51:07Z Kani 670 Alidirektigis al [[Madreaj arbarinsuloj]] 9493890 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Madreaj arbarinsuloj]] 6czsfrk22kw8oouk46l9972wtc1cl7a 0 954950 9493895 2026-10-15T11:54:44Z Kani 670 Alidirektigis al [[Usona Societo de Ornitologoj]] 9493895 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Usona Societo de Ornitologoj]] 9h4it5pv5l2r26vaxpy0aan18jspa26